1807_1. Hadis
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ، إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، كِلاَهُمَا عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ عَمَّارٍ، ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ، عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدَّارِمِيُّ - وَهَذَا حَدِيثُهُ - أَخْبَرَنَا أَبُو عَلِيٍّ الْحَنَفِيُّ، عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ، - وَهُوَ ابْنُ عَمَّارٍ - حَدَّثَنِي إِيَاسُ بْنُ سَلَمَةَ، حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، قَدِمْنَا الْحُدَيْبِيَةَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ أَرْبَعَ عَشْرَةَ مِائَةً وَعَلَيْهَا خَمْسُونَ شَاةً لاَ تُرْوِيهَا - قَالَ - فَقَعَدَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى جَبَا الرَّكِيَّةِ فَإِمَّا دَعَا وَإِمَّا بَسَقَ فِيهَا - قَالَ - فَجَاشَتْ فَسَقَيْنَا وَاسْتَقَيْنَا . قَالَ ثُمَّ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَعَانَا لِلْبَيْعَةِ فِي أَصْلِ الشَّجَرَةِ . قَالَ فَبَايَعْتُهُ أَوَّلَ النَّاسِ ثُمَّ بَايَعَ وَبَايَعَ حَتَّى إِذَا كَانَ فِي وَسَطٍ مِنَ النَّاسِ قَالَ " بَايِعْ يَا سَلَمَةُ " . قَالَ قُلْتُ قَدْ بَايَعْتُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فِي أَوَّلِ النَّاسِ قَالَ " وَأَيْضًا " . قَالَ وَرَآنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَزِلاً - يَعْنِي لَيْسَ مَعَهُ سِلاَحٌ - قَالَ فَأَعْطَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَجَفَةً أَوْ دَرَقَةً ثُمَّ بَايَعَ حَتَّى إِذَا كَانَ فِي آخِرِ النَّاسِ قَالَ " أَلاَ تُبَايِعُنِي يَا سَلَمَةُ " . قَالَ قُلْتُ قَدْ بَايَعْتُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فِي أَوَّلِ النَّاسِ وَفِي أَوْسَطِ النَّاسِ قَالَ " وَأَيْضًا " . قَالَ فَبَايَعْتُهُ الثَّالِثَةَ ثُمَّ قَالَ لِي " يَا سَلَمَةُ أَيْنَ حَجَفَتُكَ أَوْ دَرَقَتُكَ الَّتِي أَعْطَيْتُكَ " . قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَقِيَنِي عَمِّي عَامِرٌ عَزِلاً فَأَعْطَيْتُهُ إِيَّاهَا - قَالَ - فَضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ " إِنَّكَ كَالَّذِي قَالَ الأَوَّلُ اللَّهُمَّ أَبْغِنِي حَبِيبًا هُوَ أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ نَفْسِي " . ثُمَّ إِنَّ الْمُشْرِكِينَ رَاسَلُونَا الصُّلْحَ حَتَّى مَشَى بَعْضُنَا فِي بَعْضٍ وَاصْطَلَحْنَا . قَالَ وَكُنْتُ تَبِيعًا لِطَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ أَسْقِي فَرَسَهُ وَأَحُسُّهُ وَأَخْدُمُهُ وَآكُلُ مِنْ طَعَامِهِ وَتَرَكْتُ أَهْلِي وَمَالِي مُهَاجِرًا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَلَمَّا اصْطَلَحْنَا نَحْنُ وَأَهْلُ مَكَّةَ وَاخْتَلَطَ بَعْضُنَا بِبَعْضٍ أَتَيْتُ شَجَرَةً فَكَسَحْتُ شَوْكَهَا فَاضْطَجَعْتُ فِي أَصْلِهَا - قَالَ - فَأَتَانِي أَرْبَعَةٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ فَجَعَلُوا يَقَعُونَ فِي رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَبْغَضْتُهُمْ فَتَحَوَّلْتُ إِلَى شَجَرَةٍ أُخْرَى وَعَلَّقُوا سِلاَحَهُمْ وَاضْطَجَعُوا فَبَيْنَمَا هُمْ كَذَلِكَ إِذْ نَادَى مُنَادٍ مِنْ أَسْفَلِ الْوَادِي يَا لَلْمُهَاجِرِينَ قُتِلَ ابْنُ زُنَيْمٍ . قَالَ فَاخْتَرَطْتُ سَيْفِي ثُمَّ شَدَدْتُ عَلَى أُولَئِكَ الأَرْبَعَةِ وَهُمْ رُقُودٌ فَأَخَذْتُ سِلاَحَهُمْ . فَجَعَلْتُهُ ضِغْثًا فِي يَدِي قَالَ ثُمَّ قُلْتُ وَالَّذِي كَرَّمَ وَجْهَ مُحَمَّدٍ لاَ يَرْفَعُ أَحَدٌ مِنْكُمْ رَأْسَهُ إِلاَّ ضَرَبْتُ الَّذِي فِيهِ عَيْنَاهُ . قَالَ ثُمَّ جِئْتُ بِهِمْ أَسُوقُهُمْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - قَالَ - وَجَاءَ عَمِّي عَامِرٌ بِرَجُلٍ مِنَ الْعَبَلاَتِ يُقَالُ لَهُ مِكْرَزٌ . يَقُودُهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى فَرَسٍ مُجَفَّفٍ فِي سَبْعِينَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ فَنَظَرَ إِلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " دَعُوهُمْ يَكُنْ لَهُمْ بَدْءُ الْفُجُورِ وَثِنَاهُ " فَعَفَا عَنْهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنْزَلَ اللَّهُ { وَهُوَ الَّذِي كَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنْكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ عَنْهُمْ بِبَطْنِ مَكَّةَ مِنْ بَعْدِ أَنْ أَظْفَرَكُمْ عَلَيْهِمْ} الآيَةَ كُلَّهَا . قَالَ ثُمَّ خَرَجْنَا رَاجِعِينَ إِلَى الْمَدِينَةِ فَنَزَلْنَا مَنْزِلاً بَيْنَنَا وَبَيْنَ بَنِي لَحْيَانَ جَبَلٌ وَهُمُ الْمُشْرِكُونَ فَاسْتَغْفَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِمَنْ رَقِيَ هَذَا الْجَبَلَ اللَّيْلَةَ كَأَنَّهُ طَلِيعَةٌ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابِهِ - قَالَ سَلَمَةُ - فَرَقِيتُ تِلْكَ اللَّيْلَةَ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا ثُمَّ قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ فَبَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِظَهْرِهِ مَعَ رَبَاحٍ غُلاَمِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا مَعَهُ وَخَرَجْتُ مَعَهُ بِفَرَسِ طَلْحَةَ أُنَدِّيهِ مَعَ الظَّهْرِ فَلَمَّا أَصْبَحْنَا إِذَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ الْفَزَارِيُّ قَدْ أَغَارَ عَلَى ظَهْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَاقَهُ أَجْمَعَ وَقَتَلَ رَاعِيَهُ قَالَ فَقُلْتُ يَا رَبَاحُ خُذْ هَذَا الْفَرَسَ فَأَبْلِغْهُ طَلْحَةَ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ وَأَخْبِرْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ الْمُشْرِكِينَ قَدْ أَغَارُوا عَلَى سَرْحِهِ - قَالَ - ثُمَّ قُمْتُ عَلَى أَكَمَةٍ فَاسْتَقْبَلْتُ الْمَدِينَةَ فَنَادَيْتُ ثَلاَثًا يَا صَبَاحَاهْ . ثُمَّ خَرَجْتُ فِي آثَارِ الْقَوْمِ أَرْمِيهِمْ بِالنَّبْلِ وَأَرْتَجِزُ أَقُولُ أَنَا ابْنُ الأَكْوَعِ وَالْيَوْمَ يَوْمُ الرُّضَّعِ فَأَلْحَقُ رَجُلاً مِنْهُمْ فَأَصُكُّ سَهْمًا فِي رَحْلِهِ حَتَّى خَلَصَ نَصْلُ السَّهْمِ إِلَى كَتِفِهِ - قَالَ - قُلْتُ خُذْهَا وَأَنَا ابْنُ الأَكْوَعِ وَالْيَوْمُ يَوْمُ الرُّضَّعِ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا زِلْتُ أَرْمِيهِمْ وَأَعْقِرُ بِهِمْ فَإِذَا رَجَعَ إِلَىَّ فَارِسٌ أَتَيْتُ شَجَرَةً فَجَلَسْتُ فِي أَصْلِهَا ثُمَّ رَمَيْتُهُ فَعَقَرْتُ بِهِ حَتَّى إِذَا تَضَايَقَ الْجَبَلُ فَدَخَلُوا فِي تَضَايُقِهِ عَلَوْتُ الْجَبَلَ فَجَعَلْتُ أُرَدِّيهِمْ بِالْحِجَارَةِ - قَالَ - فَمَا زِلْتُ كَذَلِكَ أَتْبَعُهُمْ حَتَّى مَا خَلَقَ اللَّهُ مِنْ بَعِيرٍ مِنْ ظَهْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ خَلَّفْتُهُ وَرَاءَ ظَهْرِي وَخَلَّوْا بَيْنِي وَبَيْنَهُ ثُمَّ اتَّبَعْتُهُمْ أَرْمِيهِمْ حَتَّى أَلْقَوْا أَكْثَرَ مِنْ ثَلاَثِينَ بُرْدَةً وَثَلاَثِينَ رُمْحًا يَسْتَخِفُّونَ وَلاَ يَطْرَحُونَ شَيْئًا إِلاَّ جَعَلْتُ عَلَيْهِ آرَامًا مِنَ الْحِجَارَةِ يَعْرِفُهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ حَتَّى أَتَوْا مُتَضَايِقًا مِنْ ثَنِيَّةٍ فَإِذَا هُمْ قَدْ أَتَاهُمْ فُلاَنُ بْنُ بَدْرٍ الْفَزَارِيُّ فَجَلَسُوا يَتَضَحَّوْنَ - يَعْنِي يَتَغَدَّوْنَ - وَجَلَسْتُ عَلَى رَأْسِ قَرْنٍ قَالَ الْفَزَارِيُّ مَا هَذَا الَّذِي أَرَى قَالُوا لَقِينَا مِنْ هَذَا الْبَرْحَ وَاللَّهِ مَا فَارَقَنَا مُنْذُ غَلَسٍ يَرْمِينَا حَتَّى انْتَزَعَ كُلَّ شَىْءٍ فِي أَيْدِينَا . قَالَ فَلْيَقُمْ إِلَيْهِ نَفَرٌ مِنْكُمْ أَرْبَعَةٌ . قَالَ فَصَعِدَ إِلَىَّ مِنْهُمْ أَرْبَعَةٌ فِي الْجَبَلِ - قَالَ - فَلَمَّا أَمْكَنُونِي مِنَ الْكَلاَمِ - قَالَ - قُلْتُ هَلْ تَعْرِفُونِي قَالُوا لاَ وَمَنْ أَنْتَ قَالَ قُلْتُ أَنَا سَلَمَةُ بْنُ الأَكْوَعِ وَالَّذِي كَرَّمَ وَجْهَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم لاَ أَطْلُبُ رَجُلاً مِنْكُمْ إِلاَّ أَدْرَكْتُهُ وَلاَ يَطْلُبُنِي رَجُلٌ مِنْكُمْ . فَيُدْرِكَنِي قَالَ أَحَدُهُمْ أَنَا أَظُنُّ . قَالَ فَرَجَعُوا فَمَا بَرِحْتُ مَكَانِي حَتَّى رَأَيْتُ فَوَارِسَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَخَلَّلُونَ الشَّجَرَ - قَالَ - فَإِذَا أَوَّلُهُمُ الأَخْرَمُ الأَسَدِيُّ عَلَى إِثْرِهِ أَبُو قَتَادَةَ الأَنْصَارِيُّ وَعَلَى إِثْرِهِ الْمِقْدَادُ بْنُ الأَسْوَدِ الْكِنْدِيُّ - قَالَ - فَأَخَذْتُ بِعِنَانِ الأَخْرَمِ - قَالَ - فَوَلَّوْا مُدْبِرِينَ قُلْتُ يَا أَخْرَمُ احْذَرْهُمْ لاَ يَقْتَطِعُوكَ حَتَّى يَلْحَقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ . قَالَ يَا سَلَمَةُ إِنْ كُنْتَ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَتَعْلَمُ أَنَّ الْجَنَّةَ حَقٌّ وَالنَّارَ حَقٌّ فَلاَ تَحُلْ بَيْنِي وَبَيْنَ الشَّهَادَةِ . قَالَ فَخَلَّيْتُهُ فَالْتَقَى هُوَ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ - قَالَ - فَعَقَرَ بِعَبْدِ الرَّحْمَنِ فَرَسَهُ وَطَعَنَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ فَقَتَلَهُ وَتَحَوَّلَ عَلَى فَرَسِهِ وَلَحِقَ أَبُو قَتَادَةَ فَارِسُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِعَبْدِ الرَّحْمَنِ فَطَعَنَهُ فَقَتَلَهُ فَوَالَّذِي كَرَّمَ وَجْهَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم لَتَبِعْتُهُمْ أَعْدُو عَلَى رِجْلَىَّ حَتَّى مَا أَرَى وَرَائِي مِنْ أَصْحَابِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم وَلاَ غُبَارِهِمْ شَيْئًا حَتَّى يَعْدِلُوا قَبْلَ غُرُوبِ الشَّمْسِ إِلَى شِعْبٍ فِيهِ مَاءٌ يُقَالُ لَهُ ذُو قَرَدٍ لِيَشْرَبُوا مِنْهُ وَهُمْ عِطَاشٌ - قَالَ - فَنَظَرُوا إِلَىَّ أَعْدُو وَرَاءَهُمْ فَحَلَّيْتُهُمْ عَنْهُ - يَعْنِي أَجْلَيْتُهُمْ عَنْهُ - فَمَا ذَاقُوا مِنْهُ قَطْرَةً - قَالَ - وَيَخْرُجُونَ فَيَشْتَدُّونَ فِي ثَنِيَّةٍ - قَالَ - فَأَعْدُو فَأَلْحَقُ رَجُلاً مِنْهُمْ فَأَصُكُّهُ بِسَهْمٍ فِي نُغْضِ كَتِفِهِ . قَالَ قُلْتُ خُذْهَا وَأَنَا ابْنُ الأَكْوَعِ وَالْيَوْمَ يَوْمُ الرُّضَّعِ قَالَ يَا ثَكِلَتْهُ أُمُّهُ أَكْوَعُهُ بُكْرَةَ قَالَ قُلْتُ نَعَمْ يَا عَدُوَّ نَفْسِهِ أَكْوَعُكَ بُكْرَةَ - قَالَ - وَأَرْدَوْا فَرَسَيْنِ عَلَى ثَنِيَّةٍ قَالَ فَجِئْتُ بِهِمَا أَسُوقُهُمَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - قَالَ - وَلَحِقَنِي عَامِرٌ بِسَطِيحَةٍ فِيهَا مَذْقَةٌ مِنْ لَبَنٍ وَسَطِيحَةٍ فِيهَا مَاءٌ فَتَوَضَّأْتُ وَشَرِبْتُ ثُمَّ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ عَلَى الْمَاءِ الَّذِي حَلَّيْتُهُمْ عَنْهُ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ أَخَذَ تِلْكَ الإِبِلَ وَكُلَّ شَىْءٍ اسْتَنْقَذْتُهُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَكُلَّ رُمْحٍ وَبُرْدَةٍ وَإِذَا بِلاَلٌ نَحَرَ نَاقَةً مِنَ الإِبِلِ الَّذِي اسْتَنْقَذْتُ مِنَ الْقَوْمِ وَإِذَا هُوَ يَشْوِي لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ كَبِدِهَا وَسَنَامِهَا - قَالَ - قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ خَلِّنِي فَأَنْتَخِبُ مِنَ الْقَوْمِ مِائَةَ رَجُلٍ فَأَتَّبِعُ الْقَوْمَ فَلاَ يَبْقَى مِنْهُمْ مُخْبِرٌ إِلاَّ قَتَلْتُهُ - قَالَ - فَضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ فِي ضَوْءِ النَّارِ فَقَالَ " يَا سَلَمَةُ أَتُرَاكَ كُنْتَ فَاعِلاً " . قُلْتُ نَعَمْ وَالَّذِي أَكْرَمَكَ . فَقَالَ " إِنَّهُمُ الآنَ لَيُقْرَوْنَ فِي أَرْضِ غَطَفَانَ " . قَالَ فَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ غَطَفَانَ فَقَالَ نَحَرَ لَهُمْ فُلاَنٌ جَزُورًا فَلَمَّا كَشَفُوا جِلْدَهَا رَأَوْا غُبَارًا فَقَالُوا أَتَاكُمُ الْقَوْمُ فَخَرَجُوا هَارِبِينَ . فَلَمَّا أَصْبَحْنَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كَانَ خَيْرَ فُرْسَانِنَا الْيَوْمَ أَبُو قَتَادَةَ وَخَيْرَ رَجَّالَتِنَا سَلَمَةُ " . قَالَ ثُمَّ أَعْطَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَهْمَيْنِ سَهْمُ الْفَارِسِ وَسَهْمُ الرَّاجِلِ فَجَمَعَهُمَا لِي جَمِيعًا ثُمَّ أَرْدَفَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَاءَهُ عَلَى الْعَضْبَاءِ رَاجِعِينَ إِلَى الْمَدِينَةِ - قَالَ - فَبَيْنَمَا نَحْنُ نَسِيرُ قَالَ وَكَانَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ لاَ يُسْبَقُ شَدًّا - قَالَ - فَجَعَلَ يَقُولُ أَلاَ مُسَابِقٌ إِلَى الْمَدِينَةِ هَلْ مِنْ مُسَابِقٍ فَجَعَلَ يُعِيدُ ذَلِكَ - قَالَ - فَلَمَّا سَمِعْتُ كَلاَمَهُ قُلْتُ أَمَا تُكْرِمُ كَرِيمًا وَلاَ تَهَابُ شَرِيفًا قَالَ لاَ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ بِأَبِي وَأُمِّي ذَرْنِي فَلأُسَابِقَ الرَّجُلَ قَالَ " إِنْ شِئْتَ " . قَالَ قُلْتُ اذْهَبْ إِلَيْكَ وَثَنَيْتُ رِجْلَىَّ فَطَفَرْتُ فَعَدَوْتُ - قَالَ - فَرَبَطْتُ عَلَيْهِ شَرَفًا أَوْ شَرَفَيْنِ أَسْتَبْقِي نَفَسِي ثُمَّ عَدَوْتُ فِي إِثْرِهِ فَرَبَطْتُ عَلَيْهِ شَرَفًا أَوْ شَرَفَيْنِ ثُمَّ إِنِّي رَفَعْتُ حَتَّى أَلْحَقَهُ - قَالَ - فَأَصُكُّهُ بَيْنَ كَتِفَيْهِ - قَالَ - قُلْتُ قَدْ سُبِقْتَ وَاللَّهِ قَالَ أَنَا أَظُنُّ . قَالَ فَسَبَقْتُهُ إِلَى الْمَدِينَةِ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا لَبِثْنَا إِلاَّ ثَلاَثَ لَيَالٍ حَتَّى خَرَجْنَا إِلَى خَيْبَرَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَجَعَلَ عَمِّي عَامِرٌ يَرْتَجِزُ بِالْقَوْمِ تَاللَّهِ لَوْلاَ اللَّهُ مَا اهْتَدَيْنَا وَلاَ تَصَدَّقْنَا وَلاَ صَلَّيْنَا وَنَحْنُ عَنْ فَضْلِكَ مَا اسْتَغْنَيْنَا فَثَبِّتِ الأَقْدَامَ إِنْ لاَقَيْنَا وَأَنْزِلَنْ سَكِينَةً عَلَيْنَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ هَذَا " . قَالَ أَنَا عَامِرٌ . قَالَ " غَفَرَ لَكَ رَبُّكَ " . قَالَ وَمَا اسْتَغْفَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لإِنْسَانٍ يَخُصُّهُ إِلاَّ اسْتُشْهِدَ . قَالَ فَنَادَى عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَهُوَ عَلَى جَمَلٍ لَهُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ لَوْلاَ مَا مَتَّعْتَنَا بِعَامِرٍ . قَالَ فَلَمَّا قَدِمْنَا خَيْبَرَ قَالَ خَرَجَ مَلِكُهُمْ مَرْحَبٌ يَخْطِرُ بِسَيْفِهِ وَيَقُولُ قَدْ عَلِمَتْ خَيْبَرُ أَنِّي مَرْحَبُ شَاكِي السِّلاَحِ بَطَلٌ مُجَرَّبُ إِذَا الْحُرُوبُ أَقْبَلَتْ تَلَهَّبُ قَالَ وَبَرَزَ لَهُ عَمِّي عَامِرٌ فَقَالَ قَدْ عَلِمَتْ خَيْبَرُ أَنِّي عَامِرٌ شَاكِي السِّلاَحِ بَطَلٌ مُغَامِرٌ قَالَ فَاخْتَلَفَا ضَرْبَتَيْنِ فَوَقَعَ سَيْفُ مَرْحَبٍ فِي تُرْسِ عَامِرٍ وَذَهَبَ عَامِرٌ يَسْفُلُ لَهُ فَرَجَعَ سَيْفُهُ عَلَى نَفْسِهِ فَقَطَعَ أَكْحَلَهُ فَكَانَتْ فِيهَا نَفْسُهُ . قَالَ سَلَمَةُ فَخَرَجْتُ فَإِذَا نَفَرٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُونَ بَطَلَ عَمَلُ عَامِرٍ قَتَلَ نَفْسَهُ قَالَ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا أَبْكِي فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ بَطَلَ عَمَلُ عَامِرٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ قَالَ ذَلِكَ " . قَالَ قُلْتُ نَاسٌ مِنْ أَصْحَابِكَ . قَالَ " كَذَبَ مَنْ قَالَ ذَلِكَ بَلْ لَهُ أَجْرُهُ مَرَّتَيْنِ " . ثُمَّ أَرْسَلَنِي إِلَى عَلِيٍّ وَهُوَ أَرْمَدُ فَقَالَ " لأُعْطِيَنَّ الرَّايَةَ رَجُلاً يُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أَوْ يُحِبُّهُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ " . قَالَ فَأَتَيْتُ عَلِيًّا فَجِئْتُ بِهِ أَقُودُهُ وَهُوَ أَرْمَدُ حَتَّى أَتَيْتُ بِهِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَبَسَقَ فِي عَيْنَيْهِ فَبَرَأَ وَأَعْطَاهُ الرَّايَةَ وَخَرَجَ مَرْحَبٌ فَقَالَ قَدْ عَلِمَتْ خَيْبَرُ أَنِّي مَرْحَبُ شَاكِي السِّلاَحِ بَطَلٌ مُجَرَّبُ إِذَا الْحُرُوبُ أَقْبَلَتْ تَلَهَّبُ فَقَالَ عَلِيٌّ أَنَا الَّذِي سَمَّتْنِي أُمِّي حَيْدَرَهْ كَلَيْثِ غَابَاتٍ كَرِيهِ الْمَنْظَرَهْ أُوفِيهِمُ بِالصَّاعِ كَيْلَ السَّنْدَرَهْ قَالَ فَضَرَبَ رَأْسَ مَرْحَبٍ فَقَتَلَهُ ثُمَّ كَانَ الْفَتْحُ عَلَى يَدَيْهِ .
Bize Ebu Bekr b. Ebî Şeybe, İshâk b. İbrâhîm ve Abdullah b. Abdurrahman ed-Dârimî anlattı -lafız Dârimî'nindir-. Bize Ebu Ali el-Hanefî haber verdi; bize İkrime b. Ammâr anlattı; bana İyâs b. Seleme anlattı; bana babam [Seleme b. el-Ekva'] anlattı; dedi ki: Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile beraber Hudeybiye'ye geldik. Biz bin dört yüz kişiydik. Orada sadece elli koyun vardı, su onları bile doyurmuyordu. Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem kuyunun ağzına oturdu; ya dua etti ya da içine tükürdü. Bunun üzerine kuyu coştu; hem biz içtik hem de hayvanlarımızı suladık. Sonra Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem bizi ağacın altında bey'ata çağırdı. İnsanların ilki olarak O'na bey'at ettim. Sonra insanlar peş peşe bey'at ettiler. Nihayet bey'at edenlerin ortalarına gelindiğinde: “Bey'at et ey Seleme!” buyurdu. “Ey Allah'ın Resulü! İnsanların ilki olarak sana bey'at etmiştim ya” dedim. “Bir daha et” buyurdu. Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem beni silahsız görünce, bana bir kalkan verdi. Sonra bey'at devam etti; nihayet insanların sonuna gelindiğinde: “Ey Seleme, bana bey'at etmeyecek misin?” buyurdu. “Ey Allah'ın Resulü! İnsanların başında da ortasında da sana bey'at etmiştim” dedim. “Bir daha et” buyurdu. Böylece üçüncü kez O'na bey'at ettim. Sonra bana: “Ey Seleme! Sana verdiğim kalkanın nerede?” buyurdu. “Ey Allah'ın Resulü! Amcam Âmir ile silahsız bir halde karşılaştım, onu ona verdim” dedim. Bunun üzerine Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem gülümsedi ve: “Sen tıpkı eskilerin dediği şu kimse gibisin: ‘Allah'ım! Bana kendimden daha sevimli olan bir dost nasip et!’” buyurdu. Sonra müşrikler bizimle barış görüşmeleri yaptılar; hatta birbirimizin arasına girip yürür hale geldik ve sonunda anlaştık. Ben Talha b. Ubeydullah'ın hizmetindeydim; atını suluyor, onu tımar ediyor, ona hizmet ediyor ve onun yemeğinden yiyordum. Allah ve Resulü'ne hicret ederek ailemi ve malımı bırakmıştım. Mekke halkıyla anlaştıktan ve birbirimize karıştıktan sonra bir ağacın yanına gelip dikenlerini temizledim ve dibine uzandım. Derken Mekke halkından dört müşrik yanıma gelip Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem hakkında ileri geri konuşmaya başladılar. Onlara buğz ettim ve başka bir ağaca geçtim. Onlar da silahlarını ağaca asıp uzandılar. O sırada vadinin aşağısından bir münadi: “Ey Muhacirler! İbn Zünaym öldürüldü!” diye bağırdı. Hemen kılıcımı çekip şu yatan dördünün üzerine atıldım. Onlar daha uyur vaziyetteyken silahlarını aldım ve bir demet gibi elimde topladım. Sonra: “Muhammed'in yüzünü ak çıkarana yemin olsun ki; sizden kim başını kaldırırsa onun gözlerinin olduğu yere vururum!” dedim. Sonra onları önüme katıp Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e getirdim. Amcam Âmir de Mikrez denilen bir adamı getiriyordu. Onu Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e, üzeri zırhlanmış bir at üzerinde ve yetmiş müşrikle birlikte getiriyordu. Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlara baktı ve: “Onları bırakın; kötülüğün başlangıcı da tekrarı da onlara ait olsun!” buyurdu ve onları affetti. Allah şu ayeti indirdi: { وَهُوَ الَّذِي كَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنْكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ عَنْهُمْ بِبَطْنِ مَكَّةَ مِنْ بَعْدِ أَنْ أَظْفَرَكُمْ عَلَيْهِمْ } “O, Mekke vadisinde, sizi onlara karşı muzaffer kıldıktan sonra, onların ellerini sizden, sizin ellerinizi de onlardan çekendir...” Sonra Medine'ye dönmek üzere yola çıktık. Bizimle Benî Lihyân arasında bir dağın bulunduğu bir yerde konakladık. Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem, o gece Nebi ve ashabı için öncü olarak şu dağa çıkacak kimse için istiğfar etti. Ben o gece o dağa iki veya üç kez çıktım. Nihayet Medine'ye geldik. Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem, bineklerini kölesi Rabâh ile beraber otlağa gönderdi, ben de onunla beraberdim. Talha'nın atını da yanıma alıp sulamaya çıktım. Sabah olunca bir de ne göreyim; Abdurrahman el-Fezârî, Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in bineklerine baskın yapmış, hepsini önüne katıp götürmüş ve çobanını da öldürmüş! Rabâh'a: “Şu atı al, Talha b. Ubeydullah'a ulaştır ve Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e müşriklerin O'nun bineklerine baskın yaptığını haber ver!” dedim. Sonra bir tepenin üzerine çıkıp Medine'ye doğru yönelerek üç kez: “Yâ sabâhâh!” diye bağırdım. Sonra o topluluğun peşine düştüm; onlara ok atıyor ve: “Ben İbnü'l-Ekva'yım! Bugün alçakların helak günüdür!” diyordum. Onlardan birine yetişip devesinin semerine öyle bir ok sapladım ki okun ucu adamın omzuna kadar geçti. “Al bunu! Ben İbnü'l-Ekva'yım; bugün alçakların helak günüdür!” dedim. Vallahi onlara ok atmaya ve bineklerini yaralamaya devam ettim. Bir süvari bana doğru dönecek olsa hemen bir ağacın dibine oturup onu vuruyordum. Dağ daralınca tepesine çıktım ve onlara taş yuvarlamaya başladım. Bu şekilde onları takibe devam ettim; öyle ki Allah'ın Resulü'ne ait kurtarmadığım tek bir deve bile kalmadı. Sonra yine onları okla takip ettim; yüklerini hafifletmek için otuzdan fazla hırka ve otuz mızrak attılar. Attıkları her şeyin üzerine, Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem ve ashabı görsün diye taştan işaretler koydum. Nihayet bir dağ yolunun dar bir yerine vardılar. O sırada falan b. Bedr el-Fezârî yanlarına geldi. Oturup yemek yemeye başladılar. Ben ise bir zirvenin tepesine oturdum. El-Fezârî: “Şu gördüğüm nedir?” dedi. Müşrikler: “Bu adamdan çekmediğimiz kalmadı! Vallahi alacakaranlıktan beri bizi bırakmadı; bize ok atıyor, nihayet elimizdeki her şeyi çekip aldı” dediler. [Fezârî]: “İçinizden dört kişi ona çıksın” dedi. Dağa, yanıma doğru dört kişi çıktı. Onlara: “Beni tanıyor musunuz?” dedim. “Hayır, sen kimsin?” dediler. “Ben Seleme b. el-Ekva'yım! Muhammed'in yüzünü ak çıkarana yemin olsun ki; sizden kimi kovalasam mutlaka yakalarım, ancak sizden kimse beni kovalayıp da yetişemez!” dedim. İçlerinden biri: “Ben de öyle sanıyorum” dedi ve geri döndüler. Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in süvarilerinin ağaçların arasından göründüğünü görene kadar yerimden kımıldamadım. En önde Ahrem el-Esedî, onun peşinde Ebu Katâde el-Ensârî ve onun peşinde de el-Mikdâd b. el-Esved el-Kindî vardı. Ahrem'in atının dizgininden tuttum. Müşrikler arkalarını dönüp kaçmaya başladılar. “Ey Ahrem! Onlardan sakın; Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem ve ashabı yetişene kadar seni kıstırmasınlar!” dedim. [Ahrem]: “Ey Seleme! Eğer Allah'a ve ahiret gününe iman ediyorsan, cennetin hak ve cehennemin hak olduğunu biliyorsan, benimle şehadet arasına girme!” dedi. Bunun üzerine onu bıraktım. O ve Abdurrahman karşılaştılar. Ahrem, Abdurrahman'ın atını yaraladı; Abdurrahman da mızrağıyla ona vurup onu öldürdü ve onun atına bindi. Ebu Katâde, Abdurrahman'a yetişti ve mızrağıyla onu öldürdü. Muhammed'in yüzünü ak çıkarana yemin olsun ki; onları yaya olarak kovalamaya devam ettim; öyle ki arkamda ne Muhammed'in ashabından kimseyi ne de onların tozunu görüyordum. Güneş batmadan önce Zû Kared denilen ve içinde su bulunan bir vadiye saptılar. Onları oradan uzaklaştırdım; ondan tek bir damla bile tadamadılar. Bir tepeye doğru hızla kaçtılar. Ben de peşlerinden koşup onlardan birine yetiştim ve omuz kemiğine bir ok sapladım. “Al bunu! Ben İbnü'l-Ekva'yım; bugün alçakların helak günüdür!” dedim. Adam: “Anası ağlayasıca! Sabahki o Ekva'cık bu mu?” dedi. “Evet ey nefsinin düşmanı, o Ekva'cık bu!” dedim. İki atı bıraktılar, onları önüme katıp Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e getirdim. O sırada Âmir, içinde sulandırılmış süt olan bir deri kap ve içinde su olan başka bir deri kapla bana yetişti. Abdest aldım ve içtim. Sonra Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına geldim. Bir de baktım ki; Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem kurtardığım her şeyi teslim almış. Bilâl bir deve kesmiş, onun ciğerinden ve hörgücünden Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e kızartıyordu. Dedim ki: “Ey Allah'ın Resulü! Beni bırak, ashabtan yüz adam seçeyim de şu kavmin peşine düşeyim; onlardan hayatta kalacak tek bir kişi bile bırakmayayım!” Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem azı dişleri görünecek kadar gülümsedi ve: “Ey Seleme! Gerçekten bunu yapar mıydın?” buyurdu. “Evet, seni üstün kılana yemin olsun ki yapardım!” dedim. Buyurdu ki: “Onlar şimdi Gatafân topraklarında ağırlanıyorlar.” Tam o sırada Gatafân'dan bir adam geldi ve: “Falan kişi onlar için bir deve kesti. Tam derisini yüzdükleri sırada bir toz bulutu gördüler ve: ‘Topluluk size yetişti!’ diyerek kaçıp gittiler” dedi. Sabah olunca Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Bugün süvarilerimizin en hayırlısı Ebu Katâde, yayalarımızın en hayırlısı ise Seleme'dir” buyurdu. Sonra bana iki pay birden verdi. Sonra beni Adbâ'nın arkasına bindirdi ve Medine'ye dönmek üzere yola çıktık. Biz giderken, Ansâr'dan koşuda asla geçilemeyen bir adam: “Medine'ye kadar yarışacak yok mu?” diye bağırıp bunu tekrarlamaya başladı. Ona: “Sen şerefli birine hürmet etmez misin?” dedim. “Hayır, ancak Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem olursa çekinirim” dedi. Dedim ki: “Ey Allah'ın Resulü! Beni bırak da şu adamla yarışayım.” [Nebi]: “Eğer istersen yarış” buyurdu. Ayaklarımı topladım, sonra fırlayıp koştum. Nefesimi idare etmek için bir veya iki tepe boyu yavaş gittim. Sonra onun peşinden koştum ve yine bir veya iki tepe boyu kontrollü gittim. Sonra iyice hızlanıp ona yetiştim ve iki omuzu arasına vurdum. “Vallahi geçildin!” dedim. “Öyle sanıyorum” dedi. Nihayet Medine'ye ondan önce vardım. Medine'de sadece üç gece kaldık ve Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile beraber Hayber'e çıktık. Amcam Âmir topluluğu coşturmak için şöyle şiir söylüyordu: “Allah'ım! Sen olmasaydın biz hidayete eremezdik, ne sadaka verir ne de namaz kılardık. Biz Senin lütfuna muhtacız, düşmanla karşılaştığımızda ayaklarımızı sabit kıl, üzerimize bir huzur indir.” Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Bu kimdir?” buyurdu. “Ben Âmir'im” dedi. [Nebi]: “Rabbin seni bağışlasın” buyurdu. Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir kişiye mahsus istiğfar etti mi o mutlaka şehit olurdu. Ömer b. el-Hattâb: “Ey Allah'ın Nebisi! Keşke Âmir'den biraz daha faydalansaydık!” diye seslendi. Hayber'e vardığımızda, kralları Merhab kılıcını savurarak çıktı ve: “Hayber bilir ki ben Merhab'ım! Silah kuşanmış, tecrübeli bir kahramanım” diyordu. Amcam Âmir onun karşısına çıktı ve: “Hayber bilir ki ben Âmir'im! Silah kuşanmış, kahraman bir savaşçıyım!” dedi. Karşılıklı birer darbe vurdular. Merhab'ın kılıcı Âmir'in kalkanına isabet etti. Âmir, Merhab'ın bacağından vurmak istedi ancak kılıcı kendine döndü ve kol damarını kesti; orada vefat etti. Seleme dedi ki: Çıktım; bir de baktım ki ashabtan bir grup: “Âmir'in ameli boşa gitti; kendi kendini öldürdü!” diyorlar. Ağlayarak Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'e geldim ve: “Ey Allah'ın Resulü! Âmir'in ameli boşa mı gitti?” dedim. [Resulullah]: “Bunu kim söyledi?” buyurdu. “Ashabından bazıları” dedim. Buyurdu ki: “Bunu söyleyen yalan söylemiştir! Aksine onun için iki ecir vardır.” Sonra beni, gözleri ağrıyan Ali'ye gönderdi ve: “Sancağı mutlaka Allah'ı ve Resulü'nu seven bir adama vereceğim!” buyurdu. Ali'ye gittim ve onu elinden tutup getirdim. Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem onun gözlerine tükürdü ve Ali hemen iyileşti. Sancağı ona verdi. Merhab tekrar çıktı ve meydan okudu. Ali ona şöyle karşılık verdi: “Ben o kişiyim ki annem bana Haydar ismini verdi! Ormanlardaki heybetli bir aslan gibiyim! Onlara karşılıklarını bol bol veririm!” Ali, Merhab'ın başına bir darbe vurdu ve onu öldürdü. Sonra fetih onun elleriyle gerçekleşti.”