Binûn

Günah Olmayan Hususlarda Yöneticilere İtaat Etmenin Vâcip, Günah Hususunda İse İtaat Etmenin Haram Olması Bâbı

Kaynak: Riyâzü's-Sâlihîn · İmam Nevevî · Riyâzü's-Sâlihîn (Fahl tahkiki) · Türkçe çeviri

662. Hadis

وعن ابن عمر رضي الله عنهما ، عن النبيِّ صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( عَلَى المَرْءِ الْمُسْلِمِ السَّمْعُ والطَّاعَةُ فِيمَا أحَبَّ وكَرِهَ ، إِلاَّ أنْ يُؤْمَرَ بِمَعْصِيةٍ ، فَإذَا أُمِرَ بِمَعْصِيةٍ فَلاَ سَمْعَ وَلاَ طَاعَةَ )) متفقٌ عَلَيْهِ .

İbn Ömer radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Müslüman kişiye, hoşlandığı ve hoşlanmadığı hususlarda dinleyip itaat etmek gerekir; ancak kendisine bir günah emredilmesi müstesnadır. Şayet bir günah emredilirse dinlemek de yoktur, itaat de yoktur.” Müttefekun aleyh.

663. Hadis

وعنه ، قَالَ : كُنَّا إِذَا بَايَعْنَا رسولَ الله صلى الله عليه وسلم عَلَى السَّمعِ والطَّاعَةِ ، يَقُولُ لَنَا : (( فِيمَا اسْتَطَعْتُمْ )) متفقٌ عَلَيْهِ .

Yine ondan rivayet edildi; dedi ki: Biz Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e dinleyip itaat etmek üzere biat ettiğimizde bize: “Gücünüz yettiği kadarıyla” buyururdu. Müttefekun aleyh.

664. Hadis

وعنه ، قَالَ : سَمِعْتُ رسول الله صلى الله عليه وسلم ، يقول : (( مَنْ خَلَعَ يَداً مِنْ طَاعَةٍ لَقِيَ اللهَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلاَ حُجَّةَ لَهُ ، وَمَنْ مَاتَ وَلَيْسَ في عُنُقِهِ بَيْعَةٌ ، مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً )) رواه مسلم . وفي رواية لَهُ : (( وَمَنْ مَاتَ وَهُوَ مُفَارِقٌ لِلجَمَاعَةِ ، فَإنَّهُ يَمُوتُ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً )) . (( المِيتَةُ )) بكسر الميم .

Yine ondan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle derken işittim: “Kim itaatten elini çekerse, kıyamet günü lehine hiçbir delil olmaksızın Allah'ın huzuruna çıkar. Kim de boynunda bir biat olmadan ölürse, câhiliye ölümüyle ölür.” Müslim rivayet etmiştir. Onun bir diğer rivayetinde ise şöyledir: “Kim cemaatten ayrılmış olduğu hâlde ölürse, câhiliye ölümüyle ölür.” Mîte (المِيتَةُ) kelimesi mîm harfinin kesresiyle okunur.

665. Hadis

وعن أنسٍ رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رسولُ الله صلى الله عليه وسلم : (( اسْمَعُوا وأطِيعُوا ، وَإنِ استُعْمِلَ عَلَيْكُمْ عَبْدٌ حَبَشيٌّ ، كأنَّ رأْسَهُ زَبيبةٌ )) رواه البخاري .

Enes radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Başınıza, başı kuru üzüm tanesi gibi olan Habeşli bir köle dahi tâyin edilse dinleyin ve itaat edin.” Buhârî rivayet etmiştir.

666. Hadis

وعن أَبي هريرة رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رسول الله صلى الله عليه وسلم : (( عَلَيْكَ السَّمْعُ وَالطَّاعَةُ في عُسْرِكَ وَيُسْرِكَ ، وَمَنْشَطِكَ وَمَكْرَهِكَ ، وَأثَرَةٍ عَلَيْكَ )) رواه مسلم .

Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Darlığında ve bolluğunda, istekliliğinde ve isteksizliğinde, hatta başkaları sana tercih edildiğinde bile dinleyip itaat etmen gerekir.” Müslim rivayet etmiştir.

667. Hadis

وعن عبدِ اللهِ بن عمرو رضي الله عنهما ، قَالَ : كنا مَعَ رسول الله صلى الله عليه وسلم في سَفَرٍ ، فَنَزَلْنَا مَنْزِلاً ، فَمِنَّا مَنْ يُصْلِحُ خِبَاءهُ ، وَمِنّا مَنْ يَنْتَضِلُ ، وَمِنَّا مَنْ هُوَ في جَشَرِهِ ، إذْ نَادَى مُنَادِي رسولِ الله صلى الله عليه وسلم : الصَّلاةَ جَامِعَةً . فَاجْتَمَعْنَا إِلَى رسولِ الله صلى الله عليه وسلم ، فَقَالَ : (( إنَّهُ لَمْ يَكُنْ نَبيٌّ قَبْلِي إِلاَّ كَانَ حَقّاً عَلَيْهِ أنْ يَدُلَّ أُمَّتَهُ عَلَى خَيْرِ مَا يَعْلَمُهُ لَهُمْ ، وَيُنْذِرَهُم شَرَّ مَا يَعْلَمُهُ لَهُمْ . وَإنَّ أُمَّتَكُمْ هذِهِ جُعِلَ عَافِيَتُهَا في أوَّلِهَا ، وَسَيُصيبُ آخِرَهَا بَلاَءٌ وَأمُورٌ تُنْكِرُونَهَا ، وَتَجِيءُ فِتنَةٌ يُرَقِّقُ بَعْضُهَا بَعْضاً ، وَتَجِيءُ الفتنَةُ فَيقُولُ المُؤْمِنُ : هذه مُهلكتي ، ثُمَّ تنكشفُ ، وتجيء الفتنةُ فيقولُ المؤمنُ : هذِهِ هذِهِ . فَمَنْ أحَبَّ أنْ يُزَحْزَحَ عَنِ النَّارِ، ويُدْخَلَ الجَنَّةَ، فَلْتَأتِهِ منيَّتُهُ وَهُوَ يُؤْمِنَ باللهِ واليَوْمِ الآخِرِ ، وَلْيَأتِ إِلَى النَّاسِ الَّذِي يُحِبُّ أنْ يُؤتَى إِلَيْهِ. وَمَنْ بَايَعَ إمَاماً فَأعْطَاهُ صَفْقَةَ يَدِهِ ، وَثَمَرَةَ قَلْبِهِ ، فَلْيُطِعْهُ إن استَطَاعَ ، فإنْ جَاءَ آخَرُ يُنَازِعُهُ فَاضْرِبُوا عُنْقَ الآخَرِ )) رواه مسلم . قَوْله : (( يَنْتَضِلُ )) أيْ : يُسَابِقُ بالرَّمْي بالنَّبل والنُّشَّاب . وَ(( الجَشَرُ )) : بفتح الجيم والشين المعجمة وبالراء ، وهي : الدَّوابُّ الَّتي تَرْعَى وَتَبِيتُ مَكَانَهَا . وَقَوْلُه : (( يُرَقِّقُ بَعْضُهَا بَعْضاً )) أيْ : يُصَيِّرُ بَعْضُهَا بَعْضَاً رقيقاً : أيْ خَفِيفاً لِعِظَمِ مَا بَعْدَهُ ، فالثَّانِي يُرَقّقُ الأَوَّلَ . وقيل مَعنَاهُ يُشَوِّقُ بَعْضُهَا إِلَى بَعْضٍ بتحسينهَا وَتَسويلِهَا ، وقيل : يُشبِهُ بَعْضُها بَعضاً .

Abdullah b. Amr radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Bir seferde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile beraberdik. Bir konak yerinde konakladık. Kimimiz çadırını düzeltiyor, kimimiz ok atışı yarışı yapıyor, kimimiz de otlakta kalan hayvanlarının başında bulunuyordu. Derken Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in münâdîsi (çağrıcısı): ‘Cemaatle namaza!’ diye seslendi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına toplandık. Şöyle buyurdu: “Benden önce hiçbir peygamber yoktur ki, onlar için bildiği şeylerin en hayırlısını ümmetine göstermesi ve onlar için bildiği şeylerin en şerlisinden onları sakındırması kendi üzerine bir hak olmasın. Şüphesiz sizin bu ümmetinizin âfiyeti ilk döneminde kılınmıştır. Son dönemine ise belâlar ve yadırgayacağınız işler isabet edecektir. Bir fitne gelecek, bir kısmı diğer kısmını hafifletecektir. Fitne gelecek ve mü'min: ‘İşte bu beni helâk edecek olandır’ diyecek; sonra o açılıp gidecek. Yine fitne gelecek ve mü'min: ‘İşte bu, işte bu!’ diyecektir. Kim cehennemden uzaklaştırılıp cennete konulmayı isterse, ölümü kendisine Allah'a ve âhiret gününe iman eder hâldeyken gelsin; kendisine nasıl davranılmasını seviyorsa insanlara da öyle davransın. Kim bir imama biat edip ona elini uzatarak söz verir ve kalbinin samimiyetini bağlarsa, gücü yettiğince ona itaat etsin. Şayet bir başkası çıkıp onunla çekişmeye kalkarsa, o diğerinin boynunu vurun.” Müslim rivayet etmiştir. Hadisteki yentadilu (يَنْتَضِلُ) sözü, “oklarla atış yarışı yapar” demektir. Ceşer (الجَشَرُ) kelimesi ise cîm ve noktalı şîn harflerinin fethası ve râ harfi iledir; “otlayan ve geceyi bulunduğu yerde geçiren hayvanlar” demektir. Yurakkiku ba'duhâ ba'dan (يُرَقِّقُ بَعْضُهَا بَعْضاً) sözü ise, “bir kısmı diğer kısmını inceltir, yani kendisinden sonrakinin büyüklüğü sebebiyle onu hafif gösterir; dolayısıyla ikincisi birinciyi hafifletir” demektir. Bunun anlamının “güzelleştirip süsleyerek bir kısmının diğer kısmına rağbet uyandırması” olduğu da söylenmiştir. Bir diğer görüşe göre ise “bir kısmının diğer kısmına benzemesi” demektir.

668. Hadis

وعن أَبي هُنَيْدَةَ وَائِلِ بن حُجرٍ رضي الله عنه ، قَالَ : سَألَ سَلَمَةُ بن يَزيدَ الجُعفِيُّ رسولَ الله صلى الله عليه وسلم ، فَقَالَ : يَا نَبِيَّ الله ، أرأيتَ إنْ قامَت عَلَيْنَا أُمَرَاءُ يَسألُونَا حَقَّهُم ، وَيمْنَعُونَا حَقَّنَا ، فَمَا تَأْمُرُنَا ؟ فَأعْرَضَ عنه ، ثُمَّ سَألَهُ ، فَقَالَ رسولُ الله صلى الله عليه وسلم : (( اسْمَعْوا وَأَطِيعُوا ، فإنَّمَا عَلَيْهِمْ مَا حُمِّلُوا ، وَعَلَيْكُمْ مَا حملْتُمْ )) رواه مسلم .

Ebû Hümeyde Vâil b. Hucr radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Seleme b. Yezîd el-Cu'fî Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e sordu ve dedi ki: ‘Ey Allah'ın Nebîsi! Başımıza, kendi haklarını bizden isteyen fakat bizim hakkımızı bize vermeyen emîrler geçerse ne dersin, bize ne emredersin?’ [Resûlullah] ondan yüz çevirdi. Sonra tekrar sordu. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Dinleyin ve itaat edin. Çünkü onlara yükletilenin sorumluluğu kendi üzerlerine, size yükletilenin sorumluluğu da sizin üzerinizedir.” Müslim rivayet etmiştir.

669. Hadis

وعن عبد الله بن مسعود رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رسولُ الله صلى الله عليه وسلم : (( إنَّهَا سَتَكُونُ بَعْدِي أثَرَةٌ وَأُمُورٌ تُنْكِرُونَهَا ! )) قالوا : يَا رسول الله ، كَيْفَ تَأمُرُ مَنْ أدْرَكَ مِنَّا ذَلِكَ ؟ قَالَ : (( تُؤَدُّونَ الحَقَّ الَّذِي عَلَيْكُمْ ، وَتَسْأَلُونَ اللهَ الَّذِي لَكُمْ )) متفقٌ عَلَيْهِ .

Abdullah b. Mes'ûd radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Benden sonra başkalarını size tercih etme (kayırma) ve yadırgayacağınız işler olacaktır!” Dediler ki: ‘Yâ Resûlallah! İçimizden buna yetişen kimseye ne yapmasını emredersin?’ Şöyle buyurdu: “Üzerinize düşen hakkı yerine getirirsiniz, kendi hakkınızı ise Allah'tan istersiniz.” Müttefekun aleyh.

670. Hadis

وعن أَبي هريرة رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رسول الله صلى الله عليه وسلم : (( مَنْ أطَاعَنِي فَقَدْ أطَاعَ اللهَ ، وَمَنْ عَصَانِي فَقَدْ عَصَى اللهَ ، وَمَنْ يُطِعِ الأَمِيرَ فَقَدْ أطَاعَنِي ، وَمَنْ يَعصِ الأميرَ فَقَدْ عَصَانِي )) متفقٌ عَلَيْهِ .

Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kim bana itaat ederse Allah'a itaat etmiş olur; kim bana isyan ederse Allah'a isyan etmiş olur. Kim de emîre itaat ederse bana itaat etmiş olur; kim emîre isyan ederse bana isyan etmiş olur.” Müttefekun aleyh.

671. Hadis

وعن ابن عباسٍ رضي الله عنهما : أن رسول الله صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( مَنْ كَره مِنْ أمِيرِهِ شَيْئاً فَلْيَصْبِرْ ، فَإنَّهُ مَنْ خَرَجَ مِنَ السُّلطَانِ شِبْراً مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً )) متفقٌ عَلَيْهِ .

İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kim emîrinden hoşlanmadığı bir şey görürse sabretsin. Çünkü kim sultana (yöneticiye) itaatten bir karış dışarı çıkarsa, câhiliye ölümüyle ölür.” Müttefekun aleyh.

672. Hadis

وعن أَبي بكرة رضي الله عنه ، قَالَ : سَمِعْتُ رسول الله صلى الله عليه وسلم ، يقول : (( مَنْ أهانَ السُّلطَانَ أَهَانَهُ الله )) رواه الترمذي ، وقال : (( حديث حسن )) . وفي الباب أحاديث كثيرة في الصحيح . وَقَدْ سبق بعضها في أبواب .

Ebû Bekre radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle derken işittim: “Kim sultanı (yöneticiyi) küçük düşürürse, Allah da onu küçük düşürür.” Tirmizî rivayet etmiş ve “Hasen bir hadistir” demiştir. Bu bâbda Sahîh'te pek çok hadis vardır. Bunların bir kısmı önceki bâblarda geçmişti.