Binûn

6899. Hadis

Kaynak: Sahih-i Buhari · El-Buhari · Sahih-i Buhari (Standart Arapça Metin) · Türkçe çeviri

6899. Hadis

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ، إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الأَسَدِيُّ حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ أَبِي عُثْمَانَ، حَدَّثَنِي أَبُو رَجَاءٍ، مِنْ آلِ أَبِي قِلاَبَةَ حَدَّثَنِي أَبُو قِلاَبَةَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ، أَبْرَزَ سَرِيرَهُ يَوْمًا لِلنَّاسِ، ثُمَّ أَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا فَقَالَ مَا تَقُولُونَ فِي الْقَسَامَةِ قَالَ نَقُولُ الْقَسَامَةُ الْقَوَدُ بِهَا حَقٌّ، وَقَدْ أَقَادَتْ بِهَا الْخُلَفَاءُ‏.‏ قَالَ لِي مَا تَقُولُ يَا أَبَا قِلاَبَةَ وَنَصَبَنِي لِلنَّاسِ‏.‏ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عِنْدَكَ رُءُوسُ الأَجْنَادِ وَأَشْرَافُ الْعَرَبِ، أَرَأَيْتَ لَوْ أَنَّ خَمْسِينَ مِنْهُمْ شَهِدُوا عَلَى رَجُلٍ مُحْصَنٍ بِدِمَشْقَ أَنَّهُ قَدْ زَنَى، لَمْ يَرَوْهُ أَكُنْتَ تَرْجُمُهُ قَالَ لاَ‏.‏ قُلْتُ أَرَأَيْتَ لَوْ أَنَّ خَمْسِينَ مِنْهُمْ شَهِدُوا عَلَى رَجُلٍ بِحِمْصَ أَنَّهُ سَرَقَ أَكُنْتَ تَقْطَعُهُ وَلَمْ يَرَوْهُ قَالَ لاَ‏.‏ قُلْتُ فَوَاللَّهِ مَا قَتَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَطُّ، إِلاَّ فِي إِحْدَى ثَلاَثِ خِصَالٍ رَجُلٌ قَتَلَ بِجَرِيرَةِ نَفْسِهِ فَقُتِلَ، أَوْ رَجُلٌ زَنَى بَعْدَ إِحْصَانٍ، أَوْ رَجُلٌ حَارَبَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَارْتَدَّ عَنِ الإِسْلاَمِ‏.‏ فَقَالَ الْقَوْمُ أَوَلَيْسَ قَدْ حَدَّثَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَطَعَ فِي السَّرَقِ وَسَمَرَ الأَعْيُنَ، ثُمَّ نَبَذَهُمْ فِي الشَّمْسِ‏.‏ فَقُلْتُ أَنَا أُحَدِّثُكُمْ حَدِيثَ أَنَسٍ، حَدَّثَنِي أَنَسٌ أَنَّ نَفَرًا مِنْ عُكْلٍ ثَمَانِيَةً قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَبَايَعُوهُ عَلَى الإِسْلاَمِ، فَاسْتَوْخَمُوا الأَرْضَ فَسَقِمَتْ أَجْسَامُهُمْ، فَشَكَوْا ذَلِكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَفَلاَ تَخْرُجُونَ مَعَ رَاعِينَا فِي إِبِلِهِ، فَتُصِيبُونَ مِنْ أَلْبَانِهَا وَأَبْوَالِهَا ‏"‏‏.‏ قَالُوا بَلَى، فَخَرَجُوا فَشَرِبُوا مِنْ أَلْبَانِهَا وَأَبْوَالِهَا فَصَحُّوا، فَقَتَلُوا رَاعِيَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَطْرَدُوا النَّعَمَ، فَبَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَرْسَلَ فِي آثَارِهِمْ، فَأُدْرِكُوا فَجِيءَ بِهِمْ، فَأَمَرَ بِهِمْ فَقُطِّعَتْ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ، وَسَمَرَ أَعْيُنَهُمْ، ثُمَّ نَبَذَهُمْ فِي الشَّمْسِ حَتَّى مَاتُوا‏.‏ قُلْتُ وَأَىُّ شَىْءٍ أَشَدُّ مِمَّا صَنَعَ هَؤُلاَءِ ارْتَدُّوا عَنِ الإِسْلاَمِ وَقَتَلُوا وَسَرَقُوا‏.‏ فَقَالَ عَنْبَسَةُ بْنُ سَعِيدٍ وَاللَّهِ إِنْ سَمِعْتُ كَالْيَوْمِ قَطُّ‏.‏ فَقُلْتُ أَتَرُدُّ عَلَىَّ حَدِيثِي يَا عَنْبَسَةُ قَالَ لاَ، وَلَكِنْ جِئْتَ بِالْحَدِيثِ عَلَى وَجْهِهِ، وَاللَّهِ لاَ يَزَالُ هَذَا الْجُنْدُ بِخَيْرٍ مَا عَاشَ هَذَا الشَّيْخُ بَيْنَ أَظْهُرِهِمْ‏.‏ قُلْتُ وَقَدْ كَانَ فِي هَذَا سُنَّةٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَلَيْهِ نَفَرٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَتَحَدَّثُوا عِنْدَهُ، فَخَرَجَ رَجُلٌ مِنْهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ فَقُتِلَ، فَخَرَجُوا بَعْدَهُ، فَإِذَا هُمْ بِصَاحِبِهِمْ يَتَشَحَّطُ فِي الدَّمِ، فَرَجَعُوا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ صَاحِبُنَا كَانَ تَحَدَّثَ مَعَنَا، فَخَرَجَ بَيْنَ أَيْدِينَا، فَإِذَا نَحْنُ بِهِ يَتَشَحَّطُ فِي الدَّمِ‏.‏ فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ بِمَنْ تَظُنُّونَ أَوْ تَرَوْنَ قَتَلَهُ ‏"‏‏.‏ قَالُوا نَرَى أَنَّ الْيَهُودَ قَتَلَتْهُ‏.‏ فَأَرْسَلَ إِلَى الْيَهُودِ فَدَعَاهُمْ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ آنْتُمْ قَتَلْتُمْ هَذَا ‏"‏‏.‏ قَالُوا لاَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَتَرْضَوْنَ نَفَلَ خَمْسِينَ مِنَ الْيَهُودِ مَا قَتَلُوهُ ‏"‏‏.‏ فَقَالُوا مَا يُبَالُونَ أَنْ يَقْتُلُونَا أَجْمَعِينَ ثُمَّ يَنْتَفِلُونَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَفَتَسْتَحِقُّونَ الدِّيَةَ بِأَيْمَانِ خَمْسِينَ مِنْكُمْ ‏"‏‏.‏ قَالُوا مَا كُنَّا لِنَحْلِفَ، فَوَدَاهُ مِنْ عِنْدِهِ‏.‏ قُلْتُ وَقَدْ كَانَتْ هُذَيْلٌ خَلَعُوا خَلِيعًا لَهُمْ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَطَرَقَ أَهْلَ بَيْتٍ مِنَ الْيَمَنِ بِالْبَطْحَاءِ فَانْتَبَهَ لَهُ رَجُلٌ مِنْهُمْ فَحَذَفَهُ بِالسَّيْفِ فَقَتَلَهُ، فَجَاءَتْ هُذَيْلٌ فَأَخَذُوا الْيَمَانِيَ فَرَفَعُوهُ إِلَى عُمَرَ بِالْمَوْسِمِ وَقَالُوا قَتَلَ صَاحِبَنَا‏.‏ فَقَالَ إِنَّهُمْ قَدْ خَلَعُوهُ‏.‏ فَقَالَ يُقْسِمُ خَمْسُونَ مِنْ هُذَيْلٍ مَا خَلَعُوهُ‏.‏ قَالَ فَأَقْسَمَ مِنْهُمْ تِسْعَةٌ وَأَرْبَعُونَ رَجُلاً، وَقَدِمَ رَجُلٌ مِنْهُمْ مِنَ الشَّأْمِ فَسَأَلُوهُ أَنْ يُقْسِمَ فَافْتَدَى يَمِينَهُ مِنْهُمْ بِأَلْفِ دِرْهَمٍ، فَأَدْخَلُوا مَكَانَهُ رَجُلاً آخَرَ، فَدَفَعَهُ إِلَى أَخِي الْمَقْتُولِ فَقُرِنَتْ يَدُهُ بِيَدِهِ، قَالُوا فَانْطَلَقَا وَالْخَمْسُونَ الَّذِينَ أَقْسَمُوا حَتَّى إِذَا كَانُوا بِنَخْلَةَ، أَخَذَتْهُمُ السَّمَاءُ فَدَخَلُوا فِي غَارٍ فِي الْجَبَلِ، فَانْهَجَمَ الْغَارُ عَلَى الْخَمْسِينَ الَّذِينَ أَقْسَمُوا فَمَاتُوا جَمِيعًا، وَأَفْلَتَ الْقَرِينَانِ وَاتَّبَعَهُمَا حَجَرٌ فَكَسَرَ رِجْلَ أَخِي الْمَقْتُولِ، فَعَاشَ حَوْلاً ثُمَّ مَاتَ‏.‏ قُلْتُ وَقَدْ كَانَ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَرْوَانَ أَقَادَ رَجُلاً بِالْقَسَامَةِ ثُمَّ نَدِمَ بَعْدَ مَا صَنَعَ، فَأَمَرَ بِالْخَمْسِينَ الَّذِينَ أَقْسَمُوا فَمُحُوا مِنَ الدِّيوَانِ وَسَيَّرَهُمْ إِلَى الشَّأْمِ‏.‏

Kuteybe b. Saîd bize tahdis etti, Ebû Bişr İsmâîl b. İbrâhîm el-Esedî bize tahdis etti, el-Haccâc b. Ebî Osmân bize tahdis etti, Ebû Kılâbe ailesinden Ebû Recâ bana tahdis etti, Ebû Kılâbe bana şunu tahdis etti: Ömer b. Abdülazîz bir gün tahtını halka açık bir yere çıkardı, sonra insanlara izin verdi, onlar da içeri girdiler. “Kasâme hakkında ne dersiniz?” dedi. (Onlar): “Kasâme ile kısas yapmak haktır; halifeler onunla kısas uyguladılar” dediler. Bana: “Sen ne dersin ey Ebû Kılâbe?” dedi ve beni insanların karşısına çıkardı. Dedim ki: “Ey Müminlerin Emiri! Yanında ordu komutanları ve Arapların eşrafı var. Söyle bana, bunlardan elli kişi Dımaşk’ta evli bir adamın zina ettiğine —onu görmedikleri halde— şahitlik etseler onu recmeder miydin?” “Hayır” dedi. Dedim ki: “Söyle bana, bunlardan elli kişi Humus’ta bir adamın hırsızlık yaptığına şahitlik etseler, onu görmedikleri halde elini keser miydin?” “Hayır” dedi. Dedim ki: “Vallahi Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şu üç durumdan biri dışında hiç kimseyi öldürmedi: Kendi suçu sebebiyle birini öldüren ve (kısasen) öldürülen adam, evlendikten sonra zina eden adam ya da Allah’a ve Resûlü’ne karşı savaşıp İslâm’dan dönen adam.” Topluluk: “Enes b. Mâlik, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’in hırsızlık sebebiyle el kestiğini, gözlere mil çektiğini, sonra onları güneşe attığını anlatmadı mı?” dedi. Dedim ki: “Size Enes’in hadisini ben anlatayım: Enes bana şunu anlattı: Ukl kabilesinden sekiz kişilik bir grup Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’e geldi ve İslâm üzere ona biat ettiler. (Medine’nin) havası onlara ağır geldi, bedenleri hastalandı. Bunu Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’e şikâyet ettiler. Buyurdu ki: ‘Çobanımızla birlikte develerinin yanına çıkıp onların sütlerinden ve idrarlarından faydalanmaz mısınız?’ ‘Evet’ dediler. Çıktılar, sütlerinden ve idrarlarından içtiler ve iyileştiler. Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’in çobanını öldürüp develeri sürüp götürdüler. Bu, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’e ulaşınca peşlerinden adam gönderdi; yakalanıp getirildiler. Onlar hakkında emir verdi; elleri ve ayakları kesildi, gözlerine mil çekildi, sonra ölünceye kadar güneşe atıldılar.” Dedim ki: “Bunların yaptığından daha ağır ne olabilir? İslâm’dan döndüler, adam öldürdüler ve (mal) çaldılar.” Anbese b. Saîd: “Vallahi bugünkü gibisini hiç işitmedim” dedi. “Ey Anbese! Hadisimi reddediyor musun?” dedim. “Hayır; fakat hadisi aslına uygun getirdin. Vallahi bu şeyh aralarında yaşadıkça bu ordu hayır üzere olmaya devam edecektir” dedi. Dedim ki: “Bu konuda Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’ten bir sünnet de vardır: Ensar’dan bir grup onun yanına girip sohbet etti. İçlerinden bir adam önlerinden çıktı ve öldürüldü. Onlar da arkasından çıktılar; bir de gördüler ki arkadaşları kanlar içinde çırpınıyor. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’e dönüp: ‘Ey Allah’ın Resûlü! Arkadaşımız bizimle sohbet ediyordu, önümüzden çıktı; bir de bakıyoruz ki kanlar içinde çırpınıyor’ dediler. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem çıktı ve: ‘Onu kimin öldürdüğünü zannediyorsunuz?’ buyurdu. ‘Yahudilerin öldürdüğü kanaatindeyiz’ dediler. Yahudilere haber gönderip onları çağırdı ve: ‘Bunu siz mi öldürdünüz?’ buyurdu. ‘Hayır’ dediler. (Ensar’a): ‘Yahudilerden ellisinin onu öldürmediklerine dair yemin etmesine razı olur musunuz?’ buyurdu. ‘Hepimizi öldürüp sonra yemin etmekten çekinmezler’ dediler. ‘Öyleyse sizden ellisinin yeminiyle diyete hak kazanır mısınız?’ buyurdu. ‘Biz yemin edecek değiliz’ dediler. Bunun üzerine onun diyetini kendi yanından ödedi.” Dedim ki: “Hüzeyl kabilesi cahiliye döneminde (himayelerinden çıkararak) bir adamlarını reddetmişti. O adam, Bathâ’da Yemenli bir ev halkına gece baskın düzenledi. İçlerinden bir adam uyandı ve ona kılıçla vurup onu öldürdü. Hüzeyl kabilesi gelip Yemenliyi yakaladı ve hac mevsiminde onu Ömer’e götürüp: ‘Arkadaşımızı öldürdü’ dediler. (Yemenli): ‘Onlar onu reddetmişlerdi’ dedi. (Ömer): ‘Hüzeyl’den elli kişi onu reddetmediklerine dair yemin etsin’ dedi. İçlerinden kırk dokuz kişi yemin etti. Şam’dan içlerinden bir adam geldi; ondan yemin etmesini istediler, o da yemini yerine bin dirhem fidye verdi. Onun yerine başka bir adamı soktular. (Ömer) onu (Yemenliyi) maktulün kardeşine teslim etti; eli onun eline bağlandı. (Râviler) dediler ki: İkisi ve yemin eden elli kişi yola çıktılar. Nahle’ye vardıklarında yağmur bastırdı; dağdaki bir mağaraya girdiler. Mağara yemin eden ellisinin üzerine çöktü ve hepsi öldü. Birbirine bağlı iki kişi kurtuldu; bir taş onları takip etti ve maktulün kardeşinin ayağını kırdı. O da bir yıl yaşadı, sonra öldü.” Dedim ki: “Abdülmelik b. Mervân kasâme ile bir adamdan kısas almış, sonra yaptığına pişman olmuştu. Yemin eden elli kişi hakkında emir verdi; divandan (maaş defterinden) silindiler ve onları Şam’a sürdü.”