Binûn

1509. Hadis

Kaynak: Riyâzü's-Sâlihîn · İmam Nevevî · Riyâzü's-Sâlihîn (Fahl tahkiki) · Türkçe çeviri

1509. Hadis

وعن أَبي هريرة رضي الله عنه قَالَ : بعث رسول الله صلى الله عليه وسلم عَشْرَة رَهْطٍ عَيْناً سَرِيَّة، وأمَّرَ عَلَيْهَا عاصِمَ بنَ ثَابِتٍ الأنْصَارِيَّ رضي الله عنه ، فانْطلقوا حَتَّى إِذَا كَانُوا بالهَدْأةِ ؛ بَيْنَ عُسْفَانَ وَمَكَّةَ ؛ ذُكِرُوا لِحَيٍّ مِنْ هُذَيْل يُقالُ لَهُمْ : بَنُو لحيانَ ، فَنَفَرُوا لَهُمْ بِقَريبٍ مِنْ مِئَةِ رَجُلٍ رَامٍ ، فَاقْتَصُّوا آثَارَهُمْ ، فَلَمَّا أحَسَّ بِهِمْ عَاصِمٌ وأصْحَابُهُ ، لَجَأُوا إِلَى مَوْضِعٍ ، فَأَحاطَ بِهِمُ القَوْمُ ، فَقَالُوا : انْزِلُوا فَأَعْطُوا بِأيْدِيكُمْ وَلَكُمُ العَهْدُ وَالمِيثَاقُ أنْ لا نَقْتُلَ مِنْكُمْ أحَداً . فَقَالَ عَاصِمُ بنُ ثَابِتٍ : أَيُّهَا القَوْمُ ، أَمَّا أنا ، فَلاَ أنْزِلُ عَلَى ذِمَّةِ كَافِرٍ : اللَّهُمَّ أَخْبِرْ عَنَّا نَبِيَّكَ صلى الله عليه وسلم ، فَرَمُوهُمْ بِالنّبْلِ فَقَتلُوا عَاصِماً ، وَنَزَلَ إلَيْهِمْ ثَلاَثَةُ نَفَرٍ عَلَى العَهْدِ والمِيثاقِ، مِنْهُمْ خُبَيْبٌ، وَزَيدُ بنُ الدَّثِنَةِ وَرَجُلٌ آخَرُ. فَلَمَّا اسْتَمْكَنُوا مِنْهُمْ أطْلَقُوا أوْتَارَ قِسِيِّهِمْ ، فَرَبطُوهُمْ بِهَا . قَالَ الرَّجُلُ الثَّالِثُ : هَذَا أوَّلُ الغَدْرِ واللهِ لا أصْحَبُكُمْ إنَّ لِي بِهؤُلاءِ أُسْوَةً ، يُريدُ القَتْلَى ، فَجَرُّوهُ وعَالَجُوهُ ، فأبى أنْ يَصْحَبَهُمْ ، فَقَتَلُوهُ ، وانْطَلَقُوا بِخُبَيبٍ ، وزَيْدِ بنِ الدَّثِنَةِ ، حَتَّى بَاعُوهُما بِمَكَّةَ بَعْدَ وَقْعَةِ بَدْرٍ ؛ فابْتَاعَ بَنُو الحارِثِ بن عامِرِ بنِ نَوْفَلِ بنِ عبدِ مَنَافٍ خُبيباً ، وكان خُبَيْبٌ هُوَ قَتَلَ الحَارِثَ يَوْمَ بَدْرٍ . فَلِبثَ خُبَيْبٌ عِنْدَهُمْ أسيراً حَتَّى أجْمَعُوا عَلَى قَتْلِهِ ، فاسْتَعَارَ مِنْ بَعْضِ بَنَاتِ الحَارثِ مُوسَى يَسْتَحِدُّ بِهَا فَأعَارَتْهُ ، فَدَرَجَ بُنَيٌّ لَهَا وَهِيَ غَافِلَةٌ حَتَّى أَتَاهُ ، فَوَجَدتهُ مُجْلِسَهُ عَلَى فَخْذِهِ وَالموسَى بِيَدِهِ ، فَفَزِعَتْ فَزْعَةً عَرَفَهَا خُبَيْبٌ . فَقَالَ : أَتَخَشَيْنَ أن أقْتُلَهُ مَا كُنْتُ لأَفْعَلَ ذَلِكَ ! قالت : واللهِ مَا رَأيْتُ أسيراً خَيراً مِنْ خُبَيْبٍ ، فواللهِ لَقَدْ وَجَدْتُهُ يَوماً يَأكُلُ قِطْفاً مِنْ عِنَبٍ في يَدِهِ وإنَّهُ لَمُوثَقٌ بِالحَدِيدِ وَمَا بِمَكَّةَ مِنْ ثَمَرَةٍ ، وَكَانَتْ تَقُولُ : إنَّهُ لَرِزْقٌ رَزَقَهُ اللهُ خُبَيْباً . فَلَمَّا خَرَجُوا بِهِ مِنَ الحَرَمِ لِيَقْتُلُوهُ في الحِلِّ، قَالَ لَهُمْ خُبَيْبٌ : دَعُونِي أُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ ، فَتَرَكُوهُ ، فَرَكَعَ رَكْعَتَيْنِ فَقَالَ : واللهِ لَوْلاَ أنْ تَحْسَبُوا أنَّ مَا بِي جَزَعٌ لَزِدْتُ : اللَّهُمَّ أحْصِهِمْ عَدَداً ، وَاقْتُلهُمْ بِدَدَاً ، وَلاَ تُبْقِ مِنْهُمْ أَحَداً . وقال : فَلَسْتُ أُبَالِي حِيْنَ أُقْتَلُ مُسْلِماً عَلَى أيِّ جَنْبٍ كَانَ للهِ مَصْرَعِي وَذَلِكَ في ذَاتِ الإلَهِ وإنْ يَشَأْ يُبَارِكْ عَلَى أوْصَالِ شِلْوٍ مُمَزَّعِ وكان خُبَيبٌ هُوَ سَنَّ لِكُلِّ مُسْلِمٍ قُتِلَ صَبْراً الصَّلاَةَ . وأخْبَرَ - يعني : النبيّ صلى الله عليه وسلم - أصْحَابَهُ يَوْمَ أُصِيبُوا خَبَرَهُمْ ، وَبَعَثَ نَاسٌ مِنْ قُرَيْشٍ إِلَى عَاصِمِ بنِ ثَابتٍ حِيْنَ حُدِّثُوا أَنَّهُ قُتِلَ أن يُؤْتَوا بِشَيءٍ مِنْهُ يُعْرَفُ ، وكَانَ قَتَلَ رَجُلاً مِنْ عُظَمائِهِمْ ، فَبَعَثَ الله لِعَاصِمٍ مِثْلَ الظُّلَّةِ مِنَ الدَّبْرِ فَحَمَتْهُ مِنْ رُسُلِهِمْ ، فَلَمْ يَقْدِروا أنْ يَقْطَعُوا مِنْهُ شَيْئاً . رواه البخاري . قولُهُ : (( الهَدْأَةُ )) : مَوْضِعٌ ، (( والظُّلَّةُ )) : السَّحَابُ . (( والدَّبْرُ )) : النَّحْلُ . وَقَوْلُهُ : (( اقْتُلْهُمْ بِدَداً )) بِكَسْرِ الباءِ وفتحِهَا ، فَمَنْ كَسَرَ قَالَ هُوَ جمع بِدَّةٍ بكسر الباء وهي النصيب ومعناه : اقْتُلْهُمْ حِصَصاً مُنْقَسِمَةً لِكُلِّ واحدٍ مِنْهُمْ نَصيبٌ ، وَمَنْ فَتَحَ قَالَ معناهُ : مُتَفَرِّقِينَ في القَتْلِ واحداً بَعْدَ واحِدٍ مِنَ التَّبْدِيد . وفي الباب أحاديث كثيرةٌ صَحيحةٌ سَبَقَتْ في مَوَاضِعِها مِنْ هَذَا الكِتَابِ ، مِنْهَا حديثُ الغُلامِ الَّذِي كَانَ يأتِي الرَّاهِبَ والسَّاحِرَ ، ومنْها حَدِيثُ جُرَيْج ، وحديثُ أصْحابِ الغَارِ الذين أطْبِقَتْ عَلَيْهِم الصَّخْرَةُ ، وَحديثُ الرَّجُلِ الَّذِي سَمِعَ صَوْتاً في السَّحَابِ يَقُولُ : اسْقِ حَدِيقَةَ فُلاَنٍ ، وَغَيْرُ ذَلِكَ . وَالدلائِل في البابِ كثيرةٌ مشهُورةٌ ، وباللهِ التَّوفيقِ .

Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem gözcü olarak on kişilik bir seriyye (küçük askerî birlik) gönderdi ve başlarına Âsım b. Sâbit el-Ensârî radıyallâhu anh'i emîr tayin etti. Yola çıktılar; Usfân ile Mekke arasındaki Hed'e'ye vardıklarında, Hüzeyl kabilesinden Lihyânoğulları denilen bir obaya haber verildiler. Onlar da yaklaşık yüz okçuyla peşlerine düştüler ve izlerini sürdüler. Âsım ve arkadaşları onları fark edince yüksekçe bir yere sığındılar. Topluluk etraflarını sardı ve ‘İnin, teslim olun! İçinizden hiçbir kimseyi öldürmeyeceğimize dair size söz ve güvence veriyoruz’ dediler. Âsım b. Sâbit, ‘Ey topluluk! Bana gelince, ben bir kâfirin güvencesine dayanarak inmem. Allah'ım, durumumuzu Nebîn sallallâhu aleyhi ve sellem'e haber ver!’ dedi. Bunun üzerine onlara ok attılar ve Âsım'ı şehit ettiler. İçlerinde Hubeyb, Zeyd b. ed-Desine ve bir başka adamın bulunduğu üç kişi ise verilen söz ve güvence üzerine yanlarına indi. Onları ele geçirince yaylarının kirişlerini çözdüler ve kendilerini onlarla bağladılar. Üçüncü adam, ‘Bu, ihanetin başlangıcıdır! Vallahi sizinle gelmem! Şunlarda benim için güzel bir örnek vardır’ dedi; öldürülenleri kastediyordu. Onu sürüklediler ve kendileriyle gelmesi için uğraştılar; ancak o, onlarla gitmeyi reddetti. Bunun üzerine onu şehit ettiler. Hubeyb ile Zeyd b. ed-Desine'yi ise alıp götürdüler ve Bedir Savaşı'ndan sonra Mekke'de sattılar. Hâris b. Âmir b. Nevfel b. Abdümenâf oğulları Hubeyb'i satın aldılar; Hubeyb, Bedir günü Hâris'i öldürmüştü. Hubeyb, kendisini öldürmek üzere görüş birliğine varıncaya kadar yanlarında esir kaldı. [Bir gün] kasıklarını tıraş etmek için Hâris'in kızlarından birinden ustura ödünç istedi; o da verdi. Kadının haberi yokken küçük oğlu yürüyerek Hubeyb'in yanına gitti. Kadın bir de baktı ki Hubeyb çocuğu uyluğunun üzerine oturtmuş, elinde de ustura var. Kadın öyle bir korkuya kapıldı ki Hubeyb bunu anladı ve ‘Onu öldüreceğimden mi korkuyorsun? Ben böyle bir şey yapacak değilim!’ dedi. Kadın şöyle dedi: ‘Vallahi ben Hubeyb'den daha hayırlı bir esir görmedim. Vallahi bir gün onu, demirle bağlı olduğu hâlde elindeki bir salkım üzümü yerken gördüm; oysa o sırada Mekke'de hiçbir meyve yoktu.’ Kadın, ‘Bu, Allah'ın Hubeyb'e verdiği bir rızıktır’ derdi. Onu Harem bölgesinin dışında öldürmek üzere Harem'den çıkardıklarında Hubeyb kendilerine, ‘Beni bırakın da iki rek'at namaz kılayım’ dedi. Onu bıraktılar, o da iki rek'at namaz kıldı. Sonra şöyle dedi: ‘Vallahi, ölümden korktuğumu sanacak olmasaydınız namazı uzatırdım. Allah'ım, onları tek tek say, onları darmadağın ederek helâk et ve içlerinden hiçbir kimseyi sağ bırakma!’ Ardından şu beyti söyledi: Müslüman olarak öldürüldüğümde hiç aldırmam / Allah için yıkılışım hangi yanım üzerine olursa olsun / Bu, İlah'ın rızası içindir ve eğer dilerse / Parçalanmış bir cesedin eklemlerini mübarek kılar. Sabren (bağlanarak veya hapsedilerek) öldürülen her Müslüman için iki rek'at namaz kılma âdetini başlatan Hubeyb olmuştur. Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem, başlarına bu işin geldiği gün ashâbına onların haberini verdi. Kureyş'ten bazı kimseler, Âsım b. Sâbit'in öldürüldüğü kendilerine anlatılınca, tanınması için ondan bir parça getirilmek üzere adam gönderdiler; çünkü o, onların ileri gelenlerinden birini öldürmüştü. Bunun üzerine Allah, Âsım için bulut gibi bir arı sürüsü gönderdi. Arılar onu elçilerinden korudu ve ondan hiçbir şey kesmeye güç yetiremediler. Buhârî rivayet etmiştir. Metinde geçen el-Hed'e (الهَدْأَةُ) bir yer adıdır. ez-Zulle (الظُّلَّةُ) “bulut”, ed-debr (الدَّبْرُ) ise “bal arısı” demektir. “Onları darmadağın ederek helâk et” anlamındaki uktulhüm bideden / bededen (اقْتُلْهُمْ بِدَداً) sözünde bâ harfi kesreli ve fethalı okunur. Kesreli okuyanlar şöyle demiştir: Bu, bâ'nın kesresiyle bidde (بِدَّة) kelimesinin çoğuludur ki “pay” demektir; anlamı “Her birine bir pay düşecek şekilde onları bölünmüş hisseler hâlinde öldür” demektir. Fethalı okuyanlar ise şöyle demiştir: Anlamı, tebdîd (التَّبْدِيد) “dağıtmak” kökünden olmak üzere, “Öldürürken onları dağınık hâlde, birer birer öldür” demektir. Bu bâbda, bu kitabın ilgili yerlerinde daha önce geçmiş olan pek çok sahih hadis vardır. Rahip ve sihirbaza giden gencin hadisi, Cüreyc hadisi, üzerlerine kaya kapanan mağara arkadaşlarının hadisi, bulutta “Falancanın bahçesini sula” diyen bir ses işiten adamın hadisi ve benzerleri bunlardandır. Bu bâbdaki deliller çok ve meşhurdur. Başarı yalnız Allah'tandır.