باب الوصل
Vuslat Bâbı
ومن وجوه العِشقِ الوصلُ، وهو حظ رفيع، ومرتبة سريَّة، ودرجة عالية، وسعد طالع، بل هو الحياة المجددة، والعيش السنيُّ، والسرور الدائم، ورحمة من الله عظيمة. ولولا أن الدنيا دار مَمَرٍّ ومحنة وكدر، والجنة دار جزاء وأمان من المكاره؛ لقلنا إن وصل المحبوب هو الصفاء الذي لا كَدر فيه، والفَرح الذي لا شائبة ولا حزن معه، وكمال الأماني، ومنتهى الأراجي. ولقد جرَّبت اللذات على تصرُّفها، وأدركت الحظوظ على اختلافها، فما للدنوِّ من السلطان، ولا المال المُستفاد، ولا الوجود بعد العدم، ولا الأوبة بعد طول الغَيبة، ولا الأمن بعد الخوف، ولا التروُّح على المال، من الموقع في النفس، ما للوصل؛ ولا سيما بعد طول الامتناع، وحلول الهجر، حتى يتأجج عليه الجوى، ويتوقد لهيب الشوق، وتنصرم نار الرجاء. وما أصناف النبات بعد غِبِّ القطر، ولا إشراق الأزاهير بعد إقلاع السحاب الساريات في الزمان السجسج، ولا خرير المياه المتخللة لأفانين النوار، ولا تأنق القصور البيض قد أحدقت بها الرياض الخضر؛ بأحسنَ من وصل حَبيب قد رُضيت أخلاقه، وحُمدت غرائزه، وتقابلت في الحسن أوصافه، وإنه لمُعجز ألسنة البلغاء، ومقصِّر فيه بيان الفصحاء، وعنده تطيش الألباب، وتعزب الأفهام. وفي ذلك أقول:
Aşkın hallerinden biri de vuslattır. O, yüce bir nasip, şerefli bir mertebe, yüksek bir derece ve doğan bir talih yıldızıdır; hatta o, yenilenen bir hayat, parlak bir yaşayış, daimî bir sevinç ve Allah'tan büyük bir rahmettir. Şayet dünya geçici bir uğrak, bir imtihan ve keder yurdu, cennet ise mükâfat ve kötülüklerden emin olma diyarı olmasaydı, sevgiliye kavuşmanın içinde hiçbir bulanıklık bulunmayan saf bir duruluk, beraberinde hiçbir leke ve hüzün barındırmayan bir sevinç, arzuların kemali ve ümitlerin son noktası olduğunu söylerdik. Ben türlü türlü lezzetleri tattım ve çeşit çeşit nasiplere eriştim; ancak ne sultana yakın olmanın, ne kazanılan malın, ne yokluktan sonra varlığa kavuşmanın, ne uzun bir ayrılıktan sonra geri dönmenin, ne korkudan sonra güvene ermenin, ne de mal mülk içinde ferahlamanın ruhta bıraktığı etki, vuslatın bıraktığı etki gibidir. Hele ki uzun süren bir kaçınmadan ve hicranın gelip çatmasından sonra gerçekleşmişse; öyle ki bu süreçte içteki kor alevlenmiş, özlem ateşi tutuşmuş ve ümit ateşi sönmeye yüz tutmuştur. Ne yağmurun ardından boy veren çeşit çeşit bitkiler, ne ılıman bir mevsimde gece yürüyen bulutların dağılmasından sonra çiçeklerin parıldaması, ne tomurcukların dalları arasından süzülen suların şırıltısı, ne de yemyeşil bahçelerin kuşattığı bembeyaz köşklerin zarafeti; ahlakı beğenilmiş, huyları övülmüş ve vasıfları güzellikte birbirine denk düşmüş bir sevgiliye kavuşmaktan daha güzeldir. Doğrusu o, belagat sahiplerinin dillerini aciz bırakan, fasih konuşanların beyanının önünde yetersiz kaldığı bir haldir; onun karşısında akıllar baştan gider ve anlayışlar kaybolur. Bu hususta şöyle derim (سريع) :
وَسَائِلٍ لِيَ عَمَّا لِي مِنَ العُمُر وَقَدْ رَأَى الشَّيبَ فِي الفَوْدَيْنِ وَالعُذُر
Ömrümden ne kadar geçtiğini bana soran birine, Şakaklarımda ve favorilerimde ağaran saçları gördüğünde,
أَجَبْتُهُ سَاعَةً لَا شَيْءَ أَحْسَبُه عُمْرًا سِوَاهَا بِحُكْمِ العَقْلِ وَالنَّظَر
Cevap verdim: “Yalnızca bir saattir; başka hiçbir şeyi saymam Aklın ve düşüncenin hükmüyle, ondan gayrı ömür diye.”
فَقَالَ لِي كَيْفَ ذَا بَيِّنْهُ لِي فَلَقَدْ أَخْبَرْتَنِي أَشْنَعَ الأَنْبَاءِ وَالخَبَرِ
Bana dedi ki: “Bu nasıl olur, açıkla bana! Zira sen En tuhaf ve en şaşırtıcı haberi verdin bana.”
فَقُلْتُ إِنَّ الَّتِي قَلْبِي بِهَا عَلِقٌ قَبَّلْتُهَا قُبْلَةً يَوْمًا عَلَى خَطَر
Dedim ki: “Kalbimin kendisine tutulduğu o sevgiliyi, Bir gün büyük bir tehlike altında bir kez öpmüştüm.
فَمَا أَعُدُّ وَلَوْ طَالَتْ سِنِيَّ سِوَى تِلْكَ السُّوَيْعَةِ بِالتَّحْقِيقِ مِنْ عُمُرِي
Yıllarım uzasa bile saymam başkasını, Hakikatte ömrümden, yalnızca o kısacık saati sayarım.”
ومن لذيذ معاني الوصلِ المواعيدُ، وإن للوعد المُنتظر مكانًا لطيفًا من شِغاف القلب، وهو ينقسم قسمين؛ أحدهما: الوعد بزيارة المحب لمحبوبه، وفيه أقول قطعةً، منها:
Vuslatın tatlı manalarından biri de vaatlerdir. Beklenen vaadin, kalbin zarında pek hoş bir yeri vardır. Bu da iki kısma ayrılır. Birincisi, âşığın sevgilisini ziyaret etme vaadidir. Bu hususta bir kıta söylerim; ondan iki beyit şöyledir (بسيط) :
أُسَامِرُ البَدْرَ لَمَّا أَبْطَأْت وَأَرَى فِي نُورِه مِنْ سَنَا إِشْرَاقِهَا عَرَضا
O geciktiğinde dolunayla gece sohbeti yaparım ve görürüm Onun nurunda, sevgilinin parlak ışığından bir esinti.
فَبِتُّ مُشْتَرِطًا وَالوُدُّ مُخْتَلِطًا وَالوَصْلُ مُنْبَسِطًا وَالهَجْرُ مُنْقَبِضا
Böylece geceyi şartlar koşarak geçirdim; sevgi birbirine karışmış, Vuslat yayılmış, hicran ise büzülüp çekilmişti.
والثاني انتظار الوعد من المحب أن يزور محبوبه. وإنَّ لمبادي الوصل وأوائل الإسعاف لتَوَلُّجًا على الفؤاد ليس لشيء من الأشياء. وإني لأعرف من كان مُمتحنًا بهوًى في بعض المنازل المُصاقبة، فكان يصل متى شاء بلا مانع، ولا سبيل إلى غير النظر والمُحادثة زمانًا طويلًا، ليلًا متى أحب ونهارًا، إلى أن ساعدته الأقدار بإجابة، ومكَّنته بإسعادٍ بعد يأسه، لطول المدة. ولعهدي به قد كاد أن يختلط عقله فرحًا، وما كاد يتلاحق كلامه سرورًا، فقلت في ذلك:
İkincisi ise âşığın, sevgilisinin kendisini ziyaret etme vaadini beklemesidir. Vuslatın başlangıçlarının ve ilk lütufların gönle öyle bir nüfuz edişi vardır ki, bu başka hiçbir şeyde bulunmaz. Ben, bitişikteki evlerden birinde bulunan birine duyduğu aşkla sınanan bir kimse tanırım; hiçbir engel olmaksızın dilediği zaman yanına ulaşabiliyordu, ancak gece gündüz ne zaman isterse görüşebildiği halde, uzun bir zaman boyunca bakışmak ve konuşmaktan başka bir şeye yol bulamamıştı. Nihayet sürenin uzaması sebebiyle ümidini kestikten sonra, kader ona icabetle yardım etti ve onu mutluluğa eriştirdi. Onu gördüğümde sevinçten neredeyse aklını oynatacaktı ve neşeden sözlerini bir araya getiremiyordu. Bunun üzerine şöyle dedim (طويل) :
بِرَغْبَةٍ لَوْ إِلَى رَبِّي دَعَوْتُ بِهَا لَكَانَ ذَنْبِيَ عِنْدَ اللهِ مَغْفُورا
Öyle bir arzuyla istedim ki, şayet onunla Rabbime dua etseydim, Günahım Allah katında bağışlanmış olurdu.
وَلَوْ دَعَوْتُ بِهَا أُسْدَ الفَلَا لَغَدَا إِضْرَارُهَا عَنْ جَمِيعِ النَّاسِ مَقْصُورا
Ve eğer onunla çölün aslanlarına seslenseydim, olurdu Onların zararı bütün insanlardan çekilmiş.
فَجَادَ بِاللَّثْمِ لِي مِنْ بَعْدِ مَنْعَتِهِ فَاهْتَاجَ مِنْ لَوْعَتِي مَا كَانَ مَغْمُورا
Böylece o kadar kaçındıktan sonra bana bir buse lütfetti, Fakat içimde gizli kalmış kor ateş bu yüzden daha da alevlendi.
كَشَارِبِ المَاءِ كَيْ يُطْفِي الغَلِيلَ بِهِ فَغُصَّ فَانْصَاعَ فِي الأَجْدَاثِ مَقْبُورا
Tıpkı içindeki harareti söndürmek için su içen kimse gibi; Boğazına takılıp boğulmuş da kabirlere gömülüp gitmiştir.
وقلت:
Yine şöyle dedim (متقارب) :
جَرَى الحُبُّ مِنِّيَ مَجْرَى النَّفَس وَأعطيتُ عيني عنان الفَرَسْ
Aşk içimde nefesin aktığı gibi aktı, Ve gözüme atın dizginini bıraktım.
وَلِي سَيِّدٌ لَمْ يَزَلْ نَافِرًا وَرُبَّتَمَا جَادَ لِي فِي الخِلَس
Benim öyle bir efendim var ki, hep benden kaçınır, Bazen de gizlice bana cömert davranır.
فَقَبَّلْتُه طَالِبًا رَاحَةً فَزَادَ أَلِيلًا بِقَلْبي اليَبس
Rahatlamak arzusuyla onu öptüm, Fakat bu, kuruyan kalbimdeki iniltiyi daha da artırdı.
وَكَان فُؤَادِي كَنَبْتٍ هَشِيمٍ يَبِيسٍ رَمَى فِيهِ رَامٍ قَبَس
Gönlüm sanki ufalanmış bir bitki gibiydi, Kuru mu kuru; içine bir atıcının ateş koru attığı.
ومنها:
Yine bu şiirdendir (متقارب) :
وَيَا جَوْهَرَ الصِّينِ سُحْقًا فَقَدْ غَنِيت بَيَاقُوتَةِ الأَنْدَلُس
Ey Çin cevheri, uzak ol benden! Zira ben Endülüs yakutuyla müstağni oldum.
خبر
Bir Haber
وإني لأعرف جاريةً اشتد وَجْدها بفتًى من أبناء الرؤساء، وهو لا علم عنده، وكثر غمُّها وطال أسفها إلى أن ضَنِيتْ بحُبه، وهو بغرارة الصِّبَا لا يشعر، ويَمنعُها من إبداء أمرها إليه الحياءُ منه؛ لأنها كانت بكرًا بخاتَمها، مع الإجلال له عن الهجوم عليه بما لا تدري لعله لا يوافقه؛ فلما تمادى الأمر وكانا إلفين في النشأة، شكَت ذلك إلى امرأة جزلة الرأي كانت تثق بها لتَولِّيها تربيتَها، فقالت لها: عرِّضي له بالشعر. ففعلت المرَّة بعد المرَّة وهو لا يأبه في كل هذا، ولقد كان لَقِنًا ذكيًّا لم يظن ذلك فيميل إلى تنتيش الكلام بوهمه، إلى أن عِيل صبرُها، وضاق صدرها، ولم تُمسك نفسها في قَعدة كانت لها معه في بعض الليالي منفردَيْن، ولقد كان يعلم الله عفيفًا مُتصاونًا بعيدًا عن المعاصي، فلما حان قيامها عنه بَدرت إليه فقبَّلته في فمه، ثم ولت في ذلك الحين ولم تكلمه بكلمة، وهي تتهادى في مشيها، كما أقول في أبيات لي:
Ben, ileri gelenlerin oğullarından bir gence şiddetli bir aşkla tutulan bir cariye tanırım. Gencin bundan haberi yoktu. Cariyenin kederi çoğaldı, üzüntüsü uzadı ve sonunda onun aşkından eriyip bitti; genç ise gençliğin verdiği gafletle hiçbir şeyin farkında değildi. Cariyenin el değmemiş bir bakire olması sebebiyle duyduğu hayâ, ayrıca belki hoşuna gitmez diye bilmediği bir şeyle ona açılmaktan çekinip kendisine duyduğu saygı, halini ona açmasına engel oluyordu. İş uzayıp gidince —ki ikisi birlikte büyümüş iki can yoldaşı idiler— cariye, terbiyesini üstlenmiş olması sebebiyle güvendiği sağlam görüşlü bir kadına bu durumu şikâyet etti. Kadın ona: “Şiirle ona imada bulun” dedi. Cariye bunu defalarca yaptı, fakat genç bunların hiçbirine aldırış etmedi. Aslında anlayışlı ve zeki biriydi, ancak böyle bir şeyi hiç ihtimal vermediği için zihnini yorup sözün altını eşelemeye meyletmiyordu. Nihayet cariyenin sabrı tükendi, göğsü daraldı ve gecelerden birinde baş başa oturdukları bir mecliste kendine hâkim olamadı. Allah biliyor ya, genç iffetli, kendini koruyan ve günahlardan uzak duran biriydi. Cariyenin onun yanından kalkma vakti geldiğinde, ansızın atılıp genci dudaklarından öptü; sonra tek bir kelime bile söylemeden hemen arkasını dönüp, salına salına yürüyerek uzaklaştı. Tıpkı benim şu beyitlerimde söylediğim gibi (بسيط) :
كَأَنَّهَا حِينَ تَخْطُو فِي تَأوُّدِهَا قَضِيبُ نَرْجسَةٍ فِي الرَّوْضِ مَيَّاسُ
Adım atarken iki yana eğilip bükülüşüyle o sanki Bahçede salınan bir nergis dalıdır.
كَأَنَّمَا خُلْدُهَا فِي قَلْبِ عَاشِقِهَا فَفِيهِ مِنْ وَقْعِهَا خَطْرٌ وَوَسْوَاس
Sanki onun ebedî mekânı âşığının kalbidir; Orada onun adımlarının bıraktığı bir salınış ve vesvese vardır.
كَأَنَّمَا مَشْيُهَا مَشْيُ الحَمَامَةِ لَا كَدٌّ يُعَابُ وَلَا بُطْءٌ بِهِ بَاس
Yürüyüşü tıpkı güvercinin yürüyüşü gibidir; ne Ayıplanacak bir zorlama vardır, ne de kusur sayılacak bir ağırlık.
فبُهتَ وسُقط في يده وفُت في عضده، ووَجد في كبده، وعلَتْه وجمة، فما هو إلا أن غابت عنه ووقع في شَرَك الرَّدى، واشتعلت في قلبه النار، وتصعدت أنفاسه، وترادفت أوجاله، وكثر قلقه، وطال أرقه، فما غمض تلك الليلة عينًا، وكان هذا بدء الحب بينهما دهرًا، إلى أن جَذَّت جملتها يدُ النوى. وإن هذا لمن مصائد إبليس، ودواعي الهوى التي لا يقف لها أحد إلا من عصمه الله عز وجل. ومن الناس من يقول: إن دوام الوصل يُودي بالحب. وهذا هجين من القول، إنما ذلك لأهل المَلَل، بل كلما زاد وصلًا زاد اتصالًا.
Genç donup kaldı, eli ayağı birbirine dolaştı, kolu kanadı kırıldı; ciğerinde bir ateş hissetti ve üzerine derin bir sessizlik çöktü. Kız onun yanından ayrılır ayrılmaz genç helâk tuzağına düştü, kalbinde ateşler tutuştu, nefesleri sıklaştı, korkuları ardı ardına geldi, telaşı arttı ve uykusuzluğu uzadı; o gece gözünü bile kırpmadı. Bu olay, ayrılık eli onların birlikteliğini kökünden kesip atıncaya kadar, aralarında uzun bir zaman sürecek olan aşkın başlangıcı oldu. Şüphesiz bu, İblis'in tuzaklarından ve Allah azze ve celle'nin koruduğu kimseler dışında hiç kimsenin karşısında duramayacağı hevâ sebeplerindendir. İnsanlardan kimileri: “Vuslatın devamlı olması aşkı yok eder” derler. Bu pek çirkin bir sözdür; bu ancak çabuk usanan kimseler için geçerlidir. Bilakis vuslat arttıkça bağlılık da artar.
وعني أخبرك أني ما روِيتُ قط من ماء الوصل ولا زادني إلا ظمأً. وهذا حكم مَن تداوى برأيه وإنْ رَبَّهُ عنه سريعًا. ولقد بلغتُ من التمكُّن بمن أُحب أبعد الغايات التي لا يجد الإنسان وراءها مرمًى، فما وجدتُني إلا مستزيدًا، ولقد طال بي ذلك فما أحسست بسآمةٍ ولا رهقتني فترة. وقد ضمَّني مجلس مع بعض من كنتُ أحب، فلم أُجل خاطري في فن من فنون الوصل إلا وجدته مقصرًا عن مرادي، وغير شافٍ وَجْدي، ولا قاضٍ أقلَّ لُبانة من لباناتي، ووجدتُني كلما ازددتُ دنوًّا ازددتُ ولوعًا، وقدحت زناد الشوق نار الوجد بين ضلوعي، فقلت في ذلك المجلس:
Kendi adıma sana haber vereyim ki, ben vuslat suyundan hiçbir zaman kanmadım ve o benim susuzluğumu artırmaktan başka bir işe yaramadı. Bu, kendi görüşüyle tedavi olmaya çalışan kimsenin hükmüdür; her ne kadar bu durum onu çabucak bundan vazgeçirse de. Ben sevdiğim kimseye kavuşmakta, insanın ötesinde başka bir hedef bulamayacağı en uzak gayelere ulaştım; buna rağmen kendimi hep daha fazlasını ister buldum. Bu hal bende uzun sürdü de ne bir bıkkınlık hissettim ne de üzerime bir gevşeklik çöktü. Bir keresinde sevdiğim kimselerden biriyle bir meclis bizi bir araya getirmişti; zihnimi vuslatın çeşitlerinden hangisinde gezdirdiysem, hepsini muradıma ulaşmakta yetersiz, içimdeki ateşi söndürmekten uzak ve arzularımdan en küçüğünü bile karşılamaktan âciz buldum. Yakınlığım arttıkça tutkumun da arttığını ve özlem çakmağının kaburgalarımın arasında aşk ateşini tutuşturduğunu gördüm. Bunun üzerine o mecliste şöyle dedim (طويل) :
وَدِدْتُ بأَنَّ القَلْبَ شُقَّ بِمُدْيَةٍ وَأُدْخلتِ فِيهِ ثُمَّ أُطْبِقَ فِي صَدْرِي
İsterdim ki kalbim bir bıçakla yarılsın, Sen içine konulup sonra göğsümde yeniden kapatılsın.
فَأَصْبَحْتِ فِيهِ لَا تَحُلِّينَ غَيْرَهُ إِلَى مُقْتَضَى يَوْمِ القِيَامَةِ وَالحَشْرِ
Böylece orada kalasın ve başkasında konaklamayasın, Kıyamet ve haşir gününün hükmü gelinceye kadar.
تَعِيشِينَ فِيهِ مِا حَيِيتُ فَإِنْ أَمُتْ سَكَنْتِ شِغَافَ القَلْبِ فِي ظُلَمِ القَبْرِ
Ben yaşadıkça orada yaşayasın; şayet ölürsem, Kabrin karanlıklarında kalbimin zarında mesken tutasın.
وما في الدنيا حالة تَعدل محبَّين إذا عُدما الرقباء، وأمنا الوشاة، وسلما من البَيْن، ورغبا عن الهجر، وبَعُدا عن الملل، وفقدا العُذَّال، وتوافقا في الأخلاق، وتكافيا في المحبة، وأتاح الله لهما رزقًا دارًّا، وعيشًا قارًّا، وزمانًا هاديًا، وكان اجتماعُهما على ما يُرضي الرب من الحال، وطالت صُحبتهما واتصلت إلى وقت حُلول الحِمامِ الذي لا مردَّ له ولا بد منه. هذا عطاء لم يحصُل عليه أحد، وحاجة لم تُقْض لكل طالب، ولولا أن مع هذه الحال الإشفاق من بَغتات المقادير المحكمة في غيب الله عز وجل، من حُلول فراق لم يكتسب، واخترام منية في حال الشباب أو ما أشبه ذلك، لقلت إنها حال بعيدة من كل آفة، وسليمة من كل داخلة. ولقد رأيت مَن اجتمع له هذا كُله، إلا أنه كان دُهي فيمن كان يحبه بشَراسة الأخلاق، ودالَّة على المحبة، فكانا لا يتهنَّيان العيش، ولا تطلع الشمس في يوم إلا وكان بينهما خلاف فيه، وكلاهما كان مطبوعًا بهذا الخُلق؛ لثقة كل واحد منهما بمحبة صاحبه، إلى أن دنت النَّوى بينهما، فتفرَّقا بالموت المرتَّب لهذا العالم، وفي ذلك أقول:
Dünyada, gözetleyenlerden kurtulmuş, koğuculardan emin olmuş, ayrılıktan selâmete çıkmış, hicrandan yüz çevirmiş, usanmaktan uzaklaşmış, kınayıcıları başlarından savmış, huyları birbirine uymuş, sevgide birbirine denk olmuş, Allah'ın kendilerine bol bir rızık,yerleşik ve huzurlu bir hayat, sakin bir zaman nasip ettiği, birliktelikleri Rabbin razı olacağı bir hal üzere bulunan ve sohbetleri geri çevrilmesi imkânsız ve kaçınılmaz olan ölüm vakti gelip çatıncaya kadar uzayıp kesintisiz devam eden iki sevgilinin haline denk hiçbir hal yoktur. Bu, hiç kimsenin elde edemediği bir ihsan ve her isteyene nasip olmayan bir murattır. Şayet bu hal ile birlikte, Allah azze ve celle'nin gaybında hükme bağlanmış kaderlerin ansızın gelip çatmasından —kendi elleriyle kazanmadıkları bir ayrılığın vuku bulmasından ve gençlik çağında ölümün ansızın yakalamasından ya da buna benzer şeylerden— duyulan korku olmasaydı, bunun her türlü âfetten uzak ve her türlü kusurdan salim bir hal olduğunu söylerdim. Ben bütün bunların kendisinde toplandığı birini gördüm; şu kadar var ki o, sevdiği kimsenin hırçın tabiatıyla ve sevgisine güvenerek yaptığı nazlarla sınanmıştı. Bu yüzden hayattan bir türlü tat alamıyorlardı; güneşin doğduğu hiçbir gün yoktu ki aralarında bir anlaşmazlık çıkmasın. Her ikisi de birbirinin sevgisine güvendiği için bu huyda yaratılmış gibiydiler. Nihayet aralarına ayrılık yaklaştı da bu dünya için mukadder olan ölümle birbirlerinden ayrıldılar. Bu hususta şöyle derim (مخلع البسيط) :
كَيْفَ أَذُمُّ النَّوَى وَأَظْلِمُهَا وَكُلُّ أَخْلَاقِ مَنْ أُحِبُّ نَوى
Ayrılığı nasıl kınar ve ona nasıl zulmederim? Oysa sevdiğim kimsenin bütün huyları ayrılıktır.
قَدْ كَانَ يَكْفِي هَوًى أَضِيقُ بِهِ فَكَيْفَ إِذْ حَلَّ بِي نَوًى وَهَوى
Beni daraltan bir aşk zaten bana yeterdi; Hal böyleyken başıma hem ayrılık hem aşk çöktüğünde nice olur?
ورُويَ عن زِياد بن أبي سفيان — رحمه الله — أنه قال لجُلسائه: من أنعمُ الناس عيشةً؟ قالوا: أمير المؤمنين. فقال: وأين ما يلقى من قريش؟ قيل: فأنت. قال: أين ما ألقى من الخوارج والثغور؟ قيل: فمَن أيها الأمير؟ قال: رجل مُسلم له زوجة مسلمة، لهما كفاف من العيش، قد رضيت به ورضي بها، لا يَعرفنا ولا نعرفه.
Ziyâd b. Ebû Süfyân rahimehullâh'tan rivayet edildiğine göre, o, meclisinde bulunanlara: “İnsanlar arasında yaşayışı en huzurlu olan kimdir?” diye sordu. “Müminlerin emîridir” dediler. O: “Kureyş'ten çektiği sıkıntıları nereye koyuyorsunuz?” dedi. “Öyleyse sensin” denildi. O: “Hâricîlerden ve sınır boylarından çektiklerimi nereye koyuyorsunuz?” dedi. “Peki kimdir ey emîr?” denildi. Şöyle dedi: “Müslüman bir eşi olan, kendilerine yetecek kadar geçimlikleri bulunan, kadının kendisinden, kendisinin de kadından razı olduğu, ne onun bizi tanıdığı ne de bizim onu tanıdığımız Müslüman bir adamdır.”
وهل فيما وافق إعجاب المخلوقين، وجلا القلوب، واستمال الحواس، واستهوى النفوس، واستولى على الأهواء، واقتطع الألباب، واختلس العقول؛ مستحسن يعدل إشفاق مُحب على محبوب؟ ولقد شاهدت مِن هذا المعنى كثيرًا، وإنه لمن المَناظر العجيبة الباعثة على الرقَّة الرائقة المعنى، لا سيما إن كان هوًى يتكتم به. فلو رأيت المحبوب حين يعرض بالسؤال عن سبب تَغضُّبه بمُحبِّه، وخجلته في الخروج مما وقع فيه بالاعتذار، وتوجيهه إلى غير وجهه، وتحيُّله في استنباط معنًى يُقيمه عند جلسائه، لرأيت عجبًا ولذة مخفية لا تقاومها لذة. وما رأيت أجلب للقلوب، ولا أغوص على حياتها، ولا أنفذ للمقاتل من هذا الفعل. وإن للمُحبين في الوصل من الاعتذار ما أعجزَ أهلَ الأذهان الذكية والأفكار القوية، ولقد رأيت في بعض المرات هذا فقلت:
Yaratılmışların beğenisine uygun düşen, kalpleri cilalayan, duyuları kendine çeken, nefisleri büyüleyen, arzulara hâkim olan, akılları başlardan alan ve zihinleri çelen şeyler arasında, bir âşığın sevgilisine duyduğu şefkate ve titreyişe denk güzel bir şey var mıdır? Ben bu manaya dair pek çok şey müşahede ettim; doğrusu bu, kalpte incelik uyandıran ve manası pek hoş olan şaşırtıcı manzaralardandır; hele bir de gizlenen bir aşk olursa. Sevgilinin, âşığına neden darıldığını üstü kapalı bir şekilde soruşunu, âşığın ise özür dileyerek düştüğü durumdan sıyrılmaya çalışırken yaşadığı utangaçlığı, sözü başka bir yöne çevirişini ve meclisinde bulunanların yanında durumu kurtaracak bir mana bulup çıkarmak için çareler arayışını bir görseydin, şaşılacak bir şey ve hiçbir lezzetin boy ölçüşemeyeceği gizli bir lezzet görürdün. Ben kalpleri kendine çekmekte, onların hayat pınarlarının derinliklerine dalmakta ve can evine işlemekte bu davranıştan daha etkili bir şey görmedim. Âşıkların vuslat esnasında öyle özür dileyişleri vardır ki, keskin zekâlı ve güçlü fikirli kimseleri bile âciz bırakır. Ben birkaç kez bunu gördüm ve şöyle dedim (سريع) :
إِذَا مَزَجْتَ الحَقَّ بِالبَاطِلِ جَوَّزْتَ مَا شِئْتَ عَلَى الغَافِلِ
Hakkı bâtılla karıştırdığın zaman, Gafil kimseye dilediğin şeyi yutturursun.
وَفِيهِمَا فَرقٌ صَحِيحٌ لَه عَلَامَةٌ تَبْدُو إِلَى العَاقِل
Oysa ikisinin arasında sahih bir fark vardır ki, onun Akıllı kimseye görünen bir alâmeti bulunur.
كَالتِّبْرِ إِنْ تَمزجْ بِهِ فِضَّةً جَازَتْ عَلَى كُلِّ فَتًى جَاهِل
Tıpkı altın gibi; şayet ona gümüş karıştırırsan, Her cahil gence bu geçer akçe olur.
وَإِنْ تُصَادِفْ صَائِغًا مَاهِرًا مَيَّزَ بَيْنَ المَحْضِ وَالحَائِل
Fakat maharetli bir kuyumcuya denk gelirsen, Saf olanla karışık olanı birbirinden ayırır.
وإني لأعلم فتًى وجاريةً، كان يكلف كلُّ واحد منهما بصاحبه، فكانا يَضطجعان إذا حضرهما أحد وبينهما المسند العظيم من المساند الموضوعة عند ظهور الرؤساء على الفرش، ويلتقي رأساهما وراء المسند، ويُقَبِّل كل واحد منهما صاحبه ولا يُرَيان، وكأنهما إنما يتمدَّدان من الكلل. ولقد كان بلغ من تكافئهما في المودة أمرًا عظيمًا، إلى أن كان الفتى المحب ربما استطال عليها. وفي ذلك أقول:
Ben birbirine deli divane olan bir gençle bir cariye bilirim. Yanlarına biri geldiğinde uzanırlar, aralarında ise ileri gelenlerin döşekler üzerinde sırtlarına koydukları yastıklardan büyük bir yastık bulunurdu. Yastığın arkasında başları birleşir ve hiç görünmeden birbirlerini öperlerdi; sanki yorgunluktan uzanıp geriniyorlarmış gibi dururlardı. Aralarındaki sevginin denkliği öyle büyük bir dereceye ulaşmıştı ki, âşık olan genç bazen cariyeye karşı üstünlük taslardı. Bu hususta şöyle derim (سريع) :
وَمِنْ أَعَاجِيبِ الزَّمَانِ الَّتِي طَمَّتْ عَلَى السَّامِعِ وَالقَائِل
Zamanın şaşılacak işlerindendir ki, Dinleyene de söyleyene de ağır gelip taşmıştır;
رَغْبَةُ مَرْكُوبٍ إِلَى رَاكِبٍ وَذِلَّةُ المَسْئُولِ لِلسَّائِل
Bineğin biniciye arzu duyması, Kendisinden istenilenin isteyene boyun eğmesi,
وَطَوْلُ مَأْسُورٍ إِلَى آسِرٍ وَصَوْلَةُ المَقْتُولِ لِلقَاتِل
Esirin esir alana üstünlük taslaması, Ve öldürülenin katile saldırması.
مَا إِنْ سَمِعْنَا فِي الوَرَى قَبْلَهَا خُضُوعَ مَأْمُولٍ إِلَى آمِلِ
Daha önce insanlar arasında hiç duymamıştık Ümit bağlananın ümit besleyene boyun eğdiğini.
هَلْ هَا هُنَا وَجْهٌ تَرَاهُ سِوَى تَوَاضُعِ المَفْعُولِ لِلْفَاعِلِ
Burada gördüğün başka bir izah var mıdır, dışında Mef'ûlün fâile tevazu göstermesinin?
ولقد حدَّثتني امرأة أثق بها أنها شاهدت فتًى وجاريةً كان يَجد كل واحد منهما بصاحبه فضل وَجْد، قد اجتمعا في مكان على طَرب، وفي يد الفتى سِكِّين يقطع بها بعض الفواكه، فجرَّها جرًّا زائدًا فقطع إبهامه قطعًا لطيفًا ظهر فيه دم، وكان على الجارية غلالة قصب خَزائنية لها قيمة، فصرفت يدها وخرقتها وأخرجت منها فضلة شدَّ بها إبهامه. وأما هذا الفعل للمُحب فقليل فيما يجب عليه، وفرض لازم وشريعة مؤداة، وكيف لا وقد بذل نفسه ووهب روحه، فما يمنع بعدها؟!
Güvendiğim bir kadın bana, birbirine aşırı bir aşkla bağlı olan bir gençle bir cariyeyi gördüğünü anlattı. İkisi bir yerde eğlence üzere bir araya gelmişler. Gencin elinde bazı meyveleri kestiği bir bıçak varmış; bıçağı fazlaca çekince başparmağını hafifçe kesmiş ve oradan kan çıkmış. Cariyenin üzerinde ise hazine işi, değerli, keten dokumalı ince bir entari varmış. Cariye hemen elini uzatıp entarisini yırtmış ve ondan bir parça çıkarıp gencin başparmağını sarmış. Bir âşık için bu davranış, üzerine düşenlerin yanında pek azdır; yerine getirilmesi gereken kesin bir farz ve eda edilen bir şeriattır. Nasıl olmasın ki, o zaten canını feda etmiş ve ruhunu bağışlamıştır; bundan sonra neyi esirgeyebilir ki?!
خبر
Bir Haber
وأنا أدركت بنت زكريا بن يحيى التَّميمي المعروف بابن برطال، وعمُّها كان قاضي الجماعة بقُرطبة محمد بن يحيى، وأخوه الوزير القائد الذي كان قتله غالبٌ وقائدين له في الوقعة المشهورة بالثغور، وهما: مروان بن أحمد بن شهيد، ويوسف بن سعيد العكي؛ وكانت متزوجة بيحيى بن محمد ابن الوزير يحيى بن إسحاق، فعاجلته المنية وهو في أغض عيشه وأنضر سرورهما، فبلغ من أسفها عليه أن باتت معه في دِثار واحد ليلة مات، وجعلته آخر العهد به وبوصله، ثم لم يفارقها الأسف بعده إلى حين موتها.
Ben, İbn Bertâl diye bilinen Zekeriyyâ b. Yahyâ et-Temîmî'nin kızına yetiştim. Amcası Kurtuba başkadısı Muhammed b. Yahyâ idi; onun kardeşi ise sınır boylarındaki meşhur vak'ada Gâlib'in, iki komutanıyla —ki bunlar Mervân b. Ahmed b. Şühayd ve Yûsuf b. Saîd el-Akkî idiler— birlikte öldürdüğü vezir ve komutan idi. Bu kız, vezir Yahyâ b. İshâk'ın oğlu Muhammed'in oğlu Yahyâ ile evliydi. Kocası, hayatının en taze çağında ve sevinçlerinin en parlak döneminde iken ölüm onu ansızın yakaladı. Kızın ona duyduğu üzüntü o dereceye vardı ki, öldüğü gece onunla aynı örtünün altında sabahladı ve bunu onunla ve vuslatıyla olan son ahdi kıldı. Sonra da ölünceye kadar onun ardından duyduğu keder kendisinden hiç ayrılmadı.
وإن للوصل المختلس الذي يُخاتل به الرقباء ويتحفظ به من الحُضَّر، مثل الضحك المستور، والنحنحة، وجَوَلان الأيدي، والضغط بالأجناب، والقرص باليد والرجل، لموقعًا من النفس شهيًّا. وفي ذلك أقول:
Gözetleyenleri atlatarak ve meclistekilerden sakınarak kaçamak yapılan vuslatın —gizli gülüşmeler, öksürüp boğaz temizlemeler, ellerin gezinmesi, böğürlerle sıkıştırmalar, el ve ayakla çimdiklemeler gibi— nefiste pek hoş ve çekici bir yeri vardır. Bu hususta şöyle derim (مديد) :
إِنَّ لِلْوَصْلِ الخَفِيِّ مَحلًّا لَيْسَ لِلْوَصْلِ المَكِينِ الجَلِيِّ
Gizli vuslatın öyle bir yeri vardır ki, Sağlam ve açık vuslatta o yoktur.
لَذَّةٌ أَمْرُها بِارْتِقَابٍ كَمسيرٍ فِي خِلَالِ النقيِّ
O, kol kola korku ve gözetleme içinde yaşanan bir lezzettir; Tıpkı kum tepelerinin arasından yürüyüp geçmek gibi.
خبر
Bir Haber
ولقد حدثني ثقة من إخواني جليل من أهل البيوتات أنه كان علق في صباه جارية كانت في بعض دور آله، وكان ممنوعًا منها، فهام عقلُه بها. قال لي: فتنزهنا يومًا إلى بعض ضياعنا بالسهلة غربيَّ قرطبة مع بعض أعمامي، فتمشَّينا في البساتين، وأُبعدنا عن المنازل، وانبسطنا على الأنهار، إلى أن غيَّمت السماء وأقبل الغيث، فلم يكن بالحضرة من الغطاء ما يكفي الجميع. قال: فأمر عمي ببعض الأغطية فأُلقي عليَّ، وأمرها بالاكتنان معي، فظن بما شئت من التمكُّن على أعين الملأ وهم لا يشعرون، ويا لك من جمع كخَلاء، واحتفال كانفراد! قال لي: فوالله لا نسيت ذلك اليوم أبدًا، ولعهدي به وهو يحدثني بهذا الحديث وأعضاؤه كلها تضحك، وهو يهتز فرحًا على بُعد العهد وامتداد الزمان. ففي ذلك أقول شعرًا، منه:
Soylu ailelere mensup, saygın ve güvenilir bir dostum bana gençliğinde ailesinin evlerinden birinde bulunan bir cariyeye tutulduğunu, ancak ona ulaşmasının engellendiğini ve bu yüzden aklının onunla başından gittiğini anlattı. Bana dedi ki: “Bir gün amcalarımdan bazılarıyla birlikte Kurtuba'nın batısındaki Sehle'de bulunan çiftliklerimizden birine gezintiye çıktık. Bahçelerde yürüdük, evlerden uzaklaştık ve nehir kenarlarında yayılıp oturduk. Derken gökyüzü bulutlandı ve yağmur başladı; yanımızda herkese yetecek kadar örtü yoktu.” Dedi ki: “Amcam bazı örtülerin getirilmesini emretti, birini benim üzerime attılar ve cariyeye de benimle birlikte örtünün altına girmesini emretti. Artık herkesin gözü önünde, onlar hiçbir şeyin farkında değilken ele geçen fırsatı var sen düşün! Ne hoş bir kalabalıktı ki tenhalık gibi, ve ne hoş bir toplanmaydı ki baş başa kalmak gibi! Vallahi o günü asla unutmam.” Onun bana bu olayı anlatırkenki halini hatırlıyorum da, üzerinden bunca zaman geçmiş ve aradaki süre uzamış olmasına rağmen bütün uzuvları gülüyor ve sevinçten içi içine sığmıyordu. Bu hususta bir şiir söylerim; ondan bir beyit şöyledir (خفيف) :
يَضْحَكُ الرَّوْضُ وَالسَّحَائِبُ تَبْكِي كَحَبِيبٍ رَآهُ صَبٌّ مُعَنَّى
Bulutlar ağlarken bahçe gülüyor, Tıpkı dertli âşığın gördüğü sevgili gibi.
خبر
Bir Haber
ومن بديع الوصل ما حدَّثني به بعض إخواني أنه كان في بعض المنازل المُصاقبة له هوًى، وكان في المنزلين موضع مطلع من أحدهما على الآخر، فكانت تقف له في ذلك الموضع، وكان فيه بعضُ البُعد، فتسلم عليه ويدها ملفوفة في قميصها، فخاطبها مستخبرًا لها عن ذلك، فأجابته: إنه ربما أُحِسَّ من أمرنا شيء فوقف لك غيري فسلَّم عليك فرددتَ عليه، فصح الظن، فهذه علامة بيني وبينك؛ فإذا رأيت يدًا مكشوفة تشير نحوك بالسلام فليست يدي، فلا تُجاوب.
Vuslatın en hoş örneklerinden biri de dostlarımdan birinin bana anlattığı şu olaydır: Kendi evine bitişik evlerden birinde gönül verdiği biri varmış. İki evde, birinden diğerine bakılabilen bir yer bulunuyormuş. Kız orada onun için dururmuş —ki arada biraz mesafe varmış— ve elini gömleğine sarmış halde ona selam verirmiş. Dostum bunun sebebini sorup öğrenmek için onunla konuşmuş. Kız ona şu cevabı vermiş: “Olur da durumumuzdan bir şey sezilir ve benden başkası senin karşısına geçip sana selam verir, sen de ona karşılık verirsen şüpheleri doğrulanmış olur. Bu, seninle benim aramda bir işarettir; şayet açık bir elin sana doğru selamla işaret ettiğini görürsen bil ki o benim elim değildir, sakın karşılık verme.”
وربما استُحلي الوصال واتفقت القلوب حتى يقع التخلج في الوصال، فلا يُلتفت إلى لائم، ولا يُستتر من حافظ، ولا يُبالَى بناقل، بل العذل حينئذٍ يُغري. وفي صفة الوصل أقول شعرًا، منه:
Bazen de vuslat tatlılaşır ve kalpler birbirine öyle uyum sağlar ki, vuslatta pervasızlık baş gösterir; artık ne kınayana dönüp bakılır, ne gözetleyenden gizlenilir, ne de laf taşıyana aldırış edilir. Hatta o vakit kınama bile insanı daha çok kışkırtır. Vuslatın vasfı hakkında bir şiir söylerim; ondan bazı beyitler şöyledir (سريع) :
كَمْ دُرْتُ حَوْلَ الحُبِّ حَتَّى لَقَدْ حَصلتُ فِيهِ كَحُصُولِ الفَرَاشِ
Aşkın etrafında nice döndüm durdum da sonunda Pervanenin ateşe düşmesi gibi içine düştüm.
ومنه:
Yine ondandır (سريع) :
تَعْشُو إِلَى الوَصْلِ دَوَاعِي الهَوَى كَمَا سَرَى نَحْوَ سَنَا النَّارِ عَاشِ
Aşkın dürtüleri vuslatın ışığına doğru geceleyin yürür, Tıpkı geceleyin gözü seçmeyen kimsenin ateşin parıltısına doğru yürümesi gibi.
ومنه:
Yine ondandır (سريع) :
عَلَّلَنِي بِالوَصْلِ من سَيِّدِي كَمِثْلِ تَعْلِيلِ الظِّمَاءِ العِطَاشِ
Efendimden gelen vuslatla beni avuttular, Tıpkı susuzluktan ciğeri yananların avutulması gibi.
ومنه:
Yine ondandır (سريع) :
لَا تُوقِفِ العَيْنَ عَلَى غَايَةٍ فَالحُسْنُ فِيهِ مُسْتَزِيدٌ وَبَاشِ
Gözü belli bir sınırda durdurma, Zira ondaki güzellik hep artmakta ve güler yüz göstermektedir.
وأقول من قصيدة لي:
Bir kasidemde şöyle derim (سريع) :
هَلْ لِقَتِيلِ الحُبِّ مِنْ وَادِي أَمْ هَلْ لِعَانِي الحُبِّ مِنْ فَادِي
Aşk kurbanının diyetini ödeyecek biri var mıdır? Yahut aşk esirini fidye verip kurtaracak biri var mıdır?
أَمْ هَلْ لِدَهْرِي عَوْدَةٌ نَحْوَهَا كَمِثْلِ يَوْمٍ مَرَّ فِي الوَادِي
Yoksa zamanımın ona doğru bir dönüşü var mıdır, Vadide geçen o gün gibi bir güne?
ظَلِلْتُ فِيهِ سَابِحًا صَادِيًا يَا عَجَبًا لِلسَّابِحِ الصَّادِي
O gün orada hem yüzüyor hem de susuzluktan yanıyordum; Şaşılır doğrusu hem yüzüp hem susuz kalana!
ضَنيتُ يَا مَوْلَايَ وَجْدًا فَمَا تُبْصِرُنِي أَلْحَاظُ عُوَّادِي
Ey efendim, aşk derdiyle öyle eridim ki, artık Ziyaretime gelenlerin bakışları beni göremez oldu.
كَيْفَ اهْتَدَى الوَجْدُ إِلَى غَائِبٍ عَنْ أَعْيُنِ الحَاضِرِ وَالبَادِي
Aşk acısı, kaybolup gitmiş birine nasıl yol buldu, Şehirlinin ve çölde yaşayanın gözlerinden silinmişken?
مَلَّ مُدَاوَاتِي طَبِيبِي فَقَدْ يَرْحَمُنِي لِلسُّقْمِ حُسَّادِي
Tabibim beni tedavi etmekten usandı; öyle ki Hastalığımdan dolayı beni kıskananlar bile bana acır oldu.