Binûn

Baba

Kaynak: Abkariyyetü Muhammed · Abbas Mahmûd el-Akkâd · Hindawi neşri · Türkçe çeviri

الفصل العاشر

Onuncu Fasıl

الأبوة الروحية والأبوة النوعية

Ruhî Babalık ve Biyolojik Babalık

حفظ النوع سر من أسرار الحياة الكبرى التي دقت عن الفهم وحارت في تعليلها عقول الأساطين من أهل العلم والحكمة.

Türün korunması, anlaşılması güç olan ve ilim ve hikmet ehlinin büyüklerinin akıllarını açıklanmasında hayrete düşüren büyük hayat sırlarından biridir.

وهو — ولا ريب — يجري على قانون مطرد في جميع طبقات الأحياء، وإن كنا نحن لا نعلم كنهه ولا نسبر عمقه، ولا نزيد عن استقصاء بعض الملاحظات التي تقارب الحقيقة، أو هي أقرب ما نستطيع الوصول إليه.

Bu sır —hiç şüphesiz— bütün canlı tabakalarında değişmez bir kanuna göre işler; her ne kadar biz onun mahiyetini bilmesek, derinliğine inemesek ve gerçeğe yaklaşan —yahut ulaşabileceğimiz en yakın nokta olan— bazı gözlemleri araştırmaktan öteye geçemesek de bu böyledir.

وأهم هذه الملاحظات التقريبية أنه يجري على سنة المكافأة والتعويض في معظم حالاته. فيقابل النقص في جانب بالزيادة في جانب آخر، ويقابل القصور في مزية من المزايا بالإتقان في مزية أخرى.

Bu yaklaşık gözlemlerin en önemlisi, bunun çoğu durumda karşılıklı denge ve telafi kanununa göre işlemesidir: Bir yöndeki eksiklik başka bir yöndeki fazlalıkla, bir özellikteki kusur ise başka bir özellikteki mükemmellikle karşılanır.

فالأحياء السفلى عرضة للعطب الكثير في طور الولادة والحضانة، فيقابل هذا أن الأحياء السفلى ترسل ذرياتها بالألوف وألوف الألوف، فيبقى منها القليل الكافي لدوام النوع بعد فناء الكثير.

Nitekim alt basamaktaki canlılar doğum ve kuluçka evresinde büyük ölçüde telef olmaya maruzdur; buna karşılık bu alt basamaktaki canlılar döllerini binlerce, milyonlarca sayıda bırakırlar; böylece çoğu yok olduktan sonra türün devamına yetecek kadarı hayatta kalır.

والأحياء العليا يقل عدد المولود منها في البطن الواحد فيقابل هذا أن تطول حضانتها والعناية بها، وتجد من وسائل الصيانة ما يعوض الكثرة في الأحياء السفلى.

Üst basamaktaki canlılarda ise bir batında doğan yavru sayısı azalır; buna karşılık bunların bakım ve gözetim süresi uzar ve alt basamaktaki canlılarda görülen sayı çokluğunu telafi edecek korunma imkanlarına kavuşurlar.

ويغلب أن يزيد النسل حين تكون زيادة النسل هي الوسيلة الوحيدة التي يستطيعها الفرد لخدمة نوعه وضمان دوامه. فإذا تيسرت للفرد وسائل مختلفة لخدمة نوعه فقد يجور ذلك على نسله وينتقص من قسمته في أبنائه، كأنما خدمة النوع ضريبة مفروضة على كل فرد في صورة من الصور، فإذا أداها في صورة أعفي منها في الصورة الأخرى، أو كأنما هي مواهب وأرزاق لا يستوفيها الفرد الواحد إلا بثمن غال يحسب عليه، يؤدي حسابه للنوع على نحو من الأنحاء.

Çoğu zaman neslin artması, bireyin kendi türüne hizmet etmek ve onun devamını sağlamak için yapabileceği tek yol olduğunda gerçekleşir. Eğer bireye türüne hizmet etmek için farklı yollar kolaylaştırılmışsa, bu durum onun nesli aleyhine işleyebilir ve evlatlarındaki payını azaltabilir. Sanki türe hizmet etmek, her bireye bir şekilde yüklenmiş mecburi bir vergidir; birey bunu bir şekilde ödediğinde diğer şekilden muaf tutulur. Yahut sanki bunlar, tek bir bireyin ancak kendisine yazılan ve hesabını türüne bir şekilde ödediği ağır bir bedel karşılığında tam olarak elde edebileceği vergiler ve rızıklardır.

والإنسان هو أقدر المخلوقات الحية على خدمة نوعه بوسائل كثيرة لا تنحصر في تجديد النسل وزيادة عدده.

İnsan ise canlı varlıklar arasında, sadece nesli yenilemek ve sayısını artırmakla sınırlı kalmayan pek çok yolla kendi türüne hizmet etmeye en muktedir olanıdır.

فهل يجوز لنا أن نقول إن العظماء الذين حرموا النسل قد أدوا ضريبتهم بإصلاح شئون الناس فلم يبق من اللازم المفروض عليهم أن يؤدوا هذه الضريبة من طريق الذرية؟

Öyleyse nesilden mahrum kalan büyük şahsiyetlerin, insanların işlerini düzeltmekle vergilerini ödediklerini, dolayısıyla bu vergiyi evlat yoluyla ödemelerinin artık üzerlerine farz olmaktan çıktığını söyleyebilir miyiz?

إن قلنا ذلك فإنما نقوله على سبيل الملاحظة التقريبية التي أشرنا إليها. ولا نبلغ بتلك الملاحظة فوق مبلغها من اليقين الذي تستحقه، فغاية مبلغها عندنا أنها تستوقف النظر للتأمل والمراجعة ولا تفضي بنا إلى الجزم أو إلى التغليب.

Bunu söylersek, ancak işaret ettiğimiz yaklaşık gözlem kabilinden söyleriz. Bu gözlemi hak ettiği kesinlik derecesinin ötesine taşımayız; zira bunun bizim nezdimizdeki en son sınırı, düşünmek ve yeniden gözden geçirmek üzere dikkati çekmesidir, yoksa bizi kesin bir hükme veya ağır basan bir kanaate götürmez.

فبعض العظماء من أكبر خدام النوع لم يتزوجوا، وفيهم أنبياء معظمون لا شك في سيرتهم من هذه الناحية، كعيسى عليه السلام.

Nitekim insan türüne en büyük hizmeti dokunan büyük şahsiyetlerden bazıları hiç evlenmemiştir; bunların arasında Îsâ aleyhisselâm gibi, hayat hikâyelerinde bu bakımdan hiçbir şüphe bulunmayan ulu peygamberler de vardır.

وبعض العظماء الذين تزوجوا لم يرزقوا الذرية، أو رزقوا ذرية كلها إناث، أو رزقوا ذرية من الإناث والذكور ولم يعيشوا، أو عاشوا ولم يعمروا ولا كانوا على حالة مستحبة من الصحة والنجابة.

Evlenen büyük şahsiyetlerin bazısına ise hiç evlat nasip olmamış, bazısına sadece kız evlatlar verilmiş, bazısına da kız ve erkek evlatlar verildiği hâlde bunlar yaşamamış yahut yaşamışlarsa da uzun ömürlü olmamış ve sağlık ile üstün yetenek bakımından arzu edilen bir durumda bulunmamışlardır.

وتواريخ العظماء في جميع نواحي العظمة، وفي جميع الأمم، وفي جميع العصور، حافلة بالشواهد التي تعزز تلك الملاحظة وتجعلها خليقة بالتأمل والمراجعة؛ يدخل فيهم القديسون كما يدخل فيهم الحكماء، ويدخل فيهم العلماء كما يدخل فيهم رجال الفنون والمخترعون، ويدخل فيهم القادة العسكريون والسياسيون ولا يصعب على أحد أن يدير بصره إلى فترة من الزمن في بلد قريب يعرفه حق المعرفة ليشاهد مصداق ذلك في نفر من عظمائه ومشهوريه، وحسبنا في مصر أسماء جمال الدين الأفغاني، ومحمد عبده، وسعد زغلول، وعبد الله نديم، ومصطفى كامل، ومصطفى فهمي، ومحمود سامي البارودي، وحافظ إبراهيم.

Büyüklüğün her alanında, bütün milletlerde ve bütün çağlarda büyük şahsiyetlerin tarihleri, bu gözlemi güçlendiren ve onu üzerinde düşünmeye ve incelemeye değer kılan örneklerle doludur. Bunların arasına bilgeler girdiği gibi azizler de girer; sanatçılar ve mucitler girdiği gibi âlimler de girer; askerî komutanlar ve siyasetçiler de girer. Hiç kimse için, yakından tanıdığı komşu bir ülkedeki bir zaman dilimine bakıp bunun doğruluğunu oranın büyüklerinden ve meşhurlarından birkaçında görmek zor değildir; Mısır'da Cemâleddin el-Efgânî, Muhammed Abduh, Sa'd Zağlûl, Abdullah Nedîm, Mustafa Kâmil, Mustafa Fehmî, Mahmûd Sâmî el-Bârûdî ve Hâfız İbrâhim isimleri bize yeter.

فإذا جاز لنا أن نقف عند تلك الملاحظة وأن نتأمل مغزاها، وجاز لنا أن نفهم أن إصلاح شئون النوع الإنساني ضريبة تغني عن ضريبة الذرية في بعض الأحوال؛ فأين ترانا نجد تلك الضريبة في أرفع حالة وأغلى قيمة إن لم نجدها في رسالة نبوية تتناول الأجيال بعد الأجيال وتتناول الملايين في كل جيل؟ … وأي أبوة إنسانية تغني عن أبوة اللحم والدم كما تغني أبوة النبي الذي يتكفل بتربية الأرواح في أمته، وفي أمم لا يلقاها في زمانه، وأمم لا تزال تستجد بعد زمانه إلى أقصى الزمان؟

Eğer bu gözlem üzerinde durmamız, bunun anlamını düşünmemiz ve insan türünün işlerini düzeltmenin bazı durumlarda evlat vergisinin yerine geçen bir vergi olduğunu anlamamız caiz ise; bu vergiyi, nesiller boyu süren ve her nesilde milyonları kuşatan bir peygamberlik mesajında bulamayacaksak, en yüce hâliyle ve en değerli kıymetiyle nerede bulabiliriz? … Ve hangi insanî babalık, kendi ümmetindeki ruhları, kendi zamanında karşılaşmadığı milletlerdeki ruhları ve kendi zamanından sonra zamanın sonuna kadar ortaya çıkacak milletlerdeki ruhları eğitmeyi üstlenen bir peygamberin babalığı kadar et ve kan babalığının yerini tutabilir?

الأب الثكول

Evlat Acısı Çeken Baba

نذكر هذا حين نذكر حظ محمد من الأبوة الروحية ومن الأبوة النوعية. ونرى تكافؤًا في الجانبين جديرًا بالملاحظة والاعتبار …

Muhammed'in ruhî babalıktan ve biyolojik babalıktan aldığı payı hatırladığımızda bunu da hatırlarız. Ve her iki yön arasında dikkate ve ibrete değer bir denklik görürüz …

ألا ما أثقل ثمن الإصلاح!

Ah, ıslahın bedeli ne kadar ağır!

ألا ما أحق المصلحين بالتمجيد وحسن الجزاء!

Islah ediciler yüceltilmeye ve en güzel karşılığa ne kadar da layık!

فمحمد الأب كان أصلح الآباء، ثم فجع في بيته فجيعة لا يداري فيها ألم الإنسان إلا صبر الأنبياء.

Zira baba olan Muhammed, babaların en iyisiydi; sonra kendi evinde, insanın acısını ancak peygamber sabrının dindirebileceği bir felaketle sarsıldı.

ومن الناس من لا يكون صديقًا صالحًا ولا سيدًا صالحًا ولا زوجًا صالحًا، ولكنه أب صالح بر ببنيه …

İnsanlardan kimisi iyi bir dost, iyi bir efendi ve iyi bir eş olamaz; fakat çocuklarına iyilik eden iyi bir babadır …

لأن الرحم بين الآباء والأبناء أدنى الأرحام إلى المودة وأحراها بتحريك الشفقة فيمن لا يشفق على أحد …

Çünkü babalarla evlatlar arasındaki akrabalık bağı, sevgiye en yakın olan ve hiç kimseye acımayan kimsede bile şefkati harekete geçirmeye en elverişli olan bağdır …

فكيف تكون الأبوة في نفس صلحت للصداقة وصلحت للسيادة وصلحت للزوجية لأنها تصلح للعطف الذي يعم القريب والغريب، ويشمل القوي والضعيف؟

Peki ya yakını ve yabancıyı kuşatan, güçlü ile zayıfı içine alan bir şefkate elverişli olduğu için dostluğa, efendiliğe ve eş olmaya elverişli olan bir ruhta babalık nasıl olur?

ذلك أب نعلم كيف يفرح بأبنائه.

İşte o, evlatlarıyla nasıl sevindiğini bildiğimiz bir babadır.

ونعلم كيف يحزن حين يفجع في أولئك الأبناء.

Ve o evlatlarının acısıyla sarsıldığında nasıl hüzünlendiğini bildiğimiz bir babadır.

ومن الراجح أن العطف الأبوي لم يتمثل قط في مولد أحد من أبناء محمد عليه السلام كما تمثل في مولد ابنه الذي سماه باسم جده الأكبر أملًا في أن يصبح بعده خليفته الأكبر … ولعل العطف الأبوي قد تمثل في تشييع هذا الطفل الصغير أشد من تمثله في استقباله يوم ميلاده.

Kuvvetle muhtemeldir ki babalık şefkati, Muhammed aleyhisselâm'ın çocuklarından hiçbirinin doğumunda, kendisinden sonra en büyük halefi olması ümidiyle büyük atasının adını verdiği oğlunun [İbrâhim'in] doğumunda tecelli ettiği kadar tecelli etmemiştir … Ve belki de babalık şefkati, bu küçük çocuğun cenazesini uğurlarken, doğduğu gün onu karşılarken olduğundan çok daha güçlü bir şekilde kendini göstermiştir.

كانت أسباب كبيرة توحي إلى قلب محمد العظيم شوقه الطويل إلى استقبال ذلك الوليد …

Muhammed'in yüce kalbine, o yeni doğan bebeği karşılamaya yönelik uzun özlemini ilham eden büyük sebepler vardı …

كان منها أن محمدًا عربي يحرص على العقب من بعده كحرص كل رجل من أبناء القبائل وأصحاب العصبية؛ هم فخورون بالنسب فخورون بالعقب، يحفظون سيرة السلف ويتوقون إلى استبقاء الخلف على نحو لا يعهده الحضريون، وإن كان حب الذرية فطرة مركبة في جميع الطباع.

Bunlardan biri şuydu: Muhammed, kabile mensubu ve asabiyet sahibi her erkek gibi kendisinden sonra soyunun devam etmesine düşkün bir Araptı. Onlar soylarıyla övünür, arkalarında bıraktıkları evlatlarla gurur duyarlar; seleflerinin hatırasını korur ve —her ne kadar evlat sevgisi bütün tabiatlara yerleştirilmiş bir fıtrat olsa da— şehirlilerin pek bilmediği bir şekilde haleflerinin devam etmesini arzulardılar.

ومحمد كان يحب التكاثر لنفسه ويحبه لأمته ويوصي المسلمين أن يستكثروا من النسل ما استطاعوا ليفاخر بهم الأمم وفرة وعزة. فاشتياقه إلى العقب من الذكور خليقة عربية تقترن بالخليقة الإنسانية والخليقة النبوية، فتزداد قوة على قوتها التي ركبت في جميع الطباع.

Muhammed çoğalmayı kendisi için sever, ümmeti için de severdi; çoklukları ve izzetleriyle diğer milletlere karşı övünmek için Müslümanlara gücü yettiğince nesillerini çoğaltmalarını tavsiye ederdi. Dolayısıyla onun erkek evlat bırakmaya duyduğu özlem, insanî tabiat ve peygamberlik tabiatıyla birleşen bir Arap hasletidir; böylece bütün tabiatlara yerleştirilmiş olan mevcut gücünün üzerine daha da güç katar.

وكان من أسباب هذا الشوق القوي طول العهد بالأبناء بعد من ولدتهم له السيدة خديجة رضي الله عنها، وشماتة أناس من شانئيه؛ سماه بعضهم بالأبتر لانقطاع معظم نسله، وفي ذلك نزول الآية الكريمة: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ} (الكوثر: ٣).

Bu güçlü özlemin sebeplerinden biri de Hz. Hatîce radıyallâhu anhâ'nın kendisine doğurduğu çocuklardan sonra aradan uzun bir zaman geçmesi ve kendisine kin besleyen bazı kimselerin sevinmesiydi. Soyunun büyük kısmı kesildiği için onlardan bazıları ona “ebter” (soyu kesik) adını takmıştı; nitekim şu âyet-i kerîme bu sebeple inmiştir: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ} “Şüphesiz sana kin besleyenin kendisi soyu kesik olandır.” [Kevser 108/3].

فقد مضى نيف وعشرون سنة لم تلد له في خلالها زوجة من زوجاته، ومات في هذه الفترة كل أولاده ما عدا فاطمة رضي الله عنها التي ماتت بعده بقليل؛ مات القاسم، والطاهر طفلين، وماتت زينب، ورقية، وأم كلثوم، بعد أن تزوجن، ولم يتعوض من فقدهن ما يعزيه بعض العزاء …

Aradan yirmi yılı aşkın bir süre geçmiş, bu süre zarfında eşlerinden hiçbiri ona çocuk doğurmamıştı. Üstelik bu dönemde, kendisinden kısa bir süre sonra vefat eden Fâtıma radıyallâhu anhâ dışında bütün çocukları ölmüştü: Kâsım ve Tâhir henüz çocukken ölmüş; Zeyneb, Rukıyye ve Ümmü Gülsûm ise evlendikten sonra vefat etmişler ve onların kaybının yerini doldurup ona biraz olsun teselli verecek bir şey olmamıştı …

فجيعة تضاعف الشوق إلى الوليد المأمول.

Ümit edilen bebeğe duyulan özlemi katlayan bir acı.

وطول انتظار يضاعف الحب له كما يضاعف الشوق إليه.

Ona duyulan özlemi katladığı gibi sevgisini de katlayan uzun bir bekleyiş.

ولسنا ندري لما طالت الفترة التي مضت على أزواج النبي جميعًا بغير عقب … ولكننا لا نستبعد تعليلها باجتماع المصادفات التي لا يندر أن تجتمع في أمثال هذه الأحوال. فعائشة البكر التي لم يتزوج النبي بكرًا غيرها قد مات عنها عليه السلام وهي دون العشرين. وهي سن قد تبلغها المرأة ولا تلد، وإن كانت ولودًا فيما بعدها.

Peygamber'in bütün eşlerinin çocuksuz geçirdiği bu sürenin neden bu kadar uzadığını bilmiyoruz … Ancak bunu, bu gibi durumlarda bir araya gelmesi nadir olmayan tesadüflerin toplanmasıyla açıklamayı da uzak görmüyoruz. Nitekim Peygamber'in kendisinden başka bakire olarak evlenmediği Âişe, Peygamber aleyhisselâm vefat ettiğinde henüz yirmi yaşın altındaydı. Bu ise bir kadının, daha sonrasında doğurgan olacak olsa bile, ulaştığında henüz doğum yapmayabileceği bir yaştır.

أما أزواجه الأخريات اللائي تزوجن قبله فلا نعلم من أخبارهن أنهن أعقبن لأزواجهن الأولين خلفًا غير رملة أم حبيبة، وهند بنت أمية المخزومية، وهذه كانت مسنة يوم بنى بها النبي عليه السلام، وفي عمر لا يستغرب فيه امتناع الولادة.

Ondan önce başkasıyla evlenmiş olan diğer eşlerine gelince; onların haberlerinden, Remle Ümmü Habîbe ile Hind bint Ümeyye el-Mahzûmiyye dışında ilk kocalarına evlat bıraktıklarını bilmiyoruz. Bu ikincisi [Hind] ise Peygamber aleyhisselâm onunla evlendiği gün yaşlıydı ve doğum yapmamasının yadırganmayacağı bir yaştaydı.

فكلهن ما عدا هاتين لم يلدن للنبي ولا لزوج قبله، واجتماع هذه المصادفة ليس بالعجيبة المعضلة التي يصعب تعليلها إذا تذكرنا أن النبي قد توخى في اختيارهن تلك الأغراض العامة التي أجملناها في الفصل السابق ولم يتحر منها النسل خاصة؛ وهي الإيواء الشريف والمصاهرة، وبعضهن — بل معظمهن — قد لقين من الشدائد والمخاوف وعناء الهجرة البعيدة، ما يعقم الولود.

Bu ikisi dışındaki eşlerinin hiçbiri ne Peygamber'e ne de ondan önceki bir kocaya çocuk doğurmuştur. Peygamber'in onları seçerken özellikle çocuk sahibi olmayı gözetmeyip önceki bölümde özetlediğimiz o genel amaçları —yani şerefli bir şekilde himaye etmeyi ve akrabalık bağı kurmayı— gözettiğini hatırlarsak, bu tesadüflerin bir araya gelmesi açıklanması güç, tuhaf bir muamma değildir. Üstelik onlardan bazıları —hatta çoğu— doğurgan bir kadını bile kısırlaştıracak kadar ağır zorluklarla, korkularla ve uzak diyarlara yapılan hicretin meşakkatleriyle karşılaşmışlardı.

فإذا أضفنا إلى ذلك معيشة الكفاف وضريبة العظمة النبوية التي أشرنا إليها على سبيل الاحتمال، واشتغال النبي فيما بين الخمسين والستين بتعزيز الدين وقمع الفتن ودرء الأخطار؛ لم يكن فهم تلك الظاهرة الحيوية بالأمر العصي على التعليل.

Buna bir de kanaat ve yetinmeye dayalı geçimi, ihtimal olarak işaret ettiğimiz o peygamberlik büyüklüğünün vergisini ve Peygamber'in elli ile altmış yaşları arasında dini güçlendirmek, fitneleri bastırmak ve tehlikeleri savuşturmakla meşgul olmasını eklersek; bu biyolojik olguyu anlamak açıklanması imkânsız bir iş olmaktan çıkar.

حزن الأبوة

Babalık Hüznü

طال اشتياق النبي إلى الوليد المأمول، وتجدد اشتياقه في أثر كل زواج حتى جاءته مارية القبطية من قطر بعيد، ومن معدن غير المعدن الذي يختار لإيواء المحزونات وتقريب الأسر والعصبيات، فبشرت النبي بعقب لعله غلام، واجتمع في هذا البشارة اشتياق نيف وعشرين سنة، ورجاء لا ينتهي بانتهاء الزمان.

Peygamber'in ümit edilen bebeğe duyduğu özlem uzamış, her evliliğin ardından bu özlemi yeniden canlanmıştı. Nihayet uzak bir diyardan, acılı kadınları himaye etmek ve ailelerle kabileleri yakınlaştırmak için seçtiği çevreden farklı bir kökenden Mâriye el-Kıbtiyye kendisine geldi ve Peygamber'e belki de bir erkek olacak bir evlat müjdesi verdi. Bu müjdede yirmi yılı aşkın bir özlem ile zamanın sona ermesiyle bile bitmeyecek bir ümit bir araya gelmişti.

وولد إبراهيم!

Ve İbrâhim doğdu!

ولد الطفل الذي نظر أبوه إليه يوم مولده فامتد به الأمل مئات السنين، بل ألوف السنين، وتخير له الاسم الذي وراءه أعقاب كأعقاب جده الأعلى، ليكون أبًا ويكون له أحفاد، ويكون لأحفاده من بعدهم أحفاد …

Doğduğu gün babasının kendisine bakmasıyla ümidinin yüzlerce, hatta binlerce yıl öteye uzandığı o çocuk dünyaya geldi. Babası; bir baba olsun, torunları bulunsun ve torunlarının da kendilerinden sonra torunları olsun diye, ona en büyük atasının nesilleri gibi ardında nesiller bulunan o ismi seçti …

ثم مات ذلك الطفل الصغير …

Sonra o küçük çocuk öldü …

ومات ذلك الأمل الكبير …

Ve o büyük ümit de öldü …

مات كلاهما والأب في الستين … أي صدمة في ختام العمر؟ أي أمل في الحياة؟ الدين قد تم، وهذه الآصرة قد انقطعت، فليس في الحياة ما يستقبل وينتظر؛ كل ما فيها للإشاحة والإدبار.

Baba altmış yaşındayken her ikisi de öldü … Ömrün sonunda ne ağır bir darbe! Hayatta artık ne ümidi kalmıştı? Din tamamlanmış, bu bağ da kopmuştu; artık hayatta karşılanacak ve beklenecek bir şey yoktu; içindeki her şey yüz çevrilip arkada bırakılmak içindi.

مات الطفل ولمَّا يدرك السنتين.

Çocuk henüz iki yaşını doldurmadan öldü.

مصاب صغير إن كانت المصائب تقاس بسنوات المفقودين.

Musibetler kaybedilenlerin yıllarıyla ölçülseydi bu küçük bir musibet sayılırdı.

ولكن المصائب في الأعزاء إنما تقاس بمبلغ عطفنا عليهم، والصغير أحوج إلى العطف من الكبير المستقل بشأنه.

Ancak sevdiklerimizle ilgili musibetler, onlara duyduğumuz şefkatin büyüklüğüyle ölçülür; küçük olan ise kendi işini görebilen büyüğe kıyasla şefkate daha muhtaçtır.

وإنما تقاس بمبلغ تعويلهم علينا، وتعويل الصغير على وليه أكبر من تعويل الكبير …

Bu musibetler onların bize ne kadar dayandığıyla ölçülür; küçüğün velisine dayanması ise büyüğün dayanmasından daha fazladır …

وإنما تقاس بمبلغ الأمل فيهم، والأمل يطول في بداءة الطريق وقد يقصر في منتصف الطريق.

Yine bu musibetler onlara bağlanan ümidin büyüklüğüyle ölçülür; ümit ise yolun başında uzar, yolun ortasında ise kısalabilir.

وإنما تقاس آلام المفقودين بأعمار الفاقدين، وأي مصاب أفدح من مصاب الستين وما بعدها في الأمل الوحيد الواصل بينها وبين الزمان ماضيه وآتيه؟

Kaybedilenlerin acısı, kaybedenlerin yaşıyla ölçülür. Altmış yaşını ve sonrasını geçmişi ve geleceğiyle zamana bağlayan tek ümidin yitirilmesinde, altmış yaşın ve sonrasının musibetinden daha ağır hangi musibet olabilir?

ما تخيلت محمدًا في موقف أدنى إلى القلوب الإنسانية من موقفه على قبر الوليد الصغير ذارف العينين مكظوم الوجد ضارعًا إلى الله.

Muhammed'i, o küçük yavrunun kabri başında gözleri yaşlı, kederini içine gömmüş, Allah'a yakarırken durduğu andan daha fazla insan kalplerine yakın bir konumda hayal etmedim.

نفس قد نفثت الرجاء في نفوس الألوف بعد الألوف، وهي في ذلك الموقف قد انقطع لها رجاء عزيز، رجاءٌ وا أسفاه لا يحييه كل ما ينفثه المصلح في الدنيا من رجاء.

Binlerce ve binlerce ruha ümit üflemiş bir ruh, o makamda aziz bir ümidini kaybetmişti; ne yazık ki ıslah edici bir önderin dünyada üflediği bütün ümitlerin bile diriltemeyeceği bir ümitti bu.

وكأني بمحمد كان يومئذ أقرب إلى قلوب الخالفين من بعده مما كان مع الجالسين حوله، ومع أقرب الناس إليه.

Sanki Muhammed o gün, çevresinde oturanlara ve kendisine en yakın olan insanlara kıyasla, kendisinden sonra gelecek nesillerin kalplerine daha yakındı.

كان أقرب الناس إليه زوجاته أمهات المسلمين وكن يحببنه غاية ما يحب النساء الأزواج، ولكن حبهن إياه لم يكن في هذا الموقف من حب المقربات العاطفات، لأنه حب أثار غيرتهن من أم الوليد المأمول، فاحتجب من عطفهن بمقدار تلك الغيرة وبمقدار ذلك الحب، ولا لوم عليهن فيما طبع عليه الإنسان وفيما لا يقصدنه ولا يقدرن عليه.

Ona en yakın insanlar, Müslümanların anneleri olan eşleriydi ve onu kadınların kocalarını sevebileceği en ileri derecede seviyorlardı. Ancak bu durum karşısında ona duydukları sevgi, şefkatli yakınların sevgisi türünden değildi; çünkü bu sevgi, ümit edilen bebeğin annesine karşı kıskançlıklarını uyandırmıştı. Böylece o kıskançlığın ve o sevginin ölçüsünce şefkatleri perdelenmişti. İnsanın yaratılışında var olan, kasıtlı yapmadıkları ve güç yetiremedikleri bir şeyden ötürü onlara bir kınama da yoktur.

وكان أقرب الناس إليه أصحابه الخاشعون بين يديه، وكان إكبارهم لسيد الأنبياء ينسيهم أنه من الآباء، بل أنه أب أرحم من سائر الآباء …

Ona en yakın insanlar, huzurunda huşu içinde duran sahâbîleriydi. Onların peygamberlerin efendisine duydukları derin tazim, onun da babalardan biri olduğunu, hatta diğer bütün babalardan daha merhametli bir baba olduğunu onlara unutturuyordu …

ظنوا أن النبي لا يحزن، كما ظن قوم أن الشجاع لا يخاف ولا يحب الحياة، وأن الكريم لا يعرف قيمة المال.

Kimilerinin cesur insanın korkmadığını ve hayatı sevmediğini, cömert insanın da malın değerini bilmediğini sanması gibi, onlar da Peygamber'in hüzünlenmeyeceğini sandılar.

ولكن القلب الذي لا يعرف قيمة المال لا فضل له في الكرم، والقلب الذي لا يخاف لا فضل له في الشجاعة، والقلب الذي لا يحزن لا فضل له في الصبر. إنما الفضل في الحزن والغلبة عليه، وفي الخوف والسمو عليه، وفي معرفة المال والإيثار عليه.

Oysa malın değerini bilmeyen kalbin cömertlikte bir üstünlüğü yoktur; korkmayan kalbin cesarette bir üstünlüğü yoktur; hüzünlenmeyen kalbin de sabırda bir üstünlüğü yoktur. Üstünlük ancak hüzünlenip ona galip gelmekte, korkup onun üzerine çıkmakta ve malın değerini bilip başkalarını ona tercih etmektedir.

وفضل النبي في نبوته وفي أبوته أنه حزن وبكى، وتلك هي الصلة بينه وبين قلب الإنسان، وبينه وبين الناس، وأي نبي تنقطع بينه وبين القلب الإنساني صلة كهذه الصلة التي تجمع أشتات القلوب؟

Peygamber'in peygamberliğindeki ve babalığındaki üstünlüğü de hüzünlenmesi ve ağlamasıdır. Onunla insan kalbi arasındaki, onunla insanlar arasındaki bağ işte budur. Dağınık kalpleri bir araya getiren böylesi bir bağ, hangi peygamber ile insan kalbi arasından kopabilir ki?

روى أسامة بن زيد أن زينب بنت النبي أرسلت إليه: إن ابنتي قد حضرت فاشهدنا. فأرسل إليها ﷺ يقول: «إن لله ما أخذ وما أعطى وكل شيء عنده مسمى. فلتحتسب ولتصبر.» فأرسلت تقسم عليه، فقام النبي ﷺ وقمنا. فرفع الصبي في حجر النبي ونفسه تقعقع ففاضت عينا النبي ﷺ. فقال له سعد: ما هذا يا رسول الله؟

Üsâme b. Zeyd rivayet ettiğine göre, Peygamber'in kızı Zeyneb ona haber göndererek: “Kızım ölmek üzere, yanımızda bulun” dedi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem de ona şu haberi gönderdi: “Aldığı da verdiği de Allah'ındır ve O'nun katında her şeyin belirlenmiş bir süresi vardır. Ecir beklesin ve sabretsin.” Bunun üzerine [Zeyneb] ant vererek tekrar haber gönderince Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem kalktı, biz de kalktık. Çocuk Peygamber'in kucağına verildiğinde can çekişip hırıldıyordu; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in gözleri dolup taştı. Sa'd ona: “Bu nedir ey Allah'ın Resûlü?” dedi.

قال ﷺ: «هذه رحمة وضعها الله في قلوب من شاء من عباده. ولا يرحم الله من عباده إلا الرحماء.»

[Resûlullah] sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Bu, Allah'ın kullarından dilediğinin kalbine koyduğu bir rahmettir. Allah, kullarından ancak merhametli olanlara rahmet eder.”

ما هذا يا رسول الله؟!

Bu nedir ey Allah'ın Resûlü?!

هذا رسول الله في أصدق ما تكون عليه رسالة الرسل: في الرحمة، وفي الآصرة الإنسانية، وغير هذا لن يكون.

Bu, elçilerin risâletinin olabileceği en doğru haldeki Allah Resûlü'dür: Rahmette ve insanlık bağında; bundan başkası da olamaz.

ومحمد قد اتقى رؤية طفل يموت لابنته وهو كهل غير يائس من العقب، فكيف يكون حزنه على فلذة كبده إبراهيم وهو بعده ذاهب الرجاء في الأبناء؟!

Muhammed, henüz evlat sahibi olmaktan ümidini kesmemiş olgunluk çağındaki bir adamken kızının ölmekte olan çocuğunu görmekten kaçınmıştı; öyleyse kendisinden sonra artık erkek evlat ümidini yitirdiği ciğerparesi İbrâhim için duyduğu hüzün nasıl olurdu?!

لقد كان حزنه لموته بمقدار فرحه بمولده، وكان فرحه بمولده بمقدار أمله فيه واشتياقه إليه.

Onun ölümüne duyduğu hüzün, doğumuna duyduğu sevinç kadardı; doğumuna duyduğu sevinç de ona bağladığı ümit ve ona duyduğu özlem kadardı.

وإن العطف الإنساني كله ليتجه إلى تلك النفس الزكية وهي تتوسع فرحًا بالوليد المأمول … حلق الأب المتهلل شعر وليده وتصدق بزنته فضة على المساكين، وذلك هو التوسع الذي وسعه رجل كان أقدر الرجال على وجه البسيطة، غير مستثنى فيها رؤساء ولا ملوك.

İnsanî şefkatin tamamı, ümit edilen bebekle sevinçten içi içine sığmayan o tertemiz ruha yönelir … Sevinçten yüzü parlayan baba, bebeğinin saçını tıraş ettirmiş ve ağırlığınca gümüşü yoksullara sadaka olarak dağıtmıştı. İşte krallar ve devlet başkanları da istisna edilmeksizin yeryüzündeki insanların en kudretlisi olan bir adamın elinden gelen bolluk ve ikram bundan ibaretti.

جاء بأقصى ما عنده من الفرح وأقصى ما عنده من التوسعة، ولو شاء لقد كان وزن الوليد كله درًّا وجوهرًا بعض ما يستطيع في ذلك اليوم الأغر الميمون … وبمقدار هذا الفرح الطهور يوم الاستقبال كان الحزن الوجيع يوم الوداع؛ خرج الرجل الذي اضطلع بأعباء الدنيا ومن فيها، وهو لا يضطلع بحمل قدميه؛ خرج يتوكأ على صديق عطوف إلى حيث يحمل الوليد آخر مرة في حجره الأبوي قبل أن يودعه حجر التراب … وكان يستقبل الجبل بوجهه فقال: يا جبل! لو كان بك مثل ما بي لهدك، ولكن إنا لله وإنا إليه راجعون …

Sahip olduğu en büyük sevinci ve elindeki en geniş ikramı ortaya koymuştu. Eğer dileseydi, o parlak ve kutlu günde bebeğin bütün ağırlığınca inci ve mücevher dağıtmak bile yapabileceklerinin yalnızca bir kısmı olurdu … Karşılama günündeki bu saf sevincin ölçüsünce, veda gününde de acı bir hüzün vardı. Dünyanın ve içindekilerin yükünü omuzlayan o adam, kendi ayaklarını bile taşıyamaz halde dışarı çıktı; bebeği toprağın kucağına emanet etmeden önce son kez babalık kucağına alacağı yere doğru şefkatli bir dostuna dayanarak yürüdü … Yüzünü dağa dönmüştü, şöyle buyurdu: “Ey dağ! Bende olan şey sende olsaydı seni yıkardı; fakat biz Allah'a aidiz ve O'na döneceğiz …”

أي والله! … إنها لإحدى الفواقر التي يحملها اللحم والدم ولا تحملها صخور الجبال …

Evet, vallahi! … Bu, et ve kanın taşıdığı, fakat dağların kayalarının taşıyamayacağı bel kıran felaketlerden biridir …

وصرخ أسامة حين بكى رسول الله فنهاه رسول الله وقال: البكاء من الرحمة والصراخ من الشيطان.

Resûlullah ağladığında Üsâme feryat etti; Resûlullah onu bundan menederek şöyle buyurdu: “Ağlamak rahmettendir, feryat etmek ise şeytandandır.”

حزن كما ينبغي له أن يحزن … أما الحزن الذي لا ينبغي له فهو الصراخ الذي نهى عنه، وهو أن تنكسف الشمس يوم موت إبراهيم فيحسب المسلمون أنها انكسفت لموته، ويقول الأب الذي انكسفت الشمس حقًّا في عينيه: «كلا … إن الشمس والقمر آيتان من آيات الله لا تخسفان لموت أحد ولا لحياته!»

Hüzünlenmesi gerektiği gibi hüzünlendi … Kendisine yakışmayan hüzün ise yasakladığı o feryat figandı. Bir de İbrâhim'in öldüğü gün güneş tutulup da Müslümanların güneşin onun ölümü yüzünden tutulduğunu sanmalarıydı; oysa kendi gözünde güneş gerçekten tutulmuş olan o baba şöyle buyuruyordu: “Hayır … Güneş ve ay Allah'ın âyetlerinden iki âyettir; hiç kimsenin ne ölümü ne de hayatı için tutulurlar!”

أو تخسفان ولكن في أكباد المحزونين، وليس في كبد السماء.

Yahut tutulurlar ama göğün bağrında değil, hüzünlülerin bağrında tutulurlar.

أكرم الآباء

Babaların En Kerîmi

أوكان من الحتم أن يكون محمد مثال الآباء كما كان مثال الأنبياء؟ كذلك شاء القدر القادر، وكذلك رأينا محمدًا مثال الأب يوم ولد له إبراهيم، ومثال الأب يوم ذهب عنه إبراهيم.

Muhammed'in peygamberlerin örneği olduğu gibi babaların da örneği olması kaçınılmaz bir zorunluluk muydu? Kudret sahibi kader böyle diledi; biz de Muhammed'i İbrâhim'in doğduğu gün örnek bir baba, İbrâhim'in kendisinden ayrıldığı gün yine örnek bir baba olarak gördük.

ما يتمنى طفل — لو جاز أن يتمنى الأطفال — أبوة أرحم ولا أذكى من هذه الأبوة في الحالتين …

Bir çocuk —eğer çocukların temenni etmesi mümkün olsaydı— her iki durumda da bu babalıktan daha merhametli ve daha temiz bir babalık temenni edemezdi …

بل كان محمد مثال الأب حيثما كان له نسل قريب أو بعيد، وذكر أو أنثى، وصغير أو كبير.

Hatta Muhammed; yakın veya uzak, erkek veya kız, küçük veya büyük nerede bir nesli varsa orada örnek bir babaydı.

أرأيت إلى الحسن بن فاطمة، وقد دخل عليه فركب ظهره، وهو ساجد في صلاته؟

Fâtıma'nın oğlu Hasan'ı görmedin mi; [Peygamber] namazında secde halindeyken yanına girip sırtına binmişti?

إن النبي في صلاته لهو النبي في مقامه الأسنى، وإن النبي في مقامه الأسنى ليشفق أن يشغل الصبي عن لعبه فيطيل السجدة حتى ينزل الصبي عن ظهره غير معجل.

Namazdaki Peygamber, en yüce makamında bulunan Peygamber'dir; ve en yüce makamındaki Peygamber, çocuğu oyunundan alıkoymaya kıyamaz da çocuk acele ettirilmeden sırtından ininceye kadar secdeyi uzatır.

ويسأله بعض أصحابه: لقد أطلت سجودك؟ فيقول: إن ابني ارتحلني فكرهت أن أعجله!

Sahâbîlerinden bazıları ona: “Secdeni uzattın?” diye sorunca şöyle buyurur: “Oğlum sırtıma bindi, onu acele ettirmek hoşuma gitmedi!”

أرأيت إلى فاطمة تدخل البيت أشبه الناس مشية بمشية محمد؟

Yürüyüşü Muhammed'in yürüyüşüne insanların en çok benzeyeni olarak eve giren Fâtıma'yı görmedin mi?

أرأيت إلى حنان يفيض على القلب كحنانه حين يرى فتاة تشبه أباها في مشيته وسمته!

Yürüyüşünde ve tavrında babasına benzeyen bir genç kız gördüğünde onun kalbine taşan şefkat gibi bir şefkat gördün mü!

تلك فاطمة بقية الباقيات من الأبناء والبنات، يختصها النبي بمناجاته في غشية وفاته: إني مفارق الدنيا — فتبكي — إنك لاحقة بي. فتضحك … في هذا الضحك وفي ذلك البكاء على برزخ الفراق بين الدنيا والآخرة أخلص الود والحنان بين الآباء والأبناء.

İşte o Fâtıma, oğullardan ve kızlardan geriye kalanların son yadigârıdır. Peygamber vefatının baygınlığı içinde gizli sohbetini ona tahsis eder: “Ben dünyadan ayrılıyorum” buyurur —o da ağlar—; “Sen bana kavuşacaksın” buyurur, o da güler … Dünya ile âhiret arasındaki ayrılık berzahında yaşanan bu gülüşte ve o ağlayışta, babalarla evlatlar arasındaki en halis sevgi ve şefkat vardır.

سرها بنبوته، وسرها بأبوته، فضحكت ساعة الفراق لأنها ساعة الوعد باللقاء …

Onu peygamberliğiyle sevindirdi, babalığıyla sevindirdi; o da ayrılık saatinde güldü, çünkü o saat kavuşma vaadinin saatiydi …

وكذلك فارق الدنيا أكرم الأنبياء وأكرم الآباء.

İşte peygamberlerin en kerîmi ve babaların en kerîmi dünyadan böyle ayrıldı.