1503. Hadis
وعن أَبي محمد عبد الرحمان بن أَبي بكرٍ الصديق رضي الله عنهما : أنَّ أَصْحَابَ الصُّفّةِ كَانُوا أُنَاساً فُقَرَاءَ وَأَنَّ النَّبيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ مَرَّةً : (( مَنْ كَانَ عِنْدَهُ طَعَامُ اثْنَيْنِ ، فَلْيَذْهَبْ بثَالِثٍ ، وَمنْ كَانَ عِنْدَهُ طَعَامُ أرْبَعَةٍ ، فَلْيَذْهَبْ بِخَامِسٍ بِسَادِسٍ )) أَوْ كما قَالَ ، وأنَّ أَبَا بكرٍ رضي الله عنه ، جَاءَ بِثَلاَثَةٍ ، وانْطَلَقَ النبيّ صلى الله عليه وسلم بعَشَرَةٍ ، وأنَّ أَبَا بَكرٍ تَعَشَّى عِنْدَ النبيّ صلى الله عليه وسلم ، ثُمَّ لَبِثَ حَتَّى صَلَّى العِشَاءَ ، ثُمَّ رَجَعَ ، فجاءَ بَعْدَ مَا مَضَى مِنَ اللَّيْلِ مَا شَاءَ اللهُ . قالت امْرَأتُهُ : مَا حَبَسَكَ عَنْ أضْيَافِكَ ؟ قَالَ : أوَما عَشَّيْتِهمْ ؟ قالت: أَبَوْا حَتَّى تَجِيءَ وَقَدْ عَرَضُوا عَلَيْهِمْ ، قَالَ : فَذَهَبتُ أَنَا فَاخْتَبَأْتُ ، فَقالَ : يَا غُنْثَرُ ، فَجَدَّعَ وَسَبَّ ، وقالَ : كُلُوا لاَ هَنِيئاً وَاللهِ لا أَطْعَمُهُ أَبَداً ، قَالَ : وايْمُ اللهِ مَا كُنَّا نَأخُذُ مِنْ لُقْمَةٍ إلا ربا من أسفلِها أكثرَ منها حتى شبعوا ، وصارتْ أكثرَ مما كانتْ قبلَ ذلكَ ، فنظرَ إليها أبو بكر فقالَ لامرأتِهِ : يا أختَ بني فراسٍ ما هذا ؟ قالت : لا وقُرَّةِ عيني لهي الآنَ أكثرُ منها قبلَ ذلكَ بثلاثِ مراتٍ ! فأكل منها أبو بكرٍ وقال : إنَّما كانَ ذلكَ من الشيطانِ ، يعني : يمينَهُ . ثم أكلَ منها لقمةً ، ثُمَّ حَمَلَهَا إِلَى النَّبيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَصْبَحَتْ عِنْدَهُ. وَكَانَ بَيْنَنَا وَبَيْنَ قَوْمٍ عَهْدٌ، فَمَضَى الأجَلُ ، فَتَفَرَّقْنَا اثْنَيْ عَشَرَ رَجُلاً ، مَعَ كُلِّ رَجُلٍ مِنْهُمْ أُنَاسٌ ، اللهُ أعْلَمُ كَمْ مَعَ كُلِّ رَجُلٍ فَأَكَلُوا مِنْهَا أَجْمَعُونَ . وَفِي رِوَايةٍ : فَحَلَفَ أَبُو بَكْرٍ لا يَطْعَمُهُ ، فَحَلَفَت المَرْأَةُ لا تَطْعَمُهُ ، فَحَلَفَ الضَّيْفُ . - أَو الأَضْيَافُ - أنْ لاَ يَطْعَمُهُ أَوْ يَطْعَمُوهُ حَتَّى يَطْعَمَهُ . فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ : هذِهِ مِنَ الشَّيْطَانِ ! فَدَعَا بالطَّعَامِ فَأكَلَ وأكَلُوا ، فَجَعَلُوا لا يَرْفَعُونَ لُقْمَةً إِلاَّ رَبَتْ مِنْ أسْفَلِهَا أَكْثَرُ مِنْهَا ، فَقَالَ : يَا أُخْتَ بَني فِرَاسٍ ، مَا هَذَا ؟ فَقَالَتْ : وَقُرْةِ عَيْنِي إنَّهَا الآنَ لأَكْثَرُ مِنْهَا قَبْلَ أنْ نَأكُلَ ، فَأكَلُوا ، وَبَعَثَ بِهَا إِلَى النَّبيِّ صلى الله عليه وسلم ، فَذَكَرَ أنَّهُ أكَلَ مِنْهَا . وَفِي رِوايَةٍ : إنَّ أَبَا بكْرٍ قَالَ لِعَبْدِ الرَّحْمانِ : دُونَكَ أضْيَافَكَ ، فَإنِّي مُنْطلقٌ إِلَى النَّبيِّ صلى الله عليه وسلم ، فَافْرُغْ مِنْ قِراهُم قَبْلَ أنْ أَجِيءَ ، فَانْطَلَقَ عَبْدُ الرَّحْمانِ ، فَأَتَاهُمْ بما عِنْدَهُ ، فَقَالَ : اطْعَمُوا ؛ فقالوا : أين رَبُّ مَنْزِلِنا ؟ قَالَ : اطْعَمُوا ، قالوا : مَا نحنُ بِاكِلِينَ حَتَّى يَجِيءَ رَبُّ مَنْزِلِنَا ، قَالَ : اقْبَلُوا عَنْا قِرَاكُمْ ، فَإنَّهُ إنْ جَاءَ وَلَمْ تَطْعَمُوا ، لَنَلْقَيَنَّ مِنْهُ فأبَوْا ، فَعَرَفْتُ أنَّهُ يَجِدُ عَلَيَّ ، فَلَمَّا جَاءَ تَنَحَّيْتُ عَنْهُ ، فَقَالَ : مَا صَنَعْتُمْ ؟ فَأخْبَرُوهُ ، فَقَالَ : يَا عَبْدَ الرَّحمانِ ، فَسَكَتُّ : ثُمَّ قَالَ : يَا عَبْدَ الرَّحْمانِ ، فَسَكَتُّ ، فَقَالَ: يَا غُنْثَرُ أقْسَمْتُ عَلَيْكَ إنْ كُنْتَ تَسْمَعُ صَوتِي لَمَا جِئْتَ ! فَخَرَجْتُ ، فَقُلْتُ : سَلْ أضْيَافَكَ ، فقالُوا : صَدَقَ ، أتَانَا بِهِ ، فَقَالَ : إنَّمَا انْتَظَرْتُمُونِي والله لا أَطْعَمُهُ اللَّيْلَةَ . فَقَالَ الآخَرُونَ : واللهِ لا نَطْعَمُهُ حَتَّى تَطْعَمَهُ فَقَالَ : وَيْلَكُمْ مَا لَكُمْ لا تَقْبَلُونَ عَنَّا قِرَاكُمْ ؟ هَاتِ طَعَامَكَ ، فَجَاءَ بِهِ ، فَوَضَعَ يَدَهُ فَقَالَ : بِسْمِ اللهِ ، الأولَى مِنَ الشَّيْطَانِ ، فَأَكَلَ وَأَكَلُوا . متفق عَلَيْهِ . قَوْله : (( غُنْثَرُ )) بغينٍ معجمةٍ مَضمُومَةٍ ثُمَّ نُونٍ ساكِنَةٍ ثُمَّ ثاءٍ مثلثةٍ وَهُوَ : الغَبِيُّ الجَاهِلُ . وقولُهُ : (( فَجَدَّعَ )) أَيْ شَتَمَهُ ، والجَدْعُ القَطْعُ . قولُه (( يَجِدُ عَليّ )) هُوَ بكسرِ الجِيمِ : أيْ يَغْضَبُ .
Ebû Muhammed Abdurrahmân b. Ebû Bekir es-Sıddîk radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi: Suffe ehli fakir insanlardı. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem bir defasında: “Kimin yanında iki kişilik yemek varsa üçüncü bir kişiyi götürsün; kimin yanında dört kişilik yemek varsa beşinci, altıncı bir kişiyi götürsün” ya da buna benzer bir şey buyurdu. Ebû Bekir radıyallâhu anh üç kişi getirdi; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ise on kişiyle gitti. Ebû Bekir akşam yemeğini Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanında yedi, sonra yatsı namazını kılıncaya kadar kaldı; ardından dönüp geceden Allah'ın dilediği kadar bir vakit geçtikten sonra eve geldi. Hanımı: “Seni misafirlerinden alıkoyan neydi?” dedi. O: “Onlara akşam yemeği yedirmedin mi?” dedi. Hanımı: “Kendilerine yemek ikram edildiği hâlde sen gelinceye kadar yemekten kaçındılar” dedi. [Abdurrahmân] dedi ki: Ben de gidip saklandım. “Ey ahmak!” dedi; ağır konuştu, sövdü ve: “Yiyin, afiyet olmasın! Vallahi ben ondan asla tatmayacağım!” dedi. [Abdurrahmân] dedi ki: Allah'a yemin olsun, hangi lokmayı alsak altından ondan daha fazlası çoğalıyordu; sonunda doydular ve yemek önceki hâlinden daha çok oldu. Ebû Bekir ona baktı ve hanımına: “Ey Benî Firâs'ın kız kardeşi! Bu nedir?” dedi. Hanımı: “Gözümün nuruna yemin olsun ki o şimdi önceki hâlinden üç kat daha fazladır!” dedi. Bunun üzerine Ebû Bekir ondan yedi ve yemini kastederek: “O ancak şeytandandı” dedi. Sonra ondan bir lokma daha yedi, ardından onu Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e götürdü ve yemek sabaha onun yanında çıktı. Bizimle bir kavim arasında antlaşma vardı; süresi dolmuştu. On iki kişi olarak ayrıldık; içlerinden her bir adamın yanında insanlar vardı, her birinin yanında kaç kişi olduğunu Allah daha iyi bilir; onların hepsi ondan yediler. Bir rivayette şöyledir: Ebû Bekir ondan tatmamaya yemin etti. Hanımı da ondan tatmamaya yemin etti. Misafir —ya da misafirler— de o tatmadıkça ondan tatmamaya yemin etti —ya da ettiler—. Ebû Bekir: “Bu şeytandandır!” dedi ve yemeği istedi; kendisi de yedi, onlar da yediler. Hangi lokmayı kaldırsalar altından ondan daha fazlası çoğalıyordu. “Ey Benî Firâs'ın kız kardeşi, bu nedir?” dedi. Hanımı: “Gözümün nuruna yemin olsun ki o şimdi yememizden önceki hâlinden daha çoktur!” dedi. Yediler ve onu Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gönderdi. [Râvi], onun da ondan yediğini zikretti. Bir diğer rivayette şöyledir: Ebû Bekir, Abdurrahmân'a: “Misafirlerinle ilgilen, çünkü ben Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gidiyorum; ben gelmeden önce onların ağırlanmasını bitir” dedi. Abdurrahmân gitti, yanındakini onlara getirdi ve: “Buyurun yiyin” dedi. Onlar: “Ev sahibimiz nerede?” dediler. “Buyurun yiyin” dedi. Onlar: “Ev sahibimiz gelinceye kadar biz yemeyiz” dediler. “İkramımızı bizden kabul edin; zira o gelir de siz yememiş olursanız ondan kesinlikle azar işitiriz” dedi. Onlar yine kaçındılar. Ben de bana kızacağını anladım; o gelince kendisinden uzaklaştım. “Ne yaptınız?” dedi; ona haber verdiler. “Ey Abdurrahmân!” diye seslendi, sustum. Sonra tekrar: “Ey Abdurrahmân!” dedi, yine sustum. “Ey ahmak! Sesimi duyuyorsan mutlaka gelmen için sana yemin veriyorum!” dedi. Bunun üzerine çıktım ve: “Misafirlerine sor” dedim. Onlar: “Doğru söyledi, onu bize getirdi” dediler. O da: “Demek beni beklediniz; vallahi bu gece ondan tatmayacağım” dedi. Diğerleri de: “Vallahi sen ondan tatmadıkça biz de tatmayacağız” dediler. O: “Yazıklar olsun size, ne oluyor da ikramımızı bizden kabul etmiyorsunuz? Getir yemeğini” dedi. O da yemeği getirdi. [Ebû Bekir] elini koydu ve: “Bismillâh, ilki şeytandandı” dedi; kendisi de yedi, onlar da yediler. Müttefekun aleyh. Hadiste geçen gunser (غُنْثَرُ) kelimesi noktalı gayn'ın ötreli, ardından nûn'un sakin, sonra da üç noktalı sâ harfinin okunmasıyladır ve “ahmak, cahil” demektir. Fe-ceddea (فَجَدَّعَ) sözü “ona sövdü” demektir; ced' (الجَدْعُ) ise “kesmek”tir. Yecidu aleyye (يَجِدُ عَليّ) sözü cîm'in esresiyle olup “bana kızar” demektir.