Binûn

İtaat Bâbı

Kaynak: Güvercin Gerdanlığı — Tavku’l-Hamâme · İbn Hazm · Hindawi neşri · Türkçe çeviri

باب الطاعة

İtaat Bâbı

ومن عجيب ما يَقع في الحُب طاعةُ المحب لمحبوبه، وصرفُه طباعَه قسرًا إلى طباع من يُحبه، وربما يكون المرء شَرِسَ الخُلُق، صعب الشكيمة، جموح القياد، ماضي العزيمة، حميَّ الأنف، أبيَّ الخَسف، فما هو إلا أن يتنسم نسيمَ الحب، ويتورَّط غمره، ويعوم في بحره، فتعود الشراسة لِيانًا، والصعوبة سهلةً، والمضاء كلالةً، والحمية استسلامًا. وفي ذلك أقول قطعةً، منها:

Sevgide meydana gelen şaşılacak şeylerden biri de sevenin sevgilisine boyun eğmesi ve kendi tabiatını zorla sevdiği kimsenin tabiatına uydurmasıdır. Nice kimse vardır ki hırçın huylu, çetin ceviz, dizginlenmesi güç, azmi keskin, burnu büyük ve zillete asla boyun eğmeyen biridir; fakat sevginin meltemini teneffüs eder etmez, onun engin sularına dalar ve denizinde yüzmeye başlar. İşte o zaman hırçınlık yumuşaklığa, zorluk kolaylığa, keskinlik körelmeye ve gurur teslimiyete dönüşür. Bu hususta söylediğim bir kıtadan iki beyit şöyledir;

فَهَلْ لِلْوِصَالِ إِلَيْنَا مَعَاد وَهَلْ لِتَصَارِيفِ ذَا الدَّهْرِ حَد

Acaba vuslatın bize bir dönüşü var mıdır? Ve bu feleğin cilvelerinin bir sınırı var mıdır?

فَقَدْ أَصْبَحَ السَّيْفُ عَبْدَ القَضِيبِ وَأَضْحَى الغَزَالُ الأَسِيرُ أَسَد

Zira kılıç artık ince dalın kölesi oldu, Ve esir ceylan bir aslan kesildi.

وأقول شعرًا، منه:

Yine söylediğim bir şiirden iki beyit şöyledir;

وَإِنِّي وَإِنْ تَعْتِبْ لَأَهْوَنُ هَالِكٍ كَذَائِبِ نُقْرٍ زَلَّ مِنْ يَدِ جهبذِ

Sen beni azarlasan da, ben helak olanların en değersiziyim, Sarrafın elinden kayıp düşen erimiş bir gümüş parçası gibi.

عَلَى أَنَّ قَتْلِي فِي هَوَاكَ لَذَاذَةٌ فَيَا عَجَبًا مِنْ هَالِكٍ مُتَلَذِّذِ

Bununla birlikte senin aşkında öldürülmem bir lezzettir, Helak olurken lezzet alan kimseye ne kadar şaşılır!

ومنها:

Yine o şiirden;

ولَوْ أَبْصَرَتْ أَنْوارَ وجهك فَارِسٌ لَأَغْنَاهُمُ عَنْ هرمزان ومَوبذ

Eğer Fars diyarı senin yüzünün nurlarını görseydi, Bu onları Hürmüzân'dan ve Mûbez'den müstağni kılardı.

وربما كان المحبوب كارهًا لإظهار الشكوى، متبرمًا بسماع الوَجد؛ فترى المُحب حينئذٍ يكتُم حزنه، ويكظِم أسفه، ويَنطوي على علَّته، وإن الحبيب مُتجنٍّ، فعندها يقع الاعتذار عن كل ذنب والإقرار بالجريمة والمرء منها بريء؛ تسليمًا لقوله، وتركًا لمخالفته. وإني لأعرف من دُهي بمثل هذا فما كان ينفكُّ من توجيه الذنوب نحوه ولا ذنب له، وإيقاع العتاب عليه والسخط وهو نقي الجلد.

Bazen sevgili, şikâyetin açığa vurulmasından hoşlanmayan, aşk ıstırabını dinlemekten sıkılan biri olur. O zaman sevenin, kederini gizlediğini, üzüntüsünü içine attığını ve derdine sarınıp sustuğunu görürsün. Sevgili haksız yere suçlamalarda bulunsa bile, işte o vakit seven, onun sözüne teslim olmak ve kendisine muhalefet etmeyi terk etmek için, işlemediği her günahtan dolayı özür diler ve suçtan tamamen beri olduğu hâlde suçu kabullenir. Ben böyle bir belaya uğramış birini tanırım; hiçbir günahı olmadığı hâlde kendisine sürekli suç yüklenmesinden ve tertemiz olduğu hâlde azarlanıp öfkeye maruz kalmaktan bir türlü kurtulamazdı.

وأقول شعرًا إلى بعض إخواني ويقرب مما نحن فيه وإن لم يكن منه:

Dostlarımdan birine söylediğim, tam bu konudan olmasa da içinde bulunduğumuz bahse yakın düşen bir şiirim şöyledir;

وَقَدْ كُنْتَ تَلْقَانِي بِوَجْهٍ لِقُرْبِه تَدَانٍ، وَلِلْهُجْرَانِ عَنْ قُرْبِهِ سخطُ

Sen önceden beni öyle bir yüzle karşılardın ki, yakınlığında, Cana yakınlık vardı, ayrılığın onun yanına yaklaşmasına ise öfke duyulurdu.

وَمَا تَكْرَهُ العتبَ اليَسِيرَ سَجِيَّتِي عَلَى أَنَّهُ قَدْ عِيبَ فِي الشَّعَرِ الوَخْطُ

Gerçi benim tabiatım hafif sitemden hoşlanmaz, Nitekim saça düşen tek tük aklar da kusur sayılmıştır.

فَقَدْ يُتْعِبُ الإِنْسَانُ فِي الفِكْرِ نَفْسَه وَقَدْ يحسنُ الخِيلَانُ فِي الوَجْهِ وَالنَّقْطُ

Bazen insan düşünürken kendi nefsini yorar, Ve bazen de yüzdeki benler ve hâller güzel durur;

تَزِينُ إِذَا قَلَّتْ ويَفحُشُ أَمْرُها إِذَا أَفْرَطَتْ يَوْمًا وَهَلْ يُحْمَدُ الفَرْطُ

Az olduklarında yüzü süslerler, fakat iş çirkinleşir, Bir gün haddi aşacak olurlarsa; zaten aşırılık hiç övülür mü?

ومنه:

Yine o şiirden;

أَعِنْهُ فَقَدْ أَضْحَى لِفَرْطِ هُمُومِهِ يُبَكَّى له القِرْطَاسُ وَالحِبْرُ وَالخَطُّ

Ona yardım et; zira kederlerinin çokluğundan öyle bir hâle geldi ki, Onun haline kâğıt, mürekkep ve yazı bile ağlatılır oldu.

ولا يقولنَّ قائل إن صبر المحب على ذلَّة المحبوب دَناءةٌ في النفس؛ فقد أخطأ، وقد علمنا أن المحبوب ليس كفوًا ولا نظيرًا فيُقارض بأذاه، وليس سبُّه وجفاه مما يُعيَّر به الإنسان ويبقى ذكره على الأحقاب، ولا يقع ذلك في مجالس الخلفاء ولا في مقاعد الرؤساء فيكون الصبرُ جارًّا للمذلة، وضراعة قائدة للاستهانة؛ فقد ترى الإنسان لا يكلَف بأَمَته التي يملك رقها، ولا يحول حائل بينه وبين التعدي عليها، فكيف الانتصارُ منها؟ وسبل الامتعاض من السبِّ غير هذه، إنما ذلك بين عِلْية الرجال الذين تحصل أنفاسهم وتتبع معاني كلامهم فتوجه لها الوجوه البعيدة، لأنهم لا يُوقعونها سدًى، ولا يُلقونها هملًا. وأما المحبوب فصمدة ثابتة، وقضيب مُنآد، يجفو ويرضى متى شاء لا لمعنًى. وفي ذلك أقول:

Kimse kalkıp da sevenin sevgilinin zilletine katlanmasının ruh düşüklüğü ve alçaklık olduğunu söylemesin; böyle diyen yanılmıştır. Zira biz biliriz ki sevgili, verdiği eziyete misliyle mukabele edilecek bir denk ve akran değildir. Onun sövmesi ve cefası da insanın kendisiyle ayıplanacağı ve hatırası çağlar boyu kalacak şeylerden değildir. Hem bu durum halifelerin meclislerinde ve reislerin makamlarında meydana gelmez ki, buna sabretmek zillete yol açsın ve boyun eğmek hor görülmeye sürüklesin. Nitekim görürsün ki insan, mülkiyetini elinde bulundurduğu cariyesine delicesine tutulur ve ona el uzatmasıyla arasında hiçbir engel bulunmaz; hâl böyleyken ondan nasıl intikam alınsın? Sövülmekten dolayı öfkelenip gücenmenin yolları bunlardan başkadır; o ancak nefesleri bile sayılıp hesaba katılan, sözlerinin manaları takip edilip kendilerine uzak ihtimalli yorumlar yüklenen seçkin ve ulu kişiler arasında olur; çünkü onlar sözlerini boş yere sarf etmez ve gelişigüzel ortaya atmazlar. Sevgili ise yerinde mıh gibi duran bir kaya ve eğilip bükülen ince bir daldır; hiçbir sebep yokken dilediği zaman cefa eder, dilediği zaman razı olur. Bu hususta şöyle derim;

لَيْسَ التَّذَلُّلُ فِي الهَوَى يُسْتَنْكَرُ فَالحُبُّ فِيهِ يَخضَعُ المُسْتَكْبِرُ

Aşkta boyun eğip alçalmak yadırganmaz, Zira sevgide kibirli kimse bile baş eğer.

لَا تَعْجَبُوا مِنْ ذِلَّتِي فِي حَالَةٍ قَدْ ذَلَّ فِيهَا قَبْلِيَ المُسْتَبْصِرُ

Benim zilletime şaşmayın öyle bir hâlde ki, Onda benden önce basiret sahibi nice kimse zelil olmuştur.

لَيْسَ الحَبِيبُ مُمَاثلًا وُمكَافِيًا فَيَكُونَ صَبْرُكَ ذِلَّةً إِذْ تَصْبِرُ

Sevgili bir benzer ve bir denk değildir ki, Sabrettiğin zaman sabrın senin için bir zillet olsun.

تُفَّاحَةٌ وَقَعَتْ فَآلَمَ وَقْعُهَا هَلْ قَطْعُهَا مِنْكَ انْتِصَارٌ يُذْكَرُ

Bir elma düşüp de düşmesi canını acıttığında, Onu kesip parçalaman senin için anılmaya değer bir zafer midir?

خبر

Haber

وحدثني أبو دلف الورَّاق عن مَسلمة بن أحمد الفيلسوف المعروف بالمَرجيطي أنه قال في المسجد الذي بشرقيِّ مقبرة قريش بقرطبة الموازي لدار الوزير ابن عمرو أحمد بن محمد جدير — رحمه الله: في هذا المسجد كان مقدم بن الأصفر مريضًا أيام حداثته لعشق بعجيب، فتى الوزير أبي عمرو المذكور، وكان يترك الصلاة في مسجد مسرور — وبها كان سكناه — ويقصد في الليل والنهار إلى هذا المسجد بسبب عجيب، حتى أخذه الحرس غير ما مرَّة في الليل في حين انصرافه عن صلاة العشاء الآخرة، وكان يقعد وينظر منه إلى أن كان الفتى يغضب ويضجر ويقوم إليه فيُوجعه ضربًا، ويلطم خدَّيه وعينيه، فيُسرُّ بذلك ويقول: هذا والله أقصى أمنيتي، والآن قَرَّت عيني. وكان على هذا زمانًا يماشيه.

Ebû Dülef el-Verrâk bana, Mecrîtî diye bilinen filozof Mesleme b. Ahmed'den naklen anlattı; o, Kurtuba'da Kureyş Kabristanı'nın doğusunda, Vezir İbn Amr Ahmed b. Muhammed Cedîr rahimehullâh'ın konağının hizasında bulunan mescidde şöyle demiş: “Bu mescidde Mukaddem b. el-Asfar, gençlik günlerinde sözü edilen Vezir Ebû Amr'ın genç kölesi Acîb'e duyduğu aşktan dolayı hasta düşmüştü. İkametgâhı orada olduğu hâlde Mesrûr Mescidi'nde namaz kılmayı bırakır, Acîb yüzünden gece gündüz bu mescide gelirdi; öyle ki son yatsı namazından dönerken geceleyin bekçiler onu defalarca yakalamıştı. Oturur ve ona bakardı; sonunda genç öfkelenip sıkılır, kalkıp yanına gelir, canını acıtacak şekilde onu döver, yanaklarını ve gözlerini tokatlardı. O ise bundan sevinç duyar ve şöyle derdi: ‘Vallahi bu benim en büyük arzumdu, şimdi gözüm aydın oldu.’ Bir süre bu hâl üzere onun peşinden ayrılmadı.”

قال أبو دلف: ولقد حدَّثنا مُسلم بهذا الحديث غير مرة بحضرة عجيب عندما كان يَرى من وجاهة مقدم بن الأصفر وعرض جاهه وعافيته، فكانت حال مقدم بن الأصفر هذا قد جلت جدًّا واختص بالمظفر بن أبي عامر اختصاصًا شديدًا واتصل بوالدته وأهله، وجرى على يديه من بنيان المساجد والسقايات وتسهيل وجوه الخير غيرُ قليل، مع تصرُّفه في كل ما يتصرف فيه أصحاب السلطان من العناية بالناس وغير ذلك.

Ebû Dülef dedi ki: “Müslim bu hadiseyi bize, Mukaddem b. el-Asfar'ın itibarını, makamının genişliğini ve afiyetini gördüğü sıralarda, Acîb'in huzurunda defalarca anlatmıştı.” Nitekim bu Mukaddem b. el-Asfar'ın durumu son derece yücelmiş, Muzaffer b. Ebû Âmir'e çok sıkı bir yakınlık kazanmış, onun annesi ve ailesiyle de irtibat kurmuştu. Sultanın adamlarının insanlarla ilgilenmek ve diğer işleri yürütmek gibi tasarrufta bulundukları her konuda söz sahibi olmasının yanı sıra, onun eliyle pek çok mescid ve çeşme bina edilmiş, hayır yolları kolaylaştırılmıştı.

خبر

Haber

وأشنع من هذا أنه كانت لسعيد بن مُنذر بن سعيد — صاحب الصلاة في جامع قرطبة أيام حكم المستنصر بالله رحمه الله — جاريةٌ يحبها حبًّا شديدًا، فعرض عليها أن يُعتقها ويتزوجها، فقالت له ساخرةً به، وكان عظيم اللحية: إن لحيتك أَستبشعُ عِظَمها؛ فإن حذفت منها كان ما تَرغبه. فأعمل الجملين فيها حتى لَطُفت، ثم دعا بجماعة شهود وأشهدهم على عتقها، ثم خَطبها إلى نفسه فلم ترضَ به. وكان في جملة من حضر أخوه حكم بن منذر، فقال لمن حضر: اعرِضْ عليها أني أخطبها أنا. ففعل، فأجابت إليه، فتزوجها في ذلك المجلس بعينه ورضي بهذا العار الفادح على ورعه ونُسكه واجتهاده.

Bundan daha çirkini şudur: Hakem el-Müstansır-Billâh rahimehullâh'ın günlerinde Kurtuba Ulu Camii'nin namaz imamı olan Saîd b. Münzir b. Saîd'in pek şiddetli bir sevgiyle sevdiği bir cariyesi vardı. Cariyeye, kendisini azat edip onunla evlenmeyi teklif etti. Saîd gür sakallı biriydi; cariye onunla alay ederek dedi ki: “Sakalının büyüklüğünü çirkin buluyorum; eğer ondan biraz kısaltırsan arzu ettiğin şey olur.” Bunun üzerine Saîd sakalına makas vurup onu inceltti; sonra bir grup şahit çağırıp cariyeyi azat ettiğine onları şahit tuttu. Ardından onu kendine nikâhlamak istedi, fakat cariye buna razı olmadı. Orada hazır bulunanlar arasında kardeşi Hakem b. Münzir de vardı. Hakem, oradakilerden birine: “Ona kendisiyle benim evlenmek istediğimi teklif et” dedi. O kişi bunu yaptı, cariye de teklifi kabul etti; Hakem de tam o mecliste onunla evlendi. Saîd ise bütün verâına (şüpheli şeylerden sakınmasına), zühdüne ve ictihadına rağmen bu ağır utanca razı oldu.

فأنا أدركت سعيدًا هذا وقد قَتله البربر يوم دخولهم قرطبة عَنوةً وانتهابهم إياها، وحكم المذكور أخوه هو رأس المعتزلة بالأندلس وكبيرهم وأستاذهم ومتكلمهم وناسكهم، وهو مع ذلك شاعر طيب وفقيه، وكان أخوه عبد الملك بن مُنذر متهمًا بهذا المذهب أيضًا، وَلِيَ خُطبة الرد أيام الحكم — رضي الله عنه — وهو الذي صَلبه المنصور بن أبي عامر إذ اتهمه هو وجماعة من الفقهاء والقضاة بقرطبة أنهم يُبايعون سرًّا لعبد الرحمن بن عبيد الله ابن أمير المؤمنين الناصر — رضي الله عنهم — فقُتل عبد الرحمن، وصُلب عبد الملك بن منذر، وبُدِّد شمل جميع من اتُّهم. وكان أبوهم قاضي القضاة منذر بن سعيد متهمًا بمذهب الاعتزال أيضًا، وكان أخطب الناس وأعلمهم بكل فن، وأورعهم، وأكثرهم هزلًا ودُعابةً. وحَكَم المذكور في الحياة في حين كتابتي إليك بهذه الرسالة قد كُف بصره وأسنَّ جدًّا.

Ben bu Saîd'e yetiştim; Berberîler Kurtuba'ya zorla girdikleri ve şehri yağmaladıkları gün onu öldürdüler. Onun sözü edilen kardeşi Hakem ise Endülüs'te Mu'tezile'nin başı, büyüğü, üstadı, kelâmcısı ve zahididir; bununla birlikte iyi bir şair ve fakihtir. Kardeşi Abdülmelik b. Münzir de bu mezhebe mensup olmakla itham edilmekteydi; Hakem radıyallâhu anh'ın günlerinde red (mezalim) hatipliği görevini üstlenmişti. Mansûr b. Ebû Âmir'in, kendisini ve Kurtuba'daki bir grup fakih ile kadıyı, Mü'minlerin Emîri Nâsır'ın radıyallâhu anhüm oğlu Ubeydullah'ın oğlu Abdurrahman'a gizlice biat etmekle suçladığında astırdığı kişi de odur. O vakit Abdurrahman öldürülmüş, Abdülmelik b. Münzir asılmış ve itham edilenlerin tamamı darmadağın edilmişti. Babaları Kâdılkudât Münzir b. Saîd de İ'tizâl mezhebine mensup olmakla itham edilirdi; o, insanların en güzel hutbe okuyanı, her fende en bilgini, en verâ sahibi olanı, şaka ve latifeyi en çok yapanıydı. Sözü edilen Hakem ise sana bu risaleyi yazdığım sırada hayattadır; gözlerini kaybetmiş ve bir hayli yaşlanmıştır.

خبر

Haber

ومن عجيب طاعة المُحب لمحبوبه أني أعرف مَن كان سَهِر اللياليَ الكثيرة، ولقي الجهد الجاهِد، فقطعت قلبَه ضروبُ الوَجْد، ثم ظفر بِمن يُحب وليس به امتناع ولا عنده دفع، فحين رأى منه بعضَ الكراهة لما نَواه تركه وانصرف عنه، لا تعففًا ولا تخوُّفًا، لكن توقُّفًا عند مُوافقته رضاه، ولم يجد من نفسه مُعينًا على إتيان ما لم يَرَ له إليه نشاطًا وهو يَجد ما يجد. وإني لأعرف من فعل هذا الفعل ثم تندَّم لعذر ظهر من المحبوب، فقلت في ذلك:

Sevenin sevdiğine itaat etmesinin şaşılacak yönlerinden biri de şudur: Nice geceler uykusuz kalan, pek çetin meşakkatlerle karşılaşan ve türlü vecd hâllerinin kalbini parçaladığı birini tanıyorum; sonunda sevdiğine kavuştu, üstelik sevdiğinde ne bir çekinme vardı ne de onu kendinden uzaklaştırma. Fakat niyetlendiği şeye karşı onda birazcık isteksizlik görünce, iffet tasladığından ya da korktuğundan değil, sırf onun rızasına uygun hareket etme noktasında durmak için onu bıraktı ve yanından ayrıldı. Çektiği bunca ıstıraba rağmen, sevdiğinin istekli olmadığını gördüğü bir işi yapmaya kendi nefsinde bir güç bulamadı. Yine bu işi yapıp da sonradan sevgiliden sadır olan bir mazeret sebebiyle pişmanlık duyan birini de tanıyorum. Bu hususta şöyle dedim focus on poem in next blocks.

غَافِصِ الفُرْصَةَ وَاعْلَمْ أَنَّهَا كَمُضِيِّ البَرْقِ تَمْضِي الفُرَصُ

Fırsatı ganimet bil ve şunu iyi anla ki, Fırsatlar şimşeğin çakıp geçmesi gibi geçip gider.

كَمْ أُمُور أَمْكَنَتْ أُمْهِلُهَا هِيَ عِنْدِي إِذْ تَوَلَّتْ غُصَصُ

İmkân dahilinde olan nice işleri erteledim de, Elden kaçıp gittiklerinde içimde birer ukde oldular.

بَادِرِ الكَنْزَ الَّذِي أَلْفَيْتَهُ وَانْتَهِزْ صَيْدًا كَبَازٍ يَقْنصُ

Bulduğun hazineye hemen atıl, Ve avlanan bir doğan gibi avı yakala.

ولقد عرض مثلُ هذا بعينه لأبي المظفَّر عبد الرحمن بن أحمد بن محمود صديقنا، وأنشدته أبياتًا لي؛ فطار بها كل مطار، وأخذها مني فكانت هجِّيراه.

Bunun tıpatıp aynısı dostumuz Ebü'l-Muzaffer Abdurrahman b. Ahmed b. Mahmûd'un başına geldi. Ona kendime ait birkaç beyit okudum; sevincinden havalara uçtu, beyitleri benden aldı ve bunlar onun dilinden düşmeyen bir vird oldu.

خبر

Haber

ولقد سألني يومًا أبو عبد الله محمد بن كُليب، من أهل القيروان، أيام كوني بالمدينة، وكان طويل اللسان جدًّا، مثقفًا للسؤال في كل فن، فقال لي وقد جرى بعض ذكر الحب ومعانيه: إذا كره مَن أحب لقائي وتجنَّب قُربي، فما أصنع؟ قلت: أرى أن تسعى في إدخال الرَّوْح على نفسك بلقائه وإن كره. فقال: لكني لا أرى ذلك، بل أوثر هواه على هواي، ومُراده على مرادي، وأصبر ولو كان في ذلك الحَتف. فقلت له: إني إنما أحببتُه لنفسي ولالتذاذها بصورته، فأنا أتبع قياسي وأقود أَصلي وأقفو طريقتي في الرغبة في سرورها. فقال لي: هذا ظلم من القياس، أشد من الموت ما تمني له الموت، وأعز من النفس ما بذلت له النفس. فقلت له: إن بذلت نفسك لم يكن اختيارًا، بل كان اضطرارًا، ولو أمكنك ألَّا تبذلها لما بذلتها، وتركُك لقاءه اختيارًا منك أنت فيه ملوم لإضرارك بنفسك، وإدخالك الحتف عليها. فقال لي: أنت رجل جدليٌّ، ولا جدل في الحب يلتفت إليه. فقلت له: إذًا كان صاحبه مئوفًا. فقال: وأيُّ آفة أعظم من الحب؟!

Şehirde bulunduğum günlerde, Kayrevan halkından Ebû Abdullah Muhammed b. Küleyb bir gün bana bir soru sordu; kendisi dili son derece uzun, her fende soru sormakta maharet kazanmış biriydi. Sevgi ve hallerine dair bazı sözler geçerken bana dedi ki: “Sevdiğim kimse benimle buluşmaktan hoşlanmaz ve yakınlığımdan kaçınırsa ne yapmalıyım?” Dedim ki: “Hoşlanmasa bile onunla buluşarak nefsine ferahlık vermeye çalışman gerektiğini düşünüyorum.” Dedi ki: “Fakat ben öyle düşünmüyorum; bilakis onun arzusunu kendi arzuma, onun muradını kendi muradıma tercih ederim ve ucunda ölüm bile olsa sabrederim.” Ona dedim ki: “Ben onu ancak kendi nefsim için ve nefsim onun suretinden lezzet aldığı için sevdim; dolayısıyla nefsimin sevincini arzulamakta kendi kıyasıma uyar, kendi aslımı rehber edinir ve kendi yolumu izlerim.” Bana dedi ki: “Bu, kıyas yönünden bir zulümdür; uğrunda ölümü temenni ettiğin şey ölümden daha çetindir, uğrunda canını feda ettiğin şey candan daha azizdir.” Ona dedim ki: “Canını feda ettiysen bu kendi tercihinle değil, mecburiyetten olmuştur; eğer feda etmemek elinde olsaydı etmezdin. Onunla buluşmayı kendi tercihinle terk etmene gelince, nefsine zarar verdiğin ve onu ölüme sürüklediğin için bu hususta kınanmayı hak edersin.” Bana dedi ki: “Sen cedelci bir adamsın; sevgide ise itibar edilecek bir cedel yoktur.” Ona dedim ki: “Öyleyse sevgiye tutulan kimse afete uğramış demektir.” Dedi ki: “Sevgiden daha büyük afet mi var?!”