Binûn

Muhammed'in Siyasî Dehası

Kaynak: Abkariyyetü Muhammed · Abbas Mahmûd el-Akkâd · Hindawi neşri · Türkçe çeviri

الفصل الرابع

Dördüncü Fasıl

سياسة الخصوم والأتباع

Hasımların ve Tâbilerin İdaresi

السياسة على معانٍ كثيرة في العرف الحديث …

Siyaset, modern örfte pek çok anlama gelir …

فمنها ما يكون بين بعض الدول وبعض من المراسم والعلاقات، ومنها ما يكون بين هذه الدول من معاهدات وخطط في أعمالها الخارجية، ومنها ما يكون بين الراعي ورعيته أو بين الأحزاب والوزارات من برامج ودعوات … ولكل معنى من هذه المعاني اصطلاحه في العرف الحديث، وإن جمعتها كلمة السياسة في اللغة العربية.

Bunlardan kimi bazı devletler arasındaki protokol ve ilişkilerden, kimi bu devletlerin dış işlerindeki antlaşma ve planlardan, kimi de yönetici ile yönetilenler yahut partiler ile bakanlıklar arasındaki program ve çağrılardan ibarettir … Arap dilinde siyaset kelimesi bunların hepsini bir araya getirse de, modern örfte bu anlamların her birinin kendine özgü bir terimi vardır.

وقد تولى النبي عليه السلام أعمالًا كثيرة مما يطلق عليه لفظ السياسة في عموم مدلوله … ولكننا لا نعرف بينها عملًا واحدًا هو أدخل في أبواب السياسة، وأجمع لضروبها، وأبعد عن المشاركة في صفة القيادة العسكرية أو صفة الوعظ العلني أو سائر الصفات التي اتصف بها عليه السلام من عهد الحديبية في مراحله جميعًا، منذ ابتدأ بالدعوة إلى الحج إلى أن انتهى بنقض الميثاق على أيدي قريش …

Peygamber aleyhisselâm, genel anlamıyla siyaset kelimesinin kapsamına giren pek çok işi üstlenmiştir … Ancak biz bunlar arasında, hac çağrısıyla başlamasından Kureyş eliyle antlaşmanın bozulmasıyla sona ermesine kadar bütün aşamalarıyla Hudeybiye Antlaşması kadar siyaset bablarına daha çok giren, onun çeşitlerini daha fazla kendinde toplayan ve aleyhisselâm'ın vasıflandığı askerî komutanlık sıfatı, açık vaaz sıfatı yahut diğer sıfatlarla ortaklıktan daha uzak olan tek bir iş bilmiyoruz …

ففي عهد الحديبية تدبير محمد في سياسة خصومه وسياسة أتباعه، وفي الاعتماد على السلم والعهد حيث يحسنان ويصلحان، والاعتماد على الحرب والقوة حيث لا تحسن المسالمة ولا تصلح العهود.

Zira Hudeybiye Antlaşması'nda Muhammed'in hem hasımlarını hem de tâbilerini idare etmedeki tedbiri; güzel ve elverişli olduğu yerde barışa ve antlaşmaya dayanma, barışçıllığın güzel olmadığı ve antlaşmaların işe yaramadığı yerde ise savaşa ve güce dayanma konusundaki tedbiri yer almaktadır.

بدأ بالدعوة إلى الحج، فلم يقصره في تلك السنة على المسلمين المصدقين لرسالته … بل شمل به كل من أراد الحج من أبناء القبائل العربية التي تشارك المسلمين في تعظيم البيت والسعي إليه، فجعل له وللعرب أجمعين قضية واحدة في وجه قريش، ومصلحة واحدة في وجه مصلحتها، وفصل بذلك بين دعواها ودعوى القبائل الأخرى، ثم أفسد على قريش ما تعمدوه من إثارة نخوة العرب وتوجيهها إلى مناوأة محمد والرسالة الإسلامية. فليس محمد وأصحابه أناسًا معزولين عن النخوة العربية يضعون من شأنها ويبطلون مفاخرها، ولكنهم إذن عرب ينتصر بهم العرب ولا يذلون بانتصارهم، أو يقطعون ما بينهم وبين آبائهم وأجدادهم. فإذا خالفوا قريشًا في شيء فذلك شأن قريش وحدهم أو شأن المنتفعين من قريش بالسيطرة على مكة، وليس هو بشأن القبائل أجمعين.

İşe hac çağrısıyla başladı ve o yıl bu çağrıyı yalnız risaletini tasdik eden Müslümanlarla sınırlı tutmadı … Aksine, Beyt'i yüceltme ve ona yönelme konusunda Müslümanlarla ortak olan Arap kabilelerinin mensuplarından hac yapmak isteyen herkesi buna dahil etti. Böylece Kureyş karşısında kendisi ve bütün Araplar için tek bir dava, onların menfaati karşısında tek bir menfaat oluşturdu ve bununla Kureyş'in iddiası ile diğer kabilelerin iddiasını birbirinden ayırdı. Sonra Kureyş'in, Arapların hamiyetini kışkırtıp bunu Muhammed'e ve İslâm risaletine düşmanlığa yöneltmek üzere kasten yürüttükleri planı boşa çıkardı. Demek ki Muhammed ve ashabı, Arap hamiyetinden kopuk, onun değerini düşüren ve övünç kaynaklarını geçersiz kılan insanlar değillerdi; bilakis onlar, Arapların kendileriyle zafere ulaştığı, zaferleriyle zillete düşmediği yahut ataları ve dedeleriyle aralarındaki bağı koparmadığı Araplardı. Eğer bir konuda Kureyş'e muhalefet etmişlerse, bu yalnızca Kureyş'i yahut Kureyş içinden Mekke üzerindeki hâkimiyetten çıkar sağlayanları ilgilendiren bir meseleydi; bütün kabileleri ilgilendiren bir mesele değildi.

ثم أفسد على قريش من جهة أخرى ما تعمدوه من إغضاب العرب على الإسلام، بما ادعوا من قطعه للأرزاق وتهديده للأسواق التي يعمرها الحاج ويستفيد منها الغادون إلى مكة والرائحون منها، فها هو ذا محمد نفسه يأخذ معه المسلمين إلى مكة كما يأخذ معه من شاء مصاحبته من غير المسلمين قصاد البيت الحرام. فإذا حال بينهم حائل وبين ما يقصدون إليه، فتلك جنايته وذلك وزره على نفسه وعلى قومه، ولا وزر فيما أصاب الأرزاق أو أصاب الأسواق على المسلمين …

Ardından bir başka yönden de, İslâm'ın rızıkları kestiği ve hacıların şenlendirdiği, Mekke'ye sabah akşam gidip gelenlerin kazanç sağladığı panayırları tehdit ettiği iddiasıyla Arapları İslâm'a karşı öfkelendirmek için Kureyş'in kasten yürüttüğü planı boşa çıkardı. İşte Muhammed bizzat kendisi, Müslümanları Mekke'ye götürdüğü gibi, Beytullah'ı ziyaret etmek isteyen gayrimüslimlerden kendisine eşlik etmek isteyenleri de beraberinde götürüyordu. Eğer bir engel onlarla yöneldikleri yer arasına girerse, bunun suçu ve vebali o engel olanın kendi boynuna ve kavminin boynuna olacaktı; rızıklara yahut panayırlara isabet eden zarardan dolayı Müslümanların üzerinde hiçbir vebal olmayacaktı …

وقد سمعنا كثيرًا في العصور الحديثة عن المقاومة السلبية أو المقاومة التي تجتنب العنف ولا تعتمد على غير وجه الحق والحجة.

Modern çağlarda pasif direniş yahut şiddetten kaçınan ve yalnızca hak ve delil yönüne dayanan direniş hakkında pek çok şey duyduk.

سمعنا بها في الحركة الهندية التي قام على رأسها غاندي وتابعه فيها بعض مريديه، حتى كان لها من الأثر في إزعاج الحكومة البريطانية ما لم يكن للقنابل ولا للمشاغبات الدامية.

Bunu, başında Gandi'nin bulunduğu ve bazı müritlerinin kendisine uyduğu Hint hareketinde duyduk; öyle ki bu hareketin İngiliz hükümetini tedirgin etmede, ne bombaların ne de kanlı kargaşaların sahip olduğu bir etkisi olmuştu.

وقيل يومئذ إن غاندي قد تتلمذ في هذه الحركة على المصلح الروسي الكبير ليو تولستوي، وقيل بل هو أحرى أن يعرفها من آداب البرهميين والبوذيين التي تحرم إيذاء الحيوان فضلًا عن الإنسان، قبل أن يشرع ليو تولستوي مذهبه الجديد.

O gün Gandi'nin bu harekette büyük Rus ıslahatçısı Lev Tolstoy'a talebelik ettiği söylenmiş; buna karşılık, Lev Tolstoy yeni öğretisini ortaya koymadan önce de onun bunu, insan şöyle dursun hayvana bile eziyet etmeyi haram kılan Brahmanların ve Budistlerin edeplerinden öğrenmiş olmasının daha akla yatkın olduğu dile getirilmişti.

والذين قالوا بهذا الرأي الأخير استبعدوا أن يتفق المسلمون والبرهميون والبوذيون على حركة غاندي وتبشيره بتلك المقاومة السلبية لاعتقادهم أن الإسلام قد شرع القتال فلا يوائم المسلمين ما يوائم البوذيين والبرهميين، من اجتناب القوة والتزام السلم وترك المقاومة.

Bu son görüşü ileri sürenler, İslâm'ın savaşı meşru kıldığına, dolayısıyla güçten kaçınma, barışa bağlı kalma ve direnişi terk etme konusunda Budistlere ve Brahmanlara uyan şeyin Müslümanlara uymayacağına inandıkları için, Müslümanların, Brahmanların ve Budistlerin Gandi'nin hareketi ve bu pasif direniş çağrısı üzerinde uzlaşmalarını uzak bir ihtimal olarak gördüler.

لكن المثل الذي قدمه النبي صلوات الله عليه في رحلة الحديبية ينقض ما توهموه، ويبين لهم أن الإسلام قد أخذ من كل وسيلة من وسائل نشر الدعوة بنصيب يجري في حينه مع مناسباته وأسبابه … فلا هو يركن إلى السيف وحده ولا إلى السلم وحده، بل يضع كليهما حيث يوضع، ويدفع بكليهما حيث ينبغي أن يدفع، وهو الحكم المتصرف حيث يختار ما يختار، وليس الآلة التي يسوقها السلم أو الحرب مساق الاضطرار.

Ne var ki Peygamber salavâtullâhi aleyh'in Hudeybiye yolculuğunda ortaya koyduğu örnek, onların bu kuruntularını çürütmekte ve İslâm'ın, daveti yayma vasıtalarının her birinden, vakti geldiğinde kendi şartları ve sebepleriyle uyum içinde işleyen bir pay aldığını onlara göstermektedir … O ne yalnız kılıca ne de yalnız barışa dayanır; bilakis her ikisini de konulması gereken yere koyar ve her ikisini de sürülmesi gereken yere sürer. O, dilediğini seçerken tasarruf sahibi olan hakemdir; barışın veya savaşın zorunluluk sevkiyle güttüğü bir alet değildir.

وقد خرج النبي إلى مكة في رحلة الحديبية حاجًّا لا غازيًا … يقول ذلك ويكرره ويقيم الشواهد عليه لمن سأله، ويثبت نية السلم بالتجرد من السلاح، إلا ما يؤذن به لغير المقاتلين.

Peygamber, Hudeybiye yolculuğunda Mekke'ye savaşmak için değil, hac yapmak için çıkmıştı … Bunu söylüyor, tekrarlıyor, soranlara bunun delillerini ortaya koyuyor ve savaşçı olmayanlara izin verilenler dışındaki silahlardan arınarak barış niyetini kanıtlıyordu.

فلم يفصل بهذه الخطة بين العرب وقريش وحسب، بل فصل بين قريش ومن معهم من الأحابيش، وجعل الزعماء وذوي الرأي يختلفون فيما بينهم على ما يسلكون من مسلك في دفعه أو قبوله أو مهادنته، وهو عليه السلام يكرر الوصاة لأتباعه بالمسالمة والصبر منعًا للاتفاق بين خصومه على قرار واحد، وقلَّ من أتباعه من أدرك قصده ومرماه حتى الصفوة المختارين.

Bu planla yalnızca Araplar ile Kureyş'in arasını ayırmakla kalmadı, aynı zamanda Kureyş ile beraberlerindeki Ehâbîş'in arasını da ayırdı; liderlerin ve görüş sahiplerinin, kendisini geri çevirme, kabul etme yahut onunla ateşkes yapma hususunda tutacakları yol üzerinde kendi aralarında ihtilafa düşmelerini sağladı. Bu arada aleyhisselâm, hasımlarının tek bir karar üzerinde birleşmelerini önlemek amacıyla tâbilerine barışçıl olmayı ve sabretmeyi tekrar tekrar tavsiye ediyordu; tâbileri arasında, seçkinler zümresi dahil, onun maksadını ve hedefini kavrayanlar pek azdı.

ولما اتفق الطرفان — المسلمون وقريش — على التعاهد والتهادن، كانت سياسة النبي في قبول الشروط التي طلبتها قريش غاية في الحكمة والقدرة «الدبلوماسية» كما تسمى في اصطلاح الساسة المحدثين …

İki taraf —Müslümanlar ve Kureyş— antlaşma ve ateşkes yapma üzerinde uzlaştığında, Peygamber'in Kureyş tarafından talep edilen şartları kabul etmedeki siyaseti, hikmette ve modern siyasetçilerin tabiriyle “diplomatik” kudrette zirvedeydi …

دعا بعلي بن أبي طالب فقال له: اكتب «بسم الله الرحمن الرحيم».

Ali b. Ebû Tâlib'i çağırdı ve ona: “‘Bismillâhirrahmânirrahîm’ yaz” buyurdu.

فقال سهيل بن عمرو مندوب قريش: «أمسك! لا أعرف الرحمن الرحيم، بل اكتب باسمك اللهم».

Bunun üzerine Kureyş'in temsilcisi Süheyl b. Amr: “Dur! Ben Rahmân ve Rahîm'i tanımıyorum; bilakis ‘Bismikellâhümme’ yaz” dedi.

فقال النبي: «اكتب باسمك اللهم.»

Peygamber: “‘Bismikellâhümme’ yaz” buyurdu.

ثم قال: «اكتب «هذا ما صالح عليه محمد رسول الله سهيل بن عمرو».»

Sonra şöyle buyurdu: “‘Bu, Allah'ın Resûlü Muhammed'in Süheyl b. Amr ile üzerinde sulh yaptığı şeydir’ diye yaz.”

فقال سهيل: «أمسك! لو شهدت أنك رسول الله لم أقاتلك، ولكن اكتب اسمك واسم أبيك.»

Süheyl: “Dur! Senin Allah'ın Resûlü olduğuna şahitlik etseydim seninle savaşmazdım; lakin kendi adını ve babanın adını yaz” dedi.

وروي أن عليًّا تردد فمسح النبي ما كتب بيده، وأمره أن يكتب «محمد بن عبد الله في موضع محمد رسول الله.»

Rivayet edildiğine göre Ali tereddüt etti; bunun üzerine Peygamber yazılanı kendi eliyle sildi ve ona “‘Allah'ın Resûlü Muhammed’ yerine ‘Muhammed b. Abdullah’” yazmasını emretti.

ثم تعاهدوا على أنَّ مَنْ أتى محمدًا من قريش بغير إذن وليه رده عليهم، ومن جاء قريشًا من رجال محمد لم يردوه عليه، وأنه من أحب من العرب محالفة محمد فلا جناح عليه، ومن أحب محالفة قريش فلا جناح عليه، وأن يرجع محمد وأصحابه عن مكة عامهم هذا على أن يعودوا إليه في العام الذي يليه، ويقيموا بها ثلاثة أيام ومعهم من السلاح السيوف في قُرُبها، ولا سلاح غيرها.

Sonra Kureyş'ten velisinin izni olmaksızın Muhammed'e gelen kimseyi onlara geri vermesi, Muhammed'in adamlarından Kureyş'e gelen kimseyi ise ona geri vermemeleri; Araplardan Muhammed ile ittifak kurmak isteyenin üzerine bir günah olmaması, Kureyş ile ittifak kurmak isteyenin de üzerine bir günah olmaması; Muhammed ve ashabının, ertesi yıl geri dönmek, orada üç gün kalmak ve yanlarında silah olarak yalnızca kınlarında kılıçlar bulunup başka hiçbir silah olmamak şartıyla bu yıl Mekke'den geri dönmeleri üzerinde antlaştılar.

ولو كان عهد الحديبية هذا قد كتب بعد قتال انهزم فيه المشركون وانتصر فيه المسلمون، لوجب أن يكتب على غير هذا الأسلوب. فيعترف المشركون كرهًا أو طوعًا بصفة النبوة ولا يردون أحدًا من مواليهم أو قاصريهم يذهب إلى النبي ويلحق بالمسلمين.

Eğer bu Hudeybiye Antlaşması, müşriklerin bozguna uğradığı ve Müslümanların zafer kazandığı bir çarpışmadan sonra yazılmış olsaydı, elbette bundan başka bir üslupla yazılması gerekirdi. O zaman müşrikler ister istemez peygamberlik sıfatını kabul ederler ve mevlâlarından (azatlı veya antlaşmalı kimselerinden) yahut velayetleri altındaki kimselerden Peygamber'e gidip Müslümanlara katılan hiç kimseyi geri çevirmezlerdi.

ولكنه عهد مهادنة أو عهد «إيقاف أعمال العداء إلى حين» كما يسمونه في اصطلاح العصر الحاضر، فلا يعوزه شيء من الأصول المرعية في أمثال هذه العهود، من إثبات صفة المندوبين التي لا إرغام فيها لأحد الطرفين ولا مخالفة لدعوى الفريقين، ومن حِفظِ كلٍّ لِحَقِّه في تجديد دعواه واستئناف مسعاه.

Ancak bu bir ateşkes antlaşması yahut günümüz tabiriyle “düşmanlık eylemlerini bir süreliğine durdurma” antlaşmasıdır. Dolayısıyla temsilcilerin sıfatlarının, iki taraftan hiçbirini zorlamayacak ve iki tarafın iddiasına da ters düşmeyecek şekilde tespit edilmesi, ayrıca her bir tarafın kendi iddiasını yenileme ve çabasına yeniden başlama hakkını saklı tutması gibi, bu tür antlaşmalarda gözetilen esaslardan hiçbir eksiği yoktur.

فلو أن النبي عليه السلام شرط على قريش أن ترد إليه من يقصدها من رجاله لنقض بذلك دعوى الهداية الإسلامية، ونقض الوصف الذي يصف به المسلمين، فإن المسلم الذي يترك النبي باختياره ليلحق قريشًا ليس بمسلم، ولكنه مشرك يشبه قريشًا في دينها وهي أولى به من نبي الإسلام … أما المسلم الذي يرد إلى المشركين مكرهًا فإنما الصلة بينه وبين النبي هي الإسلام، وهو شيء لا سلطان عليه للمشركين، ولا تتقطع الصلة فيه بالبعد والقرب. فإن كان الرجل ضعيف الدين ففتنوه عن دينه فلا خير فيه، وإن كان وثيق الدين فبقي على دينه فلا خسارة على المسلمين.

Eğer Peygamber aleyhisselâm, kendi adamlarından Kureyş'e gidenleri kendisine geri vermelerini Kureyş'e şart koşsaydı, bununla İslâmî hidayet iddiasını ve Müslümanları nitelendirdiği vasfı bozmuş olurdu. Zira Kureyş'e katılmak üzere kendi tercihiyle Peygamber'i terk eden bir Müslüman, Müslüman değildir; bilakis dininde Kureyş'e benzeyen bir müşriktir ve Kureyş ona İslâm Peygamberi'nden daha layıktır … Zorla müşriklere geri gönderilen Müslümana gelince, onunla Peygamber arasındaki bağ yalnızca İslâm'dır; bu ise müşriklerin üzerinde hiçbir hâkimiyet kuramayacağı ve uzaklıkla ya da yakınlıkla kopmayacak bir bağdır. Eğer o adam dini zayıf biri olup da onu dininden döndürürlerse onda zaten bir hayır yoktur; eğer dini sağlam biri olup da dini üzere kalırsa, o zaman da Müslümanlar için bir kayıp yoktur.

وما انقضت فترة وجيرة حتى علمت قريش أنها هي الخاسرة بذلك الشرط الذي حسبته غنمًا لها وخذلانًا لمحمد صلوات الله عليه … فإن المسلمين الذين نفروا من قريش ولم يقبلهم محمد في حوزته رعاية لعهده، قد خرجوا إلى طريق القوافل على تجارة قريش يأخذونها وهي أمان في عهد الهدنة بين الطرفين، فلا استطاع المشركون أن يشكوهم إلى النبي لأنهم خارجون من ولايته بحكم الهدنة، ولا استطاعوا أن يحجزوهم في مكة كما أرادوا يوم أملوا شروطهم في عهد الحديبية، ولو قضى العهد بولاية النبي على من ينفر من مسلمي مكة لجاز للمشركين أن ينقضوه أو يطالبوا النبي بالمحافظة عليه.

Aradan kısa bir süre geçmişti ki Kureyş, kendisi için bir kazanç ve Muhammed salavâtullâhi aleyh için bir yenilgi sandığı bu şart yüzünden asıl kaybedenin kendisi olduğunu anladı … Zira Kureyş'ten kaçan ve Muhammed'in antlaşmasına riayet ederek kendi himayesine kabul etmediği Müslümanlar, kervan yoluna çıkıp iki taraf arasındaki ateşkes antlaşmasında güvence altında bulunan Kureyş ticaretine baskın düzenleyerek mallarını ele geçirmeye başladılar. Müşrikler, ateşkes hükmünce onun velayetinden çıkmış oldukları için onları Peygamber'e şikâyet edemedikleri gibi, Hudeybiye Antlaşması'nda şartlarını yazdırdıkları gün istedikleri üzere onları Mekke'de de tutamadılar. Oysa antlaşma, Mekke Müslümanlarından kaçanlar üzerinde Peygamber'in velayetini hükme bağlamış olsaydı, müşriklerin antlaşmayı bozmaları yahut Peygamber'den antlaşmayı korumasını talep etmeleri caiz olurdu.

وتم العهد … فعرف من لم يعرف ما أفاء على الإسلام بعد قليل، فجهر بمحالفة النبي من لم يكن يجهر بولائه … واستراح النبي من قريش ففرغ ليهود خيبر وللممالك الأجنبية يرسل الرسل إلى عظمائها بالدعوة إلى دينه، وفتح الأبواب لمن يفدون إليه ممن أنكروا بغي قريش، وأمِنُوا أن تكون نصرتهم للإسلام حربًا يبتلون فيها بما لا يطيقون.

Antlaşma tamamlandı … Çok geçmeden bunun İslâm'a neler kazandırdığını bilmeyenler de öğrendi; bağlılığını açıktan dile getirmeyenler Peygamber ile ittifak kurduklarını açıkça ilan ettiler … Peygamber Kureyş'ten yana rahata kavuşunca, Hayber Yahudilerine ve hükümdarlarına kendi dinine davet etmek üzere elçiler gönderdiği yabancı krallıklara yönelmek için vakit buldu. Ayrıca Kureyş'in azgınlığını reddeden ve İslâm'a yardım etmelerinin, altından kalkamayacakları belalara uğrayacakları bir savaşa dönüşmeyeceğinden emin olan kimselerden kendisine gelen heyetlere kapıları açtı.

ويوم نزلت الآية الكريمة على أثر اتفاق الحديبية: {إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُّبِينًا * لِّيَغْفِرَ لكَ الله مَا تَقَدَّمَ مِن ذَنبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ وَيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَيَهْدِيَكَ صِرَاطًا مُّسْتَقِيمًا} (الفتح: ١، ٢).

Hudeybiye Antlaşması'nın hemen ardından şu âyet-i kerîme indiği gün: {إِنَّا فَتْحْنَا لَكَ فَتْحًا مُّبِينًا * لِّيَغْفِرَ لكَ الله مَا تَقَدَّمَ مِن ذَنبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ وَيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَيَهْدِيَكَ صِرَاطًا مُّسْتَقِيمًا} “Şüphesiz biz sana apaçık bir fetih verdik. Ta ki Allah, senin geçmiş ve gelecek günahını bağışlasın, üzerindeki nimetini tamamlasın ve seni dosdoğru bir yola iletsin” [Fetih 48/1-2].

لم يفقه الكثيرون معناها في حينها، ولم يتبينوا موضع الفتح من ذلك الاتفاق الذي حسبوه محض تسليم، ولكنهم فهموا أي فتح هو بعد سنتين، وعلموا أن من الفتوح ما يكون بغير السيف، وما يشبه الهزيمة في ظاهره عند من يتعجلون ولا يحسنون النظر إلى بعيد …

Pek çok kimse o sırada bunun anlamını kavrayamamış ve katıksız bir teslimiyet sandıkları bu antlaşmada fethin neresinde olduğunu görememişti; fakat iki yıl sonra bunun nasıl bir fetih olduğunu anladılar ve fetihlerden kiminin kılıçsız gerçekleştiğini, kiminin de acele eden ve uzağı iyi göremeyen kimseler nezdinde görünüşte yenilgiye benzediğini öğrendiler …

الفتح المبين

Apaçık Fetih

كان في تلك السنة فتح يراه الناظر بعين الغيب ولا يراه الناظر بعينه، ولكنها سنة واحدة ثم رأى الفتح المبين من لا يرون بغير العيون … رأوه وامتلأت عيونهم بالنظر إليه، فسَرَّ قومًا وساء آخرين.

O yıl, gayb gözüyle bakanın gördüğü fakat baş gözüyle bakanın göremediği bir fetih gerçekleşmişti; ancak aradan yalnız bir yıl geçti ve gözlerinden başkasıyla göremeyenler de o apaçık fethi gördüler … Onu gördüler ve gözleri onu seyretmekle doldu; bu manzara bir topluluğu sevindirirken diğerlerini üzdü.

ففي السنة التالية نادى الرسول أصحابه أن يتجهزوا للحج ولا يتخلف أحد ممن شهد الحديبية، فخرجوا في شوق المنطلق بعد منع والمنتظر بعد صبر، إلا من استشهد في خيبر وأدركته الوفاة خلال العام، وخرج معهم جمع كبير ممن لم يشهدوا الحديبية يتبعهم النساء والأطفال، وساقوا أمامهم ستين بدنة مقلدات للهدي، وقد حملوا السلاح والدموع والرماح وعلى رأسهم مائة فارس يقودهم محمد بن سلمة.

Ertesi yıl Resûl, ashabına hac için hazırlanmalarını ve Hudeybiye'de bulunanlardan hiçbirinin geride kalmamasını duyurdu. Bunun üzerine, Hayber'de şehid düşenler ve yıl içinde vefat edenler dışında, engellendikten sonra yola koyulanın ve sabrettikten sonra bekleyenin özlemiyle yola çıktılar. Beraberlerinde Hudeybiye'de bulunmamış olanlardan da büyük bir kalabalık çıktı; kadınlar ve çocuklar da onları takip ediyordu. Önlerine hedy (Kâbe'ye gönderilen kurbanlık) olarak boyunlarına nişan takılmış altmış deve kattılar. Silahları, zırhları ve mızrakları kuşanmışlardı; başlarında Muhammed b. Mesleme'nin komuta ettiği yüz süvari vardı.

فلما انتهى الرسول وصحبه إلى ذي الحليفة قدم الخيل أمامه، وعلمت قريش بالنبأ ففزعوا وبعثوا بمكرز بن حفص في نفر منهم فجاءوا يقولون: «والله يا محمد ما عُرِفْتَ صغيرًا ولا كبيرًا بالغدر … تدخل بالسلاح في الحرم على قومك وقد شرطت عليهم ألا تدخل إلا بسلاح المسافر؛ السيوف في القُرب؟» فقال ﷺ: «إني لا أدخل عليهم» قال مكرز: «هو الذي تعرف به؛ البر والوفاء.»

Resûl ve ashabı Zülhuleyfe'ye vardığında atlıları öne geçirdi. Kureyş haberi alınca telaşa kapıldı ve içlerinden birkaç kişiyle birlikte Mikrez b. Hafs'ı gönderdi. Gelip şöyle dediler: “Vallahi ey Muhammed! Sen ne küçükken ne de büyükken ahdi bozmakla tanındın … Kavmine yolcu silahından, yani kınındaki kılıçlardan başka bir şeyle girmeyeceğine dair onlara şart koşmuşken, şimdi silahla Harem'e, kavminin üzerine mi giriyorsun?” Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Ben silahları onların üzerine sokmuyorum.” Mikrez dedi ki: “İşte senin kendisiyle tanındığın haslet budur: İyilik ve vefa.”

وإنما حمل النبي السلاح للحيطة كما قال لصحبه: «إن هاجنا هائج من القوم كان السلاح قريبًا منا» … وتركه في الحراسة على مقربة من مكة حيث يوصل إليه عند الحاجة إليه.

Peygamber silahı yalnızca ihtiyat için taşımıştı; nitekim ashabına şöyle buyurmuştu: “Kavimden biri bize karşı ayaklanacak olursa, silah yakınızda bulunsun” … Ve silahları, ihtiyaç duyulduğunda kendisine ulaştırılabilecek şekilde Mekke yakınlarında muhafaza altında bıraktı.

ثم أقبل عليه السلام على ناقته القصواء وجموع المسلمين محدقون به متوشحون بالسيوف يلبون ويهللون، وأخذ عبد الله بن رواحة بزمام القصواء وهو ينشد:

Sonra aleyhisselâm devesi Kasvâ'nın üzerinde ilerledi. Müslüman toplulukları kılıçlarını kuşanmış halde etrafını sarmış, telbiye ve tehlil getiriyorlardı. Abdullah b. Revâha ise Kasvâ'nın yularını tutmuş şu dizeleri okuyordu:

خلوا بني الكفار عن سبيله خلوا فكل الخير في رسوله

Çekilin onun yolundan ey kâfirlerin oğulları Çekilin, çünkü bütün hayır O'nun Resûlü'ndedir

يا رب إني مؤمن بقيله إني رأيت الحق في قبوله

Yâ Rabbi, şüphesiz ben onun sözüne iman ettim Ben hakkı onu kabul etmekte gördüm

وأوشك وقد هزته النخوة أن يصيح في قريش صيحة الحرب، فنهاه عمر — رضي الله عنه — وأمر النبي أن ينادي ولا يزيد: «لا إله إلا الله وحده نصر عبده، وأعز جنده وخذل الأحزاب وحده.» فرفع ابن رواحة بها صوته الجهير، وتلاه المسلمون يرددونها وتهتز بها جنبات الوادي القريب. فيسمعها من فارقوا مكة ليكلا يسمعوها ولا يروا ركب النبي يخطو في نواحيها …

Hamasetle sarsılan İbn Revâha, neredeyse Kureyş'e karşı savaş narası atacaktı ki Ömer — radıyallâhu anh — onu menetti. Peygamber de bundan fazlasını eklemeksizin şöyle seslenmesini emretti: “Allah'tan başka ilâh yoktur, O tektir; kuluna yardım etti, ordusunu aziz kıldı ve toplanmış fırkaları tek başına bozguna uğrattı.” İbn Revâha gür sesiyle bu sözleri yükseltti; ardından Müslümanlar da onu tekrarladılar ve yakın vadinin yamaçları bu sesle yankılandı. Öyle ki bu sesi duymamak ve Peygamber'in kafilesinin Mekke etrafında yürüdüğünü görmemek için şehirden ayrılanlar bile onu işitti …

وكان الفتح الذي بصر به عيانًا من لم يره يوم الحديبية بنور البصيرة، وأسلم من الضعفاء والأقوياء من كان عصيًّا على الإسلام؛ فريق منهم بهرهم وفاء النبي بعهده مع استطاعة نقضه، وفريق منهم راعهم سمت الدين ورحم الإسلام فيما بين المسلمين، وجمال ما بينهم وبين نبيهم من طاعة وتمكين، وفريق منهم علموا أن العاقبة للإسلام فجنحوا إلى طريق السلامة والسلام، وحسبك أن عمرة القضاء هذه قد جمعت في آثارها من أسباب الإقناع بالدعوة المحمدية ما أقنع خالد بن الوليد وعمرو بن العاص، وهما في رجاحة الخلق والعقل مثلان متكافئان، وإن كانا لا يتشابهان.

İşte Hudeybiye günü basiret nuruyla göremeyenlerin gözleriyle apaçık gördükleri fetih buydu. Zayıflardan ve güçlülerden İslâm'a karşı direnenler Müslüman oldu. Onlardan bir kısmını Peygamber'in bozmaya gücü yettiği halde ahdine gösterdiği vefa büyülemiş, bir kısmını Müslümanların kendi aralarındaki dinî vakarı, İslâm kardeşliği ve peygamberleriyle aralarındaki itaat ve bağlılığın güzelliği hayran bırakmış, bir kısmı ise akıbetin İslâm'ın olacağını anlayarak selamet ve barış yoluna meyletmişti. Bu kaza umresinin, sonuçları itibarıyla Muhammedî davete ikna olma sebeplerinden Hâlid b. el-Velîd ile Amr b. el-Âs'ı ikna edecek kadarını bir araya getirmiş olması sana yeter; ki bu ikisi, birbirlerine benzemeseler de karakter ve akıl üstünlüğünde birbirine denk iki örnektir.

وهكذا تجلت عبقرية محمد في سياسة الأمور كما تجلت في قيادة الجيوش. فكان على أحسن نجاح في سياسته إذ نادى بعزيمة الحج وهو لم يفتح مكة بعدده وعدته، وإذ دعا المسلمين وغير المسلمين إلى مصاحبته في رحلته، وإذ توخى ما توخى من طريقة المسالمة وإقامة الحجة في إنفاذ عزيمته، وإذ قبل العهد الذي كبر قبوله على أقرب المقربين من عترته، وإذ نظر إلى عقباه ووصل به إلى القصد الذي توخاه.

Böylece Muhammed'in dehası, orduları yönetmekte tecelli ettiği gibi işleri idare siyasetinde de tecelli etti. Nitekim sayı ve teçhizatıyla Mekke'yi henüz fethetmemişken hac kararını ilan ettiğinde, yolculuğunda kendisine eşlik etmeleri için Müslümanları ve Müslüman olmayanları davet ettiğinde, kararını uygularken barışçıl bir yol izlemeyi ve hüccet ikame etmeyi (haklılığını kanıtlamayı) gözettiğinde, kendi yakın çevresinin en ileri gelenlerine bile kabulü ağır gelen antlaşmayı kabul ettiğinde ve onun akıbetini görerek gözettiği maksada onunla ulaştığında siyasetinde en güzel başarıyı göstermişti.