10325. Metin
{إنا أرسلنا نوحا إلى قومه أَنْ أَنْذِرْ} أَيْ بِإِنْذَارِ {قَوْمك مِنْ قَبْل أَنْ يَأْتِيهِمْ} إنْ لَمْ يُؤْمِنُوا {عَذَاب أَلِيم} مُؤْلِم فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَة
{إِنَّا أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَىٰ قَوْمِهِ أَنْ أَنْذِرْ} “Biz Nûh'u kavmine: Uyar” yani uyarısıyla gönderdik {قَوْمَكَ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَهُمْ} “...kendilerine gelmeden önce kavmini” -eğer iman etmezlerse- {عَذَابٌ أَلِيمٌ} “elem dolu bir azap... [diye gönderdik]” dünyada ve ahirette can yakıcı.
10326. Metin
{قَالَ يَا قَوْم إنِّي لَكُمْ نَذِير مُبِين} بَيِّن الْإِنْذَار
{قَالَ يَا قَوْمِ إِنِّي لَكُمْ نَذِيرٌ مُبِينٌ} “[Nûh] dedi ki: Ey kavmim! Şüphesiz ben, sizin için apaçık bir uyarıcıyım.” uyarısı açık olan.
10327. Metin
{أن} أي بأن أقول لكم {اعبدوا الله واتقوه وأطيعون
{أن} “Şöyle ki:” yani size: {اعبدوا الله واتقوه وأطيعون [demem için].
10328. Metin
{يَغْفِر لَكُمْ مِنْ ذُنُوبكُمْ} مِنْ زَائِدَة فَإِنَّ الْإِسْلَام يُغْفَر بِهِ مَا قَبْله أَوْ تَبْعِيضِيَّةٌ لِإِخْرَاجِ حُقُوق الْعِبَاد {وَيُؤَخِّركُمْ} بِلَا عَذَاب {إلَى أَجَل مُسَمَّى} أَجَل الْمَوْت {إنَّ أَجَل اللَّه} بِعَذَابِكُمْ إنْ لَمْ تُؤْمِنُوا {إذَا جَاءَ لَا يُؤَخَّر لَوْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ} ذَلِكَ لَآمَنْتُمْ
{يَغْفِرْ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ} “Günahlarınızdan bir kısmını bağışlasın” min (مِنْ) zâiddir (ek kelimedir), zira İslâm kendisinden öncekileri bağışlatır; yahut kul haklarını hariç tutmak için teb'îziyyedir (kısmîlik ifade eder). {وَيُؤَخِّرْكُمْ} “Ve sizi ertelesin” azap etmeksizin {إِلَىٰ أَجَلٍ مُسَمًّى} “belirlenmiş bir vakte kadar.” ecel vaktine [kadar]. {إِنَّ أَجَلَ اللَّهِ} “Şüphesiz Allah'ın eceli” eğer iman etmezseniz azabıyla {إِذَا جَاءَ لَا يُؤَخَّرُ ۖ لَوْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ} “geldiği zaman ertelenmez. Keşke bilseydiniz!” bunu [bilseydiniz] iman ederdiniz.
10329. Metin
{قَالَ رَبّ إنِّي دَعَوْت قَوْمِي لَيْلًا وَنَهَارًا} أي دائما متصلا
{قَالَ رَبِّ إِنِّي دَعَوْتُ قَوْمِي لَيْلًا وَنَهَارًا} “[Nûh] dedi ki: Rabbim! Şüphesiz ben, kavmimi gece gündüz davet ettim.” yani sürekli ve kesintisiz.
10330. Metin
{فلم يزدهم دعائي إلَّا فِرَارًا} عَنْ الْإِيمَان
{فَلَمْ يَزِدْهُمْ دُعَائِي إِلَّا فِرَارًا} “Fakat benim davetim, onların kaçışından başka bir şeyi artırmadı.” imandan [kaçıştan].
10331. Metin
{وَإِنِّي كُلَّمَا دَعَوْتهمْ لِتَغْفِر لَهُمْ جَعَلُوا أَصَابِعهمْ فِي آذَانهمْ} لِئَلَّا يَسْمَعُوا كَلَامِي {وَاسْتَغْشَوْا ثِيَابهمْ} غطوا رؤوسهم بِهَا لِئَلَّا يُنْظِرُونِي {وَأَصَرُّوا} عَلَى كُفْرهمْ {وَاسْتَكْبَرُوا} تكبروا عن الإيمان {استكبارا}
{وَإِنِّي كُلَّمَا دَعَوْتُهُمْ لِتَغْفِرَ لَهُمْ جَعَلُوا أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ} “Gerçekten ben onları bağışlaman için kendilerini her çağırdığımda, parmaklarını kulaklarına tıkadılar” sözümü işitmemeleri için, {وَاسْتَغْشَوْا ثِيَابَهُمْ} “elbiselerine büründüler” beni görmemeleri için başlarını onunla örttüler, {وَأَصَرُّوا} “direndiler” inkârlarında [direndiler] {وَاسْتَكْبَرُوا} imana karşı kibirlendiler {اسْتِكْبَارًا} “büyüklendikçe büyüklendiler.”
10332. Metin
{ثُمَّ إنِّي دَعَوْتهمْ جِهَارًا} أَيْ بِأَعْلَى صَوْتِي
{ثُمَّ إِنِّي دَعَوْتُهُمْ جِهَارًا} “Sonra onları açıkça çağırdım.” yani sesimin en yüksek tonuyla.
10333. Metin
{ثُمَّ إنِّي أَعْلَنْت لَهُمْ} صَوْتِي {وَأَسْرَرْت} الْكَلَام {لهم إسرارا}
{ثُمَّ إِنِّي أَعْلَنْتُ لَهُمْ} “Sonra onlara hem ilan ettim” sesimi, {وَأَسْرَرْتُ} sözü {لَهُمْ إِسْرَارًا} “hem de gizlice fısıldadım.”
10335. Metin
{فقلت استغفروا ربكم} من الشرك {إنه كان غفارا}
{فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ} “Dedim ki: Rabbinizden mağfiret dileyin” şirkten; {إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا} “çünkü O, çok bağışlayıcıdır.”
10337. Metin
{يُرْسِل السَّمَاء} الْمَطَر وَكَانُوا قَدْ مَنَعُوهُ {عَلَيْكُمْ مِدْرَارًا} كَثِير الدُّرُور
{يُرْسِلِ السَّمَاءَ} “Gökten [yağmuru] göndersin” yağmuru, nitekim ondan mahrum bırakılmışlardı, {عَلَيْكُمْ مِدْرَارًا} “üzerinize bol bol.” bolca akan [olarak].
10339. Metin
{وَيُمْدِدْكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ وَيَجْعَل لَكُمْ جَنَّات} بَسَاتِين {ويجعل لكم أنهارا} جارية
{وَيُمْدِدْكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ وَيَجْعَلْ لَكُمْ جَنَّاتٍ} “Ve sizi mallarla ve oğullarla desteklesin, size bahçeler versin” bağlar-bahçeler {وَيَجْعَلْ لَكُمْ أَنْهَارًا} “ve sizin için ırmaklar var etsin.” akan [ırmaklar].
10341. Metin
{مالكم لَا تَرْجُونَ لِلَّهِ وَقَارًا} أَيْ تَأْمُلُونَ وَقَار اللَّه إيَّاكُمْ بِأَنْ تُؤْمِنُوا
{مَا لَكُمْ لَا تَرْجُونَ لِلَّهِ وَقَارًا} “Size ne oluyor ki Allah için bir büyüklük ummuyorsunuz?” yani iman ederek Allah'ın size vakar vermesini ümit etmiyorsunuz?
10343. Metin
{وَقَدْ خَلَقَكُمْ أَطْوَارًا} جَمْع طَوْر وَهُوَ الْحَال فَطَوْرًا نُطْفَة وَطَوْرًا عَلَقَة إلَى تَمَام خَلْق الْإِنْسَان وَالنَّظَر فِي خَلْقه يُوجِب الْإِيمَان بِخَالِقِهِ
{وَقَدْ خَلَقَكُمْ أَطْوَارًا} “Oysa O, sizi evrelerden geçirerek yaratmıştır.” tavr (aşama) kelimesinin çoğuludur, o da durum demektir; bir aşamada nutfe, bir aşamada alaka... insanın yaratılışı tamamlanıncaya kadar. İnsanın kendi yaratılışına bakması, Yaratıcısına iman etmeyi gerektirir.
10345. Metin
{أَلَمْ تَرَوْا} تَنْظُرُوا {كَيْفَ خَلَقَ اللَّه سَبْع سماوات طِبَاقًا} بَعْضهَا فَوْق بَعْض
{أَلَمْ تَرَوْا} “Görmediniz mi?” bakmadınız mı {كَيْفَ خَلَقَ اللَّهُ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ طِبَاقًا} “Allah yedi göğü birbiriyle uyumlu tabakalar halinde nasıl yaratmış?” birbiri üstünde olarak.
10347. Metin
{وَجَعَلَ الْقَمَر فِيهِنَّ} أَيْ فِي مَجْمُوعهنَّ الصَّادِق بِالسَّمَاءِ الدُّنْيَا {نُورًا وَجَعَلَ الشَّمْس سِرَاجًا} مِصْبَاحًا مُضِيئًا وَهُوَ أَقْوَى مِنْ نُور الْقَمَر
{وَجَعَلَ الْقَمَرَ فِيهِنَّ} “Ve ayı onların içinde yaptı” yani dünya semasına uygun düşen hepsinin toplamı içinde {نُورًا وَجَعَلَ الشَّمْسَ سِرَاجًا} “bir nur yapmış, güneşi de bir kandil yapmıştır.” aydınlatıcı bir lamba; o, ayın nurundan daha güçlüdür.
10349. Metin
{وَاَللَّه أَنْبَتَكُمْ} خَلَقَكُمْ {مِنْ الْأَرْض} إذْ خَلَقَ أباكم آدم منها {نباتا}
{وَاللَّهُ أَنْبَتَكُمْ} “Allah sizi bitirdi” sizi yarattı {مِنَ الْأَرْضِ} “yerden” çünkü babanız Âdem'i ondan yarattı {نَبَاتًا} “bir bitki gibi.”
10351. Metin
{ثم يعيدكم فيها} مقبورين {ويخرجكم} للبعث {إخراجا}
{ثُمَّ يُعِيدُكُمْ فِيهَا} “Sonra sizi oraya döndürecek” kabre konulmuş olarak {وَيُخْرِجُكُمْ} diriltilme için {إِخْرَاجًا} “ve sizi [oradan] bir çıkarışla çıkaracaktır.”
10353. Metin
{وَاَللَّه جَعَلَ لَكُمْ الْأَرْض بِسَاطًا} مَبْسُوطَة
{وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ بِسَاطًا} “Allah sizin için yeri bir sergi yapmıştır.” serilmiş olarak.
10355. Metin
{لِتَسْلُكُوا مِنْهَا سُبُلًا} طُرُقًا {فِجَاجًا} وَاسِعَة
{لِتَسْلُكُوا مِنْهَا سُبُلًا} “Onda yollarında yürüyesiniz diye” yollarında {فِجَاجًا} “geniş geniş.” geniş [yollar].
10357. Metin
{قَالَ نُوح رَبّ إنَّهُمْ عَصَوْنِي وَاتَّبَعُوا} أَيْ السَّفَلَة وَالْفُقَرَاء {مَنْ لَمْ يَزِدْهُ مَاله وَوُلْده} وَهُمْ الرُّؤَسَاء الْمُنَعَّم عَلَيْهِمْ بِذَلِكَ وَوُلْد بِضَمِّ الْوَاو وَسُكُون اللَّام وَبِفَتْحِهِمَا وَالْأَوَّل قِيلَ جَمْع وَلَد بِفَتْحِهِمَا كَخُشْبِ وَخَشَب وَقِيلَ بِمَعْنَاهُ كَبُخْلِ وَبَخَل {إلَّا خَسَارًا} طُغْيَانًا وَكُفْرًا
{قَالَ نُوحٌ رَبِّ إِنَّهُمْ عَصَوْنِي وَاتَّبَعُوا} “Nûh dedi ki: Rabbim! Şüphesiz onlar bana isyan ettiler ve uydular” yani ayak takımı ve fakirler [uydular] {مَنْ لَمْ يَزِدْهُ مَالُهُ وَوَلَدُهُ} “malı ve çocuğu kendisine artırmayan kimseye” onlar kendilerine bu nimetler verilmiş olan önderlerdir; ve vuld (وُلْد) kelimesi, vâv'ın ötresi ve lâm'ın sükûnu ile de her ikisinin fethasıyla (veled) da okunmuştur; birincisinin, haşeb (خَشَب) kelimesinin çoğulunun huşub (خُشْب) olması gibi veled (وَلَد) kelimesinin çoğulu olduğu söylenmiştir, bahal (بَخَل) ile buhl (بُخْل) gibi onunla aynı anlamda olduğu da söylenmiştir {إِلَّا خَسَارًا} “ziyandan başkasını [artırmayan kimseye].” azgınlık ve inkârdan [başkasını].
10359. Metin
{وَمَكَرُوا} أَيْ الرُّؤَسَاء {مَكْرًا كُبَّارًا} عَظِيمًا جِدًّا بِأَنْ كَذَّبُوا نُوحًا وَآذَوْهُ وَمَنْ اتَّبَعَهُ
{وَمَكَرُوا} “Ve tuzak kurdular” yani önderler {مَكْرًا كُبَّارًا} “büyük bir tuzak!” pek büyük [bir tuzak]; Nûh'u yalanlayarak, ona ve ona uyanlara eziyet ederek.
10361. Metin
{وقالوا} للسفلة {لا تذرن آلهتكم ولا تذرن وَدًّا} بِفَتْحِ الْوَاو وَضَمّهَا {وَلَا سُوَاعًا وَلَا يَغُوث وَيَعُوق وَنَسْرًا} هِيَ أَسْمَاء أَصْنَامهمْ
{وَقَالُوا} “Ve dediler ki” ayak takımına: {لَا تَذَرُنَّ آلِهَتَكُمْ وَلَا تَذَرُنَّ وَدًّا} “İlahlarınızı asla bırakmayın; Vedd'i asla bırakmayın” vâv'ın fethası ve dammesiyle (Vüdd/Vedd) {وَلَا سُوَاعًا وَلَا يَغُوثَ وَيَعُوقَ وَنَسْرًا} “ne Süvâ'ı ne Yağûs'u ne Yeûk'u ve ne de Nesr'i!” Bunlar putlarının isimleridir.
10363. Metin
{وَقَدْ أَضَلُّوا} بِهَا {كَثِيرًا} مِنْ النَّاس بِأَنْ أَمَرُوهُمْ بِعِبَادَتِهِمْ {وَلَا تَزِدْ الظَّالِمِينَ إلَّا ضَلَالًا} عَطْفًا عَلَى قَدْ أَضَلُّوا دَعَا عَلَيْهِمْ لَمَّا أُوحِيَ إلَيْهِ أَنَّهُ لَنْ يُؤْمِن مِنْ قَوْمك إلَّا مَنْ قَدْ آمَنَ
{وَقَدْ أَضَلُّوا} “Gerçekten onlar saptırdılar” onlarla (putlarla) {كَثِيرًا} “birçoğunu” insanlardan [birçoğunu], onlara tapınmalarını emrederek. {وَلَا تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلَّا ضَلَالًا} “Zalimlere de sapıklıktan başkasını artırma!” [Bu ifade] {قَدْ أَضَلُّوا} üzerine matuftur. Kendisine kavminden daha önce iman edenler dışında kimsenin iman etmeyeceği vahyedilince onlara beddua etmiştir.
10365. Metin
{مما} ما صلة {خطاياهم} وَفِي قِرَاءَة خَطِيئَآتِهِمْ بِالْهَمْزِ {أُغْرِقُوا} بِالطُّوفَانِ {فَأُدْخِلُوا نَارًا} عُوقِبُوا بِهَا عَقِب الْإِغْرَاق تَحْت الْمَاء {فَلَمْ يَجِدُوا لَهُمْ مِنْ دُون} أَيْ غَيْر {اللَّه أَنْصَارًا} يَمْنَعُونَ عَنْهُمْ الْعَذَاب
{مِمَّا} “Yüzünden” mâ (مَا) sıladır (pekiştirme edatıdır), {خَطَايَاهُمْ} “günahları” -bir kıraatte hemze ile hati'âtihim (خَطِيئَاتِهِمْ) şeklindedir- {أُغْرِقُوا} “boğuldular” tufan ile; {فَأُدْخِلُوا نَارًا} “ve ateşe sokuldular” suda boğulmanın hemen akabinde onunla cezalandırıldılar; {فَلَمْ يَجِدُوا لَهُمْ مِنْ دُونِ} yani başka {اللَّهِ أَنْصَارًا} “Allah'tan başka yardımcılar da bulamadılar.” kendilerinden azabı savacak.
10367. Metin
{وَقَالَ نُوح رَبّ لَا تَذَر عَلَى الْأَرْض مِنْ الْكَافِرِينَ دَيَّارًا} أَيْ نَازِل دَار وَالْمَعْنَى أحدا
{وَقَالَ نُوحٌ رَبِّ لَا تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ مِنَ الْكَافِرِينَ دَيَّارًا} “Nûh dedi ki: Rabbim! Yeryüzünde kâfirlerden yurt tutan hiç kimse bırakma!” yani bir yurda konaklayan; anlamı ise hiçbir kimseyi [bırakma].
10369. Metin
{إنَّك إنْ تَذَرهُمْ يُضِلُّوا عِبَادك وَلَا يَلِدُوا إلَّا فَاجِرًا كَفَّارًا} مَنْ يَفْجُر وَيَكْفُر قَالَ ذَلِكَ لِمَا تَقَدَّمَ مِنْ الْإِيحَاء إلَيْهِ
{إِنَّكَ إِنْ تَذَرْهُمْ يُضِلُّوا عِبَادَكَ وَلَا يَلِدُوا إِلَّا فَاجِرًا كَفَّارًا} “Çünkü sen onları bırakırsan, kullarını saptırırlar ve sadece ahlâksız ve çok inkârcı [nesiller] doğururlar.” günah işleyen ve inkâr eden kimse. [Nûh] bunu, kendisine daha önce vahyedilmiş olan bilgiye binaen söylemiştir.
10371. Metin
{رَبّ اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ} وَكَانَا مُؤْمِنَيْنِ {وَلِمَنْ دَخَلَ بَيْتِي} مَنْزِلِي أَوْ مَسْجِدِي {مُؤْمِنًا وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَات} إلَى يَوْم الْقِيَامَة {وَلَا تَزِدْ الظَّالِمِينَ إلَّا تَبَارًا} هَلَاكًا فَأُهْلِكُوا = ٧٢ سُورَة الْجِنّ
{رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ} “Rabbim! Beni, anne-babamı bağışla” ikisi de mümin idiler; {وَلِمَنْ دَخَلَ بَيْتِي} evime yahut mescidime {مُؤْمِنًا وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ} “evime mümin olarak gireni, mümin erkekleri ve mümin kadınları [da bağışla]” kıyamet gününe kadar [gelecek olanları]; {وَلَا تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلَّا تَبَارًا} “zalimlerin ise ancak helâkini artır!” helâk [olarak], nitekim helâk edildiler. = 72 Cinn Suresi