Binûn

Dostlardan Yardımcı Olan Bâbı

Kaynak: Güvercin Gerdanlığı — Tavku’l-Hamâme · İbn Hazm · Hindawi neşri · Türkçe çeviri

باب المساعد من الإخوان

Dostlardan Yardımcı Olan Bâbı

ومن الأسباب المتمنَّاة في الحُب أن يهب الله عزَّ وجل للإنسان صديقًا مُخلصًا، لطيفَ القول، بسيطَ الطَّول، حسنَ المأخذ، دقيقَ المنفذ، متمكنَ البيان، مُرهف اللسان، جليل الحلم، واسع العلم، قليل المخالفة، عظيم المساعفة، شديد الاحتمال، صابرًا على الإدلال، جم الموافقة، جميل المخالفة، مستوي المطابقة، محمود الخلائق، مكفوف البوائق، محتوم المساعدة، كارهًا للمباعدة، نبيل المدخل، مصروف الغوائل، غامض المعاني، عارفًا بالأماني، طيب الأخلاق، سريَّ الأعراق، مكتوم السر، كثير البر، صحيح الأمانة، مأمون الخيانة، كريم النفس، نافذ الحس، صحيح الحدْس، مضمون العون، كامل الصون، مشهور الوفاء، ظاهر الغَناء، ثابت القريحة، مبذول النصيحة، مستيقن الوداد، سهل الانقياد، حسن الاعتقاد، صادق اللهجة، خفيف المهجة، عفيف الطباع، رحب الذراع، واسع الصدر، متخلقًا بالصبر، يألف الإمحاض، ولا يعرف الإعراض، يستريح إليه ببلابله، ويشاركه في خلوة فكره، ويفاوضه في مكتوماته.

Sevgide temenni edilen sebeplerden biri de Allah azze ve celle'nin insana ihlaslı, sözü tatlı, imkânı geniş, tutumu güzel, çıkış yolu bulmakta mahir, beyanı sağlam, dili keskin, hilmi yüce, ilmi geniş, muhalefeti az, yardımı büyük, tahammülü güçlü, naza sabreden, uyumu çok, muhalefeti bile güzel, denkliği düzgün, huyları övülmüş, kötülüklerden el çekmiş, yardımı kesin, uzaklaşmaktan hoşlanmayan, girişimi asil, felaketleri savuşturan, derin manalara vakıf, arzuları bilen, ahlakı hoş, soyu şerefli, sırrı saklı tutan, iyiliği bol, emanete sadık, hıyanetinden emin olunan, nefsi cömert, kavrayışı keskin, sezgisi doğru, yardımı garanti, koruması tam, vefası meşhur, faydası aşikâr, tabiatı sarsılmaz, nasihati esirgemeyen, sevgisi kesin, uyması kolay, inancı güzel, sözü doğru, cana yakın, tabiatı iffetli, eli açık, gönlü geniş, sabrı huy edinmiş, samimiyete alışkın, yüz çevirmeyi bilmeyen; içindeki sıkıntıları kendisine açarak rahatlayacağı, düşünceleriyle baş başa kaldığında ona ortak olacağı ve gizli sırlarını kendisiyle konuşup danışacağı bir dost bahşetmesidir.

وإن فيه للمحب لأعظمَ الراحات، وأين هذا، فإن ظفرتْ به يداك فشُدَّهما عليه شد الضنين، وأمسك بهما إمساك البخيل، وصُنْه بطارفك وتالدك، فمعه يكمل الأنس، وتنجلي الأحزان، ويقصر الزمان، وتطيب الأحوال، ولن يفقد الإنسان من صاحب هذه الصفة عونًا جميلًا، ورأيًا حسنًا؛ ولذلك اتخذ الملوك الوزراء والدخلاء كي يخففوا عنهم بعضَ ما حملوه من شديد الأمورِ، وطُوِّقوه من باهض الأحمال، ولكي يستغنوا بآرائهم، ويستمدوا بكفايتهم، وإلا فليس في قوة الطبيعة أن تقاوم كل ما يَرِد عليها دون استعانة بما يشاكلها وهو من جنسها.

Şüphesiz böyle bir dostta seven kimse için en büyük rahatlık vardır. Fakat böylesi nerede! Eğer ellerin böyle birine kavuşursa, kıskanç birinin sarıldığı gibi iki elinle ona sımsıkı sarıl, cimrinin tuttuğu gibi onu tut ve yeni eski bütün malınla onu koru. Zira ünsiyet onunla tamamlanır, hüzünler onunla dağılır, zaman onunla kısalır ve haller onunla güzelleşir. İnsan bu vasıftaki bir dosttan güzel bir yardımı ve iyi bir görüşü asla eksik bulmaz. Nitekim hükümdarlar da yüklendikleri çetin işlerin ve boyunlarına geçirilen ağır yüklerin bir kısmını üzerlerinden hafifletsinler, onların görüşleriyle müstağni olsunlar ve yeterliliklerinden güç alsınlar diye vezirler ve sırdaşlar edinmişlerdir. Aksi takdirde, tabiatın kendisine benzeyen ve kendi cinsinden olan birinden yardım almaksızın üzerine gelen her şeye karşı koymaya gücü yetmez.

ولقد كان بعض المحبين، لعدمه هذه الصفة من الإخوان، وقلَّة ثقته منهم لما جرَّبه من الناس، وأنه لم يعدم مَن باح إليه بشيء من سرِّه أحد وجهين؛ إما إزراءً على رأيه، وإما إذاعةً لسره، أقام الوحدة مقام الأنس، وكان ينفرد في المكان النازح عن الأنيس، ويناجي الهوى، ويكلم الأرض، ويجد في ذلك راحة كما يجد المريض في التأوُّه، والمحزون في الزفير؛ فإن الهموم إذا ترادفت في القلب ضاق بها، فإن لم يُنْضِ منها شيء باللِّسان، ولم يسترح إلى الشكوى، لم يلبث أن يهلك غمًّا ويموت أسفًا. وما رأيت الإسعاد أكثر منه في النساء؛ فعندهن من المحافظة على هذا الشأن، والتواصي بكتمانه، والتواطؤ على طيِّه إذا اطَّلعن عليه ما ليس عند الرجال، وما رأيت امرأة كشفت سرَّ متحابين إلا وهي عند النساء ممقوتة مستثقلة مرمية عن قوس واحدة. وإنه ليوجد عند العجائز في هذا الشأن ما لا يوجد عند الفتيات؛ لأن الفتيات منهن ربما كشفن ما علمن على سبيل التغاير، وهذا لا يكون إلا في النُّدرة، وأما العجائز فقد يَئِسن من أنفسهن؛ فانصرف الإشفاق محضًا إلى غيرهن.

Sevenlerden bazıları, dostlarında bu vasfı bulamadığı, insanlardan tecrübe ettiği şeyler yüzünden onlara güveni az olduğu ve sırrından bir parçasını açtığı kimselerde ya görüşünü küçümsemek ya da sırrını yaymak şeklinde iki durumdan birinin eksik olmadığını gördüğü için, yalnızlığı ünsiyetin yerine koymuştur. Dosttan uzak, tenha yerlerde tek başına kalır, aşkla dertleşir, toprakla konuşur ve hastanın inlemekte, kederlinin iç çekmekte bulduğu gibi bunda bir rahatlık bulurdu. Çünkü kederler kalpte üst üste bindiğinde kalp onlarla daralır; eğer dil ile onlardan bir kısmı dışarı atılmaz ve şikâyet edilerek rahatlanmazsa, insanın gamdan helak olması ve esefinden ölmesi gecikmez. Ben bu hususta yardımlaşmanın kadınlarda olduğundan daha çok bir yerde bulunduğunu görmedim. Zira bu işi muhafaza etmek, onu gizlemeyi birbirlerine tavsiye etmek ve vakıf olduklarında üzerini örtmek hususunda söz birliği etmek noktasında onlarda, erkeklerde bulunmayan bir haslet vardır. Birbirini seven iki kişinin sırrını ifşa eden hiçbir kadın görmedim ki kadınlar nezdinde nefret edilen, ağır bulunan ve hep bir ağızdan kınanan biri olmasın. Bu hususta genç kızlarda bulunmayan şey yaşlı kadınlarda bulunur; çünkü onlardan genç olanlar bazen bildiklerini kıskançlık saikiyle ifşa edebilirler ki bu da ancak nadiren olur. Yaşlı kadınlar ise kendilerinden ümit kesmişlerdir; bu yüzden şefkatleri katıksız olarak başkalarına yönelmiştir.

خبر

Haber

وإني لأعلم امرأةً مُوسرةً ذات جوار وخَدَم، فشاع على إحدى جواريها أنها تعشق فتًى من أهلها ويعشقها، وأن بينهما معانيَ مكروهة، وقيل لها: إن جاريتك فلانة تعرف ذلك وعندها جلية أمرها. فأخذتها وكانت غليظة العقوبة فأذاقتها من أنواع الضرب والإيذاء ما لا يَصبر على مثله جُلداء الرجال؛ رجاءَ أن تبوح لها بشيء مما ذُكر لها، فلم تفعل البتة.

Cariyeleri ve hizmetçileri olan varlıklı bir kadın biliyorum. Cariyelerinden birinin, aileden bir gence âşık olduğu, gencin de ona âşık olduğu ve aralarında hoş olmayan işler döndüğü yayıldı. Kadına: “Senin falan cariyen bu durumu biliyor, işin içyüzü ondadır” denildi. Kadın o cariyeyi yakaladı; cezalandırması pek sert biriydi. Kendisine anlatılan şeylerden bir kısmını ifşa etmesi ümidiyle, en dayanıklı erkeklerin bile sabredemeyeceği türlü dayak ve eziyetleri ona tattırdı; fakat cariye kesinlikle ağzından tek kelime kaçırmadı.

خبر

Haber

وإني لأعلم امرأةً جليلةً حافظةً لكتاب الله عز وجل ناسكة مقبلة على الخير، وقد ظَفرت بكتابٍ لفتًى إلى جاريةٍ كان يكلَف بها، وكان في غير ملكها، فعرَّفته الأمر، فرام الإنكار فلم يتهيأ له ذلك، فقالت له: ما لك؟ ومن ذا عُصم؟ فلا تُبالِ بهذا، فوالله لا أطلعت على سرِّكما أحدًا أبدًا، ولو أمكنتني أن أبتاعها لك من مالي، ولو أحاط به كله، لجعلتها لك في مكان تصل إليها فيه ولا يَشعر بذلك أحد. وإنك لترى المرأة الصالحة المُسنَّة المُنقطعة الرجاء من الرجال، وأحبُّ أعمالها إليها وأرجاها للقبول عندها سعيُها في تَزويج يتيمة، وإعارة ثيابها وحَلْيِها لعروس مُقلَّة.

Allah azze ve celle'nin kitabını ezberlemiş, ibadete düşkün ve hayra yönelmiş saygın bir kadın biliyorum. Bir gencin, tutkun olduğu ve o kadının mülkiyetinde bulunmayan bir cariyeye yazdığı mektubu ele geçirdi. Durumu gence bildirdi; genç inkâr etmeye yeltendiyse de buna muvaffak olamadı. Kadın ona dedi ki: “Neyin var senin? Kim günahsız ki? Sen buna aldırma; vallahi ikinizin sırrına asla kimseyi muttali kılmam. Eğer bütün malımı kapsayacak olsa bile, onu senin için kendi malımla satın almam mümkün olsaydı, onu senin için kimsenin fark etmeyeceği, yanına ulaşabileceğin bir yere yerleştirirdim.” Nitekim erkeklerden ümidini kesmiş, saliha ve yaşlı bir kadının, kendisine en sevimli gelen ve kabul görmesini en çok umduğu amelinin, bir yetim kızı evlendirmeye çalışmak ve yoksul bir geline kendi elbiselerini ve ziynetlerini ödünç vermek olduğunu görürsün.

وما أعلم علَّة تمكُّن هذا الطبع من النساء إلا أنهن متفرغات البال من كل شيء إلا من الجماع ودواعيه، والغزل وأسبابه، والتآلف ووجوهه، لا شغل لهن غيره، ولا خُلقن لسواه، والرجال مُقتسمون في كسب المال، وصحبة السلطان، وطَلب العلم، وحياطة العيال، ومُكابدة الأسفار، والصيد، وضُروب الصناعات، ومُباشرة الحروب، ومُلاقاة الفِتَن، وتحمُّل المخاوف، وعمارة الأرض. وهذا كله مُتحيف للفراغ، صارف عن طريق البُطْل.

Bu tabiatın kadınlarda böylesine yerleşmiş olmasının sebebini ancak şuna bağlıyorum: Onların zihinleri cima ve sebepleri, cilveleşme ve vesileleri, kaynaşma ve yolları dışında her şeyden boştur; bundan başka meşguliyetleri yoktur ve bundan başkası için yaratılmamışlardır. Erkekler ise mal kazanmak, sultanla düşüp kalkmak, ilim talep etmek, ailesini koruyup kollamak, yolculuk meşakkatlerine katlanmak, avlanmak, türlü sanatlarla uğraşmak, savaşlara girmek, fitnelerle karşılaşmak, korkulara göğüs germek ve yeryüzünü imar etmek arasında bölünmüşlerdir. Bütün bunlar boş vakti alıp götüren ve batıl yoldan alıkoyan şeylerdir.

وقرأت في سير ملوك السودان أن الملك منهم يوكِّل ثقةً له بنسائه يُلقي عليهنَّ ضريبةً من غزل الصوف يشتغلن بها أبد الدهر؛ لأنهم يقولون: إن المرأة إذا بقيت بغير شغل إنما تشوق إلى الرجال، وتحنُّ إلى النكاح. ولقد شاهدتُ النساء وعلمتُ من أسرارهن ما لا يكاد يعلمه غيري، لأني رُبيت في حجورهن، ونشأت بين أيديهن، ولم أعرف غيرَهن، ولا جالستُ الرجال إلا وأنا في حدِّ الشباب وحين تفيَّل وجهي، وهن علَّمنني القرآن، وروَّينني كثيرًا من الأشعار، ودرَّبنني في الخط، ولم يكن وُكدي وإعمال ذهني مذ أول فهمي وأنا في سن الطفولة جدًّا إلا تعرُّف أسبابهن، والبحث عن أخبارهن، وتحصيل ذلك. وأنا لا أنسى شيئًا مما أراه منهن، وأصل ذلك غيرة شديدة طُبعتُ عليها، وسوء ظنٍّ في جهتهن فُطرتُ به، فأشرفتُ من أسبابهن على غير قليل، وسيأتي ذلك مفسرًا في أبوابه، إن شاء الله تعالى.

Sûdan hükümdarlarının siretlerinde okumuştum: Onlardan bir hükümdar, kadınlarının başına güvendiği birini vekil tayin eder, o da kadınlara ömür boyu meşgul olacakları bir yün eğirme vergisi yüklerdi. Zira onlar şöyle derler: “Kadın işsiz güçsüz kaldığında ancak erkekleri arzular ve nikâha özlem duyar.” Doğrusu ben kadınları gözlemledim ve onların sırlarından benden başkasının neredeyse bilemeyeceği şeyleri öğrendim. Çünkü ben onların kucaklarında büyüdüm, onların ellerinde yetiştim ve onlardan başkasını tanımadım. Erkeklerin meclisinde ise ancak gençlik çağına girdiğimde ve yüzümde tüyler belirdiğinde bulundum. Bana Kur'ân'ı kadınlar öğretti, pek çok şiiri onlar ezberletti ve yazı konusunda beni onlar eğitti. Henüz pek küçük bir çocukken, aklım ermeye başladığı ilk andan itibaren bütün çabam ve zihnimi yorduğum tek şey onların hallerini tanımak, haberlerini araştırmak ve bunları elde etmek oldu. Onlardan gördüğüm hiçbir şeyi unutmam. Bunun aslı, tabiatımda var olan şiddetli kıskançlık ve yaratılışımda bulunan onlara yönelik kötü zandır. Böylece onların hallerinden pek çok şeye vakıf oldum; inşallah Teâlâ bunlar ilgili bâblarda açıklanacaktır.