لم نقف إلا على خبر ركابين قيل: إنهما نبويَّان؛ أحدهما: كان عند علاء الدين الخلاطي. والثاني: كان عند الملك الناصر صلاح الدين الأيوبي من ذرية صلاح الدين الكبير. أما الأول فمذكور في ترجمة الخلاطي بالدرر الكامنة للحافظ ابن حجر العسقلاني، ونصها: «علي بن محمد بن الحسن الخلاطي الحنفي علاء الدين الملقب بالقادوسي لطول تكوير عمامته، ويعرف أيضًا بمزلقان، وكان يقال له: الركابي لأنه كان يزعم أن عنده ركاب رسول الله ﷺ، وكان يزعم أيضًا أن عنده من شعره، وتفقه واشتغل وتقدم ودرس بالظاهرية وولي إمامتها، وهو أول من أمَّ بها ودرس بالديلمية، وكتب على الهداية شرحًا، وناب في الحكم عن معز الدين نعمان بالحسينية، ومات في النصف من جمادى الأولى سنة ٧٠٨».
Nebevî olduğu söylenen iki rikâbın haberinden başka bir şeye rastlamadık. Bunlardan biri Alâeddin el-Hılâtî'nin yanındaydı. İkincisi ise Büyük Selâhaddin'in soyundan gelen el-Melikü'n-Nâsır Selâhaddin el-Eyyûbî'nin yanındaydı. Birincisi, Hâfız İbn Hacer el-Askalânî'nin ed-Dürerü'l-kâmine'sinde el-Hılâtî'nin biyografisinde zikredilmiştir ve metni aynen şöyledir: “Ali b. Muhammed b. el-Hasan el-Hılâtî el-Hanefî Alâeddin: Sarığını çok uzun sardığı için el-Kâdûsî lakabını almıştır; Müzlikân diye de bilinir. Yanında Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in rikâbı olduğunu iddia ettiği için kendisine er-Rikâbî denirdi; ayrıca yanında onun saçından bir tel bulunduğunu da iddia ederdi. Fıkıh öğrendi, ilimle meşgul oldu, ilerledi, ez-Zâhiriyye Medresesi'nde müderrislik yaptı ve oranın imamlığını üstlendi; orada ilk imamlık yapan kişi odur. ed-Deylemiyye'de de müderrislik yaptı, el-Hidâye üzerine bir şerh yazdı ve el-Hüseyniyye'de Muizzüddin Nu'mân'a kadılıkta nâiblik (vekillik) etti. 708 yılı Cemâziyelevvel ayının ortasında vefat etti.”
وأما الثاني فرأيته مذكورًا في جزء عندي قديم الخط من تاريخ لبغداد لم أعرف اسمه ولا اسم مؤلفه، جاء فيه في حوادث سنة ٦٥٣ ما نصه: «وفيها أرسل صلاح الدين بن أيوب صاحب دمشق وحلب إلى الخليفة المستعصم رسولًا معه فردة ركاب كبيرة من حديد قد ذكر أنها ركاب النبي ﷺ، وأنها عند بني أيوب يحفظونها كما يحفظ بنو العباس البردة الشريفة، فقبلها الخليفة وجعلها في خزانته مع البردة والقضيب، فأنشد أبو المعالي القاسم بن أبي الحديد ارتجالًا:
İkincisine gelince, onu yanımda bulunan, adını ve müellifinin ismini bilmediğim eski el yazması bir Bağdat tarihinin bir cüzünde zikredilmiş gördüm. Orada 653 yılı olayları arasında aynen şöyle denmektedir: “Bu yılda Dımaşk ve Halep hâkimi Selâhaddin b. Eyyûb, Halife el-Musta'sım'a bir elçi gönderdi; beraberinde demirden büyük bir rikâb teki vardı. Bunun Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in rikâbı olduğu ve Abbâsîlerin Bürde-i Şerîfe'yi muhafaza ettikleri gibi Eyyûbîlerin de onu kendi yanlarında muhafaza ettikleri belirtilmişti. Halife onu kabul etti ve bürde ile kadîbin (asanın) yanında hazinesine koydu. Bunun üzerine Ebü'l-Meâlî el-Kâsım b. Ebü'l-Hadîd irticalen şu şiiri söyledi:
لو كنت في زمن النبي محمد من آله أو كنت من أصحابه
Nebî Muhammed'in zamanında olsaydım Onun Ehl-i beytinden yahut ashâbından olsaydım
ما رام قلبي غير لثم ركابه شرفًا وقد بلغت لثم ركابه»
Kalbim onun rikâbını öpmekten başka bir şey arzulamazdı Şeref olarak; işte şimdi onun rikâbını öpmeye eriştim.”
انتهى. وصلاح الدين المذكور هو الملك الناصر صلاح الدين يوسف ابن الملك العزيز محمد بن الملك الظاهر غازي ابن السلطان الملك الناصر صلاح الدين يوسف بن أيوب الكبير، كان ملكًا لحلب، ثم استولى على دمشق وأضافها إلى مملكته سنة ٦٤٨، وجعلها مقر ملكه، وكان سمحًا جوادًا حسن الأخلاق، غير أنه لما بلغته كائنة هلاكو ببغداد وقتله للخليفة هرب من دمشق، وكان اجتمع له فيها عساكر كثيرة تناهز المائة ألف فترك الجميع وهرب، ثم أحسن الظن بالمغول واتصل بهم فاستصحبوه معهم ثم غدروا به وقتلوه شر قِتلة سنة ٦٥٨. انتهى ملخصًا من تحفة الأحباب فيمن حكم دمشق من الخلفاء والملوك والنواب للصفدي، ومن عيون التواريخ لابن شاكر.
Burada bitti. Zikredilen Selâhaddin, el-Melikü'n-Nâsır Selâhaddin Yûsuf b. el-Melikü'l-Azîz Muhammed b. el-Melikü'z-Zâhir Gâzî b. es-Sultân el-Melikü'n-Nâsır Selâhaddin Yûsuf b. Eyyûb el-Kebîr'dir. Halep hükümdarıydı, sonra 648 yılında Dımaşk'ı ele geçirip ülkesine kattı ve orayı saltanatının merkezi yaptı. Hoşgörülü, cömert ve güzel ahlâklı biriydi. Ancak Hülâgû'nün Bağdat vak'ası ve halifeyi öldürmesi haberi kendisine ulaşınca Dımaşk'tan kaçtı. Oysa orada kendisi için yüz bine yaklaşan çok sayıda asker toplanmıştı; hepsini bırakıp kaçtı. Sonra Moğollar hakkında hüsnüzan besleyip onlarla temasa geçti; onlar da kendisini yanlarına aldılar, fakat daha sonra ona ihanet ederek 658 yılında onu en feci şekilde öldürdüler. es-Safedî'nin Tuhfetü'l-ahbâb fîmen hakeme Dımaşk mine'l-hulefâi ve'l-mülûki ve'n-nüvvâb adlı eseri ile İbn Şâkir'in Uyûnü't-tevârîh'inden özetle burada bitti.
هوامش
Dipnotlar