الفصل الثامن
Sekizinci Fasıl
الرئيس الصديق
Dost Yönetici
من الحسن أن نكتب عن محمد الرئيس بعد كتابتنا عن محمد الصديق … لأنه هو قد جعل للرئاسة معنى الصداقة المختارة، فمحمد الرئيس هو الصديق الأكبر لمرءوسيه، مع استطاعته أن يعتز بكل ذريعة من ذرائع السلطان …
Dost Muhammed hakkında yazdıktan sonra Yönetici Muhammed hakkında yazmamız yerinde olacaktır … Çünkü o, yöneticiliğe seçilmiş bir dostluk anlamı kazandırmıştır. Nitekim Yönetici Muhammed, iktidarın her türlü vasıtasıyla güç ve üstünlük kurabilecek durumda olmasına rağmen, yönettiklerinin en büyük dostudur …
فهناك الحكم بسلطان الدنيا.
Zira dünya otoritesiyle hükmetmek vardır.
وهناك الحكم بسلطان الآخرة.
Ahiret otoritesiyle hükmetmek vardır.
وهناك الحكم بسلطان الكفاءة والمهابة.
Bir de ehliyet ve heybet otoritesiyle hükmetmek vardır.
وكل أولئك كان لمحمد الحق الأول فيه؛ كان له من سلطان الدنيا كل ما للأمير المطلق اليدين في رعاياه، وكان له من سلطان الآخرة كل ما للنبي الذي يعلم من الغيب ما ليس يعلم المحكومون … وكان له من سلطان الكفاءة والمهابة ما يعترف به بين أتباعه أكفأ كفء وأوقر مهيب.
Bunların hepsinde de birinci derecede hak sahibi Muhammed idi: Dünya otoritesi bakımından, tebaası üzerinde mutlak yetkiye sahip bir hükümdarın elinde ne varsa onda da vardı; ahiret otoritesi bakımından, yönetilenlerin bilmediği gayb bilgisine sahip bir peygamberin haiz olduğu her şey onda vardı … Ehliyet ve heybet otoritesi bakımından ise, kendisine tabi olanlar arasındaki en ehliyetli ve en vakur, heybetli kimselerin bile kabul ettiği bir üstünlüğe sahipti.
ولكنه لم يشأ إلا أن يكون الرئيس الأكبر، بسلطان الصديق الأكبر؛ بسلطان الحب والرضا والاختيار …
Fakat o, en büyük dostun otoritesiyle; yani sevgi, rıza ve gönüllü tercih otoritesiyle en büyük yönetici olmaktan başka bir şey istemedi …
فكان أكثر رجل مشاورة للرجال، وكان حب التابعين شرطًا عنده من شروط الإمامة في الحكم بل في العبادة، فالإمام المكروه لا تُرضى له صلاة.
Bu yüzden insanlarla en çok istişare eden kişi oydu. Tabi olanların sevgisi, onun katında yönetimde, hatta ibadette bile imamlığın şartlarından biriydi; nitekim kendisinden hoşlanılmayan imamın namazı makbul sayılmaz.
وكان يدين نفسه بما يدين به أصغر أتباعه … فروي أنه «كان في سفر وأمر أصحابه بإصلاح شاة. فقال رجل: يا رسول الله! عليَّ ذبحها، وقال آخر: وعليَّ سلخها، وقال آخر: عليَّ طبخها … فقال عليه السلام: وعليَّ جمع الحطب.
Kendisini, kendisine tabi olanların en küçüğünü sorumlu tuttuğu şeylerle sorumlu tutardı … Rivayet edildiğine göre: “Bir yolculuktaydı ve ashabına bir koyun hazırlamalarını emretti. Bir adam: ‘Ey Allah'ın Resûlü! Onu kesmek bana ait’ dedi. Bir başkası: ‘Yüzmesi de bana ait’ dedi. Bir diğeri: ‘Pişirmesi de bana ait’ dedi … Bunun üzerine aleyhisselâm: ‘Odun toplaması da bana ait’ buyurdu.
فقالوا: يا رسول الله نكفيك العمل. قال: علمت أنكم تكفونني، ولكن أكره أن أتميز عليكم، إن الله سبحانه وتعالى يكره من عبده أن يراه متميزًا بين أصحابه.»
Onlar: ‘Ey Allah'ın Resûlü, biz senin yerine de o işi görürüz’ dediler. O ise şöyle buyurdu: ‘Benim yerime de yapacağınızı biliyorum; ancak ben kendimi sizden ayrıcalıklı kılmaktan hoşlanmam. Çünkü Allah Sübhânehû ve Teâlâ, kulunu arkadaşları arasında kendisini ayrıcalıklı bir konuma koymuş olarak görmekten hoşlanmaz.’”
وأبى، والمسلمون يعملون في حفر الخندق حول المدينة، إلا أن يعمل معهم بيديه. ولولا أنها سنة حميدة يستنها للرؤساء في حمل التكاليف لأعفى نفسه من ذلك العمل وأعفاه المسلمون منه شاكرين.
Müslümanlar Medine etrafında hendek kazarken, onlarla birlikte bizzat kendi elleriyle çalışmaktan geri durmadı. Eğer bu, yöneticilerin sorumlulukları üstlenmesi konusunda onlara bıraktığı güzel bir sünnet olmasaydı, kendisini bu işten muaf tutar, Müslümanlar da şükran duyarak onu bundan muaf tutarlardı.
وجعل قضاء حوائج الناس أمانًا من عذاب الله أو كما قال: «إن لله تعالى عبادًا اختصهم بحوائج الناس، يفزع إليهم الناس في حوائجهم. أولئك الآمنون من عذاب الله.»
İnsanların ihtiyaçlarını gidermeyi Allah'ın azabından kurtuluş vesilesi kılmış, yahut kendi ifadesiyle şöyle buyurmuştur: “Allah Teâlâ'nın, insanların ihtiyaçlarını gidermeye tahsis ettiği kulları vardır; insanlar ihtiyaçları olduğunda onlara sığınırlar. İşte onlar Allah'ın azabından güvende olanlardır.”
الشرع له الظاهر
Şeriat Zahire Göre Hükmeder
وقد كان أعلم الناس أن الأعمال بالنيات ولكنه علم كذلك «إن الأمير إذا ابتغى الريبة في الناس أفسدهم» فوكل الضمائر إلى أصحابها وإلى الله، وحاسب الناس بما يجدي فيه الحساب.
O, amellerin niyetlere göre olduğunu herkesten iyi biliyordu; fakat aynı zamanda “Yönetici, insanlar arasında kuşku ve kusur peşine düşerse onları ifsat eder” hakikatini de biliyordu. Bu yüzden vicdanları sahiplerine ve Allah'a bıraktı; insanları ise hesaba çekmenin fayda vereceği şeylerle hesaba çekti.
سمع خصومة بباب حجرته، فخرج إليهم قائلًا: «إنما أنا بشر. وإنه يأتيني الخصم فلعل بعضكم أن يكون أبلغ من بعض فأحسب أنه صدق، فأقضي له بذلك فمن قضيت له بحق مسلم فإنما هي قطعة من النار فليأخذها أو فليتركها.»
Odasının kapısında bir çekişme işitti; yanlarına çıkarak şöyle buyurdu: “Ben ancak bir beşerim. Bana davacı gelir; belki biriniz delilini diğerinden daha düzgün ve etkili anlatır, ben de onun doğru söylediğini sanarak onun lehine hükmederim. Kimin lehine bir Müslümanın hakkını alıp hükmetmişsem, bu ancak ateşten bir parçadır; artık onu ister alsın ister bıraksın.”
واليوم يكثر اللاغطون بحرية الفكر ويحسبونها كشفًا من كشوف الثورة الفرنسية وما بعدها، ويحرمون على الحاكم أن يؤاخذ الناس بما فكروا به ما لم يتكلموا أو يعملوا ويكن في كلامهم وعملهم ما يخالف الشريعة …
Bugün düşünce özgürlüğünden dem vuranlar çoğalmış durumda; bunu Fransız İhtilali ve sonrasının keşiflerinden biri sanıyorlar ve insanlar konuşmadıkça ya da eyleme dökmedikçe, sözlerinde ve eylemlerinde kanuna aykırı bir şey bulunmadıkça yöneticinin onları düşündükleri şeylerden dolayı sorumlu tutmasını yasaklıyorlar …
فهذا الذي يحسبونه كشفًا من كشوف العصر الأخير قد جرى عليه حكم النبي قبل أربعة عشر قرنًا، وشرعه لأمته في أحاديثه حيث قال عليه السلام: «إن الله تجاوز لأمتي عما حدثت به نفسها ما لم تتكلم به، أو تعمل به.»
Oysa onların son çağın keşiflerinden biri sandıkları bu ilke, on dört asır önce Peygamber'in hükmünde uygulanmış ve aleyhisselâm'ın şu hadisleriyle ümmeti için kanunlaştırılmıştır: “Allah, ümmetimin içinden geçirdiği şeyleri, dile getirmedikleri ya da eyleme dökmedikleri sürece bağışlamıştır.”
الرحمة فوق العدل
Adaletin Üstündeki Merhamet
وزعموا كذلك أن تقديم الرحمة على العدل في تطبيق الشريعة دعوة من دعوات المصلحين المحدثين لم يسبقوا إليها، وهي هي دعوة النبي العربي التي كررها ولم يدع قط إلى غيرها، فقال: «إن الله تعالى لما خلق الخلق كتب بيده على نفسه أن رحمتي تغلب غضبي» وقال: «إن الله تعالى رفيق يحب الرفق ويعطي عليه ما لا يعطي على العنف» وقال: «إن الله تعالى لم يبعثني معنتًا ولا متعنتًا ولكن معلمًا ميسرًا.» وروى عنه غير صاحب من أصحابه أنه ما خير بين حكمين إلا اختار أيسرهما، ما لم يكن فيه خرق للدين.
Aynı şekilde şeriatın uygulanmasında merhameti adaletin önüne geçirmenin, modern ıslahatçıların daha önce kimsenin dile getirmediği çağrılarından biri olduğunu iddia ettiler. Hâlbuki bu, Arap Peygamber'in defalarca tekrarladığı ve bundan başkasına asla çağırmadığı davetin ta kendisidir. Nitekim o şöyle buyurmuştur: “Allah Teâlâ mahlukatı yarattığında kendi eliyle kendi üzerine: ‘Rahmetim gazabımı geçmiştir’ diye yazdı.” Yine şöyle buyurmuştur: “Allah Teâlâ refîktir (yumuşak muamele edendir), yumuşaklığı sever ve sertliğe vermediğini yumuşaklığa verir.” Ve şöyle buyurmuştur: “Allah Teâlâ beni zorlaştırıcı ve sıkıntıya sokucu olarak değil, öğretici ve kolaylaştırıcı olarak gönderdi.” Ashabından birden fazla kişi, dinin sınırlarını ihlal etmediği sürece, iki hüküm arasında muhayyer bırakıldığında mutlaka en kolay olanını seçtiğini rivayet etmiştir.
بنية الضعفاء
Zayıfların Dayanağı
وكان يوصي بالضعفاء، ويقول لصحبه: «ابغوني الضعفاء فإنما ترزقون وتنصرون بضعفائكم» ويذم الترفع على الخدم والفقراء، «فما استكبر من أكل مع خادمه وركب الحمار بالأسواق واعتقل الشاة فحلبها.»
Zayıfları gözetmeyi tavsiye eder ve ashabına: “Bana zayıfları arayıp getirin; zira siz ancak zayıflarınız sayesinde rızıklandırılır ve yardım görürsünüz” buyururdu. Hizmetçilere ve yoksullara karşı büyüklük taslamayı kınar, “Hizmetçisiyle birlikte yemek yiyen, çarşı pazarda eşeğe binen ve koyunu bağlayıp sağan kimse kibirlenmiş olmaz” derdi.
لكنه مع الرحمة بالصغير لا ينسى حق الكبير: «من لم يرحم صغيرنا ويعرف حق كبيرنا فليس منا.»
Ancak küçüğe merhamet ederken büyüğün hakkını da unutmazdı: “Küçüğümüze merhamet etmeyen ve büyüğümüzün hakkını bilmeyen bizden değildir.”
إذ ليس الإنصاف حرامًا على الكبراء حلالًا لمن صغر دون من كبر، فلكل حق ولكل إنصاف وإنزال الناس منازلهم كما أمر قومه هو خير شعار تستقيم عليه الحكومة، وتنعكس أمور الأمم بانعكاسه.
Zira insaf, büyüklere haram, büyüklere değil de yalnız küçüklere helal olan bir şey değildir. Herkesin bir hakkı ve herkesin göreceği bir insaf vardır; kavmine emrettiği üzere insanları layık oldukları konuma yerleştirmek, yönetimin kendisiyle doğrultulacağı en hayırlı şiar olup, bunun tersine çevrilmesiyle milletlerin işleri de ters yüz olur.
أهل الكفاءة لا أهل الثقة
Sadakat Ehli Değil Liyakat Ehli
وكان النبي الرئيس يعلم أن الرئاسة لجميع المرءوسين، وليست للموافقين منهم دون المخالفين، فيأمر قومه أن «اتقوا دعوة المظلوم وإن كان كافرًا فإنها ليس دونها حجاب.»
Yönetici Peygamber, yöneticiliğin yalnız kendisiyle aynı görüşte olanlar için değil, muhalifler de dâhil bütün yönetilenler için olduğunu biliyor ve kavmine şöyle emrediyordu: “Kâfir bile olsa mazlumun bedduasından sakının; çünkü onunla [Allah] arasında perde yoktur.”
وإذا قال هذا رئيس ونبي فإنها لأولى السنن أن يتبعها الرؤساء كافة، لأنهم لم يبعثوا لنشر الدين ومحو الكفر كما بعث الأنبياء.
Bunu hem yönetici hem peygamber olan biri söylüyorsa, bütün yöneticilerin uyması gereken en öncelikli sünnet şüphesiz budur; çünkü onlar peygamberlerin gönderildiği gibi dini yaymak ve küfrü ortadan kaldırmak için gönderilmemişlerdir.
لقد كانت سُنَّة الرئاسة عند محمد هي سُنَّة الصداقة … فلو استغنى حكم عن الشريعة لاستغنى عنها حكم هذا الرئيس الذي جاء بالشريعة لجميع متبعيه.
Muhammed katında yöneticiliğin sünneti, dostluğun sünnetiydi … Eğer bir yönetim şeriattan müstağni kalabilseydi, kendisine tabi olanların tamamı için şeriatı getiren bu yöneticinin yönetimi ondan müstağni kalırdı.