Binûn

Tek Bir Bakışla Seven Kimsenin Bâbı

Kaynak: Güvercin Gerdanlığı — Tavku’l-Hamâme · İbn Hazm · Hindawi neşri · Türkçe çeviri

باب من أحب من نظرة واحدة

Tek Bir Bakışla Seven Kimsenin Bâbı

وكثيرًا ما يكون لُصوق الحب بالقلب من نظرة واحدة، وهو ينقسم قسمين، فالقسم الواحد مخالف للذي قبل هذا، وهو أن يعشق المرء صورةً لا يعلم من هي، ولا يدري لها اسمًا ولا مستقرًّا. وقد عرض هذا لغير واحد.

Çoğu zaman sevginin kalbe yapışması tek bir bakışla olur. Bu da iki kısma ayrılır: Birinci kısım, bundan önceki bâbın aksinedir; yani kişinin kim olduğunu bilmediği, adını ve kaldığı yeri öğrenemediği bir surete âşık olmasıdır. Bu durum birden fazla kişinin başına gelmiştir.

خبر

Haber

حدثني صاحبنا أبو بكر محمد بن أحمد بن إسحاق عن ثقة أخبره — سقط عني اسمه، وأظنه القاضي ابن الحذاء — أن يوسف بن هارون الشاعر المعروف بالرَّماديِّ كان مجتازًا عند باب العطارين بقُرطبة — وهذا الموضع كان مجتمعَ النساء — فرأى جاريةً أخذت بمجامع قلبه، وتخلَّل حبُّها جميعَ أعضائه، فانصرف عن طريق الجامع وجعل يَتبعها وهي ناهضة نحو القنطرة، فجازتها إلى الموضع المعروف بالرَّبَض. فلما صارت بين رياض بني مروان — رحمهم الله — المبنية على قبورهم في مقبرة الربض خَلْف النهر، نَظرت منه مُنفردًا عن الناس لا همَّة له غيرها، فانصرفت إليه فقالت له: ما لك تمشي ورائي؟ فأخبرها بعظيم بليَّته بها، فقالت له: دَعْ عنك هذا ولا تطلُب فضيحتي؛ فلا مطمع لك في النِّية، ولا إلى ما ترغبه سبيل. فقال: إني أقنع بالنظر. فقالت: ذلك مُباح لك. فقال لها: يا سيدتي، أحُرَّة أم مملوكة؟ قالت: مملوكة. فقال لها: ما اسمك؟ قالت: خلوة. قال: ولمن أنت؟ فقالت له: علمك والله بما في السماء السابعة أقرب إليك مما سألت عنه؛ فدع المحال. فقال لها: يا سيدتي، وأين أراكِ بعد هذا؟ قالت: حيث رأيتَني اليومَ في مثل تلك الساعة من كل جُمعة. فقالت له: إما أن تَنهض أنت وإما أنهض أنا. فقال لها: انهضي في حفظ الله. فنهضت نحو القَنطرة ولم يمكنه اتباعها؛ لأنها كانت تلتفت نحوه لترى أيُسايرها أم لا، فلما تجاوزت باب القنطرة أتى يقفوها فلم يقع لها على مسألة.

Dostumuz Ebû Bekir Muhammed b. Ahmed b. İshâk bana, kendisine haber veren güvenilir birinden —ki adı aklımdan çıktı, fakat Kadı İbnü'l-Hazzâ olduğunu sanıyorum— naklen anlattı: er-Remâdî diye tanınan şair Yûsuf b. Hârûn, Kurtuba'da —kadınların toplanma yeri olan— Attârlar Kapısı'nın yanından geçiyordu. Orada kalbini bütünüyle teshir eden ve sevgisi bütün azalarına işleyen bir cariye gördü. Bunun üzerine Ulu Cami yolundan dönüp köprüye doğru gitmekte olan cariyenin peşine düştü. Cariye köprüyü geçerek Rabad diye bilinen yere ulaştı. Nehrin arkasındaki Rabad Kabristanı'nda, Mervânoğulları rahimehümullâh'ın kabirleri üzerine inşa edilmiş bahçelerin arasına vardığında, bu adamın insanlardan ayrılıp tek başına kaldığını ve kendisinden başka bir derdi olmadığını gördü. Ona doğru dönüp: “Ne diye arkamdan yürüyorsun?” dedi. [Yûsuf] ona, kendisi yüzünden uğradığı büyük belayı anlattı. Cariye ona: “Bırak bu işleri de beni rezil etmeye kalkışma! Niyet ettiğin şeyde senin için hiçbir ümit, arzuladığın şeye ulaşmak için de hiçbir yol yoktur” dedi. [Yûsuf]: “Ben sadece bakmakla yetinirim” dedi. Cariye: “Bu sana mübahtır” dedi. [Yûsuf] ona: “Ey hanımefendim, hür müsün yoksa cariye mi?” diye sordu. “Cariyeyim” dedi. Ona: “Adın nedir?” diye sordu. “Halve” dedi. “Kime aitsin?” diye sordu. Cariye ona: “Vallahi yedinci kat gökte ne olduğunu bilmen, sorduğun bu şeyden sana daha yakındır; imkânsızı bırak!” dedi. [Yûsuf] ona: “Ey hanımefendim, bundan sonra seni nerede görebilirim?” diye sordu. Cariye: “Bugün beni gördüğün yerde, her cuma aynı saatte” dedi. Ardından ona: “Ya sen önden git ya da ben gideyim” dedi. [Yûsuf] ona: “Allah'ın hıfz و emanında sen git” dedi. Cariye köprüye doğru yürüdü; [Yûsuf] ise onu takip edemedi, çünkü cariye kendisiyle birlikte gelip gelmediğini görmek için dönüp arkasına bakıyordu. Cariye Köprü Kapısı'nı geçtikten sonra [Yûsuf] izini sürmek üzere arkasından gitti, fakat onun hakkında hiçbir bilgiye ulaşamadı.

قال أبو عمر، وهو يوسف بن هارون: فوالله لقد لازمت باب العطَّارين والرَّبض من ذلك الوقت إلى الآن، فما وقعتُ لها على خبر، ولا أدري أسَماءٌ لَحَستْها أم أرضٌ بلعتْها، وإن في قلبي منها لأحَرَّ من الجمر. وهي خلوة التي يَتغزَّل بها في أشعاره.

Ebû Ömer —yani Yûsuf b. Hârûn— dedi ki: “Vallahi o vakitten şu ana kadar Attârlar Kapısı'ndan ve Rabad'dan hiç ayrılmadım, fakat onun hakkında hiçbir habere ulaşamadım. Onu gök mü yalayıp yuttu, yoksa yer mi içine çekti bilmiyorum; kalbimde ise ondan kalan, kor ateşten daha yakıcı bir acı var.” İşte şairin şiirlerinde tegazzül ettiği Halve budur.

ثم وقع بعد ذلك على خَبرها بعد رحيله في سببها إلى سَرَقسطة في قصة طويلة. ومثل ذلك كثير، وفي ذلك أقول قطعةً، منها:

Daha sonra, onun yüzünden Sarakusta'ya yaptığı yolculuğun ardından uzun bir kıssa neticesinde onun haberine ulaştı. Bunun benzeri çoktur; bu hususta söylediğim bir kıtadan şu beyitler vardır :

عَيْنِي جَنَتْ فِي فُؤَادِي لَوْعَةَ الفِكَرِ فَأُرسلُ الدَّمْعَ مُقْتَصًّا مِنَ البَصَرِ

Gözüm, gönlümde düşüncelerin yakıcı ateşini tutuşturma cinayetini işledi, Ben de bakışımdan kısas almak üzere gözyaşımı salıverdim.

فَكَيْفَ تُبْصِرُ فعل الدَّمْع مُنْتَصِفًا مِنْهَا بِإغْرَاقِهَا فِي دَمْعِهَا الدُّرَرِ

Gözyaşının nasıl intikam aldığını bir görsen, Gözden, onu kendi inci tanesi gibi yaşları içinde boğarak!

لَمْ أَلْقَهَا قَبْلَ إِبْصَارِي فَأَعْرِفَهَا وَآخِرُ العَهْدِ مِنْهَا سَاعَةُ النَّظَرِ

Onu görmeden önce kendisiyle hiç karşılaşmamıştım ki tanıyayım, Onunla son ahdimiz ise o bakış anı oldu.

والقسم الثاني مخالف للباب الذي يأتي بعد هذا الباب إن شاء الله، وهو أن يعلق المرءُ من نظرةٍ واحدةٍ جاريةً معروفة الاسم والمكان والمَنشأ، ولكن التفاضل يقع في هذا في سُرعة الفناء وإبطائه، فمن أحب من نظرة واحدة وأسرع العلاقة من لمحة خاطرة؛ فهو دليل على قلَّة الصبر، ومُخبرٌ بسرعة السلو، وشاهد الظرافة والملل، وهكذا في جميع الأشياء أسرعُها نموًّا أسرعها فناءً، وأبطؤها حدوثًا أبطؤها نفاذًا.

İkinci kısım ise Allah dilerse bu bâbdan sonra gelecek olan bâbın aksinedir: Bu da kişinin, adı, yeri ve menşei bilinen bir cariyeye tek bir bakışla tutulmasıdır. Ancak bu durumdaki farklılık, sevginin hızla yok olması veya yavaş sönmesi noktasında ortaya çıkar. Kim tek bir bakışla sever ve ansızın çakan bir bakışla hemen bağlanıverirse, bu onun sabrının azlığına delil, çabuk unutacağının habercisi, uçarı tabiatının ve usanmasının şahididir. Nitekim bütün şeylerde böyledir: En hızlı büyüyen, en hızlı yok olur; en yavaş meydana gelen ise en geç tükenir.

خبر

Haber

إني لأعلم فتًى من أبناء الكُتَّاب ورأته امرأة سرية النشأة، عالية المنصب، غليظة الحجاب، وهو مُجتاز، ورأته في موضع تَطلَّعَ منه كان في منزلها، فعلقتْه وعَلقها، وتهاديا المراسلة زمانًا على أرق من حد السيف، ولولا أني لم أقصد في رسالتي هذه كشفَ الحيل وذكر المكائد لأوردتُ مما صحَّ عندي أشياء تُحيِّر اللبيب وتدهش العاقل. أسبل الله علينا ستره وعلى جميع المسلمين بمَنِّه، وكفانا.

Kâtiplerin oğullarından bir genç bilirim; asil bir ailede yetişmiş, makamı yüksek ve sıkı bir hicap altında bulunan bir kadın, kendi evinde dışarıyı seyrettiği bir yerden, yoldan geçmekte olan bu genci gördü; genç de onu gördü. Böylece kadın ona, o da kadına tutuldu ve bir süre kılıç ağzından daha ince ve tehlikeli bir vaziyette mektuplaştılar. Eğer bu risâlemde hileleri ifşa etmeyi ve tuzakları anlatmayı maksat edinmemiş olsaydım, yanımda sahih olarak sabit olan, zeki insanı hayrete düşürecek ve akıllı kimseyi dehşete kaptıracak şeyleri burada zikrederdim. Allah lütfuyla bizim üzerimize ve bütün Müslümanların üzerine setrini indirsin; O bize yeter.