1503. Hadis
وعن أَبي محمد عبد الرحمان بن أَبي بكرٍ الصديق رضي الله عنهما : أنَّ أَصْحَابَ الصُّفّةِ كَانُوا أُنَاساً فُقَرَاءَ وَأَنَّ النَّبيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ مَرَّةً : (( مَنْ كَانَ عِنْدَهُ طَعَامُ اثْنَيْنِ ، فَلْيَذْهَبْ بثَالِثٍ ، وَمنْ كَانَ عِنْدَهُ طَعَامُ أرْبَعَةٍ ، فَلْيَذْهَبْ بِخَامِسٍ بِسَادِسٍ )) أَوْ كما قَالَ ، وأنَّ أَبَا بكرٍ رضي الله عنه ، جَاءَ بِثَلاَثَةٍ ، وانْطَلَقَ النبيّ صلى الله عليه وسلم بعَشَرَةٍ ، وأنَّ أَبَا بَكرٍ تَعَشَّى عِنْدَ النبيّ صلى الله عليه وسلم ، ثُمَّ لَبِثَ حَتَّى صَلَّى العِشَاءَ ، ثُمَّ رَجَعَ ، فجاءَ بَعْدَ مَا مَضَى مِنَ اللَّيْلِ مَا شَاءَ اللهُ . قالت امْرَأتُهُ : مَا حَبَسَكَ عَنْ أضْيَافِكَ ؟ قَالَ : أوَما عَشَّيْتِهمْ ؟ قالت: أَبَوْا حَتَّى تَجِيءَ وَقَدْ عَرَضُوا عَلَيْهِمْ ، قَالَ : فَذَهَبتُ أَنَا فَاخْتَبَأْتُ ، فَقالَ : يَا غُنْثَرُ ، فَجَدَّعَ وَسَبَّ ، وقالَ : كُلُوا لاَ هَنِيئاً وَاللهِ لا أَطْعَمُهُ أَبَداً ، قَالَ : وايْمُ اللهِ مَا كُنَّا نَأخُذُ مِنْ لُقْمَةٍ إلا ربا من أسفلِها أكثرَ منها حتى شبعوا ، وصارتْ أكثرَ مما كانتْ قبلَ ذلكَ ، فنظرَ إليها أبو بكر فقالَ لامرأتِهِ : يا أختَ بني فراسٍ ما هذا ؟ قالت : لا وقُرَّةِ عيني لهي الآنَ أكثرُ منها قبلَ ذلكَ بثلاثِ مراتٍ ! فأكل منها أبو بكرٍ وقال : إنَّما كانَ ذلكَ من الشيطانِ ، يعني : يمينَهُ . ثم أكلَ منها لقمةً ، ثُمَّ حَمَلَهَا إِلَى النَّبيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَصْبَحَتْ عِنْدَهُ. وَكَانَ بَيْنَنَا وَبَيْنَ قَوْمٍ عَهْدٌ، فَمَضَى الأجَلُ ، فَتَفَرَّقْنَا اثْنَيْ عَشَرَ رَجُلاً ، مَعَ كُلِّ رَجُلٍ مِنْهُمْ أُنَاسٌ ، اللهُ أعْلَمُ كَمْ مَعَ كُلِّ رَجُلٍ فَأَكَلُوا مِنْهَا أَجْمَعُونَ . وَفِي رِوَايةٍ : فَحَلَفَ أَبُو بَكْرٍ لا يَطْعَمُهُ ، فَحَلَفَت المَرْأَةُ لا تَطْعَمُهُ ، فَحَلَفَ الضَّيْفُ . - أَو الأَضْيَافُ - أنْ لاَ يَطْعَمُهُ أَوْ يَطْعَمُوهُ حَتَّى يَطْعَمَهُ . فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ : هذِهِ مِنَ الشَّيْطَانِ ! فَدَعَا بالطَّعَامِ فَأكَلَ وأكَلُوا ، فَجَعَلُوا لا يَرْفَعُونَ لُقْمَةً إِلاَّ رَبَتْ مِنْ أسْفَلِهَا أَكْثَرُ مِنْهَا ، فَقَالَ : يَا أُخْتَ بَني فِرَاسٍ ، مَا هَذَا ؟ فَقَالَتْ : وَقُرْةِ عَيْنِي إنَّهَا الآنَ لأَكْثَرُ مِنْهَا قَبْلَ أنْ نَأكُلَ ، فَأكَلُوا ، وَبَعَثَ بِهَا إِلَى النَّبيِّ صلى الله عليه وسلم ، فَذَكَرَ أنَّهُ أكَلَ مِنْهَا . وَفِي رِوايَةٍ : إنَّ أَبَا بكْرٍ قَالَ لِعَبْدِ الرَّحْمانِ : دُونَكَ أضْيَافَكَ ، فَإنِّي مُنْطلقٌ إِلَى النَّبيِّ صلى الله عليه وسلم ، فَافْرُغْ مِنْ قِراهُم قَبْلَ أنْ أَجِيءَ ، فَانْطَلَقَ عَبْدُ الرَّحْمانِ ، فَأَتَاهُمْ بما عِنْدَهُ ، فَقَالَ : اطْعَمُوا ؛ فقالوا : أين رَبُّ مَنْزِلِنا ؟ قَالَ : اطْعَمُوا ، قالوا : مَا نحنُ بِاكِلِينَ حَتَّى يَجِيءَ رَبُّ مَنْزِلِنَا ، قَالَ : اقْبَلُوا عَنْا قِرَاكُمْ ، فَإنَّهُ إنْ جَاءَ وَلَمْ تَطْعَمُوا ، لَنَلْقَيَنَّ مِنْهُ فأبَوْا ، فَعَرَفْتُ أنَّهُ يَجِدُ عَلَيَّ ، فَلَمَّا جَاءَ تَنَحَّيْتُ عَنْهُ ، فَقَالَ : مَا صَنَعْتُمْ ؟ فَأخْبَرُوهُ ، فَقَالَ : يَا عَبْدَ الرَّحمانِ ، فَسَكَتُّ : ثُمَّ قَالَ : يَا عَبْدَ الرَّحْمانِ ، فَسَكَتُّ ، فَقَالَ: يَا غُنْثَرُ أقْسَمْتُ عَلَيْكَ إنْ كُنْتَ تَسْمَعُ صَوتِي لَمَا جِئْتَ ! فَخَرَجْتُ ، فَقُلْتُ : سَلْ أضْيَافَكَ ، فقالُوا : صَدَقَ ، أتَانَا بِهِ ، فَقَالَ : إنَّمَا انْتَظَرْتُمُونِي والله لا أَطْعَمُهُ اللَّيْلَةَ . فَقَالَ الآخَرُونَ : واللهِ لا نَطْعَمُهُ حَتَّى تَطْعَمَهُ فَقَالَ : وَيْلَكُمْ مَا لَكُمْ لا تَقْبَلُونَ عَنَّا قِرَاكُمْ ؟ هَاتِ طَعَامَكَ ، فَجَاءَ بِهِ ، فَوَضَعَ يَدَهُ فَقَالَ : بِسْمِ اللهِ ، الأولَى مِنَ الشَّيْطَانِ ، فَأَكَلَ وَأَكَلُوا . متفق عَلَيْهِ . قَوْله : (( غُنْثَرُ )) بغينٍ معجمةٍ مَضمُومَةٍ ثُمَّ نُونٍ ساكِنَةٍ ثُمَّ ثاءٍ مثلثةٍ وَهُوَ : الغَبِيُّ الجَاهِلُ . وقولُهُ : (( فَجَدَّعَ )) أَيْ شَتَمَهُ ، والجَدْعُ القَطْعُ . قولُه (( يَجِدُ عَليّ )) هُوَ بكسرِ الجِيمِ : أيْ يَغْضَبُ .
Ebû Muhammed Abdurrahmân b. Ebû Bekir es-Sıddîk radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi: Suffe ehli fakir insanlardı. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem bir defasında: “Kimin yanında iki kişilik yemek varsa üçüncü bir kişiyi götürsün; kimin yanında dört kişilik yemek varsa beşinci, altıncı bir kişiyi götürsün” ya da buna benzer bir şey buyurdu. Ebû Bekir radıyallâhu anh üç kişi getirdi; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ise on kişiyle gitti. Ebû Bekir akşam yemeğini Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanında yedi, sonra yatsı namazını kılıncaya kadar kaldı; ardından dönüp geceden Allah'ın dilediği kadar bir vakit geçtikten sonra eve geldi. Hanımı: “Seni misafirlerinden alıkoyan neydi?” dedi. O: “Onlara akşam yemeği yedirmedin mi?” dedi. Hanımı: “Kendilerine yemek ikram edildiği hâlde sen gelinceye kadar yemekten kaçındılar” dedi. [Abdurrahmân] dedi ki: Ben de gidip saklandım. “Ey ahmak!” dedi; ağır konuştu, sövdü ve: “Yiyin, afiyet olmasın! Vallahi ben ondan asla tatmayacağım!” dedi. [Abdurrahmân] dedi ki: Allah'a yemin olsun, hangi lokmayı alsak altından ondan daha fazlası çoğalıyordu; sonunda doydular ve yemek önceki hâlinden daha çok oldu. Ebû Bekir ona baktı ve hanımına: “Ey Benî Firâs'ın kız kardeşi! Bu nedir?” dedi. Hanımı: “Gözümün nuruna yemin olsun ki o şimdi önceki hâlinden üç kat daha fazladır!” dedi. Bunun üzerine Ebû Bekir ondan yedi ve yemini kastederek: “O ancak şeytandandı” dedi. Sonra ondan bir lokma daha yedi, ardından onu Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e götürdü ve yemek sabaha onun yanında çıktı. Bizimle bir kavim arasında antlaşma vardı; süresi dolmuştu. On iki kişi olarak ayrıldık; içlerinden her bir adamın yanında insanlar vardı, her birinin yanında kaç kişi olduğunu Allah daha iyi bilir; onların hepsi ondan yediler. Bir rivayette şöyledir: Ebû Bekir ondan tatmamaya yemin etti. Hanımı da ondan tatmamaya yemin etti. Misafir —ya da misafirler— de o tatmadıkça ondan tatmamaya yemin etti —ya da ettiler—. Ebû Bekir: “Bu şeytandandır!” dedi ve yemeği istedi; kendisi de yedi, onlar da yediler. Hangi lokmayı kaldırsalar altından ondan daha fazlası çoğalıyordu. “Ey Benî Firâs'ın kız kardeşi, bu nedir?” dedi. Hanımı: “Gözümün nuruna yemin olsun ki o şimdi yememizden önceki hâlinden daha çoktur!” dedi. Yediler ve onu Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gönderdi. [Râvi], onun da ondan yediğini zikretti. Bir diğer rivayette şöyledir: Ebû Bekir, Abdurrahmân'a: “Misafirlerinle ilgilen, çünkü ben Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gidiyorum; ben gelmeden önce onların ağırlanmasını bitir” dedi. Abdurrahmân gitti, yanındakini onlara getirdi ve: “Buyurun yiyin” dedi. Onlar: “Ev sahibimiz nerede?” dediler. “Buyurun yiyin” dedi. Onlar: “Ev sahibimiz gelinceye kadar biz yemeyiz” dediler. “İkramımızı bizden kabul edin; zira o gelir de siz yememiş olursanız ondan kesinlikle azar işitiriz” dedi. Onlar yine kaçındılar. Ben de bana kızacağını anladım; o gelince kendisinden uzaklaştım. “Ne yaptınız?” dedi; ona haber verdiler. “Ey Abdurrahmân!” diye seslendi, sustum. Sonra tekrar: “Ey Abdurrahmân!” dedi, yine sustum. “Ey ahmak! Sesimi duyuyorsan mutlaka gelmen için sana yemin veriyorum!” dedi. Bunun üzerine çıktım ve: “Misafirlerine sor” dedim. Onlar: “Doğru söyledi, onu bize getirdi” dediler. O da: “Demek beni beklediniz; vallahi bu gece ondan tatmayacağım” dedi. Diğerleri de: “Vallahi sen ondan tatmadıkça biz de tatmayacağız” dediler. O: “Yazıklar olsun size, ne oluyor da ikramımızı bizden kabul etmiyorsunuz? Getir yemeğini” dedi. O da yemeği getirdi. [Ebû Bekir] elini koydu ve: “Bismillâh, ilki şeytandandı” dedi; kendisi de yedi, onlar da yediler. Müttefekun aleyh. Hadiste geçen gunser (غُنْثَرُ) kelimesi noktalı gayn'ın ötreli, ardından nûn'un sakin, sonra da üç noktalı sâ harfinin okunmasıyladır ve “ahmak, cahil” demektir. Fe-ceddea (فَجَدَّعَ) sözü “ona sövdü” demektir; ced' (الجَدْعُ) ise “kesmek”tir. Yecidu aleyye (يَجِدُ عَليّ) sözü cîm'in esresiyle olup “bana kızar” demektir.
1504. Hadis
وعن أَبي هريرة رضي الله عنه قَالَ : قَالَ رسول الله صلى الله عليه وسلم : (( لَقَدْ كَانَ فيما قَبْلَكُمْ مِنَ الأُمَمِ نَاسٌ مُحَدَّثُونَ، فَإنْ يَكُ في أُمَّتِي أحدٌ فإنَّهُ عُمَرُ)) . رواه البخاري. ورواه مسلم من رواية عائشة . وفي روايتهما قَالَ ابن وهب : (( محَدَّثُونَ )) أيْ مُلْهَمُونَ .
Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Sizden önceki ümmetler içinde muhaddes kimseler vardı. Eğer ümmetimde bir kimse varsa o da şüphesiz Ömer'dir.” Buhârî rivayet etmiştir; Müslim de Âişe rivayetinden nakletmiştir. Her ikisinin rivayetinde İbn Vehb şöyle demiştir: Muhaddesûn (محَدَّثُونَ) “kendilerine ilham olunanlar” demektir.
1505. Hadis
وعن جابر بنِ سُمْرَةَ رضي الله عنهما ، قَالَ : شَكَا أهْلُ الكُوفَةِ سَعْداً يعني : ابنَ أَبي وقاص رضي الله عنه ، إِلَى عمر بن الخطاب رضي الله عنه فَعَزَلَهُ ، واسْتَعْمَلَ عَلَيْهِمْ عَمَّاراً ، فَشَكَوا حَتَّى ذَكَرُوا أنَّهُ لا يُحْسِنُ يُصَلِّي ، فَأَرْسَلَ إِلَيْهِ ، فَقَالَ : يَا أَبَا إسْحَاقَ ، إنَّ هَؤُلاَءِ يَزْعَمُونَ أنَّكَ لا تُحْسِنُ تُصَلِّي ، فَقَالَ : أَمَّا أنا واللهِ فَإنِّي كُنْتُ أُصَلِّي بِهِمْ صَلاَةَ رسولِ الله صلى الله عليه وسلم ، لا أُخْرِمُ عَنْها ، أُصَلِّي صَلاَتَي العِشَاءِ فَأَرْكُدُ فِي الأُولَيَيْنِ ، وَأُخِفُّ في الأُخْرَيَيْنِ . قَالَ : ذَلِكَ الظَّنُّ بِكَ يَا أَبَا إسْحَاقَ ، وأَرْسَلَ مَعَهُ رَجُلاً - أَوْ رِجَالاً - إِلَى الكُوفَةِ يَسْأَلُ عَنْهُ أهْلَ الكُوفَةِ ، فَلَمْ يَدَعْ مَسْجِداً إِلاَّ سَأَلَ عَنْهُ ، وَيُثْنُونَ مَعْرُوفاً ، حَتَّى دَخَلَ مَسْجِداً لِبَنِي عَبْسٍ ، فَقَامَ رَجُلٌ مِنْهُمْ ، يُقالُ لَهُ أُسَامَةُ بْنُ قَتَادَةَ ، يُكَنَّى أَبَا سَعْدَةَ، فَقَالَ: أمَا إذْ نَشَدْتَنَا فَإنَّ سَعْداً كَانَ لا يَسِيرُ بالسَّرِيَّةِ وَلاَ يَقْسِمُ بالسَّوِيَّةِ ، وَلاَ يَعْدِلُ في القَضِيَّةِ . قَالَ سَعْدٌ : أمَا وَاللهِ لأَدْعُونَّ بِثَلاَثٍ : اللَّهُمَّ إنْ كَانَ عَبْدُكَ هَذَا كَاذِباً ، قَامَ رِيَاءً ، وَسُمْعَةً ، فَأَطِلْ عُمُرَهُ ، وَأَطِلْ فَقْرَهُ ، وَعَرِّضْهُ لِلْفِتَنِ . وَكَانَ بَعْدَ ذَلِكَ إِذَا سُئِلَ يَقُولُ : شَيْخٌ كَبيرٌ مَفْتُونٌ ، أَصَابَتْنِي دَعْوَةُ سَعْدٍ . قَالَ عَبدُ الملكِ بن عُمَيْرٍ الراوي عن جابرِ بنِ سَمُرَةَ : فَأنا رَأَيْتُهُ بَعْدُ قَدْ سَقَطَ حَاجِبَاهُ عَلَى عَيْنَيْهِ مِنَ الكِبَرِ ، وإنَّهُ لَيَتَعَرَّضُ لِلْجَوارِي فِي الطُّرُقِ فَيَغْمِزُهُنَّ . متفق عَلَيْهِ .
Câbir b. Semüre radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Kûfe halkı Sa'd'ı —yani İbn Ebû Vakkâs radıyallâhu anh'i— Ömer b. el-Hattâb radıyallâhu anh'e şikâyet etti. O da onu görevden alıp üzerlerine Ammâr'ı vali tayin etti. Şikâyetlerinde onun namazı bile güzel kıldıramadığını söylemeye kadar vardılar. Bunun üzerine [Ömer] ona haber gönderip getirtti ve: “Ey Ebû İshâk! Bunlar senin namazı güzel kıldıramadığını iddia ediyorlar” dedi. [Sa'd] şöyle dedi: “Bana gelince, vallahi ben onlara Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in namazını kıldırıyordum, ondan hiçbir şey eksiltmiyordum; akşam ve yatsı namazlarını kıldırırken ilk iki rek'atı uzatıyor, son iki rek'atı ise hafif tutuyordum.” [Ömer]: “Senin hakkındaki zannımız da budur ey Ebû İshâk!” dedi ve onunla birlikte Kûfe'ye, Kûfe halkına kendisini soracak bir adam —yahut adamlar— gönderdi. O kimse kendisini sormadık hiçbir mescid bırakmadı; herkes onu hayırla övüyordu. Nihayet Benî Abs'e ait bir mescide girdi. İçlerinden Ebû Sa'de künyeli, kendisine Üsâme b. Katâde denilen bir adam ayağa kalktı ve şöyle dedi: “Mademki bize Allah adına yemin verip sordun; Sa'd seriyye (küçük askerî birlik) ile sefere çıkmaz, ganimeti eşit bölüştürmez ve hükümde adaletli davranmazdı.” Sa'd dedi ki: “Vallahi ben de üç şeyle dua edeceğim: Allah'ım! Eğer bu kulun gösteriş ve şöhret için ayağa kalkmış bir yalancıysa ömrünü uzat, fakirliğini uzat ve onu fitnelere maruz bırak!” O adam bundan sonra kendisine hâli sorulduğunda: “Fitneye uğramış koca bir ihtiyarım; bana Sa'd'ın bedduası isabet etti” derdi. Câbir b. Semüre'den rivayet eden Abdülmelik b. Umeyr dedi ki: Ben onu daha sonra gördüm; ihtiyarlıktan kaşları gözlerinin üzerine düşmüştü ve yollarda cariyelere sataşıp onlara göz kırpıyordu. Müttefekun aleyh.
1506. Hadis
وعن عروة بن الزبير : أنَّ سعيد بن زيد بن عمرو بن نُفَيلٍ رضي الله عنه ، خَاصَمَتْهُ أَرْوَى بِنْتُ أوْسٍ إِلَى مَرْوَانَ بْنِ الحَكَمِ ، وادَّعَتْ أنَّهُ أخَذَ شَيْئاً مِنْ أرْضِهَا ، فَقَالَ سعيدٌ : أنا كُنْتُ آخُذُ شَيئاً مِنْ أرْضِهَا بَعْدَ الَّذِي سَمِعْتُ مِنْ رسول الله صلى الله عليه وسلم !؟ قَالَ : مَاذَا سَمِعْتَ مِنْ رَسُولِ الله صلى الله عليه وسلم ؟ قَالَ : سَمِعْتُ رسولَ الله صلى الله عليه وسلم يقول : (( مَنْ أخَذَ شِبْراً مِنَ الأرْضِ ظُلْماً ، طُوِّقَهُ إِلَى سَبْعِ أرْضِينَ )) فَقَالَ لَهُ مَرْوَانُ : لا أسْألُكَ بَيِّنَةً بَعْدَ هَذَا ، فَقَالَ سعيد : اللَّهُمَّ إنْ كَانَتْ كاذِبَةً ، فَأعْمِ بَصَرَها ، وَاقْتُلْهَا في أرْضِها ، قَالَ : فَما ماتَتْ حَتَّى ذَهَبَ بَصَرُهَا ، وَبَيْنَما هِيَ تَمْشِي في أرْضِهَا إذ وَقَعَتْ في حُفْرَةٍ فَماتَتْ . متفق عَلَيْهِ . وفي روايةٍ لِمُسْلِمٍ عن محمد بن زيد بن عبد الله بن عُمَرَ بِمَعْنَاهُ ، وأنه رآها عَمْيَاءَ تَلْتَمِسُ الجُدُرَ تقولُ : أصابَتْنِي دَعْوَةُ سَعيدٍ ، وأنَّها مَرَّتْ عَلَى بِئرٍ في الدَّارِ الَّتي خَاصَمَتْهُ فِيهَا ، فَوَقَعَتْ فِيهَا ، وكانتْ قَبْرَها .
Urve b. ez-Zübeyr'den rivayet edildi: Ervâ bint Evs, Saîd b. Zeyd b. Amr b. Nüfeyl radıyallâhu anh'i Mervân b. el-Hakem'e dava etti ve kendi arazisinden bir kısım yeri aldığını iddia etti. Saîd: “Ben Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den işittiğim şeyden sonra onun arazisinden bir şey mi alacakmışım?!” dedi. [Mervân]: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den ne işittin?” dedi. O da: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim, dedi: “Kim zulümle bir karış toprak alırsa, o yer yedi kat yere kadar boynuna halka yapılır.” Bunun üzerine Mervân ona: “Bundan sonra senden beyyine (delil) istemem” dedi. Saîd de şöyle dedi: “Allah'ım! Eğer bu kadın yalancıysa gözünü kör et ve onu kendi arazisinde öldür!” [Râvi] dedi ki: Kadın gözünü kaybetmeden ölmedi; kendi arazisinde yürürken bir çukura düştü ve öldü. Müttefekun aleyh. Müslim'in Muhammed b. Zeyd b. Abdullah b. Ömer'den yaptığı bir rivayette de aynı manadadır; orada kendisinin o kadını kör bir hâlde duvarları yoklayarak “Bana Saîd'in bedduası isabet etti” derken gördüğü ve kadının, hakkında onunla davalaştığı evin içindeki bir kuyunun üzerinden geçerken oraya düştüğü ve oranın kendisinin kabri olduğu geçmektedir.
1507. Hadis
وعن جابر بن عبد الله رضي الله عنهما ، قَالَ : لَمَّا حَضَرَتْ أُحُدٌ دعَانِي أَبي من اللَّيلِ فَقَالَ : مَا أُرَاني إِلاَّ مَقْتُولاً في أوْلِ مَنْ يُقْتَلُ من أصْحَابِ النَّبيِّ صلى الله عليه وسلم ، وإنِّي لا أَتْرُكُ بَعْدِي أَعَزَّ عَلَيَّ مِنْكَ غَيْرَ نَفْسِ رسول الله صلى الله عليه وسلم ، وإنَّ عَلَيَّ دَيْناً فَاقْضِ ، وَاسْتَوْصِ بِأَخَوَاتِكَ خَيْراً ، فَأصْبَحْنَا ، فَكَانَ أَوَّلَ قَتِيلٍ ، وَدَفَنْتُ مَعَهُ آخَرَ في قَبْرِهِ ، ثُمَّ لَمْ تَطِبْ نَفْسِي أنْ أتْرُكَهُ مَعَ آخَرَ ، فَاسْتَخْرَجْتُهُ بَعْدَ سِتَّةِ أشْهُرٍ ، فإذا هُوَ كَيَوْمِ وَضَعْتُهُ غَيْرَ أُذنِهِ ، فَجَعَلْتُهُ في قَبْرٍ عَلَى حِدَةٍ . رواه البخاري .
Câbir b. Abdullah radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Uhud [Savaşı] gelip çattığında babam geceleyin beni çağırdı ve şöyle dedi: ‘Kendimi Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashâbından ilk öldürülecekler arasında öldürülmüş olarak görüyorum. Ben ardımda, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in kendisi dışında, bana senden daha aziz kimseyi bırakmıyorum. Üzerimde borç var, onu öde ve kız kardeşlerine iyi davran.’ Sabaha çıktık ve [babam] ilk şehit oldu. Onunla birlikte kabrine bir başkasını daha defnettim. Sonra onu bir başkasıyla birlikte bırakmaya gönlüm razı olmadı ve altı ay sonra onu [kabirden] çıkardım. Bir de baktım ki kulağı dışında onu koyduğum günkü gibi duruyor. Bunun üzerine onu ayrı bir kabre koydum. Buhârî rivayet etmiştir.
1508. Hadis
وعن أنس رضي الله عنه : أنَّ رجلين مِنْ أصحاب النَّبيِّ صلى الله عليه وسلم ، خَرَجَا مِنْ عِنْدِ النَّبيِّ صلى الله عليه وسلم ، في لَيْلَةٍ مُظْلِمَةٍ وَمَعَهُمَا مِثْلُ المِصْبَاحَيْنِ بَيْنَ أَيْديهِمَا . فَلَمَّا افْتَرَقَا ، صَارَ مَعَ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا وَاحِدٌ حَتَّى أتَى أهْلَهُ . رواهُ البُخاري مِنْ طُرُقٍ ؛ وفي بَعْضِهَا أنَّ الرَّجُلَيْنِ أُسَيْدُ بنُ حُضير ، وَعَبّادُ بنُ بِشْرٍ رضي الله عنهما .
Enes radıyallâhu anh'den rivayet edildi: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashâbından iki adam, karanlık bir gecede Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanından çıktılar. Önlerinde iki kandil gibi ışık vardı. Ayrıldıklarında, ailesinin yanına varıncaya kadar her birinin yanında bir ışık kaldı. Buhârî çeşitli tarîklerle (rivayet kollarıyla) rivayet etmiştir; bunların bazısında o iki adamın Üseyd b. Hudayr ile Abbâd b. Bişr radıyallâhu anhümâ olduğu geçmektedir.
1509. Hadis
وعن أَبي هريرة رضي الله عنه قَالَ : بعث رسول الله صلى الله عليه وسلم عَشْرَة رَهْطٍ عَيْناً سَرِيَّة، وأمَّرَ عَلَيْهَا عاصِمَ بنَ ثَابِتٍ الأنْصَارِيَّ رضي الله عنه ، فانْطلقوا حَتَّى إِذَا كَانُوا بالهَدْأةِ ؛ بَيْنَ عُسْفَانَ وَمَكَّةَ ؛ ذُكِرُوا لِحَيٍّ مِنْ هُذَيْل يُقالُ لَهُمْ : بَنُو لحيانَ ، فَنَفَرُوا لَهُمْ بِقَريبٍ مِنْ مِئَةِ رَجُلٍ رَامٍ ، فَاقْتَصُّوا آثَارَهُمْ ، فَلَمَّا أحَسَّ بِهِمْ عَاصِمٌ وأصْحَابُهُ ، لَجَأُوا إِلَى مَوْضِعٍ ، فَأَحاطَ بِهِمُ القَوْمُ ، فَقَالُوا : انْزِلُوا فَأَعْطُوا بِأيْدِيكُمْ وَلَكُمُ العَهْدُ وَالمِيثَاقُ أنْ لا نَقْتُلَ مِنْكُمْ أحَداً . فَقَالَ عَاصِمُ بنُ ثَابِتٍ : أَيُّهَا القَوْمُ ، أَمَّا أنا ، فَلاَ أنْزِلُ عَلَى ذِمَّةِ كَافِرٍ : اللَّهُمَّ أَخْبِرْ عَنَّا نَبِيَّكَ صلى الله عليه وسلم ، فَرَمُوهُمْ بِالنّبْلِ فَقَتلُوا عَاصِماً ، وَنَزَلَ إلَيْهِمْ ثَلاَثَةُ نَفَرٍ عَلَى العَهْدِ والمِيثاقِ، مِنْهُمْ خُبَيْبٌ، وَزَيدُ بنُ الدَّثِنَةِ وَرَجُلٌ آخَرُ. فَلَمَّا اسْتَمْكَنُوا مِنْهُمْ أطْلَقُوا أوْتَارَ قِسِيِّهِمْ ، فَرَبطُوهُمْ بِهَا . قَالَ الرَّجُلُ الثَّالِثُ : هَذَا أوَّلُ الغَدْرِ واللهِ لا أصْحَبُكُمْ إنَّ لِي بِهؤُلاءِ أُسْوَةً ، يُريدُ القَتْلَى ، فَجَرُّوهُ وعَالَجُوهُ ، فأبى أنْ يَصْحَبَهُمْ ، فَقَتَلُوهُ ، وانْطَلَقُوا بِخُبَيبٍ ، وزَيْدِ بنِ الدَّثِنَةِ ، حَتَّى بَاعُوهُما بِمَكَّةَ بَعْدَ وَقْعَةِ بَدْرٍ ؛ فابْتَاعَ بَنُو الحارِثِ بن عامِرِ بنِ نَوْفَلِ بنِ عبدِ مَنَافٍ خُبيباً ، وكان خُبَيْبٌ هُوَ قَتَلَ الحَارِثَ يَوْمَ بَدْرٍ . فَلِبثَ خُبَيْبٌ عِنْدَهُمْ أسيراً حَتَّى أجْمَعُوا عَلَى قَتْلِهِ ، فاسْتَعَارَ مِنْ بَعْضِ بَنَاتِ الحَارثِ مُوسَى يَسْتَحِدُّ بِهَا فَأعَارَتْهُ ، فَدَرَجَ بُنَيٌّ لَهَا وَهِيَ غَافِلَةٌ حَتَّى أَتَاهُ ، فَوَجَدتهُ مُجْلِسَهُ عَلَى فَخْذِهِ وَالموسَى بِيَدِهِ ، فَفَزِعَتْ فَزْعَةً عَرَفَهَا خُبَيْبٌ . فَقَالَ : أَتَخَشَيْنَ أن أقْتُلَهُ مَا كُنْتُ لأَفْعَلَ ذَلِكَ ! قالت : واللهِ مَا رَأيْتُ أسيراً خَيراً مِنْ خُبَيْبٍ ، فواللهِ لَقَدْ وَجَدْتُهُ يَوماً يَأكُلُ قِطْفاً مِنْ عِنَبٍ في يَدِهِ وإنَّهُ لَمُوثَقٌ بِالحَدِيدِ وَمَا بِمَكَّةَ مِنْ ثَمَرَةٍ ، وَكَانَتْ تَقُولُ : إنَّهُ لَرِزْقٌ رَزَقَهُ اللهُ خُبَيْباً . فَلَمَّا خَرَجُوا بِهِ مِنَ الحَرَمِ لِيَقْتُلُوهُ في الحِلِّ، قَالَ لَهُمْ خُبَيْبٌ : دَعُونِي أُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ ، فَتَرَكُوهُ ، فَرَكَعَ رَكْعَتَيْنِ فَقَالَ : واللهِ لَوْلاَ أنْ تَحْسَبُوا أنَّ مَا بِي جَزَعٌ لَزِدْتُ : اللَّهُمَّ أحْصِهِمْ عَدَداً ، وَاقْتُلهُمْ بِدَدَاً ، وَلاَ تُبْقِ مِنْهُمْ أَحَداً . وقال : فَلَسْتُ أُبَالِي حِيْنَ أُقْتَلُ مُسْلِماً عَلَى أيِّ جَنْبٍ كَانَ للهِ مَصْرَعِي وَذَلِكَ في ذَاتِ الإلَهِ وإنْ يَشَأْ يُبَارِكْ عَلَى أوْصَالِ شِلْوٍ مُمَزَّعِ وكان خُبَيبٌ هُوَ سَنَّ لِكُلِّ مُسْلِمٍ قُتِلَ صَبْراً الصَّلاَةَ . وأخْبَرَ - يعني : النبيّ صلى الله عليه وسلم - أصْحَابَهُ يَوْمَ أُصِيبُوا خَبَرَهُمْ ، وَبَعَثَ نَاسٌ مِنْ قُرَيْشٍ إِلَى عَاصِمِ بنِ ثَابتٍ حِيْنَ حُدِّثُوا أَنَّهُ قُتِلَ أن يُؤْتَوا بِشَيءٍ مِنْهُ يُعْرَفُ ، وكَانَ قَتَلَ رَجُلاً مِنْ عُظَمائِهِمْ ، فَبَعَثَ الله لِعَاصِمٍ مِثْلَ الظُّلَّةِ مِنَ الدَّبْرِ فَحَمَتْهُ مِنْ رُسُلِهِمْ ، فَلَمْ يَقْدِروا أنْ يَقْطَعُوا مِنْهُ شَيْئاً . رواه البخاري . قولُهُ : (( الهَدْأَةُ )) : مَوْضِعٌ ، (( والظُّلَّةُ )) : السَّحَابُ . (( والدَّبْرُ )) : النَّحْلُ . وَقَوْلُهُ : (( اقْتُلْهُمْ بِدَداً )) بِكَسْرِ الباءِ وفتحِهَا ، فَمَنْ كَسَرَ قَالَ هُوَ جمع بِدَّةٍ بكسر الباء وهي النصيب ومعناه : اقْتُلْهُمْ حِصَصاً مُنْقَسِمَةً لِكُلِّ واحدٍ مِنْهُمْ نَصيبٌ ، وَمَنْ فَتَحَ قَالَ معناهُ : مُتَفَرِّقِينَ في القَتْلِ واحداً بَعْدَ واحِدٍ مِنَ التَّبْدِيد . وفي الباب أحاديث كثيرةٌ صَحيحةٌ سَبَقَتْ في مَوَاضِعِها مِنْ هَذَا الكِتَابِ ، مِنْهَا حديثُ الغُلامِ الَّذِي كَانَ يأتِي الرَّاهِبَ والسَّاحِرَ ، ومنْها حَدِيثُ جُرَيْج ، وحديثُ أصْحابِ الغَارِ الذين أطْبِقَتْ عَلَيْهِم الصَّخْرَةُ ، وَحديثُ الرَّجُلِ الَّذِي سَمِعَ صَوْتاً في السَّحَابِ يَقُولُ : اسْقِ حَدِيقَةَ فُلاَنٍ ، وَغَيْرُ ذَلِكَ . وَالدلائِل في البابِ كثيرةٌ مشهُورةٌ ، وباللهِ التَّوفيقِ .
Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem gözcü olarak on kişilik bir seriyye (küçük askerî birlik) gönderdi ve başlarına Âsım b. Sâbit el-Ensârî radıyallâhu anh'i emîr tayin etti. Yola çıktılar; Usfân ile Mekke arasındaki Hed'e'ye vardıklarında, Hüzeyl kabilesinden Lihyânoğulları denilen bir obaya haber verildiler. Onlar da yaklaşık yüz okçuyla peşlerine düştüler ve izlerini sürdüler. Âsım ve arkadaşları onları fark edince yüksekçe bir yere sığındılar. Topluluk etraflarını sardı ve ‘İnin, teslim olun! İçinizden hiçbir kimseyi öldürmeyeceğimize dair size söz ve güvence veriyoruz’ dediler. Âsım b. Sâbit, ‘Ey topluluk! Bana gelince, ben bir kâfirin güvencesine dayanarak inmem. Allah'ım, durumumuzu Nebîn sallallâhu aleyhi ve sellem'e haber ver!’ dedi. Bunun üzerine onlara ok attılar ve Âsım'ı şehit ettiler. İçlerinde Hubeyb, Zeyd b. ed-Desine ve bir başka adamın bulunduğu üç kişi ise verilen söz ve güvence üzerine yanlarına indi. Onları ele geçirince yaylarının kirişlerini çözdüler ve kendilerini onlarla bağladılar. Üçüncü adam, ‘Bu, ihanetin başlangıcıdır! Vallahi sizinle gelmem! Şunlarda benim için güzel bir örnek vardır’ dedi; öldürülenleri kastediyordu. Onu sürüklediler ve kendileriyle gelmesi için uğraştılar; ancak o, onlarla gitmeyi reddetti. Bunun üzerine onu şehit ettiler. Hubeyb ile Zeyd b. ed-Desine'yi ise alıp götürdüler ve Bedir Savaşı'ndan sonra Mekke'de sattılar. Hâris b. Âmir b. Nevfel b. Abdümenâf oğulları Hubeyb'i satın aldılar; Hubeyb, Bedir günü Hâris'i öldürmüştü. Hubeyb, kendisini öldürmek üzere görüş birliğine varıncaya kadar yanlarında esir kaldı. [Bir gün] kasıklarını tıraş etmek için Hâris'in kızlarından birinden ustura ödünç istedi; o da verdi. Kadının haberi yokken küçük oğlu yürüyerek Hubeyb'in yanına gitti. Kadın bir de baktı ki Hubeyb çocuğu uyluğunun üzerine oturtmuş, elinde de ustura var. Kadın öyle bir korkuya kapıldı ki Hubeyb bunu anladı ve ‘Onu öldüreceğimden mi korkuyorsun? Ben böyle bir şey yapacak değilim!’ dedi. Kadın şöyle dedi: ‘Vallahi ben Hubeyb'den daha hayırlı bir esir görmedim. Vallahi bir gün onu, demirle bağlı olduğu hâlde elindeki bir salkım üzümü yerken gördüm; oysa o sırada Mekke'de hiçbir meyve yoktu.’ Kadın, ‘Bu, Allah'ın Hubeyb'e verdiği bir rızıktır’ derdi. Onu Harem bölgesinin dışında öldürmek üzere Harem'den çıkardıklarında Hubeyb kendilerine, ‘Beni bırakın da iki rek'at namaz kılayım’ dedi. Onu bıraktılar, o da iki rek'at namaz kıldı. Sonra şöyle dedi: ‘Vallahi, ölümden korktuğumu sanacak olmasaydınız namazı uzatırdım. Allah'ım, onları tek tek say, onları darmadağın ederek helâk et ve içlerinden hiçbir kimseyi sağ bırakma!’ Ardından şu beyti söyledi: Müslüman olarak öldürüldüğümde hiç aldırmam / Allah için yıkılışım hangi yanım üzerine olursa olsun / Bu, İlah'ın rızası içindir ve eğer dilerse / Parçalanmış bir cesedin eklemlerini mübarek kılar. Sabren (bağlanarak veya hapsedilerek) öldürülen her Müslüman için iki rek'at namaz kılma âdetini başlatan Hubeyb olmuştur. Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem, başlarına bu işin geldiği gün ashâbına onların haberini verdi. Kureyş'ten bazı kimseler, Âsım b. Sâbit'in öldürüldüğü kendilerine anlatılınca, tanınması için ondan bir parça getirilmek üzere adam gönderdiler; çünkü o, onların ileri gelenlerinden birini öldürmüştü. Bunun üzerine Allah, Âsım için bulut gibi bir arı sürüsü gönderdi. Arılar onu elçilerinden korudu ve ondan hiçbir şey kesmeye güç yetiremediler. Buhârî rivayet etmiştir. Metinde geçen el-Hed'e (الهَدْأَةُ) bir yer adıdır. ez-Zulle (الظُّلَّةُ) “bulut”, ed-debr (الدَّبْرُ) ise “bal arısı” demektir. “Onları darmadağın ederek helâk et” anlamındaki uktulhüm bideden / bededen (اقْتُلْهُمْ بِدَداً) sözünde bâ harfi kesreli ve fethalı okunur. Kesreli okuyanlar şöyle demiştir: Bu, bâ'nın kesresiyle bidde (بِدَّة) kelimesinin çoğuludur ki “pay” demektir; anlamı “Her birine bir pay düşecek şekilde onları bölünmüş hisseler hâlinde öldür” demektir. Fethalı okuyanlar ise şöyle demiştir: Anlamı, tebdîd (التَّبْدِيد) “dağıtmak” kökünden olmak üzere, “Öldürürken onları dağınık hâlde, birer birer öldür” demektir. Bu bâbda, bu kitabın ilgili yerlerinde daha önce geçmiş olan pek çok sahih hadis vardır. Rahip ve sihirbaza giden gencin hadisi, Cüreyc hadisi, üzerlerine kaya kapanan mağara arkadaşlarının hadisi, bulutta “Falancanın bahçesini sula” diyen bir ses işiten adamın hadisi ve benzerleri bunlardandır. Bu bâbdaki deliller çok ve meşhurdur. Başarı yalnız Allah'tandır.
1510. Hadis
وعن ابن عمر رضي الله عنهما ، قَالَ : مَا سَمِعْتُ عمر رضي الله عنه يقولُ لِشَيءٍ قَطُّ : إنِّي لأَظُنُّهُ كَذَا ، إِلاَّ كَانَ كَمَا يَظُنُّ . رواه البخاري .
İbn Ömer radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Ömer radıyallâhu anh'in herhangi bir şey için ‘Ben bunun şöyle olduğunu zannediyorum’ deyip de o işin onun zannettiği gibi çıkmadığı hiçbir şey işitmedim. Buhârî rivayet etmiştir.