Binûn

Yalanın Haramlığı Bâbı

Kaynak: Riyâzü's-Sâlihîn · İmam Nevevî · Riyâzü's-Sâlihîn (Fahl tahkiki) · Türkçe çeviri

1542. Hadis

وعن ابن مسعود رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رسولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم : (( إنَّ الصِّدْقَ يَهْدِي إِلَى البِرِّ ، وإنَّ البِرَّ يَهْدِي إِلَى الجَنَّةِ ، وإنَّ الرَّجُلَ لَيَصْدُقُ حَتَّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللهِ صِدِّيقاً . وإنَّ الكَذِبَ يَهْدِي إِلَى الفُجُورِ ، وإنَّ الفُجُورَ يَهْدِي إِلَى النَّارِ ، وإنَّ الرَّجُلَ لَيَكْذِبُ حَتَّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللهِ كَذَّاباً )) متفقٌ عَلَيْهِ .

İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Şüphesiz doğruluk iyiliğe götürür, iyilik de cennete götürür. Kişi doğru söyleye söyleye nihayet Allah katında sıddîk (çok doğru sözlü) olarak yazılır. Yalan ise kötülüğe götürür, kötülük de cehenneme götürür. Kişi yalan söyleye söyleye nihayet Allah katında kezzâb (çok yalancı) olarak yazılır.” Müttefekun aleyh.

1543. Hadis

وعن عبد الله بن عمرو بن العاص رضي الله عنهما : أن النَّبيّ صلى الله عليه وسلم قَالَ : (( أرْبَعٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ ، كَانَ مُنَافِقاً خَالِصاً ، وَمَنْ كَانَتْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنْهُنَّ ، كَانَتْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنْ نِفاقٍ حَتَّى يَدَعَهَا : إِذَا أؤْتُمِنَ خانَ ، وَإِذَا حَدَّثَ كَذَبَ ، وَإِذَا عَاهَدَ غَدَرَ ، وَإِذَا خَاصَمَ فَجَرَ )) . متفق عَلَيْهِ . وَقَدْ سبق بيانه مَعَ حديث أَبي هريرة بنحوه في (( باب الوفاءِ بالعهدِ )) .

Abdullah b. Amr b. el-Âs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Dört özellik vardır ki bunlar kimde bulunursa o kimse halis münafık olur. Kimde de bunlardan bir haslet (huy) bulunursa, onu bırakıncaya kadar kendisinde münafıklıktan bir haslet bulunmuş olur: Kendisine bir şey emanet edildiğinde hıyanet eder, konuştuğunda yalan söyler, söz verdiğinde sözünde durmaz, husumet ettiğinde haddi aşar.” Müttefekun aleyh. Bunun açıklaması, benzer bir lafızla Ebû Hüreyre hadisiyle birlikte ‘Ahde Vefa Bâbı’nda geçmişti.

1544. Hadis

وعن ابن عباس رضي الله عنهما ، عن النبيّ صلى الله عليه وسلم قَالَ : (( مَنْ تَحَلَّمَ بِحُلْمٍ لَمْ يَرَهُ ، كُلِّفَ أنْ يَعْقِدَ بَيْنَ شَعِيرَتَيْن وَلَنْ يَفْعَلَ ، وَمَنِ اسْتَمَعَ إِلَى حَديثِ قَوْمٍ وَهُمْ لَهُ كَارِهُونَ ، صُبَّ في أُذُنَيْهِ الآنُكُ يَوْمَ القِيَامَةِ ، وَمَنْ صَوَّرَ صُورَةً عُذِّبَ وَكُلِّفَ أنْ يَنْفُخَ فِيهَا الرُّوحَ وَلَيْسَ بنافِخٍ )) . رواه البخاري . (( تَحَلم )) : أيْ قَالَ إنَّه حلم في نومه ورأى كذا وكذا ، وَهُوَ كاذب . و(( الآنك )) بالمدّ وضم النون وتخفيف الكاف : وَهُوَ الرَّصَاصُ المذاب .

İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğu rivayet edildi: “Kim görmediği bir rüyayı görmüş gibi anlatırsa, iki arpa tanesini birbirine düğümlemekle yükümlü tutulur ki bunu asla yapamaz. Kim de istemedikleri halde bir topluluğun konuşmasını dinlerse, kıyamet günü iki kulağına erimiş kurşun dökülür. Kim de bir sûret yaparsa azaba uğratılır ve ona ruh üflemekle yükümlü tutulur; halbuki üfleyemez.” Buhârî rivayet etmiştir. Tehalleme (تَحَلم) “rüyasında şöyle şöyle gördüğünü yalan yere söyledi” demektir. Med, nûn harfinin zammesi ve kâf harfinin şeddesiz okunuşuyla ânük (الآنك) ise “erimiş kurşun” demektir.

1545. Hadis

وعن ابن عمر رضي الله عنهما ، قَالَ : قَالَ النَّبيُّ صلى الله عليه وسلم : (( أَفْرَى الفِرَى أنْ يُرِيَ الرَّجُلُ عَيْنَيْهِ مَا لَمْ تَرَيَا )) . رواه البخاري . ومعناه : يقول : رأيتُ ، فيما لَمْ يَرَهُ .

İbn Ömer radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “İftiraların en büyüğü, kişinin iki gözüne görmedikleri şeyi görmüş gibi göstermesidir.” Buhârî rivayet etmiştir. Anlamı şudur: Görmediği bir şey hakkında ‘Gördüm’ demesidir.

1546. Hadis

وعن سَمُرَةَ بنِ جُنْدُبٍ رضي الله عنه قَالَ : كَانَ رسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم مِمَّا يُكْثِرُ أنْ يَقُولَ لأَصْحَابِهِ : (( هَلْ رَأَى أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنْ رُؤْيَا ؟ )) فَيَقُصُّ عَلَيْهِ مَنْ شَاءَ اللهُ أنْ يَقُصَّ، وإنَّهُ قَالَ لنا ذَات غَدَاةٍ : (( إنَّهُ أَتَانِيَ اللَّيْلَةَ آتِيَانِ ، وإنَّهُمَا قَالا لِي : انْطَلِقْ ، وإنِّي انْطَلَقتُ مَعَهُمَا ، وإنَّا أَتَيْنَا عَلَى رَجُلٍ مُضْطَجِعٍ ، وَإِذَا آخَرُ قائِمٌ عَلَيْهِ بِصَخْرَةٍ ، وَإِذَا هُوَ يَهْوِي بِالصَّخْرَةِ لِرَأْسِهِ ، فَيَثْلَغُ رَأسَهُ ، فَيَتَدَهْدَهُ الحَجَرُ هَا هُنَا ، فَيَتْبَعُ الحَجَرَ فَيَأخُذُهُ فَلاَ يَرْجِعُ إِلَيْهِ حَتَّى يَصِحَّ رَأسُهُ كَما كَانَ ، ثُمَّ يَعُودُ عَلَيْهِ ، فَيَفْعَلُ بِهِ مِثْلَ مَا فَعَلَ المَرَّةَ الأوْلَى ! )) قَالَ: (( قُلْتُ لهما : سُبْحانَ اللهِ ! مَا هَذَان ؟ قَالا لي : انْطَلِقِ انْطَلِقْ ، فَانْطَلَقْنَا ، فَأَتَيْنَا عَلَى رَجُلٍ مُسْتَلْقٍ لِقَفَاهُ ، وَإِذَا آخَرُ قَائِمٌ عَلَيْهِ بِكَلُّوبٍ مِنْ حَديدٍ ، وَإِذَا هُوَ يَأتِي أحَدَ شِقَّيْ وَجْهِهِ فَيُشَرْشِرُ شِدْقَهُ إِلَى قَفَاهُ ، ومِنْخَرَهُ إِلَى قَفَاهُ ، وعَيْنَهُ إِلَى قَفَاهُ ، ثُمَّ يَتَحَوَّلُ إِلَى الجانبِ الآخَرِ ، فَيَفْعَلُ بِهِ مِثْلَ مَا فَعَلَ بالجَانِبِ الأوَّلِ ، فَمَا يَفْرَغُ مِنْ ذَلِكَ الجانبِ حَتَّى يَصِحَّ ذَلِكَ الجانبُ كما كَانَ ، ثُمَّ يَعُودُ عَلَيْهِ فَيَفْعَلُ مِثْلَ مَا فَعَلَ فِي المرَّةِ الأُوْلَى )) قَالَ : (( قُلْتُ : سُبْحَانَ اللهِ ! مَا هذانِ ؟ قالا لي : انْطَلِقِ انْطَلِقْ ، فَانْطَلَقْنَا ، فَأَتَيْنَا عَلَى مِثْلِ التَّنُّورِ )) فَأَحْسِبُ أنَّهُ قَالَ : (( فإذا فِيهِ لَغَطٌ ، وأصْواتٌ ، فَاطَّلَعْنَا فِيهِ فإذا فِيهِ رِجَالٌ وَنِساءٌ عُرَاةٌ ، وَإِذَا هُمْ يَأتِيِهمْ لَهَبٌ مِنْ أسْفَلَ مِنْهُمْ ، فإذا أتاهُمْ ذَلِكَ اللَّهَبُ ضَوْضَوْا . قُلْتُ : مَا هَؤلاءِ ؟ قَالا لِي : انْطَلِقِ انْطَلِقْ ، فَانْطَلَقْنَا ، فَأَتَيْنَا عَلَى نَهْرٍ )) حَسِبْتُ أنَّهُ كَانَ يَقُولُ : (( أَحْمَرُ مِثْلُ الدَّمِ ، وَإِذَا في النَّهْرِ رَجُلٌ سابحٌ يَسْبَحُ ، وَإِذَا عَلَى شَطِّ النَّهْرِ رَجُلٌ قَدْ جَمَعَ عِنْدَهُ حِجَارَةً كثيرةً ، وَإِذَا ذَلِكَ السَّابحُ يَسْبَحُ ، مَا يَسْبَحُ ، ثُمَّ يَأتِي ذَلِكَ الَّذِي قَدْ جَمَعَ عِنْدَهُ الحِجَارَةَ ، فَيَفْغَرُ لَهُ فاهُ، فَيُلْقِمُهُ حَجَراً، فَينْطَلِقُ فَيَسْبَحُ ، ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَيْهِ، كُلَّمَا رَجَعَ إِلَيْهِ ، فَغَرَ لَهُ فَاهُ ، فَألْقَمَهُ حَجَراً ، قُلْتُ لهُما : مَا هذانِ ؟ قالاَ لِي : انْطَلِقِ انْطَلِقْ ، فَانْطَلَقْنَا ، فَأَتَيْنَا عَلَى رَجُلٍ كَريهِ المرْآةِ ، أَوْ كَأكْرَهِ مَا أنتَ رَاءٍ رجُلاً مَرْأىً ، فإذا هُوَ عِنْدَهُ نَارٌ يَحُشُّهَا وَيَسْعَى حَوْلَهَا . قُلْتُ لَهُمَا : مَا هَذَا ؟ قالاَ لي : انْطَلِقِ انْطَلِقْ ، فَانْطَلَقْنَا ، فَأتَيْنَا عَلَى رَوْضَةٍ مُعْتَمَّةٍ فِيهَا مِنْ كُلِّ نَوْرِ الرَّبيعِ ، وَإِذَا بَيْنَ ظَهْرَي الرَّوْضَةِ رَجُلٌ طَويلٌ لا أَكادُ أَرَى رَأسَهُ طُولاً في السَّماءِ ، وَإِذَا حَوْلَ الرَّجُلِ مِنْ أَكْثَرِ وِلدانٍ رَأيْتُهُمْ قَطُّ ، قُلْتُ : مَا هَذَا ؟ وَمَا هؤلاءِ ؟ قالا لي : انْطَلقِ انْطَلقْ ، فَانْطَلَقْنَا ، فَأَتَيْنَا إِلَى دَوْحَةٍ عَظيمةٍ لَمْ أَرَ دَوْحَةً قَطُّ أعْظمَ مِنْهَا ، وَلاَ أحْسَنَ ! قالا لي : ارْقَ فِيهَا ، فارْتَقَيْنَا فِيهَا إِلَى مَدينَةٍ مَبْنِيَّةٍ بِلَبنٍ ذَهَبٍ وَلَبنٍ فِضَّةٍ ، فَأَتَيْنَا بَابَ المَدِينَةِ فَاسْتَفْتَحْنَا ، فَفُتِحَ لَنَا فَدَخَلْنَاها ، فَتَلَقَّانَا رِجالٌ شَطْرٌ مِنْ خَلْقِهِمْ كأَحْسَنِ مَا أنت راءٍ ! وَشَطْرٌ مِنْهُمْ كأقْبَحِ مَا أنتَ راءٍ ! قالا لَهُمْ : اذْهَبُوا فَقَعُوا في ذَلِكَ النَّهْرِ ، وَإِذَا هُوَ نَهْرٌ مُعْتَرِضٌ يَجْرِي كأنَّ ماءهُ المَحْضُ في البَيَاضِ ، فَذَهَبُوا فَوَقَعُوا فِيهِ . ثُمَّ رَجَعُوا إلَيْنَا قَدْ ذَهَبَ ذَلِكَ السُّوءُ عَنْهُمْ ، فَصَارُوا في أحْسَنِ صُورَةٍ )) قَالَ : (( قالا لِي : هذِهِ جَنَّةُ عَدْنٍ ، وهذاك مَنْزِلُكَ ، فسَمَا بَصَري صُعُداً ، فإذا قَصْرٌ مِثْلُ الرَّبَابَةِ البَيضاءِ ، قالا لي : هذاكَ مَنْزلكَ ؟ قلتُ لهما : باركَ اللهُ فيكُما ، فذَراني فأدخُلَه . قالا لي : أمَّا الآنَ فَلاَ ، وأنتَ دَاخِلُهُ ، قُلْتُ لَهُمَا : فَإنِّي رَأيتُ مُنْذُ اللَّيْلَة عَجَباً ؟ فما هَذَا الَّذِي رأيتُ ؟ قالا لي : أمَا إنَّا سَنُخْبِرُكَ : أَمَّا الرَّجُلُ الأوَّلُ الَّذِي أَتَيْتَ عَلَيْهِ يُثْلَغُ رَأسُهُ بالحَجَرِ ، فإنَّهُ الرَّجُلُ يَأخُذُ القُرآنَ فَيَرفُضُهُ ، ويَنَامُ عَنِ الصَّلاةِ المَكتُوبَةِ . وأمَّا الرَّجُلُ الَّذِي أتَيْتَ عَلَيْهِ يُشَرْشَرُ شِدْقُهُ إِلَى قَفَاهُ ، ومِنْخَرُهُ إِلَى قَفَاهُ ، وَعَيْنُهُ إِلَى قَفَاهُ ، فإنَّهُ الرَّجُلُ يَغْدُو مِنْ بَيْتِهِ فَيَكْذِبُ الكِذْبَةَ تَبْلُغُ الآفاقَ . وأمَّا الرِّجَالُ والنِّسَاءُ العُراةُ الَّذِينَ هُمْ في مثْلِ بناءِ التَّنُّورِ ، فَإنَّهُمُ الزُّنَاةُ والزَّواني ، وأما الرجلُ الذي أتيتَ عَليهِ يَسْبَحُ في النهرِ ، ويلقم الحجارةَ ، فإنَّهُ آكلُ الربا ، وأمَّا الرَّجُلُ الكَريهُ المرآةِ الَّذِي عِنْدَ النَّارِ يَحُشُّهَا وَيَسْعَى حَوْلَهَا ، فإنَّهُ مالكٌ خازِنُ جَهَنَّمَ ، وأمَّا الرَّجُلُ الطَّويلُ الَّذِي في الرَّوْضَةِ ، فإنَّهُ إبراهيم صلى الله عليه وسلم ، وأمَّا الولدان الَّذِينَ حَوْلَهُ ، فكلُّ مَوْلُودٍ ماتَ عَلَى الفِطْرَةِ )) وفي رواية البَرْقانِيِّ : (( وُلِدَ عَلَى الفِطْرَةِ )) فَقَالَ بعض المُسلمينَ : يَا رسولَ الله ، وأولادُ المُشركينَ فقالَ رسولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم : (( وأولادُ المشركينَ ، وأما القومُ الذينَ كانُوا شَطْرٌ مِنْهُمْ حَسَنٌ ، وشَطْرٌ مِنْهُمْ قَبيحٌ ، فإنَّهُمْ قَومٌ خَلَطُوا عَمَلاً صَالِحاً وآخَرَ سَيِّئاً ، تَجاوَزَ الله عنهم )) . رواه البخاري . وفي روايةٍ لَهُ : (( رَأيْتُ اللَّيْلَةَ رَجُلَيْنِ أتيَانِي فأخْرَجَانِي إِلَى أرْضٍ مُقَدَّسَةٍ )) ثُمَّ ذَكَرَهُ وقال : (( فَانْطَلَقْنَا إِلَى نَقْبٍ مثلِ التَّنُّورِ ، أعْلاهُ ضَيِّقٌ وَأسْفَلُهُ واسِعٌ ؛ يَتَوَقَّدُ تَحْتَهُ ناراً ، فإذا ارْتَفَعَتِ ارْتَفَعُوا حَتَّى كَادُوا أنْ يَخْرُجُوا ، وَإِذَا خَمَدَتْ ! رَجَعُوا فِيهَا ، وفيها رِجالٌ ونِساءٌ عراةٌ )) . وفيها : (( حَتَّى أتَيْنَا عَلَى نَهْرٍ مِنْ دَمٍ )) ولم يشكَّ (( فِيهِ رَجُلٌ قائِمٌ عَلَى وَسَطِ النَّهْرِ وعلى شطِّ النَّهرِ رجلٌ ، وبينَ يديهِ حِجارةٌ ، فأقبلَ الرجلُ الذي في النَّهرِ ، فَإذَا أرَادَ أَنْ يَخْرُجَ رَمَى الرَّجُلُ بِحَجَرٍ في فِيهِ ، فَرَدَّهُ حَيثُ كَانَ ، فَجَعَلَ كُلَّمَا جَاءَ لِيَخْرُجَ جَعَلَ يَرْمِي في فِيهِ بِحَجَرٍ ، فَيْرَجِعْ كما كَانَ )) . وفيها : (( فَصَعِدَا بي الشَّجَرَةَ ، فَأدْخَلاَنِي دَاراً لَمْ أرَ قَطُّ أحْسَنَ مِنْهَا ، فيهَا رِجَالٌ شُيُوخٌ وَشَبَابٌ )) . وفيها : (( الَّذِي رَأيْتَهُ يُشَقُّ شِدْقُهُ فَكَذَّابٌ ، يُحَدِّثُ بِالكِذْبَةِ فَتُحْمَلُ عَنْهُ حَتَّى تَبْلُغَ الآفَاقَ ، فَيُصْنَعُ بِهِ مَا رَأَيْتَ إِلَى يَومِ القِيَامَةِ )) ، وَفِيهَا : (( الَّذِي رَأيْتَهُ يُشْدَخُ رَأسُهُ فَرَجُلٌ عَلَّمَهُ اللهُ القُرْآنَ ، فَنَامَ عَنْهُ بِاللَّيْلِ ، وَلَمْ يَعْمَلْ فِيهِ بالنَّهارِ ، فَيُفْعَلُ بِهِ إِلَى يَوْمِ القِيَامَةِ ، والدَّارُ الأولَى الَّتي دَخَلْتَ دَارُ عَامَّةِ المُؤمِنِينَ ، وأمَّا هذِهِ الدَّارُ فَدَارُ الشُّهَداءِ ، وأنا جِبْرِيلُ ، وهذا مِيكائيلُ ، فَارْفَعْ رَأْسَكَ ، فَرَفَعْتُ رَأسِي ، فإذَا فَوْقِي مِثْلُ السَّحابِ ، قالا : ذاكَ مَنْزِلُكَ ، قُلْتُ : دَعَانِي أدْخُلُ مَنْزِلي ، قالا : إنَّهُ بَقِيَ لَكَ عُمُرٌ لَمْ تَسْتَكْمِلْهُ ، فَلَوِ اسْتَكْمَلْتَهُ أتَيْتَ مَنْزِلَكَ )) . رواه البخاري . قَوْله : (( يَثلَغ رَأسَهُ )) هُوَ بالثاءِ المثلثةِ والغينِ المعجمة، أيْ : يَشدَخُهُ وَيَشُقُّهُ. قولهُ: (( يَتَدَهْدَهُ )) أيْ : يَتَدَحْرجُ. و(( الكَلُّوبُ )) بفتح الكاف وضم اللام المشددة ، وَهُوَ معروف . قَوْله : (( فَيُشَرْشِرُ )) : أيْ : يُقَطِّعُ . قَوْله : (( ضَوْضَوا )) وَهُوَ بضادين معجمتين : أيْ صاحوا . قَوْله : (( فَيَفْغَرُ )) هُوَ بالفاء والغين المعجمة، أيْ : يفتح . قَوْله (( المَرآة )) هُوَ بفتح الميم ، أيْ : المنظر . قَوْله : (( يَحُشُّها )) هُوَ بفتح الياءِ وضم الحاء المهملة والشين المعجمة ، أيْ : يوقِدُها . قَوْله : (( رَوْضَةٍ مُعْتَمَّةٍ )) هُوَ بضم الميم وإسكان العين وفتح التاء وتشديد الميم ، أيْ : وافية النَّباتِ طَويلَته . قَولُهُ : (( دَوْحَةٌ )) وهي بفتحِ الدال وإسكان الواو وبالحاءِ المهملة: وهي الشَّجَرَةُ الكَبيرةُ . قَوْلهُ : (( المَحْضُ )) هُوَ بفتح الميم وإسكان الحاء المهملة وبالضَّادِ المعجمة ، وَهُوَ : اللَّبَنُ . قَوْلهُ (( فَسَمَا بَصَري )) أيْ : ارْتَفَعَ . و(( صُعُداً )) بضم الصاد والعين، أيْ : مُرْتَفعاً . وَ(( الربَابَةُ )) بفتح الراءِ وبالباء الموحدة مكررةً ، وهي : السَّحابَة .

Semüre b. Cündüb radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ashâbına çokça: “İçinizden bir rüya gören var mı?” diye sorar, Allah'ın anlatmasını dilediği kimseler de ona [rüyasını] anlatırdı. Bir sabah bize şöyle buyurdu: “Bu gece bana iki kişi geldi. Bana: ‘Yürü!’ dediler, ben de onlarla birlikte yürüdüm. Yan üstü yatmış bir adamın yanına vardık. Bir de baktık ki başında elinde kaya bulunan bir başkası dikiliyor; kayayı onun başına indiriyor, başını ezip yarıyor, taş da şuraya yuvarlanıp gidiyordu. O kişi taşın peşinden gidip onu alıyor, daha yanına dönmeden adamın başı eskisi gibi iyileşiyordu. Sonra tekrar yanına dönüyor ve ilk seferde yaptığı şeyin aynısını ona yine yapıyordu!” Buyurdu ki: “O ikisine: ‘Sübhânallah! Bunlar nedir?’ dedim. Bana: ‘Yürü, yürü!’ dediler. Yürüdük; sırtüstü yatmış bir adamın yanına vardık. Bir de baktık ki başında elinde demirden bir çengel bulunan bir başkası dikiliyor; adamın yüzünün iki yanından birine geliyor, ağzının kenarını ensesine kadar, burun deliğini ensesine kadar ve gözünü ensesine kadar yırtıp parçalıyordu. Sonra öbür tarafa geçiyor, ilk tarafa yaptığının aynısını oraya da yapıyordu. Daha bu tarafı bitirmeden öteki taraf eskisi gibi iyileşiyordu. Sonra tekrar dönüyor ve ilk seferde yaptığının aynısını yapıyordu.” Buyurdu ki: “‘Sübhânallah! Bunlar nedir?’ dedim. Bana: ‘Yürü, yürü!’ dediler. Yürüdük; tandır gibi bir yerin yanına vardık.” —Sanırım şöyle buyurdu:— “Bir de baktık ki içinde bir uğultu ve sesler var. İçine eğilip baktık; içeride çıplak erkekler ve kadınlar vardı. Alt taraflarından kendilerine bir alev geliyor, o alev kendilerine ulaştığında bağrışıyorlardı. ‘Bunlar kimdir?’ dedim. Bana: ‘Yürü, yürü!’ dediler. Yürüdük; bir nehrin yanına vardık.” —Sanırım şöyle buyuruyordu:— “Kan gibi kıpkırmızıydı. Bir de baktık ki nehirde yüzen bir adam var. Nehrin kıyısında da yanına birçok taş toplamış bir adam duruyor. O yüzen kişi yüzeceği kadar yüzüyor, sonra yanına taş toplamış olan o kişinin yanına geliyor ve ona ağzını açıyor; o da onun ağzına bir taş tıkıyordu. Adam gidip yüzüyor, sonra tekrar onun yanına dönüyordu. Her dönüşünde ona ağzını açıyor, o da ağzına bir taş tıkıyordu. O ikisine: ‘Bunlar nedir?’ dedim. Bana: ‘Yürü, yürü!’ dediler. Yürüdük; görünüşü son derece çirkin —yahut görebileceğin en çirkin görünüşlü— bir adamın yanına vardık. Bir de baktık ki yanında tutuşturup etrafında dönüp durduğu bir ateş var. O ikisine: ‘Bu nedir?’ dedim. Bana: ‘Yürü, yürü!’ dediler. Yürüdük; içinde baharın her türlü çiçeği bulunan, bitkileri gür ve boylu bir bahçeye vardık. Bahçenin ortasında, boyunun uzunluğundan başını gökte neredeyse göremediğim uzun boylu bir adam vardı. Adamın etrafında da şimdiye kadar gördüğüm en kalabalık çocuk topluluğu bulunuyordu. ‘Bu kimdir, bunlar kimlerdir?’ dedim. Bana: ‘Yürü, yürü!’ dediler. Yürüdük; şimdiye kadar kendisinden daha büyüğünü ve daha güzelini hiç görmediğim ulu bir ağacın yanına vardık. Bana: ‘Buna çık!’ dediler. Onun içinden, bir kerpici altın, bir kerpici gümüşten bina edilmiş bir şehre çıktık. Şehrin kapısına gelip açılmasını istedik; kapı bize açıldı ve içeri girdik. Orada bizi, bedenlerinin yarısı görebileceğin en güzel sûrette, yarısı da görebileceğin en çirkin sûrette olan birtakım adamlar karşıladı. [Yanımdaki] o iki kişi onlara: ‘Gidin, şu nehre girin!’ dediler. Bir de baktık ki o, suyu beyazlıkta hâlis süt gibi olan, enlemesine akan bir nehirdi. Gidip içine girdiler, sonra yanımıza döndüler; o çirkinlik kendilerinden gitmiş ve en güzel sûrete bürünmüşlerdi.” Buyurdu ki: “Bana: ‘Burası Adn cennetidir, şu da senin makamındır’ dediler. Gözüm yukarıya doğru kalktı; bir de baktım ki beyaz bulut gibi bir köşk var. Bana: ‘İşte şu senin makamındır’ dediler. O ikisine: ‘Allah ikinize de bereket versin; bırakın beni de oraya gireyim’ dedim. Bana: ‘Şimdi olmaz, ama sen oraya gireceksin’ dediler. Onlara: ‘Bu geceden beri pek şaşılacak şeyler gördüm; bu gördüklerim nedir?’ dedim. Bana dediler ki: ‘Pekâlâ, sana haber verelim: Yanına vardığın, başı taşla ezilip yarılan o ilk adam var ya, işte o, Kur'ân'ı öğrenip de onu terk eden ve farz namazı kılmayıp uyuyan kimsedir. Yanına vardığın, ağzının kenarı ensesine kadar, burun deliği ensesine kadar ve gözü ensesine kadar yırtılıp parçalanan adama gelince, o da sabahleyin evinden çıkıp ufuklara kadar ulaşan bir yalan söyleyen kimsedir. Tandır benzeri yapı içerisinde bulunan o çıplak erkekler ve kadınlar ise zina eden erkekler ve kadınlardır. Yanına vardığın, nehirde yüzen ve ağzına taş tıkılan adama gelince, o da faiz yiyen kimsedir. Ateşin başında durup onu tutuşturan ve etrafında dönüp duran çirkin görünüşlü adam ise cehennemin bekçisi Mâlik'tir. Bahçedeki uzun boylu adama gelince, o İbrâhim sallallâhu aleyhi ve sellem'dir. Etrafındaki çocuklar ise fıtrat üzere ölen her çocuktur.’” Berkânî'nin rivayetinde: “fıtrat üzere doğan” şeklindedir. Müslümanlardan bazıları: “Yâ Resûlallah! Müşriklerin çocukları da mı?” diye sordu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Müşriklerin çocukları da. Yarısı güzel, yarısı çirkin olan o topluluğa gelince, onlar salih bir amelle kötü bir başka ameli birbirine karıştırmış kimselerdir ki Allah onları bağışlamıştır.” Buhârî rivayet etmiştir. Onun bir başka rivayetinde şöyledir: “Bu gece rüyamda yanıma iki adamın geldiğini gördüm; beni çıkarıp mukaddes bir yere götürdüler.” Sonra hadisi zikretti ve şöyle buyurdu: “Tandır gibi, üstü dar, altı geniş, altında ateş yanan bir çukura gittik. Ateş yükseldiğinde onlar da neredeyse dışarı çıkacak kadar yükseliyorlar, ateş sönüp yatıştığında ise tekrar içine dönüyorlardı. İçeride çıplak erkekler ve kadınlar vardı.” Yine o rivayette şöyle geçmektedir: “Nihayet kan ırmağının yanına vardık” —[râvi burada] şüphe etmemiştir— “Nehrin ortasında ayakta duran bir adam, nehrin kıyısında da önünde taşlar bulunan bir başka adam vardı. Nehirdeki adam geliyor, dışarı çıkmak istediğinde [kıyıdaki] adam onun ağzına bir taş atıp onu olduğu yere geri çeviriyordu. Dışarı çıkmak için her gelişinde ağzına bir taş atıyor, o da eskisi gibi olduğu yere geri dönüyordu.” Yine o rivayette şöyle geçmektedir: “Beni ağaca çıkardılar ve şimdiye kadar kendisinden daha güzelini hiç görmediğim bir eve soktular; içinde yaşlı ve genç erkekler vardı.” Yine o rivayette şöyle geçmektedir: “Avurdu yırtılırken gördüğün kişi yalancıdır; bir yalan söyler, o yalan kendisinden alınıp taşınır da ufuklara kadar ulaşır. Kıyamet gününe kadar ona bu gördüğün şey yapılır.” Yine o rivayette şöyle geçmektedir: “Başı ezilirken gördüğün kişi ise Allah'ın kendisine Kur'ân'ı öğrettiği, fakat geceleri onu okumayıp uyuyan, gündüzleri de onunla amel etmeyen bir adamdır; kıyamet gününe kadar ona böyle yapılır. Girdiğin ilk ev umum mü'minlerin evidir; bu ev ise şehidlerin evidir. Ben Cebrâil'im, bu da Mîkâil'dir. Başını kaldır! Başımı kaldırdım; bir de baktım ki üstümde bulut gibi bir şey var. ‘İşte şu senin makamındır’ dediler. ‘Bırakın beni, makamıma gireyim’ dedim. Dediler ki: ‘Senin henüz tamamlamadığın kalan bir ömrün var; onu tamamlamış olsaydın makamına gelirdin.’” Buhârî rivayet etmiştir. [Hadiste geçen] yesleğu re'sehû (يَثلَغ رَأسَهُ) sözü peltek sâ ve noktalı gayn iledir; “başını ezer ve yarar” demektir. Yetedehdehu (يَتَدَهْدَهُ) sözü “yuvarlanır” demektir. el-Kellûb (الكَلُّوبُ) kâf'ın fethası ve şeddeli lâm'ın dammesi iledir; bilinen bir alettir [çengel]. Feyüşerşiru (فَيُشَرْشِرُ) sözü “kesip parçalar” demektir. Davdav (ضَوْضَوا) sözü noktalı iki dâd iledir; “bağrıştılar” demektir. Feyefğaru (فَيَفْغَرُ) sözü fâ ve noktalı gayn iledir; “açar” demektir. el-Mir'ât (المَرآة) sözü mîm'in fethası iledir; “görünüş” demektir. Yehuşşühâ (يَحُشُّها) sözü yâ'nın fethası, noktasız hâ'nın dammesi ve noktalı şîn iledir; “onu tutuşturur” demektir. Ravdatin mu'temmetin (رَوْضَةٍ مُعْتَمَّةٍ) sözü mîm'in dammesi, ayn'ın sükûnu, tâ'nın fethası ve mîm'in şeddesi iledir; “bitkisi gür ve uzun olan [bahçe]” demektir. Devhatün (دَوْحَةٌ) sözü dâl'ın fethası, vâv'ın sükûnu ve noktasız hâ iledir; “büyük ağaç” demektir. el-Mahdu (المَحْضُ) sözü mîm'in fethası, noktasız hâ'nın sükûnu ve noktalı dâd iledir; “hâlis süt” demektir. Fesemâ besarî (فَسَمَا بَصَري) sözü “[gözüm] yukarı kalktı” demektir. Su'uden (صُعُداً) sâd'ın ve ayn'ın dammesi iledir; “yükselerek, yukarıya doğru” demektir. er-Rebâbetü (الربَابَةُ) râ'nın fethası ve tekrarlanan tek noktalı bâ iledir; “bulut” demektir.