Binûn

Vefa Bâbı

Kaynak: Güvercin Gerdanlığı — Tavku’l-Hamâme · İbn Hazm · Hindawi neşri · Türkçe çeviri

باب الوفاء

Vefa Bâbı

ومن حميد الغرائز وكريم الشِّيم وفاضل الأخلاق في الحُبِّ وغيرِه الوفاءُ، وإنه لمن أقوى الدلائل وأوضح البراهين على طِيب الأصل، وشَرف العُنصر، وهو يتفاضل بالتفاضل اللازم للمخلوقات. وفي ذلك أقول قطعةً، منها:

Sevgide ve başka hususlarda övülen huylardan, asil tabiatlardan ve üstün ahlâktan biri de vefadır. Vefa, soyun temizliğine ve cevherin şerefine en güçlü delillerden ve en açık burhanlardan biridir. O, yaratılmışlar için kaçınılmaz olan derece farkına göre üstünlük kazanır. Bu hususta bir kıta söylerim, ondan bir beyit:

أَفْعَالُ كُلِّ امْرِئٍ تُنْبِي بِعُنْصُرِهِ وَالعَيْنُ تُغْنِيكَ عَنْ أَنْ تَطْلُبَ الأَثَرَا

Her kişinin fiilleri kendi cevherini haber verir; Bizzat gördüğün şey, seni iz aramaktan müstağni kılar.

ومنها:

Aynı kıtadandır:

وَهَلْ تَرَى قَطُّ دِفْلى أَنْبَتَتْ عِنَبًا أَوْ تَذْخرُ النَّحْل فِي أَوْكَارِهَا الصَّبِرَا

Zakkumun üzüm verdiğini hiç görür müsün, Yahut arıların kovanlarında acı sabır otu biriktirdiğini?

وأول مراتب الوفاء أن يفيَ الإنسان لمن يفي له. وهذا فرض لازم، وحق واجب على المحب والمحبوب، لا يحول عنه إلا خبيث المحتد لا خَلاقَ له ولا خير عنده. ولولا أن رسالتنا هذه لم نقصد بها الكلام في أخلاق الإنسان وصفاته المطبوعة والتطبُّع بها، وما يزيد من المطبوع بالتطبع وما يضمحل من التطبُّع بعدم الطبع، لزدتُ في هذا المكان ما يجب أن يوضع في مثله، ولكنا إنما قصدنا التكلُّم فيما رغبته من أمر الحب فقط. وهذا أمر كان يطول جدًّا؛ إذ الكلام فيه يتفنن كثيرًا.

Vefanın ilk mertebesi, insanın kendisine vefa gösterene vefa göstermesidir. Bu, seven ve sevilen üzerinde kesin bir farz ve vacip bir haktır; bundan ancak mayası bozuk, nasipten yoksun ve kendisinde hiçbir hayır bulunmayan kimse döner. Eğer bu risalemizde insanın ahlâkı, doğuştan gelen sıfatları ve sonradan kazanılan huyları, doğuştan gelenin çabayla ne kadar arttığı ve sonradan kazanılanın tabiatta karşılığı olmadığında nasıl yok olup gittiği hakkında konuşmayı kastetmemiş olsaydık, bu makamda benzeri yerlere konulması gereken şeyleri eklerdim. Fakat biz yalnızca senin arzu ettiğin sevgi bahsi hakkında konuşmayı amaçladık. Bu ise çok uzayacak bir konudur; zira bu husustaki söz pek çok dala ayrılır.

خبر

Bir Haber

ومن أرفع ما شاهدته من الوفاء في هذا المعنى وأهوله شأنًا قصَّة رأيتها عِيانًا، وهو أني أعرف مَن رَضِي بقطيعة محبوبه وأعزِّ الناس عليه، ومن كان الموت عنده أحلى من هجر ساعة في جَنب طيِّه لسرٍّ أودعه، والتزم محبوبه يمينًا غليظةً ألَّا يكلمه أبدًا، ولا يكون بينهما خبرٌ أو يفضح إليه ذلك السر. على أن صاحب ذلك السرِّ كان غائبًا، فأبى من ذلك، وتمادى هو على كتمانه، والثاني على هجرانه إلى أن فرَّقت بينهما الأيام.

Bu manada vefaya dair şahit olduğum en yüce ve durumu en dehşet verici şey, bizzat gözlerimle gördüğüm bir kıssadır: Ben öyle birini tanıyorum ki, kendisine emanet edilen bir sırrı saklamak uğruna, sevgilisinin ve insanlar arasında kendisine en aziz olan kimsenin kendisiyle alakasını kesmesine razı oldu; oysa onun katında ölüm, bir saatlik ayrılıktan daha tatlıydı. Sevgilisi, o sırrı kendisine açıklamadıkça onunla ebediyen konuşmamaya ve aralarında hiçbir haberleşme olmamasına dair ağır bir yemin etmişti. Üstelik o sırrın sahibi de ortada yoktu. Buna rağmen o kimse sırrı açıklamaktan kaçındı; kendisi sırrı gizlemekte, öteki de onu terk etmekte direndi ve sonunda günler ikisini birbirinden ayırdı.

ثم مرتبة ثانية، وهو الوفاء لمن غَدر، وهي للمُحب دون المحبوب، وليس للمحبوب ها هنا طريق ولا يلزمه ذلك، وهي خُطة لا يُطيقها إلا جَلْد قويٌّ واسع الصدر، حرُّ النفس، عظيم الحِلْم، جليل الصبر، حَصِيف العقل، ماجد الخُلُق، سالم النية. ومن قابل الغدر بمثله فليس بمُستأهل للملامة، ولكن الحال التي قدمنا تفوقها جدًّا وتفوتها بُعدًا. وغاية الوفاء في هذه الحال تركُ مكافأة الأذى بمثله، والكف عن سيئ المعارضة بالفعل والقول، والتأني في جرِّ حَبل الصحبة ما أمكن، ورُجيت الألفة، وطُمع في الرجعة، ولاحت للعودة أدنى مخيلة، وشيمت منها أقل بارقة، أو توجس منها أيسر علامة.

Sonra ikinci bir mertebe gelir ki, o da vefasızlık edene vefa göstermektir. Bu, sevilene değil sevene mahsustur; burada sevilenin izleyeceği bir yol yoktur ve bu ona lazım da gelmez. Bu öyle bir tutumdur ki, ona ancak metin, güçlü, gönlü geniş, ruhu hür, hilmi büyük, sabrı yüce, aklı sağlam, ahlâkı asil ve niyeti temiz olan kimse güç yetirebilir. Vefasızlığa misliyle karşılık veren kimse kınanmayı hak etmez; fakat az önce zikrettiğimiz hal bundan çok daha üstündür ve onu fersah fersah geride bırakır. Bu durumda vefanın son noktası, eziyete misliyle karşılık vermeyi terk etmek, fiil ve sözle kötü biçimde mukabele etmekten geri durmak, ülfet umulduğu, geri dönüş arzulandığı, dönüş için en küçük bir belirti göründüğü, ondan en ufak bir parıltı sezildiği yahut en hafif bir alâmet hissedildiği sürece dostluk ipini mümkün olduğunca ağırdan alarak çekmektir.

فإذا وقع اليأس واستحكم الغيظ حينئذٍ والسلامة من غرك، والأمن من ضرك، والنجاة من أذاك، وأن يكون ذكر ما سلف مانعًا من شفاء الغيظ فيما وقع، فرَعْي الأذمة حق وَكِيد على أهل العقول، والحنين إلى ما مضى، وألا ينسى ما قد فرغ منه وفنيت مدته أثبت الدلائل على صحة الوفاء. وهذه الصفة حسنة جدًّا، وواجب استعمالها في كل وجهٍ من وجوه معاملات الناس فيما بينهم على أي حالٍ كانت.

Fakat ümit kesilir ve öfke iyice yerleşirse, o zaman vefanın gereği, karşı tarafın senin gadrinden emin olması, zararından güvende kalması, eziyetinden kurtulması ve geçmişte yaşananların hatırasının, olup bitenler hususunda öfkeyi dindirmeye (intikam almaya) engel olmasıdır. Zira ahdi gözetmek akıl sahipleri üzerinde kesin bir haktır; geçmişe özlem duymak ve üzerinden zaman geçip bitmiş olan şeyleri unutmamak, vefanın sağlamlığına en kuvvetli delildir. Bu sıfat çok güzeldir ve insanların kendi aralarındaki muamelelerin her yönünde, hangi halde olursa olsun uygulanması vaciptir.

خبر

Bir Haber

ولعهدي برجل من صَفوة إخواني قد علق بجاريةٍ فتأكد الود بينهما، ثم غدرت بعهده، ونقَضت وُدَّه، وشاع خبرهما، فوجد لذلك وجدًا شديدًا.

Seçkin dostlarımdan bir adam bilirim; bir cariyeye gönül vermişti ve aralarındaki sevgi iyice pekişmişti. Sonra cariye onun ahdine ihanet etti, sevgisini bozdu ve haberleri yayıldı; dostum bu yüzden çok şiddetli bir acı duydu.

خبر

Bir Haber

وكان لي مرةً صديق، ففسدت نيَّتُه بعد وَكِيد مودة لا يُكفر بمثلها، وكان علم كل واحد منا سرَّ صاحبه، وسقطت المئونة، فلما تغير عليَّ أفشى كل ما اطَّلع لي عليه مما كنت اطلعت منه على أضعافه، ثم اتَّصل به أن قوله فيَّ قد بلغني؛ فجزع لذلك وخشي أن أُقارضه على قبيح فعلته، وبلغني ذلك فكتبتُ إليه شعرًا أؤنسه فيه وأعلمه أني لا أقارضه.

Bir zamanlar benim bir dostum vardı; böylesine nankörlük edilmeyecek kadar sağlam bir sevgiden sonra niyeti bozuldu. Oysa her birimiz diğerinin sırrını bilirdi ve aramızda resmiyet kalkmıştı. Bana karşı tavrı değişince, benim onun hakkında kat kat fazlasını bildiğim hallere karşılık, benim hakkımda öğrendiği her şeyi ifşa etti. Sonra benim hakkımda söylediklerinin kulağıma kadar geldiğini öğrendi; bundan dolayı telaşa kapıldı ve bu çirkin davranışına misliyle karşılık vermemden korktu. Bu durum bana ulaşınca, kendisine gönlünü ferahlatan ve ona misliyle karşılık vermeyeceğimi bildiren bir şiir yazdım.

خبر

Bir Haber

ومما يدخل في هذا الدرج، وإن كان ليس منه ولا هذا الفصل المتقدم من جنس الرسالة والباب، ولكنه شبيه له على ما قد ذكرنا وشرطنا، وذلك أن محمد بن وليد بن مكسير الكاتب كان مُتصلًا بي ومُنقطعًا إليَّ أيام وزارة أبي — رحمة الله عليه — فلما وقع بقُرطبة ما وقع وتغيرت أحوالٌ خرج إلى بعض النواحي فاتَّصل بصاحبها، فعرض جاهُه وحدثت له وَجاهة وحالٌ حسنة، فحللتُ أنا تلك الناحية في بعض رحلتي فلم يُوَفِّني حقي، بل ثَقُل عليه مكاني وأساء معاملتي وصُحْبتي، وكلَّفته في خلال ذلك حاجةً لم يقُم فيها ولا قعَد، واشتغل عنها بما ليس في مثله شُغل، فكتبتُ إليه شعرًا أعاتبه فيه، فجاوبني مستعتبًا على ذلك، فما كلَّفته حاجةً بعدها. ومما لي في هذا المعنى، وليس من جنس الباب ولكنه يشبهه، أبيات قلتها، منها:

Risalenin ve bu bâbın cinsinden olmasa da—tıpkı bir önceki faslın da olmadığı gibi—daha önce zikrettiğimiz ve şart koştuğumuz üzere ona benzemesi bakımından bu sıraya giren şeylerden biri de şudur: Kâtip Muhammed b. Velîd b. Meksîr, babamın—Allah'ın rahmeti üzerine olsun—vezirliği günlerinde benimle sıkı fıkıydı ve tamamen bana bağlanmıştı. Kurtuba'da olanlar olup da haller değişince bazı bölgelere çıktı ve oranın hâkimiyle irtibat kurdu; böylece itibarı genişledi, mevki ve güzel bir hal sahibi oldu. Ben bazı yolculuklarım sırasında o bölgeye indiğimde bana hakkımı vermedi; aksine varlığım ona ağır geldi, bana kötü muamele etti ve dostluğu bozdu. Bu esnada kendisinden bir iş rica ettim; o işle hiç ilgilenmedi ve benzeriyle meşgul olunmayacak şeylerle oyalanıp ondan yüz çevirdi. Bunun üzerine kendisine sitem ettiğim bir şiir yazdım. O da bana özür dileyerek ve gönlümü almaya çalışarak cevap verdi; ondan sonra da kendisinden bir daha hiçbir şey istemedim. Bu manada söylediğim, bâbın cinsinden olmamakla birlikte ona benzeyen beyitlerimden bazıları şunlardır:

وَلَيْسَ يُحْمَدُ كِتْمَانٌ لِمُكْتَتِمٍ لَكِنَّ كَتْمَكَ مَا أَفْشَاهُ مُفْشِيهِ

Sırrını saklayanın sırrını saklamak övülecek bir şey değildir; Asıl övülecek olan, sırrı ifşa edenin ifşa ettiği şeyi senin saklamandır.

كَالجُودِ بِالوَفْرِ أَسْنَى مَا يَكُونُ إِذَا قَلَّ الوُجُودُ لَهُ أَوْ ضَنَّ مُعْطِيهِ

Tıpkı mal ile cömertlik etmenin en yüce olduğu zamanın, Malın az bulunduğu yahut verenin cimrilik ettiği zaman olması gibi.

ثم مَرتبة ثالثة؛ وهي الوفاء مع اليأس الباتِّ، وبعد حلول المنايا وفجاءات المنون. وإن الوفاء في هذه الحالة لأجلُّ وأحسن منه في الحياة، ومع رجاء اللقاء.

Sonra üçüncü bir mertebe gelir; o da kesin ümitsizlik halindeki ve ölümlerin gelip çatmasından, ecelin ansızın bastırmasından sonraki vefadır. Şüphesiz bu haldeki vefa, hayattaki ve kavuşma ümidi varken gösterilen vefadan çok daha yüce ve daha güzeldir.

خبر

Bir Haber

ولقد حدَّثتني امرأة أثق بها أنها رأت في دار محمد بن أحمد بن وهب، المعروف بابن الركيزة، من وَلد بدر الداخل مع الإمام عبد الرحمن بن معاوية — رضي الله عنه — جاريةً رائعةً جميلةً كان لها مولًى فجاءته المنيَّة، فبيعت في تركته، فأبت أن ترضى بالرجال بعده، وما جامَعها رجل إلى أن لقيت الله عز وجل، وكانت تُحسنُ الغناء فأنكرت علمَها به، ورضيت بالخدمة والخروج عن جملة المتخذات للنَّسل واللذة والحال الحسنة وفاءً منها لمن دثر ووارته الأرض والْتأمت عليه الصفائح. ولقد رامها سيدُها المذكورُ أن يضمَّها إلى فراشه مع سائر جواريه ويُخرجها مما هي فيه فأبتْ، فضربها غير مرةٍ وأوقع بها الأدب، فصبرت على ذلك كله، فأقامت على امتناعها. وإن هذا من الوفاء غريب جدًّا.

Güvendiğim bir kadın bana şunu anlattı: İmam Abdurrahman b. Muâviye radıyallâhu anh ile birlikte [Endülüs'e] giren Bedr'in soyundan gelen ve İbnü'r-Rekîze diye tanınan Muhammed b. Ahmed b. Vehb'in evinde son derece alımlı ve güzel bir cariye görmüş. Bu cariyenin bir efendisi varmış; efendisine ölüm gelip çatınca cariye onun terekesi içinde satılmış. Ancak ondan sonra erkeklere razı olmayı reddetmiş ve Allah azze ve celle'ye kavuşuncaya kadar hiçbir erkek onunla birlikte olmamış. Cariye iyi şarkı söylemeyi bilirmiş; fakat bunu bildiğini inkâr etmiş. Çürüyüp giden, toprağın örttüğü ve üzerinde mezar taşlarının kapandığı efendisine vefasından ötürü; soy sop, haz ve güzel bir hayat için edinilen kadınlar zümresinden çıkmaya ve hizmetçilik yapmaya razı olmuş. Adı geçen efendisi, onu diğer cariyeleriyle birlikte yatağına almayı ve içinde bulunduğu halden çıkarmayı istemişse de cariye bunu kabul etmemiş. Efendisi onu defalarca dövmüş ve kendisine eziyet edip cezalandırmış; fakat o bütün bunlara sabrederek direnişini sürdürmüş. Doğrusu bu, vefanın son derece nadir görülen bir örneğidir.

واعلم أن الوفاء على المحب أوجب منه على المحبوب، وشرطه له ألزم؛ لأن المحب هو البادي باللُّصوق والتعرُّض لعقد الأذمة، والقاصد لتأكيد المودة، والمستدعي صحة العشرة، والأول في عدد طلاب الأصفياء، والسابق في ابتغاء اللذة باكتساب الخلة، والمقيد نفسه بزمام المحبة قد عقلها بأوثق عقال، وخطمها بأشد خطام، فمن قسره على هذا كله إن لم يُرد إتمامه؟ ومن أجبره على استجلاب المِقة إن لم يَنْوِ ختمها بالوفاء لمن أراده عليها؟ والمحبوب إنما هو مجلوب إليه، ومقصود نحوه، ومُخيَّر في القبول أو الترك، فإن قبل فغاية الرجاء، وإن أبى فغير مستحقٍّ للذم. وليس التعرُّض للوصل والإلحاح فيه والتأني لكل ما يُستجلب به من الموافقة وتصفية الحضرة والمغيب من الوفاء في شيء؛ فحظ نفسه أراد الطالب، وفي سُروره سَعى، وله احتطب، والحب يدعوه ويَحْدوه على ذلك شاء أو أبَى، وإنما يُحمد الوفاء ممن يقدر على تركه.

Bil ki vefa, seven kimseye sevilenden daha vaciptir ve vefa şartı onun için daha bağlayıcıdır. Çünkü bağlanmayı ilk başlatan, ahit bağlamak için ortaya çıkan, sevgiyi pekiştirmeyi amaçlayan, sağlıklı bir dostluk talep eden, samimi dostlar arayanlar arasında ilk sırada yer alan, dost kazanmak suretiyle hazza ulaşmakta öne geçen ve nefsini en sağlam bağla bağlayıp en sıkı yularla zaptederek sevgi dizginiyle kayıt altına alan bizzat seven kimsedir. Eğer bu işi tamamlamak istemiyorsa bütün bunlara onu kim zorladı? Şayet sevgisini, bu hususta arzuladığı kimseye vefa göstererek taçlandırmaya niyet etmediyse, sevgi celbetmeye onu kim mecbur etti? Sevilense sadece kendisine yönelinen, kendisine kastolunan ve kabul yahut terk etmekte muhayyer bırakılan kimsedir; kabul ederse bu, ümidin son noktasıdır; reddederse kınanmayı hak etmez. Kavuşmak için çabalamak, bu konuda ısrarcı olmak, uyumu sağlayacak her şeye sabırla yaklaşmak, huzurda ve gıyapta samimiyeti korumak vefadan sayılmaz; zira talep eden kimse bunlarla kendi nefsinin payını istemiş, kendi sevinci için çabalamış ve kendi çıkarına çalışmıştır. İster istemez aşk onu buna çağırır ve sürükler. Vefa ise ancak onu terk etmeye gücü yeten kimseden geldiğinde övülür.

وللوفاء شُروط على المحبين لازمة؛ فأولها أن يحفظ عهدَ محبوبه ويرعى غيبته، وتستوي علانيته وسريرته، ويطوي شره وينشر خيره، ويغطي على عيوبه، ويحسن أفعاله، ويتغافل عما يقع منه على سبيل الهفوة، ويرضى بما حمله، ولا يكثر عليه بما ينفر منه، وألا يكون طُلعةً ثئُوبًا ولا مَلَّةً طَروقًا. وعلى المحبوب إن ساواه في المحبَّة مثلُ ذلك، وإن كان دونه فيها فليس للمحب أن يكلفه الصعود إلى مرتبته، ولا له الاستشاطة عليه بأن يسومه الاستواء معه في درجته، وبحسبه منه حينئذٍ كتمان خبره، وألا يقابله بما يكره ولا يُخيفه به، وإن كانت الثالثة؛ وهي السلامة مما يلقى بالجملة، فَلْيَقنع بما وجد، وليأخذ من الأمر ما استدف، ولا يطلب شرطًا ولا يقترح حقًّا، وإنما له ما سنح بجده أو ما حان بكده. واعلم أنه لا يستبين قُبح الفعل لأهله؛ ولذلك يتضاعف قُبحه عند من ليس من ذويه، ولا أقول قولي هذا مُمتدحًا، ولكن آخذًا بأدب الله عز وجل: {وَأَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ}.

Vefanın, sevenlerin uyması gereken zorunlu şartları vardır. Bunların ilki; sevgilisinin ahdini koruması, yokluğunda onun hukukunu gözetmesi, dışıyla içinin bir olması, onun kötülüğünü dürerek saklayıp iyiliğini yayması, kusurlarını örtmesi, davranışlarını güzel görmesi, sürçme kabilinden yaptığı hataları görmezden gelmesi, kendisine yüklediği şeylere razı olması, hoşlanmadığı şeylerle onun üzerine çok varmaması; ayrıca her şeye burnunu sokan uyuşuk ve üşengeç biri yahut bıktıracak kadar zamansız gelen biri olmamasıdır. Eğer sevilen de sevgide ona denkse, onun üzerine de aynısı düşer. Şayet sevgide ondan daha aşağı bir derecedeyse, sevenin onu kendi mertebesine çıkmakla yükümlü tutmaya ve kendi derecesinde eşit olmaya zorlayarak ona öfkelenmeye hakkı yoktur. Bu durumda sevgilisinin, onun sırrını saklaması, hoşlanmadığı şeylerle karşısına çıkmaması ve bunlarla onu korkutmaması kendisine yeter. Eğer üçüncü durum söz konusuysa—ki bu da karşılaştığı şeylerden bütünüyle salim kalmasıdır—bulduğuna kanaat etsin, işin kolayına geleni alsın; ne bir şart koşsun ne de bir hak talep etsin. Onun payına düşen, ancak talihiyle karşısına çıkan yahut çabasıyla elde ettiği şeydir. Bil ki yapılan işin çirkinliği, onu yapanlara görünmez; bu yüzdendir ki o işin çirkinliği, o sıfatı taşımayanların katında kat kat artar. Ben bu sözümü övünmek için değil, Allah azze ve celle'nin {وَأَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ} “Rabbinin nimetini ise anlat” edebiyle edeplenerek söylüyorum.

لقد مَنحني الله عز وجل من الوفاء لكُل من يَمُتُّ إليَّ بلقية واحدة، ووهبني من المحافظة لمن يتذمَّم مني ولو بمُحادثته ساعة حظًّا، أنا له شاكر وحامد، ومنه مُستمد ومستزيد. وما شيء أثقل عليَّ من الغدر، ولعمري ما سمحت نفسي قط في الفِكرة في إضرار مَن بيني وبينه أقل ذمام، وإن عظمت جريرته، وكثرت إليَّ ذنوبه. ولقد دهمني من هذا غيرُ قليل، فما جزيت على السُّوأَى إلا بالحُسنى، والحمد لله على ذلك كثيرًا. وبالوفاء أفتخر في كلمة طويلة ذكرت فيها ما مضَّنَا من النكبات، ودهمنا من الحل والترحال والتحول في الآفاق، أوَّلها:

Allah azze ve celle bana, tek bir kez görüşmekle bile olsa benimle bağ kuran herkese vefa göstermeyi lütfetti; bir saatlik sohbetle dahi olsa himayeme sığınan kimsenin hukukunu gözetmekten bana öyle bir pay bahşetti ki, bundan dolayı O'na şükrediyor, hamdediyor, O'ndan yardım ve artış diliyorum. Bana ihanet kadar ağır gelen hiçbir şey yoktur. Ömrüme yemin olsun ki, suçu ne kadar büyük ve bana karşı günahları ne kadar çok olursa olsun, aramızda en ufak bir ahit ve hukuk bulunan kimseye zarar verme düşüncesine nefsim asla izin vermemiştir. Başıma bu türden azımsanmayacak kadar çok şey geldi; fakat ben kötülüğe yalnızca iyilikle karşılık verdim. Bundan dolayı Allah'a çokça hamdolsun. Bizi acıtan felaketleri, başımıza gelen konup göçmeleri ve ufuklarda dolaşıp durmaları anlattığım uzun bir şiirimde vefa ile övünürüm; şiirin başı şöyledir :

وَلَّى فَوَلَّى جَمِيلُ الصَّبْرِ يَتْبَعُهُ وَصَرَّحَ الدَّمْعُ مَا تُخْفِيهِ أَضْلُعُهُ

O sırt çevirip gitti, güzelim sabır da peşi sıra çekip gitti; Gözyaşı ise sinesinin gizlediği şeyi açıkça ortaya döktü.

جِسْمٌ مَلُولٌ وَقَلْبٌ آلِفٌ فَإِذَا حَلَّ الفِرَاقُ عَلَيْهِ فَهْوَ مُوجِعُهُ

Usanmış bir beden ve ülfet etmeye alışkın bir kalp; ne zaman ki Ayrılık gelip çatsa, onu acılara gark eder.

لَمْ تَسْتَقرَّ بِهِ دَارٌ وَلَا وَطَنٌ وَلَا تَدَفَّأَ مِنْهُ قَطُّ مَضْجعُهُ

Onunla ne bir yurt istikrar buldu ne de bir vatan; Onunla yatağı da asla ısınmadı.

كَأَنَّمَا صِيغَ مِنْ رَهْوِ السَّحَابِ فَمَا تَزَالُ رِيحٌ إِلَى الآفَاقِ تَدْفَعُهُ

Sanki o, durgun ve ince buluttan yoğrulmuş gibidir; Rüzgâr onu durmaksızın ufuklara doğru sürükler.

كَأَنَّمَا هُوَ تَوْحِيدٌ تَضِيقُ بِهِ نَفْسُ الكَفُورِ فَتَأْبَى حِينَ تُودعُهُ

Sanki o, tevhid inancıdır ki daralır onunla Nankörün nefsi; kendisine emanet edildiğinde onu kabul etmeyi reddeder.

أُوْ كَوْكَبٌ قَاطِعٌ فِي الأُفْقِ مُنْتَقِلٌ فَالسَّيْرُ يُغْرِبُهُ حِينًا وَيُطْلِعُهُ

Yahut ufukta mesafeler kat edip yer değiştiren bir yıldızdır; Yürüyüşü onu bazen batırır, bazen de doğurur.

أَظُنُّهُ لَوْ جزته أَوْ تُسَاعِدُهُ أَلْقَتْ عَلَيْهِ انْهِمَالَ الدَّمْعِ يَتْبَعُهُ

Sanırım yanından geçsen yahut ona yardım edecek olsan, Peşi sıra sağanak gibi boşanan gözyaşlarını onun üzerine bırakırdı.

وبالوفاء أيضًا أفتخر في قصيدة لي طويلة أوردتها، وإن كان أكثرها ليس من جنس الكتاب، فكان سبب قولي لها أن قومًا من مُخالفيَّ شرقوا بي فأساءوا العتب في وجهي، وقذفوني بأني أعضدُ الباطل بحُجتي، عجزًا منهم عن مُقاومة ما أوردته من نَصر الحق وأهله، وحسدًا لي، فقلت وخاطبت بقصيدتي بعض إخواني، وكان ذا فهم، منها:

Çoğu kısmı bu kitabın cinsinden olmasa da burada zikrettiğim uzun bir kasidemde de yine vefa ile övünürüm. Bu kasideyi söylememin sebebi şuydu: Muhaliflerimden bir topluluk beni çekemediler ve yüzüme karşı çirkin sitemlerde bulundular; hakkı ve hak ehlini savunmak için ortaya koyduğum delillere karşı koymaktan aciz kaldıkları ve beni kıskandıkları için, delilimle batılı desteklediğim iftirasını attılar. Bunun üzerine bu kasidemi söyledim ve onunla anlayış sahibi dostlarımdan birine hitap ettim. O kasideden bazı beyitler şunlardır :

وَخُذْنِي عَصَا مُوسَى وَهَاتِ جَمِيعَهُمْ وَلَو أَنَّهُمْ حَيَّاتُ ضَالٍ نَضَانِضُ

Beni Mûsâ'nın asası olarak al ve onların hepsini getir; Onlar dili durmadan kıpırdayan yabani ağaç yılanları olsalar bile!

ومنها:

Yine ondan :

يُرِيغُونَ فِي عيني عَجَائِب جَمَّة وَقَدْ يَتَمَنَّى اللَّيْثُ وَاللَّيْثُ رَابِضُ

Gözümün içine baka baka pek çok tuhaf şey peşinde koşuyorlar; Oysa aslan yatağında uzanmışken bile bazen av arzulanır.

ومنها:

Yine ondan :

وَيَرْجُونَ مَا لَا يَبْلُغُونَ كَمِثْلِ مَا يُرَجِّي مُحَالًا فِي الإِمَامِ الرَّوَافِضُ

Ulaşamayacakları şeyleri umuyorlar; tıpkı Râfızîlerin imam konusunda imkânsızı ummaları gibi.

ومنها:

Yine ondan :

وَلَوْ جَلَدِي فِي كُلِّ قَلْبٍ وَمُهْجَةٍ لَمَا أَثَّرَتْ فِيهَا العُيُونُ المَرَائِضُ

Eğer benim metanetim her kalpte ve her canda olsaydı, Baygın bakan gözler onlara hiç tesir etmezdi.

أَبَتْ عَنْ دَنِيءِ الوَصْفِ ضَرْبَةُ لَازِبٍ كَمَا أَبَتِ الفِعْلَ الحُرُوفُ الخَوَافِضُ

Kesin ve değişmez tabiatım alçakça vasıfları reddetti; Tıpkı cer harflerinin fiilin başına gelmeyi reddetmesi gibi.

ومنها:

Yine ondan :

وَرَأْيِي لَهُ فِي كُلِّ مَا غَابَ مَسْلَكٌ كَمَا تَسْلُكُ الجِسْمَ العُرُوقُ النَّوَابِضُ

Benim görüşümün, gizli kalan her şeye nüfuz eden bir yolu vardır; Tıpkı atan damarların bedenin her yerine yayılması gibi.

يَبِينُ مَدَبُّ النَّمْلِ فِي غَيْرِ مُشْكَلٍ ويُسترُ عَنْهُمْ لِلْفُيُولِ المَرَابِضُ

Karıncanın yürüdüğü yer bile hiçbir güçlük olmaksızın ona apaçık görünür; Onlara ise fillerin yattığı yerler bile gizli kalır.