الفصل الرابع عشر
On Dördüncü Fasıl
اتصال التاريخ بمحمد
Tarihin Muhammed ile Bağı
أردنا بالفصول المتقدمة أن نصف محمدًا في عبقريته، أو محمدًا في نفسه، أو محمدًا في مناقبه التي يتفق على تعظيمها من يدين برسالته الدينية، ومن لا يدين له برسالة.
Önceki fasıllarda dehasıyla Muhammed'i, kendi zatında Muhammed'i ya da dinî risaletine inananların da herhangi bir risaletine inanmayanların da yüceltmekte birleştiği menkıbeleriyle Muhammed'i anlatmak istedik.
ونريد بهذا الفصل — وهو خاتمة الكتاب — أن نذكر كلمة موجزة عن محمد في التاريخ، أو محمد في العالم وأحداثه الخالدة. وهو بحث يغنينا فيه الإيجار، لأن العالم كله صفحات تنبئنا بمكان محمد فيه.
Kitabın sonu olan bu fasılda ise tarihte Muhammed yahut dünyada ve dünyanın ölümsüz hadiseleri içinde Muhammed hakkında özlü birkaç söz söylemek istiyoruz. Bu, sözü kısa tutmanın bize yeteceği bir bahistir; çünkü bütün dünya, Muhammed'in dünyadaki yerini bize haber veren sayfalardan ibarettir.
محمد في نفسه عظيم بالغ في العظمة، وفاقًا لكل مقياس صحيح يقاس به العظيم عند بني الإنسان في عصور الحضارة.
Muhammed, medeniyet çağlarında insanoğlu katında büyük insanı ölçmekte kullanılan her doğru ölçüye göre, kendi zatında son derece büyük bir insandır.
فما مكان هذه العظمة في التاريخ؟ … وما مكانها في العالم وأحداثه الباقية على تعاقب العصور؟
Peki bu büyüklüğün tarihteki yeri nedir? … Çağların birbirini izlemesi boyunca dünyada ve dünyanın kalıcı hadiseleri içindeki yeri nedir?
مكانها في التاريخ أن التاريخ كله بعد محمد متصل به مرهون بعمله، وأن حادثًا واحدًا من أحداثه الباقية لم يكن ليقع في الدنيا كما وقع لولا ظهور محمد وظهور عمله.
Onun tarihteki yeri şudur ki, Muhammed'den sonraki bütün tarih ona bağlıdır ve onun eseriyle kayıtlıdır; kalıcı hadiselerinden tek bir hadise bile, Muhammed'in zuhuru ve eserinin ortaya çıkışı olmasaydı dünyada meydana geldiği şekliyle meydana gelmezdi.
فلا فتوح الشرق والغرب، ولا حركات أوروبا في العصور الوسطى، ولا الحروب الصليبية، ولا نهضة العلوم بعد تلك الحروب، ولا كشف القارة الأمريكية، ولا مساجلة الصراع بين الأوروبيين والآسيويين والأفريقيين، ولا الثورة الفرنسية وما تلاها من ثورات، ولا الحرب العظمى التي شهدناها قبل بضع وعشرين سنة، ولا الحرب الحاضرة التي نشهدها في هذه الأيام، ولا حادثة قومية أو عالمية مما يتخلل ذلك جميعه كانت واقعة في الدنيا كما وقعت لولا ذلك اليتيم الذي ولد في شبه الجزيرة العربية بعد خمسمائة وإحدى وسبعين سنة من مولد المسيح.
Mesih'in doğumundan beş yüz yetmiş bir yıl sonra Arap Yarımadası'nda dünyaya gelen o yetim olmasaydı; ne Doğu ve Batı fetihleri, ne Orta Çağ'daki Avrupa hareketleri, ne Haçlı Seferleri, ne o savaşlardan sonraki ilim uyanışı, ne Amerika kıtasının keşfi, ne Avrupalılar, Asyalılar ve Afrikalılar arasındaki karşılıklı mücadeleler, ne Fransız İhtilali ve onu izleyen ihtilaller, ne yirmi küsur yıl önce tanık olduğumuz Büyük Savaş, ne bugünlerde tanık olduğumuz şu mevcut savaş, ne de bütün bunların arasına giren millî yahut küresel herhangi bir hadise dünyada meydana geldiği şekliyle meydana gelirdi.
كان التاريخ شيئًا فأصبح شيئًا آخر، توسط بينهما وليد مستهل في مهده بتلك الصيحات التي سمعت في المهود عداد من هبط من الأرحام إلى هذه الغبراء … ما أضعفها يومئذ صيحات في الهواء! ما أقواها بعد ذلك أثرًا في دوافع التاريخ! ما أضخم المعجزة! وما أولانا أن نؤمن بها كلما مضت على ذلك المولد أجيال وأجيال، وما أغنانا أن نبحث عنها قبل ذلك بسنين حيثما بحث عنها المنجمون والعرافون!
Tarih başka bir şeydi, bambaşka bir şey oldu; ikisinin arasına, rahimlerden bu yeryüzüne inenlerin sayısınca beşiklerde işitilen o çığlıklarla beşiğinde hayata gözlerini açan bir bebek girdi … O gün havadaki çığlıklar olarak ne kadar da zayıftılar! Ondan sonra tarihin itici güçleri üzerindeki etkisi bakımından ne kadar da güçlü oldular! Ne muazzam bir mucize! O doğumun üzerinden nesiller ve nesiller geçtikçe ona inanmak bize ne kadar yaraşır; müneccimlerin ve kâhinlerin aradığı yerlerde, ondan yıllar öncesinde onu aramaktan ne kadar da müstağniyiz!
على أننا نستعظم الأحداث العظام في تاريخ بني الإنسان بمقدار ما فيها من فتوح الروح، لا بمقدار ما فيها من فتوح البلدان.
Bununla birlikte biz, insanoğlunun tarihindeki büyük hadiseleri, barındırdıkları ülke fetihleri ölçüsünde değil, barındırdıkları ruh fetihleri ölçüsünde büyük görürüz.
وجائز أن يقع في الدنيا طوفان أو زلزال، فيتصل به من أحداث الزحوف والفتوح ما يبدل في التاريخ، ويبتعث دوافع الشعوب.
Dünyada bir tufan yahut deprem meydana gelmesi, buna bağlı olarak da tarihi değiştiren ve milletlerin itici güçlerini harekete geçiren akın ve fetih hadiselerinin yaşanması mümkündür.
أما غير الجائز فهو أن تنفتح للإنسان آفاق جديدة من عالم الضمير بغير عظمة روحية يوحيها الإيمان، وبغير رسالة باطنية تسبق هذه الظواهر التي تهول الأنظار.
Mümkün olmayan şey ise imanın ilham ettiği ruhî bir büyüklük ve gözleri kamaştıran bu dış tezahürlerden önce gelen derunî bir risalet olmaksızın, vicdan âleminden insana yeni ufukların açılmasıdır.
ولقد فتح الإسلام ما فتح من بلدان لأنه فتح في كل قلب من قلوب أتباعه عالمًا مغلقًا تحيط به الظلمات، فلم يزد الأرض بما استولى عليه من أقطارها فإن الأرض لا تزيد بغلبة سيد على سيد أو بامتداد التخوم وراء التخوم، ولكنه زاد الإنسان أطيب زيادة يدركها في هذه الحياة، فارتفع به مرتبة فوق طباق الحيوان السائم، ودنا به مرتبة إلى الله.
İslâm, fethettiği ülkeleri ancak bağlılarının kalplerinden her birinde karanlıkların kuşattığı kapalı bir âlemi fethettiği için fethetmiştir. Ele geçirdiği bölgelerle yeryüzünü artırmış değildir; zira yeryüzü bir efendinin başka bir efendiye galip gelmesiyle yahut sınırların sınırlar ötesine uzanmasıyla artmaz. Fakat o, insanı bu hayatta erişebileceği en güzel artışla artırmış; onu başıboş dolaşan hayvan tabakalarının üzerine bir mertebe yükseltmiş ve Allah'a bir mertebe yaklaştırmıştır.
يدين بهذه الحقيقة كل من يدين بحقيقة في عالم الضمير. فمن أنكرها فإنما ينكر تقدم الإنسان كثيرًا أو قليلًا في هذه الطريق.
Vicdan âleminde bir hakikate inanan herkes bu hakikate inanır. Onu inkâr eden kimse ise insanın bu yolda az ya da çok ilerlediğini inkâr ediyor demektir.
عقد عالم أوروبي مقارنة بين محمد وبوذا والمسيح فسأل: «أليس محمد نبيًّا على وجه من الوجوه؟» ثم أجاب قائلًا: «إنه على اليقين لصاحب فضيلتين من فضائل الأنبياء؛ فقد عرف حقيقة عن الله لم يعرفها الناس من حوله، وتمكنت من نفسه نزعة باطنية لا تقاوم لنشر تلك الحقيقة، وإنه لخليق في هذه الفضيلة أن يسامي أوفر الأنبياء شجاعة وبطولة بين بني إسرائيل، لأنه جازف بحياته في سبيل الحق، وصبر على الإيذاء يومًا بعد يوم عدة سنين، وقابل النفي والحرمان والضغينة، وفقد مودة الأصحاب بغير مبالاة، فصابر على الجملة قصارى ما يصبر عليه إنسان دون الموت الذي نجا منه بالهجرة، ودأب مع هذا جميعه على بث رسالته غير قادر على إسكاته وعد ولا وعيد ولا إغراء … وربما اهتدى إلى التوحيد أناس آخرون بين عباد الأوثان، إلا أن أحدًا آخر غير محمد لم يقم في العالم مثلما أقام من إيمان بالوحدانية دائم مكين، وما أتيح له ذلك إلا لمضاء عزمه أن يحمل الآخرين على الإيمان، فإذا سأل سائل: ما الذي دفع بمحمد إلى إقناع غيره حيث رضي الموحدون بعبادة العزلة؟ … فلا مناص لنا أن نسلم أنه هو العمق والقوة في إيمانه بصدق ما دعا إليه.»
Avrupalı bir âlim Muhammed, Buda ve Mesih arasında bir karşılaştırma yaparak şöyle sordu: “Muhammed bir bakıma peygamber değil midir?” Ardından şöyle cevap verdi: “Şüphesiz o, peygamberlik faziletlerinden iki faziletin sahibidir: Çevresindeki insanların bilmediği, Allah'a dair bir hakikati bilmiş ve bu hakikati yaymak için ruhuna karşı konulmaz derunî bir eğilim yerleşmiştir. O, bu fazilette İsrâiloğulları arasındaki en cesur ve en kahraman peygamberlerle boy ölçüşmeye gerçekten layıktır. Çünkü hak yolunda hayatını tehlikeye atmış, yıllarca günbegün eziyete sabretmiş; sürgünü, mahrumiyeti ve kini göğüslemiş, dostların sevgisini kaybetmeye hiç aldırmamış; kısacası hicretle kurtulduğu ölüm dışında bir insanın sabredebileceği en son noktaya kadar sabretmiştir. Bütün bunlarla birlikte, hiçbir vaadin, hiçbir tehdidin ve hiçbir ayartmanın kendisini susturamadığı bir gayretle risaletini yaymaya devam etmiştir … Belki putperestler arasında tevhide erişen başka insanlar da olmuştur; ancak Muhammed'den başka hiç kimse dünyada onun kurduğu gibi kalıcı ve sağlam bir tevhid inancı kurmamıştır. Bu da ona ancak başkalarını imana yöneltme konusundaki sarsılmaz azmi sayesinde nasip olmuştur. Eğer biri çıkıp da: ‘Diğer muvahhidler uzlette ibadet etmeye razı olurken Muhammed'i başkalarını ikna etmeye iten neydi?’ diye soracak olursa … bunun, davet ettiği şeyin doğruluğuna duyduğu imandaki derinlik ve güç olduğunu kabul etmekten başka çaremiz yoktur.”
والحقيقة التي يراها المنصف — مسلمًا كان أو غير مسلم — هي هذه: هي أن فتوح محمد فتوح إيمان، وأن قوة محمد قوة إيمان، وأنه ما من سمة لعمله أوضح من هذه السمة، ولا من تعليل لها أصدق من هذا التعليل. لقد جاء الإغراء الذي أشار إليه العالم الأوروبي وهو داعٍ مهدد في سربه، وجاءه وهو عزيز الشأن بين المؤمنين بدعوته، فما حفل بالإغراء وهو بعيد من مقصده ولا حفل به وهو واصل إليه.
Müslüman olsun ya da olmasın insaflı bir kimsenin göreceği hakikat şudur: Muhammed'in fetihleri iman fetihleridir, Muhammed'in gücü iman gücüdür; onun eserinin bundan daha açık bir vasfı, bunun bundan daha doğru bir açıklaması yoktur. Avrupalı âlimin işaret ettiği ayartma, o henüz kendi yurdunda tehdit altında bir davetçiyken de kendisine gelmiş, davetine inananlar arasında şanı yüce bir konumdayken de gelmiştir; fakat o, gayesinden uzaktayken de ayartmaya itibar etmemiş, gayesine ulaştığında da ona dönüp bakmamıştır.
جاءه سيد قومه عتبة بن ربيعة — وهو في مبدأ أمره — فقال له واعدًا ملاطفًا، بعد أن أعياهم تخويفه متوعدين: «يا ابن أخي، إنك منا حيث قد علمت من خيارنا حسبًا ونسبًا، وإنك قد أتيت قومك بأمر عظيم فرقت به جماعتهم، وسفهت أحلامهم، وعبت آلهتهم ودينهم، وكفرت من مضى من آبائهم، فاسمع مني أعرض عليك أمورًا تنظر فيها لعلك تقبل منا بعضها.» فقال عليه السلام: قل يا أبا الوليد.
Henüz işinin başındayken kavminin efendisi Utbe b. Rebîa ona geldi. Tehditlerle onu korkutmaktan aciz kalmalarının ardından, vaatlerde bulunup gönlünü okşayarak kendisine şöyle dedi: “Ey kardeşimin oğlu! Sen bizim aramızda, kendinin de bildiği üzere soy ve sop bakımından en seçkinlerimizdensin. Kavmine büyük bir iş getirdin; bununla topluluklarını böldün, akıllarını dağdar ve değersiz saydın, ilahlarını ve dinlerini ayıpladın, geçmiş atalarını küfürle suçladın. Şimdi beni dinle, sana bazı şeyler sunayım da üzerinde düşün; belki onlardan bazılarını bizden kabul edersin.” Bunun üzerine aleyhisselâm: “Söyle ey Ebü'l-Velîd” buyurdu.
فقال: «يا ابن أخي! إن كنت تريد بما جئت به من هذا الأمر مالًا جمعنا لك من أموالنا حتى تكون أكثرنا مالًا، وإن كنت تريد شرفًا سودناك علينا حتى لا نقطع أمرًا دونك، وإن كنت تريد ملكًا ملكناك علينا، وإن كان الذي يأتيك رَئِيًّا من الجن لا تستطيع رده عن نفسك طلبنا لك الطب وبذلنا فيه أموالنا حتى نبرئك منه.» فما زاد عليه السلام على أن أجابه بآيات من القرآن الكريم، ثم تركه يعود كما أتى …
[Utbe] dedi ki: “Ey kardeşimin oğlu! Eğer getirdiğin bu işle mal istiyorsan, hepimizden daha zengin olacağın kadar mallarımızdan senin için toplayalım. Eğer şeref istiyorsan, seni başımıza efendi yapalım da senden habersiz hiçbir işe karar vermeyelim. Eğer hükümdarlık istiyorsan, seni başımıza hükümdar yapalım. Eğer sana gelen şey, kendinden savuşturmaya güç yetiremediğin cinlerden bir görüntü ise, senin için tabip arayalım ve seni ondan kurtarıncaya kadar bu uğurda mallarımızı harcayalım.” [Peygamber] aleyhisselâm ise ona Kur'ân-ı Kerîm'den âyetler okumakla yetindi, sonra onu geldiği gibi geri dönmeye bıraktı …
ثم أدرك النبي غاية ما سعى إليه فلم يدخل له المال ولا المتاع في حساب، ولم يكن النعيم المستطاع أفعل في إغرائه من النعيم الموعود، بل كان النعيم المستطاع فوق ما حلم به عتبة بن ربيعة، وكان النبي أزهد فيه من زهده في النعيم الموعود … فلم كل هذا؟ لم هذا الجهاد؟ ولم هذا العناء؟ ولم هذا الصبر إن لم يكن في سبيل الإيمان؟ وأي نبي له من الإيمان شفاعة أكبر من هذه الشفاعة ورسالة أكبر من هذه الرسالة؟ … وأي إنسان يعرف تعظيم الأنبياء إن لم تظفر نبوة محمد عنده بالتعظيم؟
Sonra Peygamber uğrunda çabaladığı gayenin son noktasına erişti; fakat ne mal ne de dünya metaı onun hesabına girdi. Elde edilmesi mümkün olan nimet, onu cezbetmekte vaat edilen nimetten daha etkili olmadı. Hatta elde edilmesi mümkün olan nimet Utbe b. Rebîa'nın hayal ettiğinin bile üzerindeydi; Peygamber ise ona karşı, vaat edilen nimete karşı olduğundan çok daha zâhid davrandı … Öyleyse bütün bunlar niçindi? İman uğrunda değilse bu cihad niçin, bu zahmet niçin ve bu sabır niçindi? Hangi peygamberin imandan yana bundan daha büyük bir şefaatçisi ve bundan daha büyük bir risaleti vardır? … Muhammed'in peygamberliği kendi katında tazime mazhar olmamışsa, hangi insan peygamberleri tazim etmeyi bilebilir?
التاريخ هو فيصل التفرقة بين محمد وشانئيه؛ حكمه أنفذ من حكم الشانئين والأصدقاء، وأنفذ من حكم المشركين والموحدين، وأنفذ من حكم المتدينين والملحدين … لأنه حكم الله.
Tarih, Muhammed ile ona kin besleyenler arasındaki kesin hakemdir. Onun hükmü kin besleyenlerin ve dostların hükmünden daha geçerli, müşriklerin ve muvahhidlerin hükmünden daha geçerli, dindarların ve dinsizlerin hükmünden daha geçerlidir … Çünkü o, Allah'ın hükmüdür.
وقد حكم له أنه كان في نفسه قدوة المهذبين، وكان في عمله أعظم الرجال أثرًا في الدنيا، وكان في عقيدته مؤمنًا يبعث الإيمان، وصاحب دين يبقى ما بقيت في الأرض أديان.
[Tarih] onun lehine hükmetmiştir ki o, kendi zatında fazilet sahiplerinin önderi, amelinde dünyada en büyük etkiyi bırakan insan, akidesinde iman uyandıran bir mümin ve yeryüzünde dinler kaldığı sürece kalacak bir dinin sahibiydi.
وسيطلع في الأفق هلال ويغيب هلال، وسيذهب في الليل قمر ويعود قمر، وتتعاقب هذه الشهور التي كأنها جعلت لتأريخ ما بين الصدور، لأن الناس لا يؤرخون بها مواسم الزرع ولا مواعد الأشغال ولا أدوار الدواوين والحكومات ولا ينتظرونها إلا هداية مع الظلام وسكينة مع الليل؛ أشبه بهداية العقيدة في غياهب الضمير.
Ufukta bir hilal doğacak ve bir hilal batacak; gecede bir ay gidecek ve bir ay dönecek; sanki gönüllerde olanı tarihlendirmek için yaratılmış gibi duran bu aylar birbirini izleyecektir. Çünkü insanlar bunlarla ne ekim mevsimlerini, ne iş vakitlerini, ne de divanların ve hükümetlerin dönemlerini tarihlendirirler; onları ancak karanlıkla gelen bir hidayet ve geceyle gelen bir sekinet olarak beklerler; tıpkı vicdanın derin karanlıklarındaki akide hidayeti gibi.
يوم الغار
Mağara Günü
ستطلع الأقمار بعد الأقمار، وتقبل السنة القمرية بعد السنة القمرية، وكأنها تقبل بمعلم من معالم السماء يومئ إلى بقعة من الأرض هي غار الهجرة، أو يومئ إلى يوم لمحمد هو أجمل أيام محمد، لأنه أدل الأيام على رسالته، وأخلصها لعقيدته ورجاء سريرته، وهو يوم التقويم الذي اختاره المسلمون بإلهام لا يعلوه تفكير ولا تعليم.
Aylar ayların ardından doğacak, kamerî yıl kamerî yılın ardından gelecek; sanki her biri gökyüzünün işaretlerinden bir işaretle gelerek yeryüzünde bir noktaya, hicret mağarasına yahut Muhammed'in günleri içinde en güzel gün olan bir güne işaret edecektir. Çünkü o gün, onun risaletine en çok delalet eden, akidesine ve gönlünün ümidine en halis biçimde bağlı olan gündür; Müslümanların hiçbir düşüncenin ve hiçbir öğretimin aşamayacağı bir ilhamla seçtikleri takvim günüdür.
لمَ كان يوم الهجرة ابتداء التاريخ في الإسلام، ولم يكن يوم الدعوة؟ ولِمَ لم يكن يوم بدر أو يوم ولادة النبي أو يوم حجة الوداع يوم ابتداء التاريخ؟ … كل يوم من هذه الأيام كان في ظاهر الرأي وعاجل النظر أولى بالتأريخ والتمجيد من يوم الفرار بالنفس والعقيدة في جنح الظلام.
İslâm'da tarihin başlangıcı niçin davet günü değil de hicret günü oldu? Tarihin başlangıç günü niçin Bedir günü, Peygamber'in doğum günü yahut Veda Haccı günü olmadı? … İlk bakışta ve zahirî görüşe göre bu günlerin her biri, gecenin karanlığında canını ve akidesini kurtarmak için çıkılan günle kıyaslandığında tarihlendirilmeye ve yüceltilmeye daha layıktı.
فالرجل الذي اختار يوم الهجرة بدءًا لتاريخ الإسلام قد كان أحكم وأعلم بالعقيدة والإيمان ومواقف الخلود من كل مؤرخ وكل مفكر يرى غير ما رآه.
Demek ki hicret gününü İslâm tarihinin başlangıcı olarak seçen zat, kendisinden farklı düşünen her tarihçiden ve her düşünürden daha hikmet sahibiydi; akideyi, imanı ve ölümsüzlük duraklarını daha iyi biliyordu.
لأن العقائد إنما تقاس بالشدائد ولا تقاس بالفوز والغلب: كل إنسان يؤمن حين يتغلب الدين وتفوز الدعوة، أما النفس التي تعتقد حقًّا ويتجلى فيها انتصار العقيدة حقًّا فهي النفس التي تؤمن في الشدة وتعتقد ومن حولها صنوف البلاء.
Çünkü akideler zafer ve galibiyetle değil, ancak zorluklarla ölçülür. Din galip geldiğinde ve davet zafere ulaştığında herkes inanır; gerçekten inanan ve akidenin zaferinin kendisinde hakikaten tecelli ettiği ruh ise zorluk anında iman eden ve etrafını türlü belalar kuşatmışken inancını koruyan ruhtur.
وليس يوم أحق بالتأريخ إذن من اليوم الذي هجر فيه النبي بلده؛ {إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُوا ثَانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُمَا فِي الْغَارِ إِذْ يَقُولُ لِصَاحِبِهِ لَا تَحْزَنْ إِنَّ الله مَعَنَا فَأَنزَلَ الله سَكِينَتَهُ عَلَيْهِ وَأَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَّمْ تَرَوْهَا وَجَعَلَ كَلِمَةَ الَّذِينَ كَفَرُوا السُّفْلَىٰ وَكَلِمَةُ الله هِيَ الْعُلْيَا وَالله عَزِيزٌ حَكِيمٌ} (التوبة: ٤٠).
Öyleyse tarihe başlangıç olmaya, Peygamber'in kendi beldesini terk ettiği günden daha layık bir gün yoktur: {إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُوا ثَانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُمَا فِي الْغَارِ إِذْ يَقُولُ لِصَاحِبِهِ لَا تَحْزَنْ إِنَّ الله مَعَنَا فَأَنزَلَ الله سَكِينَتَهُ عَلَيْهِ وَأَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَّمْ تَرَوْهَا وَجَعَلَ كَلِمَةَ الَّذِينَ كَفَرُوا السُّفْلَىٰ وَكَلِمَةُ الله هِيَ الْعُلْيَا وَالله عَزِيزٌ حَكِيمٌ} “Hani kâfirler onu, iki kişiden biri olarak [yurdundan] çıkarmışlardı; hani onlar mağaradaydılar; hani o, arkadaşına: ‘Üzülme, çünkü Allah bizimledir’ diyordu. Bunun üzerine Allah ona sekinetini indirdi, onu görmediğiniz ordularla destekledi ve kâfirlerin sözünü alçalttı. Allah'ın sözü ise zaten en yücedir. Allah azizdir, hakîmdir” [et-Tevbe 9/40].
ليقل من قال إن التوقيت بما قبل الهجرة وما بعدها كان توقيتًا معروفًا على عهد النبي ﷺ … وليقل من قال إن دخول المدينة هو المقصود بالتأريخ من الهجرة، وهو يوم عظيم … ليقل من قال هذا أو ذاك، فإن تاريخ النصر في القرآن إذ هو «ثاني اثنين» في الغار.
İsteyen, hicret öncesi ve sonrasıyla vakit belirlemenin Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem döneminde bilinen bir usul olduğunu söylesin … İsteyen, hicretle tarihlendirmeden maksadın Medine'ye giriş olduğunu ve bunun büyük bir gün olduğunu söylesin … İsteyen şunu ya da bunu söylesin; Kur'ân'da zafer tarihi, onun mağarada “iki kişiden biri” olduğu andır.
وإن ابن الخطاب لنبيل ملهم الفؤاد — سواء كان هو المقترح أو مجيب الاقتراح — حين نظر إلى غار «ثور» ولم ينظر في التأريخ إلى نصر المدينة ولا إلى نصر بدر ولا إلى نصر أحد ولا إلى نصر فارس، ونظر إلى تلك «الجنود التي لم تروها» وقد نراها نحن الآن.
İbnü'l-Hattâb — ister teklif eden ister teklifi kabul eden olsun — tarihlendirmede Medine zaferine, Bedir zaferine, Uhud zaferine ya da İran zaferine bakmayıp “Sevr” Mağarası'na ve bizim belki şimdi görebildiğimiz o “görmediğiniz ordulara” baktığında, gönlü ilham dolu ne asil bir insandır!
يوم الدعوة لم يكن يوم الإسلام الأول، لأن الدعوة كلمة يستطيعها كل إنسان ويستطيع النكول عنها بعد قليل أو كثير.
Davet günü İslâm'ın ilk günü değildi; çünkü davet, her insanın söyleyebileceği ve az ya da çok bir süre sonra vazgeçebileceği bir sözdür.
ويوم ميلاد النبي لم يكن يوم الإسلام الأول، لأن ميلاد محمد لم يكن معجزة الإسلام كما كان ميلاد عيسى معجزة المسيحية، ولأن محمدًا بشر مثلنا في مولده. ولكنه سيد الرسل يوم دعا ويوم نجا بالدعوة إلى حيث تنجو وحيث تسود، وحيث يكون امتحانها الأول في قلب صاحبها وقلب صاحبه الصديق، وهما اثنان في غار.
Peygamber'in doğum günü de İslâm'ın ilk günü değildi; çünkü İsa'nın doğumunun Hıristiyanlığın mucizesi olması gibi Muhammed'in doğumu İslâm'ın mucizesi değildi ve Muhammed doğumu itibarıyla bizim gibi bir beşerdi. Fakat o, davet ettiği gün ve daveti kurtulacağı ve hâkim olacağı yere — ilk imtihanının bir mağarada iki kişiyken kendi kalbinde ve sadık arkadaşının kalbinde gerçekleştiği yere — ulaştırarak kurtardığı gün resullerin efendisidir.
كذلك تؤرخ العقائد والأديان؛ بالشدة تأريخها وليس بالغنائم والفتوح، وإنها لشيء في القلوب فلْنَعْرفها إذن حين لا تكون إلا في القلوب، وحين يكون كل شيء ظاهر كأنه ينكرها وينفي وجودها، وهي يومئذٍ من الوجود في الصميم.
İşte akideler ve dinler böyle tarihlendirilir; onların tarihi ganimetler ve fetihlerle değil, zorlukla başlar. Onlar kalplerde yer eden bir hakikattir; öyleyse onları yalnızca kalplerde oldukları, görünürdeki her şeyin sanki onları inkâr edip varlıklarını yok saydığı, oysa tam da o gün varlığın özünde yer aldıkları zaman tanıyalım.
يوم عقيدة ورجاء
Bir Akide ve Ümit Günü
إن يوم الغار ليوم له عبرته وعزاؤه في كل يوم ولا سيما أيام القلق والحيرة والانتظار …
Mağara günü, her gün ve özellikle de kaygı, şaşkınlık ve bekleyiş günlerinde kendine has ibreti ve tesellisi olan bir gündür …
إنه يوم عقيدة فهو يوم رجاء، ويوم نظر إلى المستقبل الذي ينظر إليه من ليس له رضا في حاضر عهده، وحاضر العالم في عهده هذا لا يرضي أحدًا من محبيه … حيثما غلبت الحيرة والقلق في العالم فهنالك أمر واحد كن منه على أتم اليقين؛ كن على يقين أن العالم يبحث عن عقيدة روحية! لأنه يضيق بالحاضر وينظر إلى المستقبل، وكل مستقبل فلا محل له من جوانح الصدور إن لم يكن موضع رجاء ومرجع إيمان، وغاية سعي يستحق الكفاح …
O bir akide günüdür; dolayısıyla bir ümit günüdür ve içinde bulunduğu çağın bugününden hoşnut olmayanların yüzünü çevirdiği geleceğe bakış günüdür. Dünyanın bu çağdaki bugünü ise onu seven hiç kimseyi hoşnut etmemektedir … Dünyada şaşkınlık ve kaygı nerede ağır basmışsa, orada tam bir kesinlikle emin olacağın tek bir şey vardır: Emin ol ki dünya ruhî bir akide aramaktadır! Çünkü bugünden bunalmakta ve geleceğe bakmaktadır; bir ümit yeri, bir iman dayanağı ve uğrunda mücadele etmeye değer bir çabanın gayesi olmadıkça hiçbir geleceğin gönüllerde yeri yoktur …
وفي التاريخ الإنساني كله لم تقم قط حركة عظيمة على الماضي الذي لا مستقبل بعده، إنما تقوم الحركات العظمى جميعًا على الرجاء في غد محجوب، أو على شيء يمكن أن يتحقق في حياة الإنسان، وشيء يبقى أبدًا موضع الرجاء البعيد …
Bütün insanlık tarihinde, ardında gelecek bulunmayan bir geçmiş üzerine hiçbir zaman büyük bir hareket kurulmamıştır. Büyük hareketlerin tamamı ancak perdelenmiş bir yarına duyulan ümit yahut insan hayatında gerçekleşebilecek bir şey ve daima uzak bir ümit odağı olarak kalan bir şey üzerine kurulur …
لقد كان عليّ فتى يستقبل الدنيا، وكان أبو بكر كهلًا يدبر عنها، يوم أعانا محمدًا في يوم ثور … ولكنهما كانا معًا على أبواب غد واحد ورجاء واحد، يستوي فيه الفتى والكهل والشيخ الدالف إلى قبره، لأنه رجاء الإيمان لا رجاء العيان.
Sevr gününde Muhammed'e yardım ettikleri gün Ali dünyaya yeni adım atan bir genç, Ebû Bekir ise dünyadan yüz çevirmeye başlamış olgun yaşta bir adamdı … Fakat ikisi birlikte, gencin, olgun yaştakinin ve kabrine doğru ağır ağır yürüyen ihtiyarların eşitlendiği tek bir yarının ve tek bir ümidin kapılarındaydılar; çünkü bu, gözle görmenin ümidi değil, imanın ümidiydi.
المستقبل للإيمان
Gelecek İmanındır
ماذا فتح الإسلام لأبي بكر من عوالم الحياة؟ … هل رجع به إلى الماضي أو أقبل به على المستقبل؟ هل مشى به في حركة إلى أمام أو قفل به في رجعة إلى وراء؟ … الحق أن الإسلام مثل المستقبل للشيخوخة كما مثل المستقبل للشباب، وانفصل من حالة لا تبقى ليتصل بحالة يرجى لها البقاء، وكان يفتح أمام أبي بكر — وليس أمام علي وحده — باب الحياة الصالحة في الدنيا وباب الحياة الخالدة في الآخرة … وهكذا كل عقيدة فما هي بعقيدة على أي معنى من معاني الاعتقاد إن كان خيرها كله شيئًا يناله الإنسان في أيامه … فلا مناص في العقيدة من خير وراء أيام الفناء.
İslâm, Ebû Bekir'e hayat âlemlerinden neleri açtı? … Onu geçmişe mi döndürdü, yoksa geleceğe mi yöneltti? Onu ileriye doğru bir hareketle mi yürüttü, yoksa geriye doğru bir dönüşle mi çevirdi? … Hakikat şu ki İslâm, gençlik için geleceği temsil ettiği gibi ihtiyarlık için de geleceği temsil etmiş; kalıcı olmayan bir halden ayrılarak kalıcılığı ümit edilen bir hale bağlanmıştır. Yalnızca Ali'nin önünde değil, Ebû Bekir'in önünde de dünyada salih hayatın kapısını ve ahirette ebedî hayatın kapısını açıyordu … Her akide böyledir; eğer bütün hayrı insanın kendi sayılı günlerinde elde edeceği bir şeyden ibaretse, o, inanmanın hiçbir anlamıyla bir akide değildir … Öyleyse akidede, fena günlerinin ötesinde bir hayrın bulunması kaçınılmazdır.
لِيذكر هذا جميعه من يتحفزون للنهوض، ومن يبتغون الحركة ويقودون الخطوات المقبلة في عجلة أو أناة.
Ayağa kalkmaya hazırlananlar, hareket arzulayanlar ve gelecek adımlara aceleyle yahut teenniyle öncülük edenler bütün bunları hatırlasınlar.
لن تتحرك أمة إلا إذا فتحت أمامها باب المستقبل، ولن تلتفت إلى الماضي إلا إذا كان فيه التقاء بالمستقبل، ولن تعيره الحياة إلا وهو مبعوث من جديد في صورة الخلق الجديد.
Bir ümmet, önünde geleceğin kapısı açılmadıkça harekete geçmeyecek; geçmişte gelecekle bir buluşma olmadıkça geçmişe dönüp bakmayacak ve geçmiş, yeni bir yaratılış suretinde yeniden diriltilmedikçe ona hayat bahşetmeyecektir.
ليذكر هذا من يحارون في أمر العالم اليوم وهو غارق في دمائه، ضائق بحاضره، معرض عن ماضيه …
Bugün kanları içinde boğulan, bugününden bunalan ve geçmişinden yüz çeviren dünyanın durumu karşısında şaşkınlığa düşenler bunu hatırlasınlar …
فيم يحار؟
[Dünya] neyin şaşkınlığı içindedir?
في طلب المستقبل، في طلب العقيدة، في طلب المسوغ للوجود، لأن الوجود وحده لا يكفي الإنسان إلا أن يكون على طبقة مع الحيوان.
Geleceği aramanın, akideyi aramanın, varoluş için bir gerekçe aramanın şaşkınlığı içindedir; çünkü insan hayvanla aynı tabakada kalmadıkça, tek başına varoluş ona yetmez.
فالإيمان للمستقبل …
İman gelecek içindir …
وعسى أن يكون المستقبل للإيمان.
Ve umulur ki gelecek de imanın olur.
وعسى أن يستجد العالم عزاء باقيًا من يوم الغار ومن صاحب يوم الغار.
Ve umulur ki dünya, mağara gününden ve mağara gününün sahibinden kalıcı bir teselli devşirir.