Binûn

Davetçinin Dehası

Kaynak: Abkariyyetü Muhammed · Abbas Mahmûd el-Akkâd · Hindawi neşri · Türkçe çeviri

الفصل الثاني

İkinci Fasıl

اتفقت أحوال العالم إذن على انتظار رسالة …

Demek ki dünyanın şartları bir risaleti beklemek üzere birleşmişti …

واتفقت أحوال محمد على ترشيحه لتلك الرسالة …

Muhammed'in şartları da onu bu risalete aday göstermek üzere birleşmişti …

وكان من الممكن أن تتفق أحوال العالم وأحوال محمد، ولا تتفق معها الوسائل التي تؤدَّى بها رسالته على أحسن الوجوه.

Dünyanın şartları ile Muhammed'in şartlarının uyuşması, fakat risaletinin en güzel biçimde eda edileceği vasıtaların bunlarla uyuşmaması mümkündü.

كان من الممكن أن ينتظر العالم الرسول، ثم لا يظهر الرسول.

Dünyanın peygamberi beklemesi, sonra da peygamberin zuhur etmemesi mümkündü.

وكان من الممكن أن يظهر الرسول في البيت الصالح وفي البيئة الصالحة، ثم لا تتهيأ له الصفات التي يتم بها أداء الرسالة.

Peygamberin uygun hanede ve uygun çevrede zuhur etmesi, sonra da risaletin edasını tamamlayacak vasıfların kendisinde hazır bulunmaması mümkündü.

ولكن الذي اتفق في رسالة محمد قد كان أعجب أعاجيب الاتفاق، وكان المعجزة التي تفوق المعجزات؛ لأنها مع ضخامتها، وتعدد أجزائها، وتوافق تلك الأجزاء جميعها، مما يقبله العقل قبولًا سائغًا بغير عنت ولا استكراه …

Ne var ki Muhammed'in risaletinde bir araya gelen tevafuk, tevafukların en hayret vericisiydi ve mucizeleri aşan bir mucizeydi. Zira azametine, unsurlarının çokluğuna ve bütün bu unsurların birbiriyle uyumuna rağmen, aklın hiçbir zorlama ve yüksünme olmaksızın kolaylıkla kabul edeceği şeylerdendi …

فكان محمد مستكملًا للصفات التي لا غنى عنها في إنجاح كل رسالة عظيمة من رسالات التاريخ.

Böylece Muhammed, tarihteki her büyük risaletin başarıya ulaşmasında vazgeçilmez olan vasıfları kendisinde eksiksiz olarak toplamıştı.

كانت له فصاحة اللسان واللغة …

Onda dil ve söz fesahati vardı …

وكانت له القدرة على تأليف القلوب وجمع الثقة …

Onda kalpleri ısındırma ve güven toplama kudreti vardı …

وكانت له قوة الإيمان بدعوته وغَيرته البالغة على نجاحها …

Onda davetine olan iman gücü ve onun başarısı için duyduğu engin gayret vardı …

وهذه صفات للرسول غير أحوال الرسول … ولكنها هي التي عليها المدار في تبليغ الرسالة، ولو اتفقت فيما عداها جميع الأحوال.

Bunlar, Peygamber'in içinde bulunduğu şartlardan ayrı olarak bizzat Peygamber'e ait vasıflardır … Ancak bunun dışındaki bütün şartlar bir araya gelse bile, risaletin tebliğinde asıl belirleyici olan bu vasıflardır.

الفصاحة

Fesahat

فالفصاحة صفة تجتمع للكلام، ولهيئة النطق بالكلام، ولموضوع الكلام … فيكون الكلام فصيحًا، وهيئة النطق به غير فصيحة، أو يكون الكلام والنطق به فصيحين، ثم لا تجتمع لموضوعه صفة الفصاحة السارية في الأسماع والقلوب.

Fesahat; sözde, sözün söyleniş biçiminde ve sözün konusunda bir araya gelen bir vasıftır … Bazen söz fasih olur da söyleniş biçimi fasih olmaz; bazen de söz ve söyleniş biçimi fasih olur, fakat konusunda kulaklara ve kalplere işleyen fesahat vasfı bulunmaz.

أما فصاحة محمد؛ فقد تكاملت له في كلامه، وفي هيئة نطقه بكلامه، وفي موضوع كلامه …

Muhammed'in fesahatine gelince; onun fesahati sözünde, sözünün söyleniş biçiminde ve sözünün konusunda kemale ermişti …

فكان أعرب العرب، كما قال عليه السلام: «أنا قرشي واستُرضعت في بني سعد بن بكر.»

Kendisi aleyhisselâm'ın, “Ben Kureyşliyim ve Benî Sa'd b. Bekir içinde emzirildim” buyurduğu gibi, Arapların en fasih konuşanıydı.

فله من اللسان العربي أفصحه بهذه النشأة القرشية البدوية الخالصة … وهذه هي فصاحة الكلام.

Bu katıksız Kureyşî ve bedevî yetişme tarzı sayesinde Arap dilinin en fasihi ondaydı … İşte bu, sözün fesahatidir.

ولكن الرجل قد يكون عربيًّا قرشيًّا مسترضعًا في بني سعد، ويكون نطقه بعد ذلك غير سليم، أو يكون صوته غير محبوب، أو يكون ترتيبه لكلماته غير مأنوس … فيتاح له الكلام الجميل ثم يعوزه النطق الجميل.

Fakat bir adam Arap, Kureyşli ve Benî Sa'd içinde emzirilmiş olabilir de, buna rağmen telaffuzu düzgün olmayabilir, sesi sevilmeyebilir yahut kelimeleri dizilişi kulağa hoş gelmeyebilir … Böylece güzel söze sahip olur ama güzel telaffuzdan yoksun kalır.

أما محمد فقد كان جمال فصاحته في نطقه، كجمال فصاحته في كلامه، وخير من وصفَه بذلك عائشة — رضي الله عنها — حيث قالت: «ما كان رسول الله ﷺ يسرد كسردكم هذا، ولكن كان يتكلم بكلام بيِّن فَصْلٍ، يحفظه من جلس إليه.»

Muhammed'e gelince; onun telaffuzundaki fesahat güzelliği, tıpkı sözündeki fesahat güzelliği gibiydi. Onu bu yönüyle en iyi anlatan da şöyle diyen Âişe — radıyallâhu anhâ — olmuştur: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem sözü sizin şu peş peşe sıraladığınız gibi çabuk çabuk sıralamazdı; bilakis açık, tane tane bir sözle konuşur, yanına oturan kimse onu ezberlerdi.”

واتفقت الروايات على تنزيه نطقه من عيوب الحروف ومخارجها، وقدرته على إيقاعها في أحسن مواقعها … فهو صاحب كلام سليم في نطق سليم …

Rivayetler, onun telaffuzunun harf ve mahreç kusurlarından uzak olduğu ve harfleri en güzel yerlerine yerleştirme kudreti üzerinde birleşmiştir … Dolayısıyla o, düzgün bir telaffuz içinde düzgün bir söz sahibidir …

ولكن الرجل قد يكون عربيًّا قرشيًّا مسترضعًا في بني سعد، ويكون سليمًا في كلامه سليمًا في نطقه … ثم لا يقول شيئًا يستحق أن يستمع إليه السامع في موضوعه.

Ancak bir adam Arap, Kureyşli ve Benî Sa'd içinde emzirilmiş olabilir, sözünde ve telaffuzunda düzgün de olabilir … Fakat konu bakımından dinleyenin dinlemesine değer bir şey söylemeyebilir.

فهذا أيضًا قد تنزَّه عنه الرسول في فصاحته السائغة من شتى نواحيها … فما من حديث له حفظه لنا الرواة الثقات إلا وهو دليل صادق على أنه قد أوتي حقًّا «جوامع الكلم»، ورزق من فصاحة الموضوع كِفَاء ما رزق من فصاحة اللسان وفصاحة الكلام.

İşte Peygamber, her yönüyle akıcı olan fesahatinde bundan da münezzeh idi … Güvenilir râvilerin bizim için koruduğu hiçbir hadisi yoktur ki kendisine gerçekten “cevâmiu'l-kelim” (az sözle çok mana ifade etme kabiliyeti) verildiğinin, dil fesahati ile söz fesahatinden nasiplendiği kadar konu fesahatinden de nasiplendiğinin doğru bir delili olmasın.

الوسامة والثقة

Yüz Güzelliği ve Güven

وكانت له مع الفصاحة صباحة ودماثة تحببانه إلى كل من رآه، وتجمعان إليه قلوب من عاشروه، وهي صفة لم يختلف فيها صديق ولا عدو، ولم ينقل عن أحد من أقطاب الدنيا أنه بلغ بهذه الصفة مثل ما بلغه محمد بين الضعفاء والأقوياء على السواء.

Fesahatin yanı sıra onda, kendisini gören herkese sevdiren, birlikte yaşadığı kimselerin kalplerini etrafında toplayan bir yüz güzelliği ve yumuşak huyluluk vardı. Bu, dostun da düşmanın da üzerinde ihtilaf etmediği bir vasıftır; dünya kutuplarından hiçbirinin bu vasıfla zayıflar ve güçlüler arasında Muhammed'in ulaştığı mertebeye ulaştığı nakledilmemiştir.

وحسبك من حب الضعفاء إياه أن فتى مستعبدًا يفقد أباه وأسرته — كزيد بن حارثة — ثم يظهر له أبوه بعد طول الغيبة، فيؤثر البقاء مع محمد على الذهاب مع أبيه …

Zayıfların ona duyduğu sevgiye dair şu örnek sana yeter: Köleleştirilmiş bir genç — Zeyd b. Hârise gibi — babasını ve ailesini kaybeder, sonra uzun bir ayrılığın ardından babası çıkagelir; fakat o, Muhammed ile kalmayı babasıyla gitmeye tercih eder …

وإن خادم خديجة رضي الله عنها — ونعني به ميسرة — يقدمه ليبشر سيدته بالربح والتوفيق في تجارته، وهو أولى أن ينفُس عليه، وأن يدَّعي لنفسه ما اختصه به من الفضل والتقدم.

Hatîce radıyallâhu anhâ'nın hizmetkârı — yani Meysere — ticaretindeki kazancı ve muvaffakiyeti hanımına müjdelemesi için onu öne çıkarır; hâlbuki onu kıskanması, ona has kılınan üstünlük ve önceliği kendi nefsi için iddia etmesi beklenirdi.

وحسبك من حب الأقوياء إياه أنه جمع على محبته أناسًا بينهم من التفاوت في المزاج والخصال ما بين أبي بكر وعمر وعثمان وخالد وأبي عبيدة، وهم جميعًا من عظماء الرجال.

Güçlülerin ona duyduğu sevgiye gelince, hepsi de büyük şahsiyetlerden olan Ebû Bekir, Ömer, Osman, Hâlid ve Ebû Ubeyde arasındaki kadar mizaç ve huy farklılığı bulunan insanları kendi sevgisi etrafında toplamış olması sana yeter.

ولكن الرجل قد يكون صبيحًا دمثًا محبوبًا، ولا يكون له من ثقة الناس وائتمانهم إياه نصيب كبير؛ لأن الرجل المحبوب غير الرجل الموثوق به، وإذا اتفقت الخصلتان حينًا فمن الجائز أن تفترقا حينًا آخر؛ لأنهما في عنصر الخصال لا تتلازمان.

Ne var ki bir adam güzel yüzlü, yumuşak huylu ve sevilen biri olabilir de insanların güveninden ve kendisine inanmalarından büyük bir pay almamış olabilir. Zira sevilen adam başka, güvenilen adam başkadır. Bu iki haslet bazen bir araya gelse de başka bir zaman birbirinden ayrılması mümkündür; çünkü huyların tabiatında bunlar birbirinin ayrılmaz parçası değildir.

أما محمد فقد كان جامعًا للمحبة والثقة كأفضل ما تجمعان، وكان مشهورًا بصدقه وأمانته كاشتهاره بوسامته وحنانه، وشهد له بالصدق والأمانة أعداؤه ومخالفوه، كما شهد بهما أحبابه وموافقوه، وامتلأ هو مِن العلم بمنزلته مِن ثِقَة القوم، فأحبَّ أن يستعين بها على هدايتهم وترغيبهم في دعوته فكان يسألهم: «أرأيتم لو أخبرتكم أن خيلًا بسفح هذا الجبل أكنتم تصدقونني؟»

Muhammed ise sevgi ile güveni, bir araya gelebilecekleri en mükemmel biçimde kendisinde toplamıştı. Yüz güzelliği ve şefkatiyle meşhur olduğu kadar doğruluğu ve güvenilirliğiyle de meşhurdu. Dostları ve taraftarları şahitlik ettiği gibi, düşmanları ve muhalifleri de onun doğruluğuna ve güvenilirliğine şahitlik etmişti. Kendisi de kavmin güveni nezdindeki yerini çok iyi biliyordu; bu yüzden onları hidayete erdirmek ve davetine ısındırmak için bu güvenden yararlanmak istedi ve onlara şöyle sordu: “Ne dersiniz, size şu dağın eteğinde atlılar olduğunu haber versem bana inanır mısınız?”

فيقولون: «نعم، أنت عندنا غير متهم» … إلا أن الإنسان ينفر مما يصدمه في مألوفاته وموروثاته، ولو صدقه وقام لديه ألف برهان عليه. فلم يكن ما بالقوم أنهم لا يصدقون محمدًا ولا يعلمون فيه الشرف والأمانة، وإنما كان بهم أنهم ينفرون من التصديق كما ينفر المرء من خبر صادق يسوءه فيمن يحب أو فيما يحب، وهو مفتوح العينين ناظر إلى صدق ما يلقى إليه.

Onlar da: “Evet, sen bizim nezdimizde yalanla itham edilmiş biri değilsin” dediler … Ne var ki insan, doğruluğunu kabul etse ve önünde buna dair binlerce burhan dikilse bile, alışkanlıklarını ve atalarından miras kalan değerlerini sarsan şeyden ürküp kaçar. Kavmin durumu, Muhammed'e inanmamaları ve ondaki şeref ile güvenilirliği bilmemeleri değildi; onların durumu, gözleri açık olduğu ve kendisine sunulan şeyin doğruluğunu gördüğü hâlde, sevdiği kimseler yahut sevdiği şeyler hakkında hoşuna gitmeyen doğru bir haberden ürküp kaçan kimsenin tasdikten kaçması gibiydi.

الإيمان والغَيرة

İman ve Gayret

ومن المحقق أن هذه الموافقات على كثرتها، وهذه الشمائل على ندرتها، لا تزال تتوقف على صفة أخرى يحتاج إليها الداعي أشد من احتياجه إلى الفصاحة والصباحة … وهي إيمانه بدعوته وغيرته على نجاحها. فقد نجح داعون كثيرون تعوزهم طلاقة اللسان وطلاقة القسمات، ولم ينجح قط داع كبير يعوزه الإيمان بصواب ما يدعو إليه والغَيرة عليه …

Şüphe yok ki bu uygun şartlar bütün çokluğuna, bu güzel hasletler de bütün nadirliğine rağmen, davetçinin fesahat ve yüz güzelliğinden daha çok muhtaç olduğu bir başka vasfa hâlâ bağlıdır … O da davetine olan imanı ve onun başarısı için duyduğu gayrettir. Zira dil akıcılığından ve yüz aydınlığından yoksun pek çok davetçi başarıya ulaşmıştır; fakat davet ettiği şeyin doğruluğuna olan imandan ve onun uğrundaki gayretten yoksun hiçbir büyük davetçi asla başarılı olamamıştır …

وقد قضى محمد عليه السلام شبابه وهو يؤمن بفساد الزمان وضلال الأوثان … وجاوره أناس أقل منه نبلًا في النفس ولطفًا في الحس ونفورًا من الرجس، آمنوا بمثل ما آمن به من فساد عصره وضلال أهله، ومن حاجتهم إلى عبادة غير عبادة الأصنام، وآداب غير آدابهم في تلك الأيام. فإذا جاوزهم في صدق وعيه، وسداد سعيه فقد وافق المعهود فيه، الموروث من جده وأبيه.

Muhammed aleyhisselâm gençliğini, zamanın bozukluğuna ve putların sapıklığına inanarak geçirmişti … Çevresinde, ruh asaleti, duygu inceliği ve pislikten nefret etme bakımından ondan daha aşağıda olan, fakat onun inandığı gibi asrının bozukluğuna, halkının sapıklığına ve o günlerdeki putperestlikten başka bir ibadete, kendi âdetlerinden başka edeplere muhtaç olduklarına inanan insanlar da vardı. Şuurunun doğruluğunda ve çabasının isabetliliğinde onları geride bırakmışsa, bu, kendisinde bilinen ve dedesiyle babasından miras kalan vasfa uygun düşmüştür.

ولما آمن برسالته هو، ودعوة ربه إياه إلى القيام بأداء تلك الرسالة، لم يهجم على هذا الإيمان هجوم ساعة ولا هجوم يوم، ولم يتعجل الأمر تعجل من يخدع نفسه قبل أن يخدع غيره، ولكنه تردد حتى استوثق، وجزِع حتى اطمأن. وخطر له في فترة من الوحي أن الله قلاه وأعرض عنه، ولم يأذن له في دعوة الناس إلى دينه، ثم تلقى الطمأنينة من وحي ربه ومن وحي قلبه ومن وحي صحبه. فصدع بما أُمِر، ورضي ضميره بما أوتي من الهداية على النحو الذي رضيت به ضمائر الأنبياء وأصحاب الفطرة الدينية، مع ما بينه وبينهم من فارق في الرتبة والأهبة، وما بين زمانهم وزمانه من فارق في الحاجة إلى الإصلاح.

Bizzat kendi risaletine ve Rabbinin kendisini bu risaleti eda etmeye çağırdığına iman ettiğinde ise, bu imana bir saatlik yahut bir günlük bir atılışla atılmadı; başkalarını aldatmadan önce kendi nefsini aldatan kimsenin aceleciliğiyle bu işte acele etmedi. Bilakis iyice emin oluncaya kadar tereddüt etti, kalbi yatışıncaya kadar endişeye kapıldı. Vahyin kesildiği bir dönemde, Allah'ın kendisini terk ettiği, ondan yüz çevirdiği ve insanları dinine davet etmesine izin vermediği düşüncesi aklına geldi; sonra Rabbinin vahyinden, kalbinin ilhamından ve dostlarının telkininden sükûnet buldu. Bunun üzerine emrolunduğu şeyi açıkça ortaya koydu; kendisi ile onlar arasındaki mertebe ve hazırlık farkına, onların zamanı ile kendi zamanı arasındaki ıslaha duyulan ihtiyaç farkına rağmen, peygamberlerin ve dinî fıtrat sahiplerinin vicdanlarının tatmin olduğu gibi, onun vicdanı da kendisine verilen hidayetle tatmin oldu.

فما من عجب إذن أن يكون محمد صاحب دعوة …

Öyleyse Muhammed'in bir davet sahibi olmasına hiç şaşmamalı …

وما من عجب أن تتجه دعوته حيث اتجهت، وأن تبلغ من وجهتها الغاية التي بلغت، وإنما العجب ممن يغفلون عن هذه الحقيقة، أو يتغافلون عنها لهوًى في الأفئدة، فيُشْبِهون اليوم أولئك الجاهلين الذين أصروا أمس على الكفر به، وحجبوا بأيديهم نوره عامدين …

Davetinin yöneldiği yere yönelmesine ve bu istikamette ulaştığı gayeye ulaşmasına da şaşmamalı. Asıl şaşılacak olan, bu hakikatten gafil olanlar yahut kalplerindeki bir hevâ yüzünden görmezden gelenlerdir; onlar bugün, dün onu inkârda direten ve kendi elleriyle onun nurunu bile bile perdeleyen o cahillere benzemektedirler …

نجاح الدعوة

Davetin Başarısı

ما من حركة كبرى في التاريخ تتضح للفهم إن لم يكن نجاح الدعوة المحمدية مفهومًا بأسبابه الواضحة المستقيمة التي لا عوج في تأويلها، وما من شيء غير الغرض الأعوج يذهل صاحبه عن هذه الأسباب الطبيعية البينة، ثم يخيل إليه أن الدعوة الإسلامية كانت فضولًا غير مطلوب في هذه الدنيا، وأن نجاحها مصطنع لا سبب له غير الوعيد والوعود، أو غير الإرهاب بالسيف والإغراء بلذات النعيم ومتعة الخمر والحور العين.

Muhammedî davetin başarısı, yorumunda hiçbir eğrilik bulunmayan açık ve dosdoğru sebepleriyle anlaşılmadıkça, tarihteki hiçbir büyük hareket anlaşılır hale gelmez. Çarpık bir maksattan başka hiçbir şey, sahibini bu apaçık tabii sebeplerden gafil bırakıp, İslam davetinin bu dünyada ihtiyaç duyulmayan fazladan bir iş olduğunu ve başarısının da tehdit ve vaatlerden yahut kılıçla yıldırmaktan, cennet nimetlerinin lezzetleriyle, şarap ve iri gözlü hurilerin sefasıyla ayartmaktan başka bir sebebi bulunmayan yapay bir başarı olduğunu ona vehmettiremez.

أي إرهاب وأي سيف؟!

Hangi yıldırma ve hangi kılıç?!

إن الرجل حين يقاتل من حوله إنما يقاتلهم بالمئات والألوف … وقد كان المئات والألوف الذين دخلوا في الدين الجديد يتعرضون لسيوف المشركين ولا يُعرِّضون أحدًا لسيوفهم، وكانوا يلقون عنتًا ولا يصيبون أحدًا بعنت، وكانوا يَخرجون من ديارهم لِياذًا بأنفسهم وأبنائهم من كيد الكائدين، ونقمة الناقمين، ولا يُخرجون أحدًا من داره.

İnsan çevresindekilerle savaştığı zaman, onlarla ancak yüzlercesine ve binlercesine dayanarak savaşır … Oysa yeni dine giren o yüzlerce ve binlerce kişi, müşriklerin kılıçlarına maruz kalıyor, fakat kimseyi kendi kılıçlarına maruz bırakmıyorlardı; eziyet görüyor, ama kimseye eziyet etmiyorlardı; tuzak kuranların tuzağından ve kin güdenlerin öfkesinden canlarını ve evlatlarını kurtarmak için yurtlarından çıkıyor, fakat kimseyi yurdundan çıkarmıyorlardı.

فهم لم يسلموا على حد السيف خوفًا من النبي الأعزل المفرد بين قومه الغاضبين عليه، بل أسلموا على الرغم من سيوف المشركين ووعيد الأقوياء المتحكمين … ولما تكاثروا وتناصروا حملوا السيف؛ ليدفعوا الأذى ويُبطلوا الإرهاب والوعيد، ولم يحملوه ليبدأوا واحدًا بعدوان أو يستطيلوا على الناس بالسلطان.

Onlar, kendisine öfkelenen kavmi arasında silahsız ve tek başına olan Peygamber'den korkarak kılıç zoruyla Müslüman olmadılar; bilakis müşriklerin kılıçlarına ve tahakküm eden güçlülerin tehditlerine rağmen Müslüman oldular … Çoğalıp birbirlerine destek oldukları zaman ise, eziyeti savuşturmak, yıldırma ve tehdidi boşa çıkarmak için kılıç kuşandılar; yoksa birine ilk saldıran olmak yahut iktidar gücüyle insanlara karşı büyüklük taslamak için kılıç kuşanmadılar.

فلم تكن حرب من الحروب النبوية كلها حرب هجوم، ولم تكن كلها إلا حروب دفاع وامتناع.

Nitekim Peygamber'in yaptığı savaşların hiçbirisi saldırı savaşı değildi; hepsi de yalnızca savunma ve korunma savaşlarıydı.

أما الإغراء بلذات النعيم ومتعة الخمر والحور العين، فلو كان هو باعثًا للإيمان، لكان أحرى الناس أن يستجيب إلى الدعوة المحمدية؛ هم فسقة المشركين وفجرتهم وأصحاب الترف والثروة فيهم، ولكان طغاة قريش هم أسبق الناس إلى استدامة الحياة واستبقاء النعمة. فإن حياة النعيم بعد الموت محببة إلى المنعمين تحبيبها إلى المحرومين، بل لعلها أشهى إلى الأولين وأدنى، ولعلهم أحرص عليها وأحنى، لأن الحرمان بعد التذوق والاستمراء أصعب من حرمان من لم يذق ولم يتغير عليه حال.

Cennet nimetlerinin lezzetleriyle, şarap ve iri gözlü hurilerin sefasıyla ayartmaya gelince; şayet imana sevk eden etken bu olsaydı, Muhammedî davete icabet etmeye en layık olanlar elbette müşriklerin fâsıkları, günahkârları ve içlerindeki refah ve servet sahipleri olurdu; Kureyş'in zorbaları da hayatı sürdürmeye ve nimeti kalıcı kılmaya en önce koşan insanlar olurdu. Zira ölümden sonraki nimet dolu bir hayat, mahrum olanlara sevimli geldiği kadar nimet içinde yüzenlere de sevimli gelir; hatta belki birincilere daha çekici ve daha yakın görünür, onlar buna belki daha düşkün ve daha meyillidir. Çünkü tadına varıp sindirdikten sonra mahrum kalmak, hiç tatmamış ve hali hiç değişmemiş kimsenin mahrumiyetinden daha zordur.

•••

•••

لم يكن أبو لهب أزهد في اللذة من عمر …

Ebû Leheb lezzete karşı Ömer'den daha zâhid değildi …

ولم يكن السابقون إلى محمد أرغب في النعيم من المتخلفين عنه، ولكننا ننظر إلى السابقين وننظر إلى المتخلفين، فنرى فارقًا واحدًا بينهم أظهر من كل فارق. ذلك هو الفارق بين الأخيار والأشرار، وبين الرحماء المنصفين والظَّلَمة المُتَصلِّفِين، وبين من يعقلون ويصغون إلى القول الحق، ومن يستكبرون ولا يُصغون إلى قول.

Muhammed'e ilk koşanlar da nimete karşı ondan geri kalanlardan daha istekli değildi. Ne var ki biz önden gidenlere ve geri kalanlara baktığımızda, aralarında her farktan daha belirgin olan tek bir fark görürüz. O da iyiler ile kötüler, merhametli ve insaflı kimseler ile kibirli zalimler, aklını kullanıp hak söze kulak verenler ile büyüklük taslayıp hiçbir söze kulak asmayanlar arasındaki farktır.

ذلك هو الفارق الواضح بين من سبقوا ومن تخلفوا، وليس هو الفارق بين طالب لذة وزاهد فيها، أو بين مخدوع في النعيم وغير مخدوع.

Önden gidenler ile geri kalanlar arasındaki apaçık fark işte budur; yoksa lezzet peşinde koşan ile ondan yüz çeviren yahut nimete aldanan ile aldanmayan arasındaki fark değildir.

ولعلنا لا نستبين هذه الحقيقة من مثال واحد كما نستبينها من مثال عمر — رضي الله عنه — في إسلامه … فقصته في ذلك نموذج لتلبية الدعوة المحمدية، ينفي كل كلام يقال عن الوعيد والإغراء وأثرهما في إقناع الأقوياء أو الضعفاء.

Belki de bu hakikati, Ömer'in —radıyallâhu anh— Müslüman oluşu örneğinden gördüğümüz kadar tek bir örnekten bu denli açık göremeyiz … Onun bu konudaki kıssası, Muhammedî davete icabet etmenin bir örneğidir; güçlüleri yahut zayıfları ikna etmede tehdit ve ayartmanın etkisine dair söylenen her sözü çürütür.

قال ابن إسحاق: «… خرج عمر يومًا متوشحًا بسيفه، يريد رسول الله ﷺ ورهطًا من أصحابه … قد اجتمعوا في بيت عند الصفا وهم قريب من أربعين بين رجال ونساء، ومع رسول الله ﷺ عمه حمزة بن عبد المطلب، وأبو بكر بن أبي قحافة الصديق، وعلي بن أبي طالب، في رجال من المسلمين — رضي الله عنهم — ممن كان أقام مع رسول الله ﷺ بمكة ولم يخرج فيمن خرج إلى أرض الحبشة، فلقيه نعيم بن عبد الله فقال له: «من تريد يا عمر؟ …»

İbn İshak dedi ki: “... Ömer bir gün kılıcını kuşanmış olarak, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i ve ashabından bir topluluğu … kastederek yola çıktı. Onlar Safâ yakınlarında bir evde toplanmışlardı; kadınlı erkekli kırka yakın kişiydiler. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanında amcası Hamza b. Abdülmuttalib, Ebû Bekir b. Ebû Kuhâfe es-Sıddîk ve Ali b. Ebû Tâlib ile birlikte, Habeşistan topraklarına gidenler arasında gitmeyip Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile Mekke'de kalan Müslümanlardan —radıyallâhu anhüm— birtakım kimseler vardı. Nuaym b. Abdullah onunla karşılaştı ve ona: ‘Kimi arıyorsun ey Ömer? …’ dedi.

فقال: «أريد محمدًا هذا الصابئ الذي فرَّق أمر قريش، وسفَّه أحلامها، وعاب دينها، وسب آلهتها، فأقتله.»

[Ömer] dedi ki: ‘Kureyş'in birliğini bozan, akıllarını[akılsız] sayan, dinini ayıplayan ve ilahlarına söven şu Sâbiî Muhammed'i arıyorum ki onu öldüreyim.’

فقال نعيم: «والله قد غرتك نفسك يا عمر! … أترى بني عبد مناف تاركيك تمشي على الأرض وقد قتلت محمدًا؟ … أفلا ترجع إلى أهل بيتك فتقيمَ أمرهم؟»

Nuaym dedi ki: ‘Vallahi nefsin seni aldatmış ey Ömer! … Sen Muhammed'i öldürmüşken Abdümenâf oğullarının seni yeryüzünde yürür halde bırakacaklarını mı sanıyorsun? … Sen kendi ev halkına dönüp de onların işini yoluna koysan ya!’

قال: «وأي أهل بيتي؟»

[Ömer] dedi ki: ‘Ev halkımdan kim?’

قال: «خَتَنُك وابن عمك سعيد بن عمرو! … وأختك فاطمة بنت الخطاب … فقد والله أسلما، وتابعا محمدًا على دينه، فعليك بهما».»

[Nuaym] dedi ki: ‘Enişten ve amcanın oğlu Saîd b. Amr! … Ve kız kardeşin Fâtıma bint el-Hattâb … Vallahi ikisi de Müslüman oldular ve dini üzere Muhammed'e tâbi oldular; sen onlara bak.’”

قال: «فرجع عمر عامدًا إلى أخته وختنه، وعندهما خباب في مخدع لهم أو في بعض البيت، وأخذت فاطمة بنت الخطاب الصحيفة فجعلتها تحت فخذها، وقد سمع عمر حين دنا إلى البيت قراءة خباب عليهما، فلما دخل قال: «ما هذه الهينمة التي سمعت؟»

[İbn İshak] dedi ki: “Bunun üzerine Ömer kız kardeşine ve eniştesine gitmek üzere döndü. Yanlarında, kendilerine ait küçük bir odada yahut evin bir yerinde Habbâb vardı. Fâtıma bint el-Hattâb sahifeyi (yazılı yaprağı) alıp uyluğunun altına koydu. Ömer eve yaklaştığında Habbâb'ın onlara okuduğu kıraati işitmişti. İçeri girdiğinde: ‘İşittiğim bu mırıltı nedir?’ dedi.

قالا له: «ما سمعت شيئًا! …»

İkisi ona: ‘Bir şey işitmedin! …’ dediler.

قال: «بلى والله! لقد أخبرت أنكما تابعتما محمدًا على دينه» … وبطش بختنه سعيد بن زيد، فقامت له أخته فاطمة بنت الخطاب لتكفه عن زوجها، فضربها فشجها، فلما فعل ذلك قالت له أخته: «نعم … قد أسلمنا وآمنا بالله ورسوله فاصنع ما بدا لك» فلما رأى عمر ما بأخته من الدم، ندم على ما صنع فارْعَوَى، وقال لأخته: «أعطيني هذه الصحيفة التي سمعتكم تقرءون آنفًا أنظر ما هذا الذي جاء به محمد» وكان عمر كاتبًا، فلما قال ذلك، قالت له أخته: «إنا نخشاك عليها.»

[Ömer]: ‘Hayır, vallahi! İkinizin de dini üzere Muhammed'e tâbi olduğunuz bana haber verildi’ dedi … ve eniştesi Saîd b. Zeyd'in üzerine çullandı. Kız kardeşi Fâtıma bint el-Hattâb onu kocasından uzaklaştırmak için önüne atılınca, ona vurup başını yardı. Bunu yapınca kız kardeşi ona: ‘Evet … Müslüman olduk, Allah'a ve Resûlüne iman ettik; artık aklına eseni yap’ dedi. Ömer kız kardeşindeki kanı görünce yaptığına pişman olup kendine geldi ve kız kardeşine: ‘Az önce okuduğunuzu işittiğim şu sahifeyi bana ver de Muhammed'in getirdiği bu şey neymiş bir bakayım’ dedi. Ömer okuryazardı. O böyle söyleyince kız kardeşi ona: ‘Ona bir zarar vermenden korkarız’ dedi.

قال: «لا تخافي» وحلف لها بآلهته لَيرُدَّنَّها إذا قرأها إليها، فلما قال ذلك طمعت في إسلامه، فقالت له: «يا أخي! … إنك نجس على شركك، وإنه لا يمسها إلا الطاهر» فقام عمر فاغتسل، فأعطته الصحيفة وفيها «سورة طه» فقرأها فلما قرأ منها صدرًا قال: «ما أحسن هذا الكلام وأكرمه!» فلما سمع ذلك خباب خرج إليه، فقال له: «يا عمر! والله إني لأرجو أن يكون الله قد خصك بدعوة نبيه، فإني سمعته وهو يقول: «اللهم أيِّد الإسلام بأبي الحكم بن هشام أو بعمر بن الخطاب» … فالله الله يا عمر!»

[Ömer]: ‘Korkma’ dedi ve okuduktan sonra onu kendisine geri vereceğine dair ilahları üzerine yemin etti. Böyle söyleyince [Fâtıma] onun Müslüman olacağını umdu ve ona: ‘Ey kardeşim! … Sen şirkin yüzünden necissin, hâlbuki ona temiz olandan başkası dokunamaz’ dedi. Bunun üzerine Ömer kalkıp yıkandı; [kız kardeşi] de içinde ‘Tâhâ Sûresi’ bulunan sahifeyi ona verdi. [Ömer] onu okudu; başından bir kısım okuyunca: ‘Bu söz ne kadar güzel ve ne kadar yüce!’ dedi. Habbâb bunu işitince yanına çıktı ve ona dedi ki: ‘Ey Ömer! Vallahi Allah'ın seni Peygamberinin duasıyla seçkin kılmış olmasını ümit ediyorum; çünkü ben onu: “Allah'ım, İslam'ı Ebü'l-Hakem b. Hişâm yahut Ömer b. el-Hattâb ile destekle” buyururken işittim … Allah'tan kork, Allah'tan kork ey Ömer!’

فقال له عند ذلك عمر: «فدلَّني يا خباب على محمد حتى آتيه فأسلم»، فقال له خباب: «هو في بيت عند الصفا معه فيه نفر من أصحابه» فأخذ عمر سيفه فتوشحه، ثم عمد إلى رسول الله ﷺ وأصحابه فضرب عليهم الباب، فلما سمعوا صوته قام رجل من أصحاب رسول الله ﷺ فنظر من خَلَلِ الباب فرآه متوشحًا السيف، فرجع إلى رسول الله ﷺ وهو فزع، فقال: «يا رسول الله! … هذا عمر بن الخطاب متوشحًا بالسيف.»

Bunun üzerine Ömer ona: ‘Öyleyse bana Muhammed'in yerini göster ey Habbâb, yanına gideyim de Müslüman olayım’ dedi. Habbâb ona: ‘O, Safâ yakınlarında bir evdedir, yanında ashabından birkaç kişi var’ dedi. Ömer kılıcını alıp kuşandı, sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile ashabına yöneldi ve kapılarını çaldı. Sesini işittiklerinde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından bir adam kalkıp kapının aralığından baktı ve onu kılıç kuşanmış halde gördü. Korku içinde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına döndü ve: ‘Ey Allah'ın Resûlü! … Bu gelen Ömer b. el-Hattâb'dır, kılıcını kuşanmış’ dedi.

فقال حمزة بن عبد المطلب: «نأذن له … فإن كان جاء يريد خيرًا بذلناه له، وإن كان يريد شرًّا قتلناه بسيفه.»

Hamza b. Abdülmuttalib dedi ki: ‘Ona izin verelim … Eğer hayır isteyerek gelmişse onu kendisine veririz; yok eğer şer isteyerek gelmişse onu kendi kılıcıyla öldürürüz.’

فقال رسول الله ﷺ: «ائذن له!» فأذن له الرجل ونهض إليه رسول الله ﷺ حتى لقيه بالحجرة فأخذ بِحُجْزته أو بمجمع ردائه، ثم جبذه جبذة شديدة وقال: «ما جاء بك يا بن الخطاب؟ … فوالله ما أرى أن تنتهي حتى ينزل الله بك قارعة!»

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Ona izin ver!” buyurdu. Adam ona izin verdi; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de ayağa kalkıp odada onunla karşılaştı, kuşağından yahut ridâsının (üst örtüsünün) toplandığı yerden tuttu, sonra onu şiddetle kendine çekerek buyurdu ki: “Seni buraya getiren nedir ey İbnü'l-Hattâb? … Vallahi Allah senin başına kahredici bir bela indirmedikçe vazgeçeceğini sanmıyorum!”

فقال عمر: «يا رسول الله! … جئتك لأومن بالله ورسوله وبما جاء من عند الله.»

Ömer dedi ki: ‘Ey Allah'ın Resûlü! … Allah'a, Resûlüne ve Allah katından gelene iman etmek için sana geldim.’

قال: «فكبَّر رسول الله ﷺ تكبيرة عرف أهل البيت من أصحابه أن عمر قد أسلم.» فتفرق أصحاب رسول الله ﷺ من مكانهم وقد عزُّوا في أنفسهم حين أسلم عمر مع إسلام حمزة، وعرفوا أنهما سيمنعان رسول الله، وينتصفون بهما من عدوهم …»»

[İbn İshak] dedi ki: ‘Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem öyle bir tekbir getirdi ki, evde bulunan ashabı Ömer'in Müslüman olduğunu anladı.’ Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabı, Hamza'nın Müslüman oluşuyla birlikte Ömer de Müslüman olunca içlerinde bir izzet ve güç hissederek bulundukları yerden dağıldılar; bu ikisinin Resûlullah'ı koruyacağını ve onlar sayesinde düşmanlarından haklarını alacaklarını bildiler …”

هذه قصة إسلام عمر بن الخطاب، وهذا موضع ما فيها من الوعيد والإغراء … خرج بالسيف ليقتل محمدًا ولم يخرج عليه أحد من المسلمين بسيف، وقرأ صدرًا من «سورة طه» ليس فيه ذكر للخمر والنعيم وهو: {طه * مَا أَنزَلْنَا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقَىٰ * إِلَّا تَذْكِرَةً لِّمَن يَخْشَىٰ * تَنزِيلًا مِّمَّنْ خَلَقَ الْأَرْضَ وَالسَّمَاوَاتِ الْعُلَى * الرَّحْمَٰنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَىٰ * لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا وَمَا تَحْتَ الثَّرَىٰ * وَإِن تَجْهَرْ بِالْقَوْلِ فَإِنَّهُ يَعْلَمُ السِّرَّ وَأَخْفَى} (طه: ١–٧).

İşte Ömer b. el-Hattâb'ın Müslüman oluşunun kıssası budur; içindeki tehdit ve ayartmanın yeri de bundan ibarettir … Muhammed'i öldürmek için kılıçla çıktı, Müslümanlardan hiç kimse onun karşısına kılıçla çıkmadı; ‘Tâhâ Sûresi’nin başından, içinde şarap ve nimetten söz edilmeyen bir bölüm okudu ki o da şudur: {طه * مَا أَنزَلْنَا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقَىٰ * إِلَّا تَذْكِرَةً لِّمَن يَخْشَىٰ * تَنزِيلًا مِّمَّنْ خَلَقَ الْأَرْضَ وَالسَّمَاوَاتِ الْعُلَى * الرَّحْمَٰنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَىٰ * لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا وَمَا تَحْتَ الثَّرَىٰ * وَإِن تَجْهَرْ بِالْقَوْلِ فَإِنَّهُ يَعْلَمُ السِّرَّ وَأَخْفَى} “Tâ, Hâ. Biz Kur'ân'ı sana güçlük çekesin diye indirmedik; ancak korkan kimseye bir öğüt olsun diye [indirdik]. Yeri ve yüce gökleri yaratan [Allah] tarafından peyderpey indirilmiştir. Rahmân Arş'a istivâ etmiştir. Göklerde ne var, yerde ne var, ikisinin arasında ne var ve toprağın altında ne varsa O'nundur. Sen sözü açığa vursan da, şüphesiz O gizliyi de, gizlinin daha gizlisini de bilir.” [Tâhâ 20/1-7].

فلا جبن إذن، ولا طمع في إسلام عمر بن الخطاب، بل رحمة وإنابة واعتذار …

Öyleyse Ömer b. el-Hattâb'ın Müslüman oluşunda ne korkaklık vardır ne de tamah; bilakis merhamet, Hakk'a yöneliş ve özür dileyiş vardır …

•••

•••

ولم يكن في إسلام الفقراء الذين هم أقل من عمر ناصرًا، وأضعف منه بأسًا جبن ولا طمع؛ لأنهم تعرضوا بإسلامهم للسيف ولم يخضعوا للسيف حين أسلموا لله ورسوله، وما كفر الذين كفروا لزهد ولا شجاعة؛ فيقال إن الذين سبقوهم إلى الإسلام قد فعلوا ذلك لشغف بلذات الجنة، وجبن عن مواجهة القوة … ولكنهم اختلفوا حيث تطلب طهارة السيرة وصلاح الأمور، فمن كان أقرب إلى هذه الطلبة من غني أو فقير، ومن سيد أو مستعبد فقد أسلم، ومن كان به زيغ عنها فقد أبى … وهذا هو الفيصل القائم بين الفريقين قبل أن يتجرد للإسلام سيف يذود عنه، وبعد أن تجرد له سيف تهابه السيوف، وما يقسم الطائفتين أحد فيضع أبا بكر وعمر وعثمان في جانب اللذة والخوف، ويضع الطغاة من قريش، في جانب العصمة والشجاعة إلا أن يكون به هوى كهوى الكفار من قريش، في الإصرار والإنكار.

Yardımcısı Ömer'den daha az, gücü ondan daha zayıf olan yoksulların Müslüman oluşunda da ne korkaklık vardı ne de tamah; çünkü onlar Müslüman olmaları sebebiyle kılıca maruz kaldılar, Allah'a ve Resûlüne teslim oldukları zaman kılıca boyun eğmediler. Kâfir olanlar da zühd yahut cesaret yüzünden kâfir olmadılar ki, İslam'a girmekte kendilerini geçenlerin bunu cennet lezzetlerine duydukları düşkünlükten ve güçle yüzleşmekten korktukları için yaptıkları söylenebilsin … Bilakis onlar, yaşayış temizliğinin ve işlerin düzgünlüğünün arandığı noktada ayrıldılar. Zengin yahut fakir, efendi yahut köle olsun, bu arayışa kim daha yakınsa Müslüman oldu; kimde de bundan bir sapma varsa diretip kaçındı … İslam'ı savunacak bir kılıç henüz kınından çekilmeden önce de, kılıçların kendisinden çekindiği bir kılıç onun uğrunda kınından çekildikten sonra da iki taraf arasındaki ayırıcı ölçü işte budur. İnat ve inkâr hususunda içinde Kureyş kâfirlerinin hevâsı gibi bir hevâ bulunan kimseden başkası, bu iki zümreyi ayırıp da Ebû Bekir, Ömer ve Osman'ı lezzet ve korku tarafına, Kureyş'in zorbalarını ise iffet ve cesaret tarafına koymaz.

•••

•••

إنما نجحت دعوة الإسلام لأنها دعوة طلبتها الدنيا ومهدت لها الحوادث، وقام بها داعٍ تهيَّأ لها بعناية ربه وموافقًا أحواله وصفاته …

İslam daveti ancak dünyanın talep ettiği ve hadiselerin zemin hazırladığı bir davet olduğu, Rabbinin inayetiyle ve kendi hallerinin ve vasıflarının uygunluğuyla buna hazırlanmış bir davetçi tarafından yürütüldüğü için başarıya ulaşmıştır …

فلا حاجة بها إلى خارقة ينكرها العقل، أو إلى علة عوجاء يلتوي بها ذوو الأهواء، فهي أوضح شيء فهمًا لمن أحب أن يفهم، وهي أقوم شيء سبيلًا لمن استقام …

Dolayısıyla onun, aklın reddedeceği bir olağanüstülüğe yahut hevâ sahiplerinin çarpıtacağı eğri büğrü bir sebebe ihtiyacı yoktur; zira o, anlamak isteyen kimse için anlaşılması en açık şey, dosdoğru olan kimse için de yolu en doğru olandır …