Binûn

Nebevî Sancak

Kaynak: el-Âsârü'n-Nebeviyye · Ahmed Teymûr Paşa · Hindawi neşri · Türkçe çeviri

كان لرسول الله ﷺ عدة ألوية ورايات، منها ما كان خاصًّا، ومنها ما كان يعقده لأمراء جيوشه وسراياه، وقد تتبعنا ما ورد عنها في التاريخ فلم نعثر على ذكر شيء منها بقي بعد زمن النبوة إلا ما يذكرونه عن الراية المسماة بالعقاب، وهذا ما وقفنا عليه عنها:

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in birçok livâsı (sancağı) ve râyeti (bayrağı) vardı; bunlardan bazısı kendisine mahsustu, bazısını ise ordularının ve seriyyelerinin (küçük askerî birliklerinin) kumandanları için bağlardı. Tarihte bunlar hakkında varid olan bilgileri takip ettik; Ukâb diye adlandırılan râyet hakkında zikrettikleri dışında nübüvvet asrından sonra bunlardan geriye kalan herhangi bir şeyin kaydına rastlamadık. Onun hakkında muttali olduklarımız şunlardır:

جاء في مادة (عقب) من لسان العرب: «والعقاب علم ضخم، وفي الحديث أنه كان اسم رايته عليه السلام العقاب، وهي العلم الضخم، والعرب تسمي الناقة السوداء عقابًا على التشبيه، والعقاب الذي يعقد للولاة شبه بالعقاب الطائر، وهي مؤنثة أيضًا». ا.هـ. وقال ابن سيد الناس في سيرته المسماة بعيون الأثر في باب ما كان لرسول الله ﷺ من السلاح والدروع والرايات ما نصه: «وراية سوداء مربعة يقال لها العقاب، وراية بيضاء يقال لها الزبنة وربما جعل فيها الأسود. وروى أبو داود في سننه من حديث سماك بن حرب عن رجل من قومه عن آخر منهم، قال: رأيت راية رسول الله ﷺ صفراء. وروى أبو الشيخ بن حيان من حديث ابن عباس قال: كان مكتوب على راياته: لا إله إلا الله محمد رسول الله، وقال الحافظ الدمياطي: قال يوسف بن الجوزي روى أن لواءه أبيض مكتوب فيه: لا إله إلا الله محمد رسول الله». ا.هـ.

Lisânü'l-Arab'ın a-k-b (عقب) maddesinde şöyle geçmektedir: “Ukâb (العقاب) büyük sancak demektir. Hadiste geçtiğine göre Peygamber aleyhisselâm'ın râyetinin adı Ukâb idi ki bu, büyük sancak demektir. Araplar siyah deveyi de teşbih yoluyla ukâb diye adlandırırlar. Valiler için bağlanan ukâb ise yırtıcı bir kuş olan ukâba (kartala) benzetilmiştir ve bu kelime aynı zamanda müennestir.” Sözü burada bitti. İbn Seyyidünnâs Uyûnü'l-eser adlı siyerinde, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in sahip olduğu silahlar, zırhlar ve râyetler babında aynen şöyle demiştir: “Ukâb denilen siyah, dört köşe bir râyet ve ez-Zebne denilen beyaz bir râyet vardı ki bazen bunun içine siyah da katılırdı. Ebû Dâvûd'un Sünen'inde Simâk b. Harb hadisinden, onun kavminden bir adamdan, onun da kavminden bir başkasından rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in râyetini sarı olarak gördüm. Ebü'ş-Şeyh İbn Hayyân'ın İbn Abbâs hadisinden rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Râyetlerinin üzerinde ‘Lâ ilâhe illallah Muhammedün Resûlullah’ yazılıydı. Hâfız ed-Dimyâtî dedi ki: Yûsuf İbnü'l-Cevzî şöyle dedi: Livâsının beyaz olduğu ve üzerinde ‘Lâ ilâhe illallah Muhammedün Resûlullah’ yazılı bulunduğu rivayet edilmiştir.” Sözü burada bitti.

وفي الكامل لابن الأثير ومعجم البلدان لياقوت أن خالد بن الوليد (رضي الله عنه) لما سار من العراق لفتح الشام ووصل إلى الثنية المشرفة على غوطة دمشق كان ناشرًا رايته، وهي راية كانت لرسول الله ﷺ تسمى العقاب، فوقف عليها ساعة فسميت ثنية العقاب، وقيل: سميت بعقاب من الطير سقطت عليها والأول أصح. انتهى ملخصًا منهما. وجاء عنها في آثار الأول في ترتيب الدول أنها كانت سوداء وأنها ركزت على جبل دمشق على الثنية فسميت بها وهي ثنية العقاب. وفي تاريخ اليعقوبي ما نصه: «وروى بعضهم أن خالد بن الوليد سار إلى غوطة دمشق ثم فرعها إلى ثنية ومعه راية بيضاء تدعى العقاب فيها سميت ثنية العقاب».

İbnü'l-Esîr'in el-Kâmil'inde ve Yâkût'un Mu'cemü'l-büldân'ında geçtiğine göre Hâlid b. el-Velîd radıyallâhu anh, Şam'ın fethi için Irak'tan yola çıkıp Dımaşk Gûtası'na bakan seniyyeye (dağ geçidine) ulaştığında râyetini açmış haldeydi; bu, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e ait olup Ukâb diye adlandırılan bir râyetti. Orada bir müddet durdu ve bu yüzden oraya Seniyyetü'l-Ukâb adı verildi. Oraya konan bir kartal kuşundan dolayı bu adın verildiği de söylenmiştir, ancak birincisi daha sahihtir. Her iki eserden özetle burada bitti. Âsârü'l-üvel fî tertîbi'd-düvel adlı eserde ise bu râyetin siyah olduğu ve Dımaşk Dağı'nda seniyyenin üzerine dikildiği, bu sebeple oranın bununla adlandırıldığı ve orasının Seniyyetü'l-Ukâb olduğu kaydedilmiştir. Târîhu'l-Ya'kûbî'de ise aynen şöyle denmektedir: “Bazıları şöyle rivayet etmiştir: Hâlid b. el-Velîd Dımaşk Gûtası'na yürüdü, sonra oradan bir seniyyeye çıktı; yanında Ukâb denilen beyaz bir râyet vardı ve orası bu sebeple Seniyyetü'l-Ukâb diye adlandırıldı.”

قلنا: ومن عند خالد بن الوليد انقطع خبر هذه الراية في التاريخ، فلم نقف على انتقالها أو انتقال غيرها من الرايات النبوية إلى أحد من الخلفاء أو الملوك سوى ما يدعيه الترك في اللواء المحفوظ مع الآثار القسطنطينية وما رواه الجبرتي عن لواء آخر سمته العامة بمصر بالبيرق النبوي.

Deriz ki: Hâlid b. el-Velîd'den itibaren tarihte bu râyetin haberi kesilmiştir. Kostantiniyye'deki (İstanbul) eserlerle birlikte muhafaza edilen livâ hakkında Türklerin ileri sürdüğü iddia ve el-Cebertî'nin, Mısır'da halkın el-Bayraku'n-Nebevî diye adlandırdığı başka bir livâ hakkında rivayet ettiği bilgi dışında, bunun veya diğer nebevî râyetlerin halifelerden yahut hükümdarlardan herhangi birine intikal ettiğine dair bir kayda rastlamadık.

لواء القسطنطينية

Kostantiniyye Livâsı

تقدم في الآثار التي بالقسطنطينية ذكر لواء زعموا أنه من الألوية النبوية، وقد بينا هناك أن في هذه الآثار ما يحتمل أن يكون صحيحًا، وإنما توقفنا فيها لأنا لم نر لها ذكرًا في رواية لأحد الثقات يمهد للنفس سبيل الاطمئنان إليها، ولم يفصح مؤرخو الترك عن لون هذا اللواء ولا ذكروا شيئًا من صفته ولا ما كتب عليه، وإنما يروون من خبره أن بني عثمان كانوا يحرصون عليه حرصهم على بقية الأمانات المباركة، وأنهم اضطروا إلى إخراجه ونشره في بعض الفتن ليتألفوا به الأمة كما حدث في قيام اليكيجرية على السلطان أحمد بن محمد المعروف بأحمد الثالث المتولي سنة ١١١٥ فإنه اضطر إلى إخراجه وركزه بباب القصر وبث المنادين في الأهالي بالاجتماع عنده ولكنه لم يوفق في قمع الفتنة وانتهى الأمر بخلعه، وحدث في قيام اليكيجرية على السلطان سليمان بن إبراهيم المتولي سنة ١٠٩٩ بسبب نفقة البيعة أن أحد التجار ممن نهبت أمتعتهم أراد أن يحتال في تأليب العامة عليهم فعمد إلى رمح عقد عليه شقة من البز الأبيض موهمًا أنه اللواء النبوي أخرج من القصر، وتسامعت العامة به فتجمت والتفت حوله، ولما أراد السلطان محمود عبد الحميد الملقب بالثاني إبادة اليكيجرية وتخليص الدولة من أذاهم اضطر إلى إخراج اللواء من الأمانات ليقوي به نفوس شيعته ويكثر سوادهم بمن يلتفت من العامة حوله، قال المولى محمد أسعد قاضي القسطنطينية في كتابه (أس ظفر) الذي ألفه بالتركية في هذه الحادثة: إن السلطان لما أراد الزحف عليهم أخرج اللواء النبوي من حجرة الخرقة الشريفة وسلمه للصدر الأعظم وشيخ الإسلام وقد فصل غيره من مؤرخي الترك هذا الخبر بأنهم لما أعلنوا بالعصيان أسرع الصدر الأعظم وعلماء الدولة وكبراؤها إلى قصر بشكطاش مقر السلطان وأعلموه بالخطب وانتقلوا معه إلى قصر طوبقبو الذي به الأمانات وتضرعوا إليه بإخراج اللواء الشريف فاستعظم الأمر وتَمَنَّع خشية من عطب يصيبه ثم ما زالوا به حتى رضي وذهب إلى حجرة الأمانات فأخرجه وحمله إليهم وهو يبكي وسلمه للصدر الأعظم وشيخ الإسلام فذهبا به إلى أت ميدان ومعهما المدفعية من جنود النظام الجديد لقتال أولئك البغاة ولما وصلوا إلى الميدان تقدم قاضي إستنبول وصاح قائلًا: من اختار اليكيجرية فليذهب إلى مراجلهم ومن اختار الإسلام فليضو إلى السنجق الشريف فأسرع أغلب الناس للانضمام إلى اللواء، ثم أطلقت المدافع على اليكيجرية وثكنتهم فهدمت عليهم وكتب إلى الولايات بإبادتهم فأبيدوا عن آخرهم، وقد وهم البستاني في دائرة المعارف ومحمد فريد بك في تاريخ الدولة العلية العثمانية في زعمهما أن السلطان سار بنفسه مع جند المدفعية إلى آت ميدان وهو قول لم يقله أحد من مؤرخي الترك ولاسيما المشاهدين منهم للحادثة، والصواب أنه بقي بالقصر وأرسل الصدر الأعظم وشيخ الإسلام واللواء والجنود كما ذكرنا.

Kostantiniyye'de bulunan eserler bahsinde, nebevî livâlardan (sancaklardan) olduğu iddia edilen bir livânın zikri geçmişti. Orada, bu eserler arasında sahih olma ihtimali bulunanların da yer aldığını, ancak gönlün onlara mutmain olmasını sağlayacak sika (güvenilir) bir râvinin rivayetinde bunlardan söz edildiğini görmediğimiz için bu konuda tevakkuf ettiğimizi (çekimser kaldığımızı) açıklamıştık. Türk tarihçileri bu livânın rengini açıklamadıkları gibi, onun vasfından ve üzerine ne yazıldığından da hiç bahsetmemişlerdir. Onun hakkında rivayet ettikleri şey, yalnızca Osmanoğullarının diğer mübarek emanetlere gösterdikleri özeni buna da gösterdikleri ve ümmeti kendi etraflarında kenetlemek amacıyla bazı fitne dönemlerinde onu çıkarıp açmak zorunda kaldıklarıdır. Nitekim 1115 yılında tahta geçen, III. Ahmed diye bilinen Sultan Ahmed b. Muhammed'e karşı yeniçerilerin ayaklanmasında böyle olmuş; Sultan onu çıkarıp sarayın kapısına dikmek ve ahaliyi onun etrafında toplanmaya çağırmak üzere tellallar salmak zorunda kalmış, ancak fitneyi bastırmaya muvaffak olamamış ve iş kendisinin tahttan indirilmesiyle sonuçlanmıştır. Yine 1099 yılında tahta geçen Sultan Süleyman b. İbrâhim'e karşı yeniçerilerin cülûs bahşişi yüzünden ayaklanmasında da şöyle bir hadise yaşanmıştır: Malları yağmalanan tüccarlardan biri, halkı onlara karşı kışkırtmak için bir hileye başvurmak istemiş ve saraydan çıkarılmış Livâ-i Nebevî olduğu izlenimini vererek bir mızrağın ucuna beyaz bir bez parçası bağlamış; halk bunu birbirinden duyunca toplanıp etrafında kenetlenmiştir. II. Mahmud lakaplı Sultan Mahmud b. Abdülhamîd de yeniçerileri ortadan kaldırmak ve devleti onların eziyetinden kurtarmak istediğinde, taraftarlarının maneviyatını güçlendirmek ve halktan etrafında toplanacak kimselerle sayılarını çoğaltmak için livâyı emanetler arasından çıkarmak zorunda kalmıştır. Kostantiniyye kadısı Mevlânâ Mehmed Es'ad, bu hadise hakkında Türkçe olarak kaleme aldığı Üss-i Zafer adlı kitabında şöyle demiştir: Sultan onlara karşı harekete geçmek istediğinde Livâ-i Nebevî'yi Hırka-i Şerîf odasından çıkardı ve sadrazam ile şeyhülislâma teslim etti. Diğer Türk tarihçileri ise bu haberi şöyle detaylandırmışlardır: Yeniçeriler isyan ilan ettiklerinde sadrazam, devletin âlimleri ve ileri gelenleri Sultan'ın ikametgâhı olan Beşiktaş Sarayı'na koştular, durumu ona bildirdiler ve onunla birlikte emanetlerin bulunduğu Topkapı Sarayı'na geçerek Livâ-i Şerîf'in çıkarılması için kendisine yalvardılar. Sultan işi büyütüp sancağa bir zarar gelmesinden endişe ederek bundan kaçındı; ancak razı oluncaya kadar ısrar etmeye devam ettiler. Bunun üzerine Sultan emanetler odasına gidip onu çıkardı, ağlayarak yanlarına getirdi ve sadrazam ile şeyhülislâma teslim etti. İkisi, o âsilerle savaşmak üzere Nizâm-ı Cedîd askerlerinden topçular da yanlarında olduğu halde livâ ile birlikte Atmeydanı'na gittiler. Meydana ulaştıklarında İstanbul kadısı ileri çıkıp şöyle haykırdı: ‘Kim yeniçerileri seçerse onların kazanlarına gitsin, kim İslâm'ı seçerse Sancak-ı Şerîf'in altında toplansın!’ Bunun üzerine insanların çoğu livâya katılmak için koştu. Ardından yeniçerilerin ve kışlalarının üzerine toplar ateşlendi, kışla başlarına yıkıldı. Vilayetlere de onların imha edilmesi için yazılar gönderildi ve böylece son ferdine kadar ortadan kaldırıldılar. el-Büstânî Dâiretü'l-ma'ârif'te ve Muhammed Ferîd Bey Târîhu'd-Devleti'l-Aliyyeti'l-Osmâniyye'de Sultan'ın topçu askeriyle birlikte bizzat Atmeydanı'na yürüdüğünü iddia ederken yanılmışlardır. Bu, başta hadiseye bizzat şahit olanlar olmak üzere Türk tarihçilerinden hiçbirinin söylemediği bir sözdür. Doğrusu, zikrettiğimiz gibi Sultan'ın sarayda kaldığı ve sadrazamı, şeyhülislâmı, livâyı ve askerleri gönderdiğidir.

اللواء الذي سموه بمصر البيرق النبوي

Mısır'da el-Bayraku'n-Nebevî Diye Adlandırdıkları Livâ

وهو علم كبير من الأعلام التي كانت بالقلعة أخرجه السيد عمر مكرم نقيب الأشراف للعامة عند قيامهم لدفع الفرنسيس عن القاهرة فسموه بالبيرق النبوي، والظاهر أن بعض قادتهم اختلق لهم ذلك ليزيد في تحمسهم فاعتقدوه، وملخص خبر هذه الواقعة أن الفرنسيس لما قصدوا الاستيلاء على مصر سنة ١٢١٣ كان عليها وال عثماني ليس له من الأمر شيء على عادة ولاتهم بها، وكان يحكمها كبيران من الجراكسة مشاركة وهما إبراهيم بك الكبير ومراد بك، والتصرف في أغلب الأمور لمراد بك، وكان أخرق رهقًا من شر أمرائهم وأضراهم بظلم الرعية وأجبنهم عند اللقاء، فمن مساويه في ذلك أنه خرج قبل مجيء الفرنسيس للتنزه في الريف أي الوجه البحري فعاث فيه وأفحش في القتل والنهب وإحراق القرى وتشتيت سكانها، ثم عاد إلى القاهرة ظافرًا مملوء الوفاض بالغنائم بعد أن غادر أكثر قراه ببابا فلم يلبث أن بلغه نبأ احتلال الفرنسيس للإسكندرية في المحرم من تلك السنة وشروعهم في الزحف على القاهرة، فخرج إليهم بجنوده من الجراكسة وغيرهم والْتقى بهم جهة الرحمانية بالبحيرة فلم تكن غير مناوشات هينة نكص فيها على عقبيه إلى جهة إمبابة بالشاطئ الغربي للنيل تجاه القاهرة، وأخذ يتحصن بها فلحقه الفرنسيس فلم يَقْوَ على لقائهم وانهزم هو وجنده في أقل من ساعة وفرَّ إلى الصعيد وفرَّ الوالي العثماني وإبراهيم بك إلى جهة الشام وتشتت بقية الأمراء وتركوا الشياه للذئاب، وكان أهالي القاهرة قاموا قيامًا محمودًا أبانوا فيه عن نخوة وحمية وسخاء بالنفوس والأموال وساروا إلى بولاق بالشاطئ الشرقي لمساعدة الجنود فلما وقعت الهزيمة حوَّل الفرنسيس الرمي إلى هذا الشاطئ فشتتوهم ودخلوا القاهرة يوم الثلاثاء العاشر من صفر.

Bu, Fransızları Kahire'den defetmek üzere ayaklandıkları sırada Nakîbü'l-eşrâf Seyyid Ömer Mükrem'in halk için Kaleden çıkardığı, oradaki sancaklardan büyük bir sancaktır; halk ona el-Bayraku'n-Nebevî adını vermiştir. Görünüşe göre önderlerinden bazıları coşkularını artırmak için bunu onlara uydurmuş, onlar da buna inanmışlardır. Bu vak'anın özeti şudur: Fransızlar 1213 yılında Mısır'ı ele geçirmeye yöneldiklerinde, orada Osmanlı valilerinin Mısır'daki âdeti olduğu üzere yönetimde hiçbir yetkisi bulunmayan bir Osmanlı valisi vardı. Mısır'ı Çerkezlerin ileri gelenlerinden İbrâhim Bey el-Kebîr ile Murad Bey ortaklaşa yönetiyorlardı; işlerin çoğunda tasarruf yetkisi ise Murad Bey'in elindeydi. O, emîrlerinin en şerlilerinden, reâyâya zulmetmeye en düşkün olanlarından ve çarpışma anında en korkaklarından, ahmak ve zorba biriydi. Onun bu konudaki kötülüklerinden biri şudur: Fransızların gelişinden önce Rîf'te, yani Aşağı Mısır'da gezintiye çıkmış, orada fesat çıkarıp öldürme, yağmalama, köyleri yakma ve ahaliyi dağıtma hususunda aşırıya kaçmış, ardından köylerinin çoğunu harabeye çevirdikten sonra ganimetlerle eli kolu dolu ve muzaffer bir halde Kahire'ye dönmüştü. Çok geçmeden, o yılın Muharrem ayında Fransızların İskenderiye'yi işgal ettiği ve Kahire üzerine yürümeye başladığı haberi kendisine ulaştı. Bunun üzerine Çerkezlerden ve diğerlerinden oluşan askerleriyle onların karşısına çıktı ve Buhayre'deki Rahmâniyye taraflarında onlarla karşılaştı. Ancak ufak tefek çatışmalardan başka bir şey olmadı ve Murad Bey bunlarda yüzgeri ederek Kahire karşısında Nil'in batı kıyısında bulunan İmbâbe tarafına çekildi. Orada tahkimat yapmaya başladıysa da Fransızlar kendisine yetişti; onlarla karşılaşmaya güç yetiremeyip askeriyle birlikte bir saatten kısa bir süre içinde bozguna uğradı ve Saîd'e (Yukarı Mısır'a) kaçtı. Osmanlı valisi ile İbrâhim Bey ise Şam tarafına kaçtılar; diğer emîrler de dağılıp koyunları kurtlara terk ettiler. Kahire ahalisi ise hamiyet, gayret, can ve mal fedakârlığı gösterdikleri övgüye değer bir kıyam gerçekleştirmişler ve askerlere yardım etmek üzere doğu kıyısındaki Bulak'a yürümüşlerdi. Bozgun gerçekleşince Fransızlar ateşi bu kıyıya çevirerek onları dağıttılar ve Safer ayının onuncu Salı günü Kahire'ye girdiler.

وهذا نص ما ذكره الجبرتي عن قيام الأهالي ومسيرهم بهذا العَلَم إلى بولاق قبل ذلك بأسبوع، أي: في يوم الثلاثاء ٣ صفر سنة ١٢١٣: «وفي يوم الثلاثاء نادوا بالنفير العام وخروج الناس للمتاريس وكرروا المناداة بذلك كل يوم فأغلق الناس الدكاكين والأسواق وخرج الجميع لبر بولاق فكانت كل طائفة من طوائف أهل الصناعات يجمعون الدراهم من بعضهم وينصبون لهم خيامًا أو يجلسون في مكان خرب أو مسجد ويرتبون لهم قيِّمًا يصرف عليهم ما يحتاجون له من الدراهم التي جمعوها من بعضهم، وبعض الناس يتطوع بالإنفاق على البعض الآخر ومنهم من يجهز جماعة من المغاربة أو الشوام بالسلاح والأكل وغير ذلك، بحيث إن جميع الناس بذلوا وسعهم وفعلوا ما في قوتهم وطاقتهم وسمحت نفوسهم بإنفاق أموالهم فلم يشح في ذلك الوقت أحد بشيء يملكه، ولكن لم يسعفهم الدهر وخرجت الفقراء وأرباب الأشائر بالطبول والزمور والأعلام والكاسات وهم يضجون ويصيحون ويذكرون بأذكار مختلفة، وصعد السيد عمر أفندي نقيب الأشراف إلى القلعة فأنزل منها بيرقًا كبيرًا سمَّته العامة البيرق النبوي فنشره بين يديه من القلعة إلى بولاق وأمامه وحوله ألوف من العامة بالنبابيت والعصي يهللون ويكبرون ويكثرون من الصياح ومعهم الطبول والزمور وغير ذلك». ا.هـ.

Bundan bir hafta önce, yani 1213 yılı 3 Safer Salı günü ahalinin ayaklanması ve bu sancakla Bulak'a yürümesi hakkında el-Cebertî'nin zikrettiği metin aynen şöyledir: “Salı günü genel seferberlik ilan edilerek insanların siperlere çıkması için çağrı yapıldı ve bu çağrı her gün tekrarlandı. Bunun üzerine insanlar dükkânları ve çarşıları kapattılar ve herkes Bulak kıyısına çıktı. Esnaf ve zanaatkâr taifelerinden her biri kendi aralarında dirhemler topluyor, kendileri için çadırlar kuruyor yahut harap bir yerde veya bir mescidde oturuyorlar; kendi aralarında topladıkları dirhemlerden ihtiyaç duydukları şeyleri kendileri için harcayacak bir görevli tayin ediyorlardı. İnsanların bir kısmı diğerlerinin masrafını gönüllü olarak üstleniyor, kimileri de Mağriblilerden veya Şamlalılardan bir grubu silah, yiyecek ve benzeri şeylerle donatıyordu. Öyle ki bütün insanlar ellerinden geleni yaptılar, güç ve takatlerinin yettiği her şeyi ortaya koydular ve mallarını gönül hoşluğuyla harcadılar; o vakit hiç kimse sahip olduğu bir şeyi esirgemedi. Ne var ki felek onlara yardım etmedi. Fakirler (dervişler) ve tarikat erbabı davullar, zurnalar, sancaklar ve zillerle çıktılar; bağırıp çağırıyorlar ve çeşitli zikirler çekiyorlardı. Nakîbü'l-eşrâf Seyyid Ömer Efendi Kaleye çıktı ve oradan, avamın el-Bayraku'n-Nebevî adını verdiği büyük bir bayrak indirdi. Kaleden Bulak'a kadar onu önünde açarak yürüdü; önünde ve etrafında ellerinde sopalar ve değneklerle binlerce halk tehlil ve tekbir getiriyor, durmadan haykırıyordu; yanlarında davullar, zurnalar ve benzeri şeyler vardı.” Burada bitti.

قلنا: وما زال في عوام المصريين من يعتقد بأن العلم العثماني ذا الهلال والنجم متخذ على مثال العلم النبوي، ولهذا تضاعف تألمهم لما غير في مصر بالعلم ذي الأهلة والأنجم الثلاثة بعد إعلان انفصالها من الدولة العثمانية إبان الحرب الكبرى الواقعة أواخر سنة ١٣٣٢هـ، ولعل منشأ هذا الاعتقاد ظنهم أن شارات دولة الخلافة تقتبس عادة من شارات نبوية، على أنهم في ذلك ليسوا بأوغل في الوهم من كثير من خاصة المسلمين وعامتهم في عدهم الهلال رمزًا دينيًّا له عند المسلمين ما للصليب عند النصارى، وما كان قط كذلك، وإنما حبب إلى مسلمي العصور الأخيرة وعظم لديهم لكونه شارة للعلم في آخر دولة أدركوها من دول الخلافة.

Deriz ki: Mısır avamı arasında hâlâ ay yıldızlı Osmanlı sancağının, nebevî sancağın örneği (timsali) üzerine kabul edildiğine inanan kimseler vardır. Bu yüzdendir ki 1332 yılı sonlarında meydana gelen Büyük Savaş (I. Dünya Savaşı) esnasında Mısır'ın Osmanlı Devleti'nden ayrılışının ilan edilmesinden sonra, bu sancağın Mısır'da üç hilalli ve üç yıldızlı sancakla değiştirilmesi üzerine üzüntüleri kat kat artmıştır. Belki de bu inancın kaynağı, hilafet devletinin alametlerinin genellikle nebevî alametlerden iktibas edildiğini sanmalarıdır. Bununla birlikte onlar bu hususta, hilali Hıristiyanlar nezdinde haçın sahip olduğu konuma benzer şekilde Müslümanlar nezdinde dinî bir sembol sayan pek çok seçkin ve avam Müslümandan daha derin bir vehim içinde değillerdir. Halbuki hilal kesinlikle böyle olmamıştır; yalnızca hilafet devletlerinden yetiştikleri son devlette sancağın alameti olması sebebiyle son asırlardaki Müslümanlara sevimli gelmiş ve onların gözünde büyütülmüştür.

هوامش

Dipnotlar