Binûn

Sırrı İfşa Etme Bâbı

Kaynak: Güvercin Gerdanlığı — Tavku’l-Hamâme · İbn Hazm · Hindawi neşri · Türkçe çeviri

باب الإذاعة

Sırrı İfşa Etme Bâbı

وقد تَعْرِض في الحُب الإذاعة، وهو من مُنكر ما يحدُث من أعراضه، ولها أسباب، منها: أن يُريد صاحبُ هذا الفعل أن يتزيَّا بزيِّ المحبين، ويدخل في عِدادهم، وهذه خلافة لا تُرضى، وتخليج بغيض، ودعوى في الحب زائفة.

Bazen de sevgide sırrı yayma ve ifşa etme durumu ortaya çıkar ki, bu, sevginin tezahürleri arasında meydana gelen en çirkin hallerdendir. Bunun çeşitli sebepleri vardır. Bunlardan biri, bu işi yapan kimsenin âşıkların kılığına bürünmek ve kendisini onların arasında saydırmak istemesidir; bu ise hoş karşılanmayan bir budalalık, nefret uyandıran bir yapmacıklık ve sevgide sahte bir iddiadır.

وربما كان من أسباب الكَشف غلبةُ الحب، وتسوُّر الجهر على الحياء، فلا يملك الإنسان حينئذٍ لنفسه صرفًا ولا عَدْلًا. وهذا من أبعد غايات العشق وأقوى تحكُّمه على العقل، حتى يمثل الحسن في تمثال القبيح، والقبيح في هيئة الحسن، وهنالك يرى الخير شرًّا، والشر خيرًا. وكم من مَصون الستر، مُسبل القناع، مَسدول الغِطاء، قد كَشف الحبُّ ستْره، وأباح حريمه، وأهمل حِماه! فصار بعد الصيانة عَلَمًا، وبعد السكون مثلًا، وأحبُّ شيء إليه الفضيحة فيما لو مثل له قبل اليوم لاعتراه النافض عن ذكره، ولطالت استعاذته منه، فسَهُل ما كان وعرًا، وهان ما كان عزيزًا، ولانَ ما كان شديدًا.

Bazen de sırrın açığa çıkmasının sebeplerinden biri, sevginin galip gelmesi ve açıktan söyleme arzusunun hayâ duvarını aşmasıdır; o zaman insan kendi nefsine ne söz geçirebilir ne de onu dizginleyebilir. Bu, aşkın ulaştığı en uç noktalardan ve aklı tahakkümü altına almasının en güçlü hallerindendir; öyle ki güzeli çirkin suretinde, çirkini de güzel kılığında gösterir ve kişi o noktada hayrı şer, şerri de hayır olarak görür. İffet perdesi korunmuş, peçesi indirilmiş, örtüsü çekilmiş nice kimse vardır ki, sevgi onun perdesini açmış, mahremini ortalığa dökmüş ve koruluğunu sahipsiz bırakmıştır! Böylece o kişi, onca korunmuşluğun ardından parmakla gösterilen biri, onca ağırbaşlılığın ardından dillere düşen bir ibret hâline gelmiştir. Bugünden önce kendisine hayali bile gösterilseydi, lafının edilmesinden ötürü sıtmaya tutulmuş gibi zangır zangır titreyeceği ve şerrinden uzun uzun Allah'a sığınacağı rezillik, artık onun en sevdiği şey olmuştur; böylece sarp olan düzleşmiş, zor ve değerli olan ucuzlamış, sert olan yumuşamıştır.

ولعهدي بفتًى من سَرَوات الرجال وعِلْية إخواني قد دُهِي بمحبَّة جاريةٍ مقصورة هام بها، وقطعه حُبُّها عن كثير من مصالحه، وظهرت آيات هواه لكل ذي بصر، إلى أن كانت هي تعذله على ما ظهر منه مما يقوده إليه هواه.

İnsanların ileri gelenlerinden ve seçkin dostlarımdan olan bir genç bilirim; sarayda kapalı tutulan bir cariyenin sevgisiyle belaya uğramış, ona delicesine tutulmuştu. Onun sevgisi kendisini pek çok işinden ve menfaatinden alıkoydu, aşkının alâmetleri gözü olan herkesçe görüldü; öyle ki sonunda bizzat o cariye, aşkının kendisini sürüklediği ve dışarıya yansıyan bu taşkınlıklarından dolayı onu kınar oldu.

خبر

Haber

وحدَّثني موسى بن عاصم بن عمرو قال: كنت بين يدي أبي الفتح والدي — رحمه الله — وقد أمرني بكتابٍ أكتبه، إذ لمحتْ عيني جارية كنت أكلَف بها، فلم أملك نفسي ورميتُ الكتاب عن يدي وبادرتُ نحوها، وبُهت أبي وظن أنه عرَض لي عارض، ثم راجعني عقلي فمسحتُ وجهي ثم عُدت واعتذرت بأنه غَلبني الرُّعاف.

Mûsâ b. Âsım b. Amr bana anlattı; dedi ki: “Babam Ebü'l-Feth rahimehullâh'ın huzurundaydım, bana yazmam için bir mektup emretmişti. Tam o sırada gözüm, delicesine tutkun olduğum bir cariyeye ilişti. Kendime hâkim olamadım, elimdeki mektubu fırlatıp attım ve ona doğru koştum. Babam donup kaldı ve başıma ani bir hastalık geldiğini sandı. Sonra aklım başıma geldi, yüzümü sildim ve geri dönüp burnumun kanaması bana galip geldi diye özür diledim.”

واعلم أن هذا داعيةُ نِفار المحبوب، وفساد في التدبير، وضعف في السياسة، وما شيء من الأشياء إلا وللمأخذ فيه سُنة وطريقة، متى تعدَّاها الطالب أو خَرِق في سلوكها انعكس عمله عليه، وكان كَدُّه عناءً، وتعبه هباءً، وبحثه وباءً، وكلما زاد عن وجه السِّيرة انحرافًا، وفي تجنُّبها إغراقًا، وفي غير الطريق إيغالًا، ازداد عن بلوغ مراده بُعدًا. وفي ذلك أقول قطعة، منها:

Bil ki bu, sevgilinin ürküp kaçmasına davetiye çıkarmak, tedbirde bozukluk ve idarede zayıflıktır. Hiçbir şey yoktur ki, onu elde etmenin bir sünneti ve bir yolu olmasın; talip olan kimse bu yolu aşar veya onda kabalık ve beceriksizlik ederse, yaptığı iş kendi aleyhine döner; çabası sıkıntı, yorgunluğu heba ve arayışı bela olur. Doğru yoldan sapmayı ne kadar artırır, ondan uzaklaşmakta ne kadar ileri gider ve yolun dışında ne kadar derinleşirse, muradına ermekten de o kadar uzaklaşır. Bu hususta söylediğim bir kıtadan birkaç beyit şöyledir;

وَلَا تَسْعَ فِي الأَمْرِ الجَسِيمِ تَهَازُؤًا وَلَا تَسْعَ جَهْرًا فِي اليَسِيرِ تُرِيدُهُ

Büyük ve mühim bir işte alaycı bir gevşeklikle çabalama, İstediğin küçük ve kolay bir iş için de uluorta koşuşturma.

وَقَابِلْ أَفَانِينَ الزَّمَانِ مَتَى يَرِدْ عَلَيْكَ فَإِنَّ الدَّهْرَ جَمٌّ وُرُودُهُ

Zamanın türlü hâllerini yerinde karşıla, ne zaman gelirse, Üzerine; zira feleğin getirdikleri pek çoktur.

فَأَشْكَالُهَا مِنْ حُسْنِ سَعْيِكَ يَكْفِكَ الـ ـيَسِير بِغَيْرٍ وَالشَّرِيد شَرِيدهُ

Onların benzerleri senin güzel çabanla hâllolur; sana yeter, Kolay olanı başkasını da çözer, ürküp kaçanı ise onu ürküten şey yakalar.

أَلَمْ تُبْصِرِ المِصْبَاحَ أَوَّلَ وَقْدِهِ وِإِشْعَالِهِ بِالنَّفْخِ يُطْفَا وَقُودُهُ

Kandili ilk tutuşturulduğu sırada görmedin mi? Ve alevlendirildiğinde, üflemekle onun ateşi söner.

وَإِنْ يَتَصَرَّمْ لَفْحه وَلَهِيبُه فَنَفْخُكَ يُذْكِيهِ وَتَبْدُو مُدُودُهُ

Fakat ısısı ve alevi iyice parlayıp güçlenirse, Senin üflemen onu daha da harlandırır ve uzayan alevleri belirir.

خبر

Haber

وإني لأعرف من أهل قُرطبة من أبناء الكتاب وجلة الخدَمة من اسمه أحمد بن فَتْح، كنت أعهده كثير التصاون، من بُغاة العلم وطُلاب الأدب، يبزُّ أصحابه في الانقباض، ويفُوتهم في الدَّعة، لا ينظر إلا في حَلْقة فضل، ولا يُرى إلا في محفل مرضَّى، محمود المذاهب، جميل الطريقة، بائنًا بنفسه ذاهبًا بها، ثم أبعدت الأقدارُ داري من داره، فأول خبر طرأ عليَّ بعد نزولي شاطبة أنه خلَع عذاره في حُب فتًى من أبناء الفتَّانين يُسمَّى إبراهيم بن أحمد؛ أعرفه، لا تستأهل صفاته محبة مَن بيتُه خير وتقدُّم، وأموال عريضة، ووفر تالِد، وصح عندي أنه كَشف رأسه، وأبدى وجهه، ورَمَى رَسَنه، وحَسر مُحيَّاه، وشَمَّر عن ذراعيه، وصمَد صَمْد الشهوة، فصار حديثًا للسُّمار، ومُدافَعًا بين نقلة الأخبار، وتُهودي ذِكره في الأقطار، وجرت نقلته في الأرض راحلةً بالتعجب، ولم يحصل من ذلك إلا على كشف الغطاء، وإذاعة السر، وشنعة الحديث، وفَتْح الأحدوثة، وشُرُود محبوبه عنه جملة، والتَّحظير عليه من رؤيته البتة.

Ben Kurtuba halkından, kâtiplerin oğullarından ve devlet hizmetinde bulunan ileri gelenlerden Ahmed b. Feth adında birini tanırım. Onu son derece iffetli ve ağırbaşlı, ilim taliplerinden ve edep arayıcılarından biri olarak bilirdim; ciddiyet ve vekarda arkadaşlarını geride bırakır, sükûnet ve ağırbaşlılıkta onları geçerdi. Ancak fazilet halkalarında görülür, yalnızca beğenilen ve razı olunan meclislerde bulunurdu; tuttuğu yollar övülen, gidişatı güzel, kendi hâlinde ve nefsini koruyan biriydi. Sonra kader benim yurdumu onun yurdundan uzaklaştırdı. Şâtıbe'ye yerleşmemin ardından kulağıma çalınan ilk haber, onun kuyumcuların oğullarından İbrâhim b. Ahmed adında bir gencin aşkıyla ar ve hayâ dizginini çıkarıp attığı oldu. O genci tanırım; vasıfları, ailesi hayır ve üstünlük sahibi olan, geniş malları ve babadan kalma köklü serveti bulunan bir kimsenin sevgisine hiç mi hiç layık değildir. Yanımda kesin olarak sabit oldu ki, Ahmed başını açmış, yüzünü ortaya çıkarmış, yularını fırlatıp atmış, çehresinden hayâ perdesini sıyırmış, kollarını sıvamış ve doğrudan şehvetinin peşine düşmüştür. Böylece gece sohbetlerinin konusu olmuş, haber taşıyanların dillerinde dolaşmış, adı memleketin dört bir yanında birbirine anlatılır olmuş ve bu hâli yeryüzünde hayretle karşılanan bir hikâye gibi dolaşmıştır. Bütün bunlardan eline geçen ise sadece perdenin yırtılması, sırrın yayılması, dedikodunun çirkinliği, dillere düşme kapısının açılması, sevgilisinin kendisinden büsbütün ürküp kaçması ve onu görmesinin kesinlikle yasaklanması olmuştur.

وكان غنيًّا عن ذلك وبمندوحةٍ ومعزلٍ رحبٍ عنه، ولو طوى مكنون سره وأخفى بليَّات ضميره لاستدام لباس العافية، ولم يُنهج بُرد الصيانة، ولكان له في لِقاء من بُلي به ومحادثته ومجالسته أملٌ من الآمال، وتعلُّلٌ كافٍ، وإنَّ حَبل العذر ليقطع به، والحُجة عليه قائمة، إلا أن يكون مُختلطًا في تمييزه، أو مصابًا في عقله بجليل ما فدحه، فربما آل ذلك لعذر صحيح، وأما إن كانت له بقية من عقل أو ثبتت مُسكه، فهو ظالم في تعرُّضه ما يعلم أن محبوبه يكرهه ويتأذَّى به.

Oysa o bundan müstağni idi ve bundan uzak durabileceği geniş ve rahat bir imkâna sahipti. Şayet gizli sırrını dürse ve gönlündeki belaları saklasaydı, afiyet elbisesini giymeye devam eder, iffet ve korunmuşluk hırkasını yıpratmazdı; üstelik belasına uğradığı o kimseyle karşılaşmak, onunla konuşmak ve aynı mecliste oturmak hususunda bir ümidi ve kendisine yetecek bir tesellisi olurdu. Doğrusu onun için mazeret ipi kopmuş ve aleyhindeki delil kesinleşmiştir; meğerki temyiz kudreti karışmış ya da kendisini ezen bu büyük dert yüzünden aklına bir halel gelmiş olsun, o zaman belki bu durum geçerli bir mazerete dönüşebilir. Ama kendisinde akıldan bir bakiye kalmışsa veya zihnini tutan bağ sağlam duruyorsa, sevgilisinin hoşlanmadığını ve kendisinden eziyet duyduğunu bildiği bir şeye kalkışmakta o zalimdir.

هذا غير صفة أهل الحب، وسيأتي هذا مفسرًا في باب الطاعة إن شاء الله تعالى.

Bu, sevgi ehlinin sıfatı değildir; inşallahü teâlâ bu husus İtaat Bâbı'nda açıklanacaktır.

ومن أسباب الكشف وجه ثالث

Sırrı İfşa Etmenin Sebeplerinden Üçüncü Bir Yön

وهو عند أهل العقول وجه مرذول وفعل ساقط؛ وذلك أن يرى المُحب مِن محبوبه غدرًا أو مللًا أو كراهةً، فلا يجد طريقَ الانتصاف منه إلا بما ضرره عليه أعود منه على المقصود من الكشف والاشتهار. وهذا أشدُّ العار وأقبح الشنار، وأقوى بشواهد عدم العقل ووجود السخف. وربما كان الكشف من حديث يَنتشر وأقاويل تفشو توافق قلة مبالاةٍ من المحب بذلك، ورضًى بظهور سره؛ إما لإعجاب أو لاستظهار على بعض ما يُؤمِّله. وقد رأيت هذا الفعل لبعض إخواني من أبناء القوَّاد، وقرأت في بعض أخبار الأعراب أن نساءهم لا يقنعن ولا يصدقن عشق عاشق لهن حتى يُشتهر ويكشف حُبه ويجاهر ويعلن وينوِّه بذكرهن. ولا أدري ما معنى هذا، على أنه يُذكر عنهن العفاف، وأي عفاف مع امرأة أقصى مُناها وسرورها الشهرة في هذا المعنى؟!

Bu, akıl sahipleri nezdinde rezil bir yön ve düşük bir davranıştır. Şöyle ki seven, sevgilisinden bir vefasızlık, bir usanma veya bir hoşlanmama görür de, sırrı açığa vurmak ve teşhir etmek suretiyle zararı hedeflenen kişiden çok kendi başına dönecek olan bir yoldan başka ondan öç alma çaresi bulamaz. Bu en ağır utanç, en çirkin leke ve akılsızlığın varlığına, hafifliğin mevcudiyetine en güçlü delildir. Bazen de ifşa, yayılan bir sözden ve ortalığa düşen dedikodulardan kaynaklanır ki, bu durum sevenin buna pek aldırış etmemesi ve sırrının ortaya çıkmasına razı olmasıyla birleşir; bu da ya bir böbürlenme arzusundan ya da umduğu bazı şeylere ulaşmak için bunu bir destek ve vasıta kılma isteğindendir. Ben komutan çocuklarından olan bazı dostlarımda bu davranışı gördüm. Yine bedevîlerin bazı haberlerinde okudum ki, onların kadınları, kendilerine âşık olan kimse meşhur olmadıkça, sevgisini açığa vurmadıkça, bunu uluorta ilan etmedikçe ve onların adını yücelterek dillerde dolaştırmadıkça tatmin olmaz ve aşkına inanmazlarmış. Bunun ne anlama geldiğini bilmiyorum; üstelik onlardan iffetli diye bahsedilir. En büyük arzusu ve sevinci bu manada şöhret bulmak olan bir kadında ne iffeti olabilir ki?!