بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla.
القولٌ في تأويلِ قولِه جلَّ ثناؤُه وتقدَّستْ أسماؤُه: {قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ (١) مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ (٢) وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ (٣) وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ (٤) وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ (٥)}.
Övgüsü yüce, isimleri mukaddes olan [Allah]'ın şu sözünün teviline dair açıklama: {قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ (١) مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ (٢) وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ (٣) وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ (٤) وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ (٥)} “De ki: Sabahın Rabbine sığınırım; yarattığı şeylerin şerrinden, karanlığı çöktüğü zaman gecenin şerrinden, düğümlere üfleyenlerin şerrinden ve haset ettiği zaman hasetçinin şerrinden.”
يقولُ تعالى ذكرُه لنبيِّه محمدٍ ﷺ: قل يا محمدُ: أستجيرُ بربِّ الفَلَقِ من شرِّ ما خلَق مِن الخَلْقِ.
Zikri yüce olan [Allah], Peygamberi Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e şöyle buyurmaktadır: De ki ey Muhammed: Yarattığı varlıkların şerrinden sabahın Rabbine sığınırım.
واختلَف أهلُ التأويلِ في معنى الفلَقِ؛ فقال بعضُهم: هو سجنٌ في جهنمَ يُسمَّى هذا الاسمَ.
Tevil ehli “felak” kelimesinin anlamı konusunda ihtilaf etmişlerdir; bazısı şöyle demiştir: O, cehennemde bu isimle anılan bir zindandır.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني الحسينُ بنُ يزيدَ الطحانُ، قال: ثنا عبدُ السلامِ بنُ حربٍ، عن إسحاقَ بن عبدِ اللهِ، عمَّن حدَّثه عن ابن عباسٍ، قال: {الْفَلَقِ}: سجنٌ في جهنمَ .
Bana Hüseyin b. Yezîd et-Tahhân rivayet edip dedi ki: Bize Abdüsselâm b. Harb, İshak b. Abdullah'tan, o da kendisine rivayet eden bir kimseden, o da İbn Abbâs'tan naklettiğine göre: {الْفَلَقِ} “Sabahın / Felak'ın” [ifadesi hakkında] şöyle demiştir: Cehennemde bir zindandır .
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا أبو أحمد الزبيريُّ، قال: ثنا عبدُ السلام بنُ حربٍ، عن إسحاقَ بن عبدِ اللهِ [بن أبي فَرْوَةَ، عن رجلٍ]، عن ابن عباسٍ في قولِه: {الْفَلَقِ}. قال: سجنٌ في جهنمَ.
Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Ahmed ez-Zübeyrî rivayet edip dedi ki: Bize Abdüsselâm b. Harb, İshak b. Abdullah'tan [b. Ebî Ferve'den, o da bir adamdan], o da İbn Abbâs'tan naklettiğine göre, {الْفَلَقِ} “Sabahın / Felak'ın” [ifadesi] hakkında şöyle demiştir: Cehennemde bir zindandır.
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا هشيمٌ، قال: أخبرَنا العوَّام، عن عبدِ الجبارِ الخولانيِّ ، قال: قَدِم رجلٌ مِن أصحابِ رسولِ اللهِ ﷺ الشامَ. قال: فنَظَر إلى دُورِ أهل الذِّمَّةِ وما هم فيه من العيشِ والنَّضارةِ، وما وُسِّع عليهم في دنياهم، قال: فقال: لا أُبالى ، أليس مِن ورائِهم الفَلَقُ؟ قال: قيل: وما الفَلَقُ؟ قال: بيتٌ في جهنمَ، إذا فُتِح هرَّ أهل النارِ.
Bana Ya'kūb rivayet edip dedi ki: Bize Huşeym rivayet edip dedi ki: Bize el-Avvâm, Abdülcebbâr el-Havlânî'den haber verdi; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından bir adam Şam'a geldi. Dedi ki: Zimmîlerin evlerine ve onların içinde bulunduğu refaha, canlılığa ve dünyalıkları hususunda kendilerine tanınan genişliğe baktı. Dedi ki: Bunun üzerine o şöyle dedi: Aldırmam , arkalarında felak yok mu? Dedi ki: Felak nedir? diye soruldu. Şöyle dedi: Cehennemde bir evdir (hücredir); açıldığı zaman cehennemlikler feryat edip inler .
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمن، قال: ثنا سفيانٌ، قال: سمِعتُ السديَّ يقولُ: {الْفَلَقِ}: حُبُّ في جهنمَ.
Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Abdurrahman rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân rivayet edip dedi ki: es-Süddî'nin şöyle dediğini işittim: {الْفَلَقِ} “Sabahın / Felak'ın”: Cehennemde bir kuyudur.
حدَّثنى عليُّ بن حسنٍ الأَزْدِيُّ، قال: ثنا الأشجعيُّ، عن سفيانَ، عن السديِّ مثلَه.
Bana Ali b. el-Hasan el-Ezdî rivayet edip dedi ki: Bize el-Eşca'î, Süfyân'dan, o da es-Süddî'den benzerini rivayet etti.
حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مِهْرانُ، عن سفيانَ، عن السديِّ مثلَه.
Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o da es-Süddî'den benzerini rivayet etti.
حدَّثني إسحاقُ بن وهبٍ الواسطيُّ، قال: ثنا مسعودُ بنُ موسى بن مُشكانَ الواسطيُّ، قال: ثنا نصرُ بنُ خزيمةَ الخُراسانيُّ، عن شعيبِ بن صفوانَ، عن محمدِ بن كعبٍ القُرظيِّ، عن أبي هريرةَ، عن النبيِّ ﷺ قال: "الفَلَقُ جُبٌّ في جهنمَ مُغَطًّى" .
Bana İshak b. Vehb el-Vâsıtî rivayet edip dedi ki: Bize Mes'ûd b. Mûsâ b. Müşkân el-Vâsıtî rivayet edip dedi ki: Bize Nasr b. Huzeyme el-Horasânî, Şuayb b. Safvân'dan, o Muhammed b. Ka'b el-Kurazî'den, o Ebû Hureyre'den, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den şöyle buyurduğunu rivayet etti: "Felak, cehennemde üzeri örtülü bir kuyudur" .
حدَّثنا ابن البرقيِّ، قال: ثنا ابنُ أبى مريمَ، قال: ثنا نافعُ بنُ يزيدَ، قال: ثنا يحيى بنُ أبى أُسيدٍ، عن ابن عَجلانَ، عن أبي عبيدٍ، عن كعبٍ، أنه دخَل كنيسةً فأعجَبه حسنُها، فقال: أحسن عملٍ وأضلُّ قومٍ، رضيتُ لكم الفلقَ. قيل: وما
Bize İbnü'l-Berkî rivayet edip dedi ki: Bize İbn Ebî Meryem rivayet edip dedi ki: Bize Nâfi' b. Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Yahyâ b. Ebî Useyd rivayet edip İbn Aclân'dan, o Ebû Ubeyd'den, o da Ka'b'dan rivayet etti ki, kendisi bir kiliseye girdi ve güzelliği hoşuna gitti. Bunun üzerine şöyle dedi: "[Ne kadar] güzel bir işçilik ve [ne kadar da] sapkın bir topluluk! Sizin için felakı uygun gördüm." [Ona]: "[Peki] felak nedir?" denildi.
الفلقُ؟ قال: بيتٌ في جهنمَ إذا فُتِح صاح جميعُ أهل النارِ مِن شدةِ حرِّه.
Felak nedir? Şöyle dedi: Cehennemde bir evdir (hücredir); açıldığı zaman sıcaklığının şiddetinden bütün cehennemlikler feryat eder.
وقال آخرون: هو اسمٌ مِن أسماءِ جهنمَ .
Başkaları ise şöyle demiştir: O, cehennemin isimlerinden bir isimdir .
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: سمعتُ خُثيمَ بنَ عبدِ اللهِ يقولُ: سألتُ أبا عبدِ الرحمنِ الحُبلِيَّ عن الفلقِ، قال: هي جهنمُ (١).
Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verip dedi ki: Huseym b. Abdullah'ın şöyle dediğini işittim: Ebû Abdirrahman el-Hubülî'ye felak hakkında sordum; "O, cehennemdir" (١) dedi.
وقال آخرون: الفلقُ الصبحُ.
Başkaları ise: Felak sabahtır, demiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثني أبي، قال: ثني عمي، قال: ثني أبي، عن أبيه، عن ابن عبَّاسٍ: {قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ}. قال: الفلقُ الصبحُ .
Bana Muhammed b. Sa'd rivayet edip dedi ki: Bana babam rivayet etti, dedi ki: Bana amcam rivayet etti, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan: {قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ} “De ki: Sabahın Rabbine sığınırım” [ayeti hakkında] şöyle rivayet etti: Felak sabahtır , dedi.
حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا ابن أبي عديٍّ، قال: أنبأنا عوفٌ، عن الحسنِ في هذه الآيةِ: {قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ}. قال: الفلقُ الصبحُ (١).
Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize İbn Ebî Adiyy rivayet edip dedi ki: Bize Avf, Hasan'dan şu ayet hakkında haber verdi: {قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ} “De ki: Sabahın Rabbine sığınırım”. Dedi ki: Felak sabahtır (١).
قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن سالمٍ الأفطسِ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، قال: الفلقُ الصبحُ (١).
Dedi ki: Bize Abdurrahman rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân, Sâlim el-Eftas'tan, o da Saîd b. Cübeyr'den rivayet etti; o şöyle dedi: Felak sabahtır (١).
حدَّثنا أبو كُريبٍ، قال: ثنا وكيعٌ، وحدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مهرانُ، جميعًا عن سفيان، عن سالمٍ الأفطسِ، عن سعيدِ بن جُبيرٍ مثلَه.
Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize Vekî' rivayet etti; bize İbn Humeyd de rivayet edip dedi ki: Bize Mihrân rivayet etti; her ikisi birden Süfyân'dan, o Sâlim el-Eftas'tan, o Saîd b. Cübeyr'den benzerini rivayet etti.
حدَّثنى عليُّ بن الحسن الأزديُّ، قال: ثنا الأشجعيُّ، عن سفيانَ، عن سالمٍ،
Bana Ali b. el-Hasan el-Ezdî rivayet edip dedi ki: Bize el-Eşca‘î, Süfyân'dan, o da Sâlim'den rivayet etti,
عن سعيد بن جبير مثله.
o da Saîd b. Cübeyr'den benzerini rivayet etti.
حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا وكيعٌ، عن الحسنِ بن صالحٍ، عن عبدِ اللهِ بن محمدِ بن عقيلٍ، عن جابرٍ، قال: الفلقٌ الصبحُ.
Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize Vekî', Hasan b. Sâlih'ten, o Abdullah b. Muhammed b. Akīl'den, o Câbir'den rivayet etti; [Câbir] şöyle dedi: Felak sabahtır.
حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا الحسنُ بن صالحٍ، عن عبدِ اللهِ بن محمدِ بن عقيلٍ، عن جابرِ بن عبدِ اللهِ مثلَه .
Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Ahmed rivayet edip dedi ki: Bize Hasan b. Sâlih, Abdullah b. Muhammed b. Akīl'den, o Câbir b. Abdullah'tan benzerini rivayet etti .
حدَّثني يونسُ، قال: أخبرَنا ابنُ وهبٍ، قال: أخبَرنا أبو صخرٍ، عن القرظيِّ، أنه كان يقولُ في هذه الآيةِ: {قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ}. يقولُ: فالقُ الحبِّ والنَّوى. وقرَأ: {فَالِقُ الْإِصْبَاحِ} [الأنعام: ٩٦].
Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verip dedi ki: Bize Ebû Sahr, el-Kurazî'den haber verdi; o, bu ayet hakkında şöyle diyordu: {قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ} “De ki: Sabahın Rabbine sığınırım”. Yani: Taneyi ve çekirdeği yarıp çatlatandır, diyordu ve şu ayeti okudu: {فَالِقُ الْإِصْبَاحِ} “Sabahı yarıp aydınlatan” [el-En'âm: 96].
حدَّثني محمدُ بن عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ}. قال: الصبحِ .
Bana Muhammed b. Amr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet edip dedi ki: Bize Îsâ rivayet etti; bana el-Hâris de rivayet edip dedi ki: Bize el-Hasan rivayet edip dedi ki: Bize Verka rivayet etti; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den naklettiğine göre; [Mücâhid] Allah'ın: {قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ} “De ki: Sabahın Rabbine sığınırım” sözü hakkında: Sabahtır , demiştir.
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ}. قال: الفلقُ فلقُ النهارِ.
Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den rivayet etti: {قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ} “De ki: Sabahın Rabbine sığınırım”. [Katâde] dedi ki: Felak, gündüzün yarılıp aydınlanmasıdır.
حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ، قال: الفلقُ فلقُ الصبحِ .
Bize İbnü'l-A'lâ rivayet edip dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma'mer'den, o Katâde'den rivayet etti; o şöyle dedi: Felak, sabahın yarılıp aydınlanmasıdır .
حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِ الله: {قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ}. قيل له: فلقُ الصبحِ؟ قال: نعم. وقرَأ: {فَالِقُ الْإِصْبَاحِ وَجَعَلَ اللَّيْلَ سَكَنًا} [الأنعام: ٩٦].
Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verip dedi ki: İbn Zeyd, Allah'ın: {قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ} “De ki: Sabahın Rabbine sığınırım” kavli hakkında şöyle dedi: Kendisine: "Sabahın yarılıp aydınlanması mı?" diye soruldu. O da: "Evet" dedi ve {فَالِقُ الْإِصْبَاحِ وَجَعَلَ اللَّيْلَ سَكَنًا} “O, sabahı yarıp çıkarandır. Geceyi de bir dinlenme vakti kılmıştır” [el-En'âm: 96] [ayetini] okudu.
وقال آخرون: الفَلَقُ: الخَلْقُ. ومعنى الكلامِ: قلْ أعوذُ بربِّ الخَلْقِ.
Başkaları ise: Felak yaratılmışlardır, demiştir. Sözün anlamı da şöyledir: De ki: Yaratılmışların Rabbine sığınırım.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني عليٌّ، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثني معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ في قولِه: {الْفَلَقِ}. يعنى: الخَلْقِ .
Bana Ali rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Sâlih rivayet edip dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o da İbn Abbâs'tan [Allah'ın]: {الْفَلَقِ} “Sabahın / Felak'ın” sözü hakkında rivayet etti; [İbn Abbâs] bununla mahlûkatı kastediyor , dedi.
والصوابُ من القولِ في ذلك أنْ يُقالَ: إِنَّ الله جلَّ ثناؤُه أمَر نبيَّه محمدًا ﷺ أنْ يقولَ: {أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ}. والفلقُ في كلامِ العربِ فَلَقُ الصبحِ، تقولُ العربُ: هو أَبْيَنُ مِن فَلَقِ الصبحِ، ومِن فَرَقِ الصبحِ . وجائزٌ أن يكونَ في جهنمَ سجنٌ اسمُه فَلَقٌ. وإذا كان ذلك كذلك، ولم يكنْ جلَّ ثناؤُه وضَع دَلالةً على أنه عنَى بقولِه: {بِرَبِّ الْفَلَقِ} بعض ما يُدْعَى الفَلَقَ دونَ بعضٍ، وكان اللهُ تعالى ذكرُه ربَّ كلِّ ما خلَق مِن شيءٍ - وجَب أن يكون معنيًّا به كلُّ ما اسمُه الفَلَقُ، إذ كان ربَّ جميعِ ذلك.
Bu konuda doğru olan görüş şöyle denilmesidir: Övgüsü yüce olan Allah, Peygamberi Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e: {أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ} “Sabahın Rabbine sığınırım” demesini emretmiştir. Arap kelâmında felak, sabahın yarılarak aydınlanmasıdır. Araplar: "Bu, sabahın aydınlığından (felakından) ve sabahın şafağından (farakından) daha açıktır" derler . Cehennemde adı felak olan bir zindanın bulunması da caizdir. Durum böyle olunca ve övgüsü yüce olan [Allah], {بِرَبِّ الْفَلَقِ} “Sabahın Rabbine” sözüyle felak diye adlandırılan şeylerin bir kısmını kastedip diğer bir kısmını kastetmediğine dair bir delil koymadığına ve zikri yüce olan Allah yarattığı her bir şeyin Rabbi olduğuna göre; tüm bunların Rabbi olması hasebiyle, ismi felak olan her şeyin bununla kastedilmiş olması gerekir.
وقال جلَّ ثناؤُه: {مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ}؛ لأنَّه أمَر نبيَّه أنْ يَستعيذَ من شرِّ كلَّ شيءٍ، إذ كان كلُّ ما سواه، فهو ما خَلَق.
Övgüsü yüce olan [Allah]: {مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ} “Yarattığı şeylerin şerrinden” buyurmuştur; zira O, Peygamberine her şeyin şerrinden sığınmasını emretmiştir; çünkü Kendisi dışındaki her şey, O'nun yarattığı şeylerdir.
وقوله: {وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ}. يقولُ: ومن شَرِّ مُظْلِمٍ إذا دخَل وهجَم علينا بظلامِه.
Ve O'nun: {وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ} “Ve çöktüğü zaman karanlığın şerrinden” buyruğu: [Yani] girdiği ve karanlığıyla üzerimize hücum ettiği zaman karanlık olan [şeyin] şerrinden, demektir.
ثم اختلَف أهلُ التأويل في المُظْلِم الذي عُنِى في هذه الآيةِ، وأُمِر رسولُ اللهِ ﷺ بالاستعاذةِ منه؛ فقال بعضُهم: هو اللَّيلُ إِذا أَظْلَمَ.
Sonra tevil ehli bu ayette kastedilen ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şerrinden sığınmakla emrolunduğu karanlık [şey] konusunda ihtilaf etmişlerdir. Bazısı şöyle demiştir: O, karanlığı çöktüğü zaman gecedir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني محمدُ بن سعدٍ، قال: ثني أبي، قال: ثني عمي، قال: ثني أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ: {وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ}. قال: اللَّيلِ .
Bana Muhammed b. Sa'd rivayet edip dedi ki: Bana babam rivayet etti, dedi ki: Bana amcam rivayet etti, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan: {وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ} “Ve karanlığı çöktüğü zaman gecenin şerrinden” [ayeti hakkında] şöyle rivayet etti: Gecedir , dedi.
حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا ابنُ أبى عديٍّ، قال: أنبَأنا عوفٌ، عن الحسنِ في قولِه: {وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ}. قال: أَوَّلِ اللَّيلِ إِذا أَظْلَم .
Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize İbn Ebî Adiyy rivayet edip dedi ki: Bize Avf, Hasan'dan [Allah'ın]: {وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ} “Ve karanlığı çöktüğü zaman gecenin şerrinden” sözü hakkında şöyle haber verdi: Karardığı vakit gecenin başlangıcıdır , dedi.
حدَّثني يونس، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: ثنا [أبو صخرٍ، عن القرظيِّ أنه كان يقولُ في: {غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ}. يقولُ: النهارِ إِذا دخَل في اللَّيلِ.
Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verip dedi ki: Bize [Ebû Sahr rivayet etti; o el-Kurazî'den naklettiğine göre o, {غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ} “Karanlığı çöktüğü zaman gecenin” hakkında şöyle diyordu: Geceye girdiği vakit gündüzdür.
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا] مِهْرانُ، عن سفيانَ، عن رجلٍ مِن أهلِ المدينةِ، عن محمدِ بن كعبٍ: {وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ}. قال: هو غروبُ الشمسِ إذا جاء اللَّيلُ، إذا وجَب .
Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize] Mihrân, Süfyân'dan, o Medine ehlinden bir adamdan, o Muhammed b. Ka'b'dan rivayet etti: {وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ} “Ve karanlığı çöktüğü zaman gecenin şerrinden”. Dedi ki: Gece geldiğinde, battığı zaman güneşin batışıdır .
حدَّثني محمدُ بن عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {غَاسِقٍ}. قال: اللَّيلِ، {إِذَا وَقَبَ}. قال: إذا دخَل .
Bana Muhammed b. Amr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet edip dedi ki: Bize Îsâ rivayet etti; bana el-Hâris de rivayet edip dedi ki: Bize el-Hasan rivayet edip dedi ki: Bize Verka rivayet etti; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den naklettiğine göre, onun sözü şudur: {غَاسِقٍ} “Karanlığı çöken”: Gecedir. {إِذَا وَقَبَ} “Çöktüğü zaman”: Girdiği zaman demektir.
حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمر، عن الحسنِ: {وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ}. قال: اللَّيلِ إِذا أقبَل .
Bize İbn Abdi'l-A'lâ rivayet edip dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma'mer'den, o Hasan'dan rivayet etti: {وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ} “Ve karanlığı çöktüğü zaman gecenin şerrinden”. Dedi ki: [O,] geldiği zaman gecedir .
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ، عن الحسنِ: {وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ}. قال: إذا جاء.
Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den, o Hasan'dan rivayet etti: {وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ} “Ve karanlığı çöktüğü zaman gecenin şerrinden”. Dedi ki: Geldiği zaman.
حدَّثني عليٌّ، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثني معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ قولَه: {إِذَا وَقَبَ}. يقولُ: إذا أقبَل .
Bana Ali rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Sâlih rivayet edip dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o İbn Abbâs'tan nakletti ki [Allah'ın]: {إِذَا وَقَبَ} “Çöktüğü zaman” sözü hakkında şöyle demektedir: Gelip bastırdığı zaman .
وقال بعضُهم: هو النهارُ إذا دخل في اللَّيلِ. وقد ذكَرْناه قبلُ .
Bazıları da şöyle dedi: O, geceye girdiği vakit gündüzdür. Bunu daha önce zikretmiştik .
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا مِهْرانٌ، عن سفيانَ، عن رجلٍ مِن أهلِ المدينةِ، عن محمد بن كعبٍ القُرَظَيِّ: {وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ}. قال: هو غروب الشمس إذا جاء اللَّيلُ، إذا وجَب .
Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o Medine ehlinden bir adamdan, o Muhammed b. Ka'b el-Kurazî'den rivayet etti: {وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ} “Ve karanlığı çöktüğü zaman gecenin şerrinden”. Dedi ki: Gece geldiğinde, battığı zaman güneşin batışıdır .
وقال آخرون: هو كوكبٌ. وكان بعضُهم يقولُ: ذلك الكوكبُ هو الثُّريَّا.
Başkaları ise şöyle dedi: O bir yıldızdır. Onlardan bazıları da: O yıldız Süreyyâ (Ülker) yıldızıdır, diyordu.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثنا مجاهدُ بنُ موسى، قال: ثنا يزيدُ، قال أخبرنا سليمانُ بنُ حَيَّانَ، عن أبى المُهَزَّم، عن أبى هريرةَ في قوله: {وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ}. قال: كوكبٌ .
Bize Mücâhid b. Mûsâ rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Süleymân b. Hayyân, Ebü'l-Mühezzim'den, o Ebû Hureyre'den [Allah'ın]: {وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ} “Ve karanlığı çöktüğü zaman gecenin şerrinden” sözü hakkında şöyle haber verdi: [O] bir yıldızdır , dedi.
حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِه: {غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ}. قال: كانت العربُ تقولُ: الغاسِقُ: سقوطُ الثُّريَّا. وكانت الأسقامُ
Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verip dedi ki: İbn Zeyd [Allah Teâlâ'nın]: {غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ} “Karanlığı çöktüğü zaman gecenin [şerrinden]” sözü hakkında şöyle dedi: Araplar şöyle derdi: Gâsık (الغاسق), Süreyyâ [yıldızının] batışıdır. Hastalıklar da...
والطواعينُ تكثُرُ عندَ وقوعِها، وترتفِعُ عندَ طُلُوعِها .
...ve vebalar onun batışı sırasında çoğalır, doğuşu sırasında ise kalkardı .
ولقائلي هذا القولِ علةٌ مِن أثرٍ عن النبيِّ ﷺ، وهو ما حدَّثنا به نصرُ بنُ عليٍّ، قال: ثنا بكَّارُ بنُ عبدِ اللهِ ابن أخى همَّامٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ عبدِ العزيزِ بن عمرَ بن عبد الرحمنِ بن عوفٍ، عن أبيه، عن أبي سلمةَ، عن أبي هريرةَ، عن النبيِّ ﷺ: {وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ}. قال: "النجمِ الغاسقِ" .
Bu görüşü söyleyenlerin, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den gelen bir rivayetten dayanakları vardır; o da bize Nasr b. Ali'nin rivayet ettiğidir, dedi ki: Bize Hemmâm'ın kardeşinin oğlu Bekkâr b. Abdillâh rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Abdilazîz b. Ömer b. Abdirrahmân b. Avf, babasından, o Ebû Seleme'den, o Ebû Hureyre'den, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den naklettiğine göre o, {وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ} “Ve karanlığı çöktüğü zaman gecenin şerrinden” [ayeti hakkında]: "Batan/karanlığı basan yıldızdır" buyurmuştur.
وقال آخرون: بل الغاسقُ إذا وقَب: القمرُ. ورَوَوْا بذلك عن النبيِّ ﷺ خبرًا حدَّثنا به أبو كريبٍ، قال: ثنا وكيعٌ، وحدَّثنا ابن سفيانَ، قال: ثنا أبي ويزيدُ بنُ هارونَ به.
Başkaları ise şöyle dedi: Bilakis çöktüğü zaman gâsık olan aydır. Bu konuda Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den bir rivayet naklettiler; onu bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize Vekî' rivayet etti; bize İbn Süfyân da rivayet edip dedi ki: Bize babam ve Yezîd b. Hârûn onunla rivayet etti.
وحدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مِهْرانُ، عن سفيانَ، عن محمدِ بن عبدِ الرحمنِ بن أبي ذئبٍ، عن خالِه الحارثِ بن عبدِ الرحمنِ، عن أبي سلمةَ بن عبدِ الرحمنِ، عائشةَ، قالت: أخَذ النبيُّ ﷺ بيدي، ثم نظَر إلى القمرِ، فقال: "يا عائشةُ، تَعَوَّذِي بالله من شرِّ غاسقٍ إذا وقَب، وهذا غاسقٌ إذا وقَب". وهذا لفظُ حديثِ أبي كريبٍ وابن وكيعٍ، وأما ابنُ حميدٍ فإنه قال في حديثِه: قالت: أخَذ النبيُّ ﷺ بيدى، فقال: "أَتَدْرِين أَيُّ شيءٍ هذا؟ تَعَوَّذِى باللهِ مِن شَرِّ هذا، فإِنَّ هذا الغاسِقُ إذا وقَب".
Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o Muhammed b. Abdirrahmân b. Ebî Zi'b'den, o dayısı el-Hâris b. Abdirrahmân'dan, o Ebû Seleme b. Abdirrahmân'dan, o da Âişe'den [naklen] rivayet etti; Âişe dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem elimden tuttu, sonra aya baktı ve: «Ey Âişe! Çöktüğü zaman gâsıkın şerrinden Allah'a sığın; işte bu, çöktüğü zaman gâsıktır» buyurdu. Bu, Ebû Küreyb ve İbn Vekî'in hadisinin lafzıdır. İbn Humeyd'e gelince, o hadisinde şöyle dedi: Âişe dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem elimden tuttu ve: «Bunun ne olduğunu biliyor musun? Bunun şerrinden Allah'a sığın; zira bu, çöktüğü zaman gâsıktır» buyurdu.
حدَّثنا محمدُ بنُ سنانٍ، قال: ثنا أبو عامرٍ، قال: ثنا ابن أبي ذئبٍ، عن الحارثِ بن عبدِ الرحمنِ، عن عائشةَ، أن النبيَّ ﷺ نظَر إلى القمرِ، فقال: "يا عائشةُ، اسْتَعِيذِى باللهِ مِن شَرِّ هذا، فإِنَّ هذا الغاسِقُ إِذا وقَب" .
Bize Muhammed b. Sinân rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âmir rivayet edip dedi ki: Bize İbn Ebî Zi'b, el-Hâris b. Abdirrahmân'dan, o Âişe'den rivayet etti ki Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem aya baktı ve: "Ey Âişe! Bunun şerrinden Allah'a sığın; zira bu, karanlığı çöktüğü zaman gâsıktır" buyurdu.
وأولى الأقوالِ في ذلك عندي بالصوابِ أنْ يقالَ: إِنَّ الله أمَر نبيَّه ﷺ أَنْ يستعيذَ من شرِّ {غَاسِقٍ} وهو الذي يُظْلِمُ، يقال: قد غَسَق الليلُ يَغْسِقُ غُسُوقًا. إذا أَظْلَم. {إِذَا وَقَبَ}. يعنى: إذا دخَل في ظَلامِه، واللَّيلُ إذا دخَل في ظَلامِه غاسقٌ، والنجمُ إذا أفَل غاسقٌ، والقمرُ غاسقٌ إذا وقَب، [ولم يَخْصُصْ] بعضَ ذلك بل عمَّ الأمر بذلك، فكلُّ غاسقٍ فإنه ﷺ كان يُؤْمَرُ بالاستعاذة من شرِّه إذا وقب. وكان قتادةُ يقولُ في معنى {وَقَبَ}: ذَهَب.
Bu konuda bana göre doğruya en yakın olan görüş şudur: Allah, Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'e {غَاسِقٍ} “karanlığı çökenin” şerrinden sığınmasını emretmiştir; o da kararan şeydir. Karardığı zaman Gece karardı anlamında gaseka'l-leylu yegsiku gusûkan (قد غَسَق الليلُ يَغْسِقُ غُسُوقًا) denir. {إِذَا وَقَبَ} “Çöktüğü zaman” yani: Karanlığına girdiği zaman demektir. Gece karanlığına girdiğinde gâsıktır, yıldız battığında gâsıktır, ay da tutulduğunda/battığında çöken gâsıktır. [Allah] bunlardan bir kısmını [ötekine] tahsis etmemiş , bilakis bununla ilgili emri genel kılmıştır. Dolayısıyla çöktüğü zaman her gâsıkın şerrinden sığınması Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e emredilmekteydi. Katâde ise {وَقَبَ} “çöktü” kelimesinin anlamı hakkında: Gitti, derdi.
حدَّثنا ابن عبد الأعلى، قال: ثنا ابن ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادة: {غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ}. قال: إذا ذهَب .
Bize İbn Abdila'lâ rivayet edip dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma'mer'den, o Katâde'den rivayet etti: {غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ} “Karanlığı çöktüğü zaman gecenin”. Dedi ki: Gittiği zaman .
ولستُ أعرِفُ ما قال قتادةُ في ذلك، في كلامِ العربِ، بل المعروفُ مِن كلامها من معنى: {وَقَبَ}: دخَل.
Ben Arapların kelamında Katâde'nin bu konuda söylediği şeyi bilmiyorum; bilakis onların kelamından bilinen {وَقَبَ} “çöktü/girdi” kelimesinin anlamı: Girdi demektir.
وقوله: {وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ}. يقولُ: ومِن شرِّ السواحرِ اللَّاتى يَنْفُثْن في عُقَدِ الخَيْطِ، حينَ يَرْقِين عليها.
Ve O'nun: {وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ} “Ve düğümlere üfleyenlerin şerrinden” sözü; üzerlerine büyü/efsun yaptıkları sırada iplik düğümlerine üfleyen büyücü kadınların şerrinden, demektir.
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Bizim bu konuda söylediğimizin benzerini tevil ehli [müfessirler] de söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثني محمدُ بن سعدٍ، قال: ثني أبي، قال: ثني عمي، قال: ثني أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ *: {وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ}. قال: ما خالَط السِّحْرُ من الرُّقَى .
Bana Muhammed b. Sa'd rivayet edip dedi ki: Bana babam rivayet etti, dedi ki: Bana amcam rivayet etti, dedi ki: Bana babam, babasından, o İbn Abbâs'tan * rivayet etti: {وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ} “Ve düğümlere üfleyenlerin şerrinden”. Dedi ki: Büyünün karıştığı efsunlardır/rukyelerdir .
حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا ابن أبي عديٍّ، عن عوفٍ، عن الحسنِ: {وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ}. قال: السواحرِ والسَّحَرةِ.
Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize İbn Ebî Adiyy, Avf'tan, o Hasan'dan rivayet etti: {وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ} “Ve düğümlere üfleyenlerin şerrinden”. Dedi ki: Büyücü kadınlar ve büyücü erkeklerdir.
حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابن ثورٍ، عن معمرٍ، قال: تلا قتادةُ: {وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ}. قال: إيَّاكم وما خالط السِّحرُ مِن هذه الرُّقَى .
Bize İbn Abdila'lâ rivayet edip dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma'mer'den rivayet etti; dedi ki: Katâde {وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ} “Ve düğümlere üfleyenlerin şerrinden” [ayetini] okudu ve: Bu efsunlardan büyünün karıştığı şeylerden sakının , dedi.
قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن ابن طاوسٍ، عن أبيه، قال: ما من شيءٍ أقربَ إلى الشركِ من رُقْيَةِ [الحيةِ و] المجانينِ .
Dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma'mer'den, o İbn Tâvûs'tan, o babasından rivayet etti; dedi ki: [Yılan ve] delilerin efsunundan şirke daha yakın hiçbir şey yoktur .
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ، قال: كان الحسنُ يقولُ إذا جاز : {وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ}. قال: إيَّاكم وما خالط السِّحْرُ.
Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den rivayet etti; dedi ki: Hasan {وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ} “Ve düğümlere üfleyenlerin şerrinden” [ayetini] geçtiği zaman şöyle derdi: Büyünün karıştığı şeylerden sakının.
حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مِهْرانُ، عن سفيانَ، عن جابرٍ، عن مجاهدٍ
Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o Câbir'den, o da Mücâhid'den rivayet etti:
وعكرمة: {النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ}. قال: قال مجاهدٌ: الرُّقَى في عُقَدِ الخَيْطِ. وقال عكرمةُ: الأخْذُ في عُقَدِ الخَيْطِ .
...ve İkrime'den: {النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ} “Düğümlere üfleyenler” [hakkında rivayet etti]. Dedi ki: Mücâhid: İplik düğümlerine yapılan efsunlardır, dedi. İkrime ise: İplik düğümlerine yapılan büyüdür/bağlamadır , dedi.
حدَّثني يونسُ، قال: أخبرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِه: {وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ}. قال: النفاثاتُ: السواحِرُ في العُقَدِ.
Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verip dedi ki: İbn Zeyd [Allah'ın]: {وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ} “Ve düğümlere üfleyenlerin şerrinden” sözü hakkında şöyle dedi: Neffâsât, düğümlerde büyü yapan kadınlardır.
وقوله: {وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ}. اختلف أهلُ التأويلِ في الحاسدِ الذي أُمِر النبيُّ ﷺ أنْ يستعيذَ من شرِّ حسدِه به؛ فقال بعضُهم: ذلك كلُّ حاسدٍ أُمِر النبيُّ ﷺ أَنْ يَستَعِيدَ مِن شَرِّ عَينِه ونفسِه.
Ve O'nun: {وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ} “Ve haset ettiği zaman hasetçinin şerrinden” sözüne gelince; tevil ehli, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in hasedinin şerrinden [Allah'a] sığınması emredilen hasetçi hakkında ihtilaf etmişlerdir: Onlardan bazıları şöyle dedi: Bu, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in gözünün (nazarının) ve nefsinin şerrinden sığınması emredilen her hasetçidir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابن ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ: {وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ}. قال: من شرِّ عينِه ونفسِه. وعن عطاءٍ الخُراسانيِّ مثلَ ذلك. قال معمرٌ: وسمِعتُ ابن طاوُسٍ يحدِّثُ عن أبيه، قال: العَينُ حقٌّ، ولو كان شيءٌ سابقَ القَدَرِ سَبَقَتْه العَينُ، وإذا اسْتُغْسِل أحدُكم فلْيَغْتَسِلْ.
Bize İbn Abdi’l-A‘lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma‘mer’den, [o da] Katâde’den [şöyle dediğini] anlattı: {وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ} “Ve haset ettiği zaman hasetçinin şerrinden”. [Katâde] dedi ki: “[Bu,] onun gözünün (nazarının) ve nefsinin şerrindendir.” Atâ el-Horasânî’den de bunun benzeri [rivayet edilmiştir]. Ma‘mer dedi ki: İbn Tâvûs’u babasından naklen şöyle anlatırken işittim: «العَينُ حقٌّ، ولو كان شيءٌ سابقَ القَدَرِ سَبَقَتْه العَينُ، وإذا اسْتُغْسِل أحدُكم فلْيَغْتَسِلْ» «Nazar haktır. Şayet kaderin önüne geçen bir şey olsaydı, nazar onun önüne geçerdi. Birinizden [nazar sebebiyle] yıkanması istendiğinde yıkansın.»
وقال آخرون: بل أُمِر النبيُّ ﷺ بهذه الآيةِ أنْ يستعيذَ من شرِّ اليهودِ الذين حسَدوه.
Başkaları ise şöyle dedi: Bilakis Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e bu ayetle, kendisine haset eden Yahudilerin şerrinden sığınması emredilmiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِه: {وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ}. قال: يهودُ ، لم يَمْنَعْهم أنْ يؤمنوا به إلا حسدُهم.
Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verip dedi ki: İbn Zeyd [Allah'ın]: {وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ} “Ve haset ettiği zaman hasetçinin şerrinden” sözü hakkında şöyle dedi: Yahudilerdir ; onların ona iman etmelerine hasetlerinden başka bir şey engel olmadı.
وأولى القولين بالصوابِ في ذلك قولُ مَن قال: أُمِر النبيُّ ﷺ أَنْ يَستعيذَ من شرِّ كلِّ حاسدٍ إذا حسَد؛ فعابه أو سَحَره، أو بغاه سُوءًا.
Bu hususta iki görüşten doğruya en yakın olanı: Haset ettiği, yani onu ayıpladığı veya ona büyü yaptığı ya da ona kötülük dilediği vakit her hasetçinin şerrinden sığınmasının Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e emredildiğini söyleyen kimsenin görüşüdür.
وإنما قلنا: ذلك أولى بالصوابِ؛ لأنَّ الله ﷿ لم يَخْصُصْ مِن قولِه: {وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ} حاسدًا دونَ، حاسدٍ، بل عمَّ أمرَه إيَّاه بالاستعاذةِ من شرِّ كلِّ حاسدٍ، فذلك على عمومِه.
Bizim bunun doğruya daha yakın olduğunu söylememizin sebebi şudur: Çünkü Allah Azze ve Celle: {وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ} “Ve haset ettiği zaman hasetçinin şerrinden” sözünde bir hasetçiyi diğer bir hasetçiden ayırmamış/özelleştirmemiş, bilakis ona her hasetçinin şerrinden sığınma emrini genel kılmıştır; dolayısıyla bu [hüküm] genelliği üzeredir.
آخرُ تفسيرِ سورةِ "الفَلَقِ"
"Felak" Suresi tefsirinin sonu.