1788. Hadis
وعن أبي موسى الأشعري رضي الله عنه قال : سَمِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً يُثْنِي عَلَى رَجُلٍ وَيُطْرِيهِ في المِدْحَة ، فقالَ : (( أهْلَكْتُمْ – أوْ قَطَعْتُمْ – ظَهْرَ الرَّجُلِ )) . متفق عليه . (( وَالإطْرَاءُ )) : المُبَالَغَةُ فِي المَدْحِ .
Ebû Mûsâ el-Eş'arî radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem bir adamın başka bir adamı övdüğünü ve övgüde aşırıya gittiğini işitti. Bunun üzerine şöyle buyurdu: “Adamı helâk ettiniz —ya da adamın belini kırdınız—.” Müttefekun aleyh. İtrâ (الإطْرَاءُ) “övgüde aşırıya gitmek” demektir.
1789. Hadis
وعن أبي بكرة رضي الله عنه : أنَّ رجلاً ذُكِرَ عند النبيِّ صلى الله عليه وسلم ، فَأَثْنَى عَلَيْهِ رَجُلٌ خَيْراً ، فقال النبيّ صلى الله عليه وسلم : (( وَيْحَكَ ! قَطَعْتَ عُنُقَ صَاحِبِكَ )) يَقُولُهُ مِرَاراً : (( إنْ كَانَ أحَدُكُمْ مَادِحاً لاَ مَحَالَةَ فَلْيَقُلْ : أحْسِبُ كَذَا وَكَذَا إنْ كَانَ يَرَى أنَّهُ كَذَلِكَ وَحَسِيبُهُ اللهُ ، وَلاَ يُزَكّى عَلَى اللهِ أحَدٌ )) . متفق عليه .
Ebû Bekre radıyallâhu anh'den rivayet edildi: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanında bir adamdan söz edildi, bir başka adam da onu hayırla övdü. Bunun üzerine Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem: “Yazık sana! Arkadaşının boynunu kopardın” buyurdu. Bunu defalarca tekrarladıktan sonra şöyle devam etti: “Sizden biri mutlaka övecekse, eğer onun gerçekten öyle olduğunu düşünüyorsa ‘Onu şöyle şöyle zannediyorum, hesabı ise Allah'a aittir; Allah'a karşı kimse temize çıkarılmaz’ desin.” Müttefekun aleyh.
1790. Hadis
وعن همام بن الحارث ، عن المِقْدَادِ رضي الله عنه : أنَّ رَجُلاً جَعَلَ يَمْدَحُ عُثْمانَ رضي الله عنه ، فَعَمِدَ المِقْدَادُ ، فَجَثَا عَلَى رُكْبَتَيْهِ ، فَجَعَلَ يَحثو في وَجْهِهِ الحَصْبَاءَ . فقالَ لَهُ عُثْمَانُ : مَا شَأنُكَ ؟ فقال : إنَّ رسولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم قال : (( إذَا رَأَيْتُمُ المَدَّاحِينَ ، فَاحْثُوا فِي وُجُوهِهِمُ التُّرَابَ )) . رواه مسلم . فهذهِ الأحاديث في النَهي ، وجاء في الإباحة أحاديث كثيرة صحيحة . قال العلماءُ : وطريق الجَمْعِ بين الأحاديث أنْ يُقَالَ : إنْ كان المَمْدُوحُ عِنْدَهُ كَمَالُ إيمانٍ وَيَقينٍ ، وَرِيَاضَةُ نَفْسٍ ، وَمَعْرِفَةٌ تَامَّةٌ بِحَيْثُ لاَ يَفْتَتِنُ ، وَلاَ يَغْتَرُّ بِذَلِكَ ، وَلاَ تَلْعَبُ بِهِ نَفْسُهُ ، فَليْسَ بِحَرَامٍ وَلاَ مَكْرُوهٍ ، وإنْ خِيفَ عَلَيْهِ شَيءٌ مِنْ هذِهِ الأمورِ ، كُرِهَ مَدْحُهُ في وَجْهِهِ كَرَاهَةً شَديدَةً ، وَعَلَى هَذا التَفصِيلِ تُنَزَّلُ الأحاديثُ المُخْتَلِفَةُ فِي ذَلكَ . وَمِمَّا جَاءَ فِي الإبَاحَةِ قَولُهُ صلى الله عليه وسلم لأبي بكْرٍ رضي الله عنه : (( أرْجُو أنْ تَكُونَ مِنْهُمْ )) أيْ مِنَ الَّذِينَ يُدْعَونَ مِنْ جَمِيعِ أبْوابِ الجَنَّةِ لِدُخُولِهَا . وَفِي الحَدِيثِ الآخر : (( لَسْتَ مِنْهُمْ )) : أيْ لَسْتَ مِنَ الَّذِينَ يُسْبِلُونَ أُزُرَهُمْ خُيَلاَءَ . وَقالَ صلى الله عليه وسلم لعُمَرَ رضي الله عنه : (( مَا رَآكَ الشَّيْطَانُ سَالِكاً فَجّاً إلاَّ سَلَكَ فَجّاً غَيْرَ فَجِّكَ )) . والأحاديثُ في الإباحة كثيرةٌ ، وقد ذكرتُ جملةً مِنْ أطْرَافِهَا في كتاب " الأذكار" .
Hemmâm b. el-Hâris'ten, Mikdâd radıyallâhu anh'den rivayet edildi: Bir adam Osman radıyallâhu anh'ı övmeye başladı. Mikdâd hemen yönelip dizleri üzerine çöktü ve adamın yüzüne çakıl taşları saçmaya başladı. Osman ona: ‘Ne yapıyorsun?’ dedi. O da şöyle cevap verdi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Meddahları (çokça övenleri) gördüğünüz zaman yüzlerine toprak saçın.” Müslim rivayet etmiştir. İşte bu hadisler yasaklama hakkındadır. Caiz olduğu hususunda ise pek çok sahih hadis varit olmuştur. Âlimler şöyle demiştir: Bu hadislerin arasını cem' etme (uzlaştırma) yolu şöyledir: Eğer övülen kimse tam bir imana ve yakîne, nefis terbiyesine ve tam bir marifete sahipse; öyle ki bu övgüyle fitneye düşmeyecek, aldanmayacak ve nefsi onu oyuncak etmeyecekse, bu durumda onu övmek haram da değildir, mekruh da değildir. Şayet kendisi hakkında bu durumlardan herhangi birinden korkulursa, yüzüne karşı övülmesi şiddetli bir kerahetle mekruh olur. Bu konudaki farklı hadisler işte bu ayrıma göre değerlendirilir. Caiz olduğuna dair gelen rivayetlerden biri, sallallâhu aleyhi ve sellem'in Ebû Bekir radıyallâhu anh'a söylediği şu sözdür: “Senin onlardan olmanı ümit ediyorum.” Yani cennete girmek üzere cennetin bütün kapılarından çağrılacak olanlardan. Bir diğer hadiste ise: “Sen onlardan değilsin” buyurmuştur; yani kibirlenerek izârlarını (belden aşağı bağlanan örtülerini) yerde sürüyenlerden değilsin. Yine sallallâhu aleyhi ve sellem, Ömer radıyallâhu anh'a şöyle buyurmuştur: “Şeytan seni bir yolda yürürken gördü mü mutlaka senin yolundan başka bir yola sapar.” Caiz olduğu hususundaki hadisler pek çoktur; bunların baş kısımlarından birçoğunu el-Ezkâr adlı kitabımda zikrettim.