Binûn

Allah'ın Hükmüne Boyun Eğmenin Vâcip Oluşu ve Buna Çağrılan, İyilik Emredilen ya da Kötülükten Nehyedilen Kimsenin Söyleyeceği Söz Bâbı

Kaynak: Riyâzü's-Sâlihîn · İmam Nevevî · Riyâzü's-Sâlihîn (Fahl tahkiki) · Türkçe çeviri

168. Hadis

عن أَبي هريرة رضي الله عنه ، قَالَ : لَمَّا نَزَلَتْ عَلَى رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : { للهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَو تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللهُ } الآية[ البقرة : 284 ] اشْتَدَّ ذلِكَ عَلَى أصْحَابِ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم ، فَأتَوا رَسُول الله صلى الله عليه وسلم ثُمَّ بَرَكُوا عَلَى الرُّكَبِ ، فَقَالُوا : أيْ رسولَ الله ، كُلِّفْنَا مِنَ الأَعمَالِ مَا نُطِيقُ : الصَّلاةَ والجِهَادَ والصِّيامَ والصَّدَقَةَ ، وَقَدْ أُنْزِلَتْ عَلَيْكَ هذِهِ الآيَةُ وَلا نُطيقُها .قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( أتُرِيدُونَ أنْ تَقُولُوا كَمَا قَالَ أَهْلُ الكتَابَينِ مِنْ قَبْلِكُمْ: سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا ؟ بَلْ قُولُوا سَمِعنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ المَصِيرُ )) فَلَمَّا اقْتَرَأَهَا القومُ ، وَذَلَّتْ بِهَا ألْسنَتُهُمْ أنْزَلَ اللهُ تَعَالَى في إثرِهَا : { آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللهِ وَمَلائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ } [ البقرة : 285 ] فَلَمَّا فَعَلُوا ذلِكَ نَسَخَهَا اللهُ تَعَالَى ، فَأنزَلَ الله عز وجل : { لا يُكَلِّفُ اللهُ نَفْساً إِلاَّ وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا } [ البقرة : 286 ] قَالَ : نَعَمْ { رَبَّنَا وَلا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْراً كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا } قَالَ : نَعَمْ { رَبَّنَا وَلا تُحَمِّلْنَا مَا لا طَاقَةَ لَنَا بِه } قَالَ : نَعَمْ { وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ مَوْلانَا فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ } قَالَ : نَعَمْ . رواه مسلم .

Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e { للهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَو تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللهُ } “Göklerde ve yerde ne varsa Allah'ındır. İçinizdekini açığa vursanız da gizleseniz de Allah sizi ondan dolayı hesaba çeker...” âyeti [Bakara 2/284] indiğinde, bu durum Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashâbına çok ağır geldi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına geldiler, sonra dizleri üzerine çöktüler ve dediler ki: “Ey Allah'ın Resûlü! Namaz, cihad, oruç ve sadaka gibi gücümüzün yettiği amellerle mükellef tutulduk. Şimdi ise sana bu âyet indirildi; buna gücümüz yetmez.” Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Sizden önceki iki kitap ehlinin dediği gibi ‘İşittik ve isyan ettik’ mi demek istiyorsunuz? Hayır; ‘İşittik ve itaat ettik, bağışlamanı dileriz Rabbimiz, dönüş yalnız sanadır’ deyin.” Topluluk bunu okuyup dilleri buna boyun eğince, yüce Allah hemen bunun ardından şu âyeti indirdi: { آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللهِ وَمَلائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ } “Peygamber, Rabb'inden kendisine indirilene iman etti, mü'minler de. Her biri Allah'a, meleklerine, kitaplarına ve peygamberlerine iman etti. ‘O'nun peygamberlerinden hiçbirini diğerinden ayırmayız’ dediler ve ‘İşittik ve itaat ettik, bağışlamanı dileriz Rabbimiz, dönüş yalnız sanadır’ dediler” [Bakara 2/285]. Onlar bunu yapınca yüce Allah önceki âyetin hükmünü neshetti (kaldırdı) ve Allah azze ve celle şu âyeti indirdi: { لا يُكَلِّفُ اللهُ نَفْساً إِلاَّ وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا } “Allah bir kimseyi ancak gücünün yettiği şeyle mükellef tutar. Kazandığı iyilik kendi lehine, işlediği kötülük de kendi aleyhinedir. ‘Rabbimiz! Unutursak ya da yanılırsak bizi sorumlu tutma’” [Bakara 2/286]. [Allah]: “Evet” buyurdu. { رَبَّنَا وَلا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْراً كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا } “‘Rabbimiz! Bizden öncekilere yüklediğin gibi bize de ağır yük yükleme.’” [Allah]: “Evet” buyurdu. { رَبَّنَا وَلا تُحَمِّلْنَا مَا لا طَاقَةَ لَنَا بِه } “‘Rabbimiz! Gücümüzün yetmeyeceği şeyi bize taşıtma.’” [Allah]: “Evet” buyurdu. { وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ مَوْلانَا فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ } “‘Bizi affet, bizi bağışla, bize merhamet et. Sen bizim Mevlâmızsın; kâfirler topluluğuna karşı bize yardım et.’” [Allah]: “Evet” buyurdu. Müslim rivayet etmiştir.