الفصل التاسع
Dokuzuncu Fasıl
حق المرأة
Kadının Hakkı
الكلام عن زوج يستدعي الكلام عن مكانة امرأة عند رجل، وعن مكانة النساء عامة عند الرجال عامة.
Bir eşten söz etmek, bir kadının bir erkek katındaki yerinden ve genel olarak kadınların erkekler nezdindeki konumundan söz etmeyi gerektirir.
وإنما تعرف مكانة المرأة التي وصلت إليها بفضل محمد ودينه، متى عرفت مكانة المرأة التي استقرت عليها في الجاهلية، ومكانة المرأة التي استقرت عليها في عصره — وبعد عصره — بين أمم أخرى غير الأمة العربية …
Kadının Muhammed ve onun dini sayesinde ulaştığı konum, ancak Cahiliye döneminde bulunduğu yer ile onun çağında —ve onun çağından sonra— Arap milleti dışındaki diğer milletler arasında sahip olduğu konum bilindiğinde anlaşılabilir …
وقياسان اثنان كافيان لبيان الفارق البعيد بين ما كانت عليه المرأة في الجاهلية وما صارت إليه بعد رسالة محمد.
Kadının Cahiliye döneminde içinde bulunduğu durum ile Muhammed'in risaletinden sonra ulaştığı konum arasındaki derin farkı ortaya koymak için iki kıyas yeterlidir.
كانت متاعًا يورث ويقسم تقسيم السوائم بين الوارثين، فأصبحت بفضل الإسلام ونبيه صاحبة حق مشروع، ترث وتورث ولا يمنعها الزوج أن تتصرف بمالها وهي في عصمته كما تشاء.
Kadın, mirasçıların arasında tıpkı otlayan hayvanlar gibi paylaştırılan ve miras bırakılan bir eşya iken, İslam ve onun Peygamberi sayesinde meşru hak sahibi bir birey hâline geldi; miras alır, miras bırakır ve kocasının nikâhı altındayken bile malında dilediği gibi tasarrufta bulunmasına kocası engel olamaz.
وكانت وصمة تدفن في مهدها فرارًا من عار وجودها، أو عبئًا تدفن في مهدها فرارًا من نفقة طعامها، فأصبحت إنسانًا مرعي الحياة، ينال العقاب من ينالها بمكروه. ولم تكن في البلاد الأخرى بأسعد حظًّا منها في البلاد العربية.
Varlığının getirdiği utançtan kaçmak için beşiğinde diri diri gömülen bir yüz karası ya da boğaz ve yemek masrafından kurtulmak için beşiğinde toprağa verilen bir yük iken, hayatı koruma altına alınmış ve kendisine bir kötülük dokunduranın cezalandırıldığı bir insan oldu. Üstelik başka diyarlarda da talihi Arap topraklarındakinden daha parlak değildi.
فلا نذكر شرائع الرومان واستعبادها للنساء. ولا نذكر المتنطسين في صدر المسيحية وتسجيلهم عليها النجاسة وتجريدهم إياها من الروح.
Roma kanunlarını ve bu kanunların kadınları köleleştirmesini burada anmayacağız. Hristiyanlığın ilk dönemlerindeki aşırı sofu bağnazları, kadını murdar saymalarını ve onu ruhtan yoksun kabul etmelerini de zikretmeyeceğiz.
وكفى أن نذكر عصر الفروسية الذي قيل فيه إنه عصر المرأة الذهبي بين الأمم الأوروبية، وإن الفرسان كانوا يفدون النساء بالدم والمال …
Avrupa milletleri arasında kadının altın çağı olduğu ve şövalyelerin kadınlar uğruna kanlarını ve mallarını feda ettikleri söylenen şövalyelik çağını anmamız yeterlidir …
الفروسية عصر الحصان لا المرأة
Şövalyelik Kadının Değil Atın Çağıdır
فهذا العصر كان كما قال الدارسون له: عصر الحصان، قبل أن يكون عصر المرأة أو عصر «السيدة المفداة».
Bu çağ, onu inceleyen araştırmacıların da dediği gibi, kadının yahut “uğruna can feda edilen hanımefendinin” çağı olmaktan önce atın çağıydı.
وقد أجمله جون لانجدون دافيز صاحب «التاريخ الموجز للنساء» فقال: «إن عصر الفروسية كان معروفًا بما لحظ فيه من فقدان الشبان على الجملة الاهتمام بالجنس الآخر. ولعلنا نقلل من الدهشة لذلك لو أننا وعينا كلمة الفروسية وذكرنا أنها لم تكن ذات شأن بالسيدات كما كانت ذات شأن بالخيل على خلاف ما يروق الكثيرين أن يذكروه، فقلما بلغ الاهتمام بالمرأة مبلغ الاهتمام بالحصان في عصر الفروسية إلا على اعتبار أنها عنوان ضيعة.»
Kadınların Kısa Tarihi adlı eserin yazarı John Langdon-Davies bu durumu özetleyerek şöyle demiştir: “Şövalyelik çağı, genel olarak genç erkeklerin karşı cinse ilgi duymamasıyla bilinen bir dönemdi. Şövalyelik kelimesinin anlamına dikkat eder ve pek çok kişinin hatırlamaktan hoşlandığının aksine, bu kavramın hanımefendilerden ziyade atlarla ilgili olduğunu hatırlarsak, buna şaşırmamız azalacaktır. Zira şövalyelik çağında kadına gösterilen ilgi, onun bir malikâne unvanı sayılması dışında, ata gösterilen ilginin seviyesine nadiren ulaşmıştır.”
إلى القارئ محادثة من كتاب أغاني الآداب والتحيات Chanson de Geste يروى فيها أن ابنة أوسيس Auseis جلست في نافذتها ذات يوم فعبر بها فتيان — هما جاران وجربرت — وقال أحدهما: «انظر. انظر يا جربرت: وحق العذراء ما أجملها من فتاة!» فلم يزد صاحبه على أن قال: يا لهذا الجواد من مخلوق جميل! … دون أن يلتفت بوجهه … وعاد صاحبه يقول مرة أخرى: «ما أحسبني رأيت قط فتاة بهذه الملاحة. ما أجمل هاتين العينين السوداوين!» وانطلقا وجربرت يقول له: «ما أحسب أن جوادًا قط يماثل هذا الجواد» وهي حادثة صغيرة ولكنها واضحة الدلالة، إذ قلة الاهتمام تورث الازدراء … والحق أن عصر الفروسية يرينا بعض الشواهد الواضحة على هذا الازدراء … وإليك مثلًا حادثة في الكتاب المتقدم يروى فيها أن الملكة بلانشفلور ذهبت إلى قرينها الملك ببن Pepin تسأله معونة أهل اللورين، فأصغى إليها الملك ثم استشاط غضبًا ولطمها على أنفها بجمع يده فسقطت منه أربع قطرات من الدم وصاحت تقول: «شكرًا لك. إن أرضاك هذا فأعطني من يدك لطمة أخرى حين تشاء.»
Okuyucuya Chanson de Geste (Kahramanlık Destanları) kitabından bir konuşma sunalım. Orada anlatıldığına göre Auseis'in kızı bir gün penceresinde otururken oradan iki genç —Garin ile Gerbert— geçer. İçlerinden biri: “Bak, bak ey Gerbert! Bakire Meryem hakkı için, ne kadar da güzel bir kız!” der. Arkadaşı ise başını çevirip bakmadan: “Şu at ne kadar da güzel bir yaratık!” … demekten fazlasını yapmaz. Diğeri tekrar: “Hayatımda bu kadar alımlı bir kız gördüğümü sanmıyorum. Şu siyah gözler ne kadar da güzel!” der. İkisi uzaklaşırlarken Gerbert ona şöyle der: “Hiçbir atın bu ata benzeyebileceğini sanmıyorum.” Bu küçük bir olaydır ama delaleti son derece açıktır; zira ilgisizlik küçümsemeyi doğurur … Doğrusu şövalyelik çağı bize bu küçümsemenin bazı açık kanıtlarını göstermektedir … İşte size az önce geçen kitaptan örnek bir olay: Anlatıldığına göre Kraliçe Blanchefleur, eşi Kral Pepin'e giderek ondan Loren halkı için yardım ister. Kral onu dinler, ardından öfkeden küplere binerek yumruğuyla onun burnuna bir darbe indirir; burnundan dört damla kan düşer. Kraliçe ise bağırarak şöyle der: “Teşekkür ederim. Eğer bu seni memnun ettiyse, dilediğin zaman elinle bana bir darbe daha vur.”
ولم تكن هذه حادثة مفردة لأن الكلمات على هذا النحو كثيرًا ما تتكرر كأنها صيغة محفوظة، وكأنما كانت اللطمة بقبضة اليد جزاء كل امرأة جسرت في عهد الفروسية على أن تواجه زوجها بمشورة:
Bu, tekil bir vaka da değildi; çünkü bu tarz sözler sanki ezberlenmiş bir kalıp gibi sıkça tekrarlanmaktadır. Sanki şövalyelik çağında kocasına bir tavsiyeyle çıkma cüreti gösteren her kadının cezası, yumrukla vurulan bir darbeydi:
… ومتى كانت المرأة تزف إلى زوجها عفو الساعة وكثيرًا ما تزف إلى رجل لم تره قبل ذاك، إما لتسهيل المحالفات الحربية والمدد العسكري، أو لتسهيل صفقة من صفقات الضياع. ومتى كانت بعد زفافها إلى فارس مجنون بالحرب معطل الذكاء قد يكون في معظم الأحوال من الأميين — عرضة للضرب كلما واجهته بمخالفة — أترى سيدة القصر إذن واجدة لها رحمة أو ملاذًا من حياة الشقاء أو من صحبة قرين ليس لها بأهل؟
… Kadın, ya savaş ittifaklarını ve askerî yardımı kolaylaştırmak ya da malikâne alışverişlerinden birini yürütmek amacıyla, çoğu kez daha önce hiç görmediği bir adama ansızın gelin verildiğinde; ve savaş delisi, zekâsı dumura uğramış, çoğu durumda okuma yazma dahi bilmeyen bir şövalyeye gelin gittikten sonra, ona her karşı çıkışında dayak yemeye maruz kaldığında; söyleyin bakalım, şatonun hanımefendisi bu bedbahtlık hayatından veya kendisine hiç de layık olmayan bir eşin arkadaşlığından kurtulmak için bir merhamet yahut bir sığınak bulabilir miydi?
وعصر أوروبا الحديث
Ve Modern Avrupa Çağı
ولقد تقدم الزمن في الغرب من العصور المظلمة إلى عصور الفروسية إلى ما بعدها من طلائع العصر الحديث ولم تبرح المرأة في منزلة مسفَّة لا تفضل ما كانت عليه في الجاهلية العربية، وقد تفضلها منزلة المرأة في تلك الجاهلية …
Batı'da zaman karanlık çağlardan şövalyelik devirlerine, oradan da modern çağın ilk safhalarına doğru ilerledi; fakat kadın, Arap Cahiliyesindeki durumundan hiç de daha iyi olmayan, hatta o Cahiliyedeki kadınların konumunun bile kendisinden üstün sayılabileceği sefil bir derecede kalmaya devam etti …
ففي سنة ١٧٩٠، بيعت امرأة في أسواق إنجلترا بشلنين لأنها ثقلت بتكاليف معيشتها على الكنيسة التي كانت تؤويها …
Nitekim 1790 yılında İngiltere pazarlarında bir kadın, kendisini barındıran kiliseye geçim masrafları ağır geldiği için iki şiline satılmıştı …
وبقيت المرأة إلى سنة ١٨٨٢، محرومة حقها الكامل في ملك العقار وحرية المقاضاة.
Kadın, 1882 yılına kadar gayrimenkul edinme ve dava açma hürriyeti konusundaki tam hakkından mahrum kaldı.
وكان تعلُّم المرأة سبة تشمئز منها النساء قبل الرجال، فلما كانت إليصابات بلا كويل تتعلم في جامعة جنيف سنة ١٨٤٩ — وهي أول طبيبة في العالم — كان النسوة المقيمات معها يقاطعنها ويأبين أن يكلمنها، ويزوين ذيولهن من طريقها احتقارًا لها كأنهن متحرزات من نجاسة يتَّقِين مساسها.
Kadının eğitim görmesi, erkeklerden önce kadınların tiksindiği bir utanç vesilesiydi. Dünyanın ilk kadın doktoru olan Elizabeth Blackwell, 1849 yılında Cenevre Üniversitesinde okurken, kendisiyle aynı yerde kalan kadınlar onunla ilişkiyi kesiyor, onunla konuşmayı reddediyor ve sanki dokunmaktan sakındıkları bir pislikten korunuyormuş gibi, onu aşağılamak için yolundan geçerken eteklerini topluyorlardı.
ولما اجتهد بعضهم في إقامة معهد يعلم النساء الطب بمدينة فلادلفيا الأمريكية أعلنت الجماعة الطبية بالمدينة أنها تصادر كل طبيب يقبل التعليم بذلك المعهد وتصادر كل من يستشير أولئك الأطباء.
Bazıları Amerika'nın Philadelphia şehrinde kadınlara tıp öğreten bir enstitü kurmaya çabaladığında, şehirdeki tıp cemiyeti o enstitüde ders vermeyi kabul eden her doktoru ve o doktorlara danışan herkesi boykot edeceğini ilan etmişti.
وهكذا تقدم الغرب إلى أوائل عصرنا الحديث ولم تتقدم المرأة فيه تقدمًا يرفعها من مراغة الاستعباد التي استقرت فيها من قبل الجاهلية العربية.
İşte Batı, modern çağımızın başlarına kadar bu şekilde ilerledi; fakat oradaki kadın, Arap Cahiliyesinden öncesinden beri içine saplanıp kaldığı kölelik bataklığından kendisini çekip çıkaracak bir ilerleme kaydedemedi.
فماذا صنع محمد؟ وماذا صنعت رسالة محمد؟
Peki Muhammed ne yaptı? Muhammed'in risaleti ne yaptı?
المرأة في الإسلام
İslam'da Kadın
حكم واحد من أحكام القرآن الكريم أعطى المرأة من الحقوق كفاء ما فرض عليها: {وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ} (البقرة: ٢٢٨).
Kur'ân-ı Kerîm'in hükümlerinden tek bir hüküm bile kadına, üzerine yüklenen sorumluluklara denk haklar vermiştir: {وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ} “Erkeklerin kadınlar üzerindeki hakları gibi, kadınların da erkekler üzerinde örfe uygun hakları vardır” [Bakara 2/228].
وحكم آخر من أحكامه العالية، أمر المسلم بإحسان معاشرتها ولو مكروهة غير ذات حظوة عند زوجها: {وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ فَإِن كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسَىٰ أَن تَكْرَهُوا شَيْئًا وَيَجْعَلَ الله فِيهِ خَيْرًا كَثِيرًا} (النساء: ١٩).
Onun yüce hükümlerinden bir diğeri ise, kocası katında sevilmeyen ve gözde olmayan biri olsa bile, Müslümana onunla iyi geçinmeyi emretmiştir: {وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ فَإِن كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسَىٰ أَن تَكْرَهُوا شَيْئًا وَيَجْعَلَ الله فِيهِ خَيْرًا كَثِيرًا} “Onlarla iyi geçinin. Eğer onlardan hoşlanmazsanız, olabilir ki bir şeyden hoşlanmazsınız da Allah onda birçok hayır takdir etmiş bulunur” [Nisâ 4/19].
وأباح لها الدين في الجهاد أن تكسب كما يكسب الرجال: {لِّلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِّمَّا اكْتَسَبُوا وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِّمَّا اكْتَسَبْنَ} (النساء: ٣٢).
Din, cihadda da tıpkı erkeklerin kazandığı gibi kadının da kazanmasını mübah kılmıştır: {لِّلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِّمَّا اكْتَسَبُوا وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِّمَّا اكْتَسَبْنَ} “Erkeklere kazandıklarından bir pay vardır, kadınlara da kazandıklarından bir pay vardır” [Nisâ 4/32].
ولم يفضل الرجل عليها إلا بما كلفه من واجب كفالتها وإقامة أوَدِها والسهر عليها …
Erkeği kadına, ancak kadının bakımını üstlenme, ihtiyaçlarını giderip işlerini yoluna koyma ve onu koruyup gözetme hususunda erkeğe yüklediği sorumluluk sebebiyle üstün tutmuştur …
أما محمد فقد جعل خيار المسلمين خيارهم لنسائهم: «أكمل المؤمنين إيمانًا أحسنهم خلقًا وخياركم خياركم لنسائهم.»
Muhammed ise Müslümanların en hayırlıları olarak, kadınlarına karşı en hayırlı olanları göstermiştir: “Müminlerin iman bakımından en mükemmeli, ahlakı en güzel olanıdır. Sizin en hayırlınız da kadınlarına karşı en hayırlı olanınızdır.”
وأمر بمداراة ضعفها ونقصها لأن «المرأة خلقت من ضلع لن تستقيم لك على طريقة، فإن استمتعت بها استمتعت بها وبها عوج، وإن ذهبت تقيمها كسرتها، وكسرها طلاقها».
Kadının zaafını ve eksikliğini hoş görmeyi emretmiştir; zira “Kadın kaburga kemiğinden yaratılmıştır, senin için hiçbir zaman tek bir doğrultuda dümdüz olmaz. Ondan yararlanmak istersen, kendisinde bulunan eğrilikle birlikte yararlanırsın; eğer onu doğrultmaya kalkarsan kırarsın, onun kırılması ise boşanmasıdır.”
وأوجب على الرجل أن يتجمل لامرأته ويبدو لها في المنظر الذي يروقها، فقال عليه السلام مما قال في هذا المعنى وهو كثير: «اغسلوا ثيابكم وخذوا من شعوركم واستاكوا وتزينوا وتنظفوا، فإن بني إسرائيل لم يكونوا يفعلون ذلك فزنت نساؤهم.»
Erkeğin, eşi için süslenmesini ve onun hoşuna gidecek bir görünümde karşısına çıkmasını gerekli kılmıştır. Nitekim aleyhisselâm bu manada söylediği pek çok söz arasında şöyle buyurmuştur: “Elbiselerinizi yıkayın, saçlarınızı düzeltin, misvak kullanın, süslenin ve temizlenin. Zira İsrâiloğulları bunu yapmıyorlardı da kadınları zina etti.”
وأوجب على الرجل إذا خطب امرأة أن يظهرها على عيبه إن كان به عيب مستور: «إذا خطب أحدكم المرأة وهو يخضب بالسواد فليعلمها أنه يخضب» …
Bir kadına talip olduğunda, şayet kendisinde gizli bir kusur varsa, erkeğin bu kusurunu kadına açıklamasını şart koşmuştur: “Sizden biri, saçını siyaha boyadığı hâlde bir kadına talip olursa, saçını boyadığını ona bildirsin” …
وبلغ من رعاية شعورها ومداراة خجلها الذي فطرت عليه أنه أوجب على الرجل أن يمتعها كما تمتعه لأنها لا تطلب لنفسها ما يطلبه الرجل منها: «فإذا جامع أحدكم أهله فليصدقها، ثم إذا قضى حاجته قبل أن تقضي حاجتها فلا يعجلها حتى تقضي حاجتها.»
Kadının duygularını gözetmek ve yaratılışında var olan utangaçlığını anlayışla karşılamak konusunda o derece hassas davranmıştır ki, kadının erkekten, erkeğin kendisinden istediğini doğrudan isteyemeyeceği için, kadının kendisini memnun ettiği gibi erkeğin de onu memnun etmesini zorunlu kılmıştır: “Sizden biri eşiyle cinsel ilişkide bulunduğunda ona samimi davransın; şayet kadın ihtiyacını gidermeden önce kendisi ihtiyacını giderirse, kadın da ihtiyacını giderinceye kadar onu aceleye getirmesin.”
وكان تأديبه المسلمين في هذه الصلة غاية في الكياسة والترفق، فقال مما قال في هذا المعنى: «إذا دخلت ليلًا فلا تدخل على أهلك حتى تستحد المغيبة وتمشط الشعثة … الكيس، الكيس!»
Bu ilişkide Müslümanlara verdiği terbiye, nezaket ve yumuşaklığın zirvesindeydi. Nitekim bu manada söylediği sözler arasında şöyle buyurmuştur: “Geceleyin şehre girdiğinde, kocası yanında olmayan kadın kasık kıllarını temizleyip, saçı başı dağınık olan da saçını tarayıncaya kadar eşinin yanına ansızın girme … Akıllıca ve nazikçe davran, akıllıca ve nazikçe!”
معاملته لزوجاته
Eşlerine Muamelesi
وإنما نلخص ما أوجبه النبي على المسلمين عامة في معاملاتهم لزوجاتهم، وهي دون ما أوجبه على نفسه في معاملة زوجاته بكثير.
Burada sadece Peygamber'in genel olarak Müslümanlara, eşlerine karşı davranışlarında zorunlu kıldığı şeyleri özetliyoruz; ki bunlar, kendi eşlerine karşı davranışlarında bizzat kendi nefsine şart koştuğu şeylerin çok gerisindedir.
فكان يشفق أن يرينه غير باسم في وجوههن، ويزورهن جميعًا في الصباح والمساء، وإذا خلا بهن «كأن ألين الناس ضحاكًا بسامًا» كما قالت عائشة رضي الله عنها.
Eşlerinin kendisini yüzlerine karşı tebessüm etmeyen bir hâlde görmelerinden endişe eder, sabah akşam onların hepsini ziyaret ederdi. Âişe radıyallâhu anhâ'nın dediği gibi, onlarla baş başa kaldığında “insanların en yumuşak huylusu olup çokça güler ve tebessüm ederdi.”
ولم يجعل من هيبة النبوة سدًّا رادعًا بينه وبين نسائه، بل أنساهن برفقه وإيناسه أنهن يخاطبن رسول الله في بعض الأحايين. فكانت منهن من تقول له أمام أبيها: «تكلم ولا تقل إلا حقًّا …» ومن تراجعه أو تغاضبه سحابة نهارها، ومن تبلغ في الاجتراء عليه ما يسمع به رجل كعمر بن الخطاب في شدته، فيعجب له ويهم أن يبطش بابنته حفصة لأنها تجترئ كما يجترئ الزوجات الأخريات. وإذا رأى النبي غضبًا كهذا من جرأة كتلك كف من غضب الأب، وقال له: ما لهذا دعوناك!
Peygamberlik heybetini kendisiyle kadınları arasında engelleyici bir duvar yapmamış; bilakis yumuşaklığı ve cana yakınlığıyla, onlara kimi zaman Allah'ın Resûlü ile konuştuklarını bile unutturmuştu. Öyle ki içlerinden biri, babasının önünde ona: “Konuş, ama hakkın dışında bir şey söyleme …” diyebiliyor; bir başkası ona karşılık veriyor ya da gün boyu ona küsebiliyordu. Yine içlerinden biri, ona karşı cüretkârlıkta, Ömer b. el-Hattâb gibi sertliğiyle bilinen bir adamın bile duyup şaşıracağı ve diğer eşlerin yaptığı gibi cüretkârlık gösterdiği için kızı Hafsa'yı cezalandırmaya kalkışacağı bir noktaya varabiliyordu. Peygamber, böyle bir cüretkârlık karşısında bu tür bir öfke gördüğünde babanın öfkesini yatıştırır ve ona: “Biz seni bunun için çağırmadık!” buyururdu.
وقد كان يتولى خدمة البيت معهن، أو كما قال: «خدمتك زوجتك صدقة …»
Ev işlerini onlarla birlikte bizzat üstlenir yahut buyurduğu gibi: “Eşine hizmet etmen sadakadır …” anlayışıyla hareket ederdi.
وكان يستغفر الله فيما لا يملك من التسوية بين إحداهن وسائرهن وهو ميل قلبه: اللهم هذا قسمي فيما أملك فلا تلمني فيما تملك ولا أملك.
İçlerinden biri ile diğerleri arasında eşitliği sağlamaya gücünün yetmediği kalbî meyli hususunda ise Allah'tan bağışlanma diler ve: “Allah'ım, gücümün yettiği konulardaki taksimim budur; senin gücünün yetip de benim gücümün yetmediği hususta beni kınama” derdi.
ولما أقعده مرض الوفاة أن يزورهن كل يوم كما عودهن، بعث إليهن فتلطف في سؤالهن: «أين أنا غدًا؟ أين أنا غدًا؟» ليقلن: عند عائشة ويأْذَنَّ له في الإقامة ببيتها. ولو أنه أحل لنفسه أن يقيم حيث أقام وهو مريض لما كان في ذلك من حرج.
Vefatıyla sonuçlanan hastalığı, kendilerini alıştırdığı üzere her gün onları ziyaret etmesine engel olunca, onlara haber göndermiş ve “atf-ı nezaket” göstererek: “Yarın neredeyim? Yarın neredeyim?” diye sormuştu; ta ki onlar “Âişe'nin yanında” desinler ve onun evinde kalmasına izin versinler. Hâlbuki hasta olduğu hâlde bulunduğu yerde kalmayı kendisi için helal saymış olsaydı, bunda hiçbir sakınca olmazdı.
حديث الإفك
İfk Hadisesi
والمعاملة الطيبة في الزمن الطويل خلق نادر بين الناس، ولكنه في حالة الرضا خلق لا يشق فهمه على كثيرين.
Uzun yıllar boyunca güzel muamelede bulunmak, insanlar arasında nadir görülen bir huydur; ancak hoşnutluk hâlinde iken bu, pek çok kişinin anlamakta güçlük çekmeyeceği bir huydur.
إلا أن الخلق الذي يشق فهمه على الأكثرين هو طيب المعاملة عندما تتعرض الحياة الزوجية لأخطر ما يمسها من خطر وهو المساس بالوفاء. في هذه الخصلة تتسامى الحضارة الحديثة ما تتسامى فلا نخالها تحلم بمعاملة أطيب ولا أكرم من المعاملة التي أثرت عن النبي في قصة عائشة بنت الصديق وهي أحظى نسائه لديه، ونلخصها مما روته بلسانها إذ تقول — رضي الله عنها:
Ne var ki çoğunluğun anlamakta güçlük çektiği ahlak, evlilik hayatı kendisine dokunabilecek en büyük tehlikeyle, yani sadakatin zedelenmesi tehlikesiyle karşı karşıya kaldığında gösterilen güzel muameledir. Bu haslet konusunda modern medeniyet ne kadar yükselirse yükselsin, Peygamber'in, nezdinde kadınlarının en gözdesi olan Sıddîk'ın kızı Âişe kıssasında kendisinden nakledilen muameleden daha güzel ve daha asil bir muameleyi hayal edebileceğini bile sanmıyoruz. Onun — radıyallâhu anhâ — bizzat kendi diliyle rivayet ettiklerinden bunu özetliyoruz; şöyle diyor:
… كان رسول الله إذا أراد أن يخرج لسفر أقرع بين نسائه، فأيها خرج سهمها خرج بها رسول الله معه. وأقرع بيننا في غزوة غزاها فخرج فيها سهمي، ثم قفلنا من الغزوة إلى أن دنونا من المدينة، فقمت حين آذنوا بالرحيل فتمشيت حتى جاوزت الجيش وقضيت من شأني، وأقبلت إلى الرحل فلمست صدري فإذا عقدي قد انقطع، فرجعت ألتمسه فحبسني ابتغاؤه. وأقبل إلي الرهط الذي كانوا يرحلون لي فحملوا هودجي وهم يحسبون أني فيه، وكانت النساء إذ ذاك خفافًا لم يهبلن ولم يغشهن اللحم، إنما يأكلن العلقة من الطعام، فلم يستنكر القوم ثقل الهودج حين رحلوه ورفعوه إذ كنت مع ذلك جارية حديثة السن.
… Resûlullah bir yolculuğa çıkmak istediğinde kadınları arasında kura çeker, hangisinin kurası çıkarsa Resûlullah onu beraberinde götürürdü. Çıktığı bir gazvede aramızda kura çekti ve kura bana çıktı. Sonra gazveden döndük; Medine'ye yaklaştığımızda, hareket çağrısı yaptıkları sırada kalkıp yürüdüm, orduyu geçtim ve ihtiyacımı giderdim. Deve semerinin yanına döndüğümde göğsüme dokundum; bir de baktım ki gerdanlığım kopmuş. Onu aramak için geri döndüm ve onu aramak beni oyaladı. Benim için deveyi hazırlayan grup gelip içinde olduğumu sanarak hevdec (hevdec; deve üstündeki kadın mahfesi)imi yüklediler. O zamanlar kadınlar hafifti; ağırlaşmamış, et bağlamamışlardı, sadece azıcık bir yiyecek yerlerdi. Bu yüzden topluluk hevdeci bağlayıp kaldırdıklarında ağırlığını yadırgamadılar; üstelik ben o sırada yaşı küçük genç bir kızdım.
ووجدت عقدي فجئت منازل الجيش وليس بها داع ولا مجيب، فتيممت منزلي الذي كنت فيه، وظننت أن القوم سيفتقدونني فيرجعون إلي.
Gerdanlığımı buldum ve ordunun konakladığı yere geldim; orada ne bir çağıran vardı ne de cevap veren. Bunun üzerine daha önce bulunduğum konak yerime yöneldim. Topluluğun yokluğumu fark edip bana geri döneceğini düşündüm.
فبينا أنا جالسة في منزلي غلبتني عيني فنمت، وكان صفوان بن المعطل السلمي قد عرس من وراء الجيش فأدلج فأصبح عند منزلي فرأى سواد إنسان نائم، فعرفني حين رآني، واسترجع فاستيقظت وخمرت وجهي بجلبابي، والله ما يكلمني كلمة، ولا سمعت منه كلمة غير استرجاعه حتى أناخ راحلته وركبتها وانطلق يقودها حتى أتينا الجيش بعد ما نزلوا في نحر الظهيرة.
Konak yerimde otururken gözlerime uyku galip geldi ve uyudum. Safvân b. el-Muattal es-Sülemî ise ordunun gerisinde gece mola vermiş, gecenin sonunda yola çıkmış ve sabahleyin benim konak yerime varmıştı. Uyuyan bir insan karaltısı gördü; beni görünce tanıdı ve istircâ (İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn deme)da bulundu. Onun sesiyle uyandım ve cilbâbımla (dış örtümle) yüzümü örttüm. Vallahi benimle tek kelime konuşmadı, devesini çöktürüp ben üzerine bininceye ve deveyi çekerek yola koyulup öğle sıcağının en şiddetli vaktinde konaklamış olan orduya yetişinceye kadar ondan istircâsından başka tek bir kelime işitmedim.
فهلك من هلك في شأني، وكان الذي تولى كبره عبد الله بن أبي بن سلول …
Benim hakkımda helâk olan helâk oldu. Bu işin elebaşılığını üstlenen ise Abdullah b. Übey b. Selûl idi …
واشتكيت حين قدمنا المدينة شهرًا والناس يفيضون في قول أهل الإفك، ولا أشعر بشيء من ذلك.
Medine'ye geldiğimizde bir ay boyunca hastalandım. İnsanlar iftiracıların sözlerine dalıp gitmişlerdi, benim ise bunların hiçbirinden haberim yoktu.
ويريبني في وجعي أني لا أعرف من رسول الله اللطف الذي كنت أرى منه حين أشتكي. إنما يدخل رسول الله فيسلم ثم يقول: كيف تيكم؟ فذاك يريبني، ولا أشعر بالشر حتى خرجت بعدما نقهت وخرجت معي أم مسطح قبل المناصع.
Hastalığım sırasında, daha önce hastalandığım zamanlarda Resûlullah'tan gördüğüm o şefkati ondan görememem beni şüphelendiriyordu. Resûlullah sadece içeri giriyor, selam veriyor, sonra da: “O [kadın] nasıldır?” buyuruyordu. İşte bu beni şüphelendiriyordu; ancak iyileşip dışarı çıkıncaya ve Ümmü Mistah da benimle birlikte Menâsı' tarafına çıkıncaya kadar kötülüğü sezmedim.
ثم عدنا فعثرت أم مسطح في مِرْطها، فقال: تعس مسطح!
Sonra döndük; o sırada Ümmü Mistah mırt (yün veya ipekten dış örtü)ına takılıp tökezledi ve: “Mistah helâk olsun!” dedi.
قلت: بئس ما قلت! أتسبين رجلًا قد شهد بدرًا؟
Ben: “Ne kötü söyledin! Bedir'de bulunmuş bir adama mı sövüyorsun?” dedim.
قالت: أي هنتاه أوَلَم تسمعي ما قال؟
O: “Bre kadıncağız! Onun ne dediğini duymadın mı?” dedi.
قلت: وماذا قال؟
“Ne dedi ki?” diye sordum.
فأخبرتني بقول أهل الأفك، فازددت مرضًا إلى مرضي، فلما رجعت إلى بيتي فدخل علي رسول الله فسلم. ثم قال: كيف تيكم؟ استأذنت أن آتي أبوي: أريد أن أتيقن الخبر من قبلهما، فأذن لي.
Bunun üzerine bana iftiracıların sözlerini haber verdi; hastalığıma hastalık eklendi. Evime döndüğümde Resûlullah yanıma girdi, selam verdi, sonra da: “O [kadın] nasıldır?” buyurdu. Haberi anne ve babamın tarafından iyice öğrenip emin olmak istediğim için onların yanına gitmek üzere izin istedim; bana izin verdi.
قالت أمي: يا بنية هوني عليك. فوالله لقلما كانت امرأة قط وضيئة عند رجل يحبها ولها ضرائر إلا كثرن عليها.
Annem: “Yavrucuğum, işi kendine bu kadar büyütme. Vallahi kendisini seven bir adamın yanında bulunan ve kumaları olan güzel bir kadın yoktur ki kumaları onun hakkında çokça laf etmesinler” dedi.
قلت: سبحان الله! وقد تحدث الناس بهذا؟ فبكيت تلك الليلة حتى أصبحت لا يرقأ لي دمع، ولا أكتحل بنوم.
Ben: “Sübhânallâh! İnsanlar bunu konuştu mu?” dedim. O gece sabaha kadar ağladım; ne gözyaşım dindi ne de gözüme uyku girdi.
ودعا رسول الله ﷺ علي بن أبي طالب وأسامة بن زيد يستشيرهما في فراق أهله. فأما أسامة بن زيد فأشار على رسول الله بالذي يعلم من براءة أهله، وبالذي يعلم في نفسه لهم من الود، وقال لرسول الله: هم أهلك ولا نعلم إلا خيرًا.
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem eşinden ayrılma konusunda kendileriyle istişare etmek üzere Ali b. Ebû Tâlib ile Üsâme b. Zeyd'i çağırdı. Üsâme b. Zeyd, Resûlullah'ın ailesinin masumiyetine dair bildiği şeylere ve kendi içinde onlara karşı beslediği sevgiye dayanarak Resûlullah'a görüş belirtti ve Resûlullah'a: “Onlar senin ailendir, biz onlardan hayırdan başka bir şey bilmiyoruz” dedi.
وأما علي بن أبي طالب فقال: لم يضيِّق الله عليك، والنساء سواها كثير وإن تسأل الجارية تصدقك.
Ali b. Ebû Tâlib ise şöyle dedi: “Allah sana darlık vermemiştir, ondan başka kadın çoktur. Cariyeye sorarsan sana doğruyu söyler.”
فدعا رسول الله بريرة يسألها: هل رأيت من شيء يريبك في عائشة؟
Bunun üzerine Resûlullah Berîre'yi çağırdı ve ona: “Âişe'de seni şüphelendiren bir şey gördün mü?” diye sordu.
قالت: والذي بعثك بالحق إن رأيت عليها أمرًا قد أغمصه عليها أكثر من أنها جارية حديثة السن تنام عن عجين أهلها، فتأتي الداجن فتأكله.
Berîre şöyle dedi: “Seni hak ile gönderen Allah'a yemin ederim ki onda, yaşı küçük genç bir kız olup ailesinin hamurunun başında uyuyakalması ve evcil hayvanın gelip o hamuru yemesi dışında ayıplayabileceğim hiçbir iş görmedim.”
… وبكيت يومي ذلك لا يرقأ لي دمع ولا أكتحل بنوم، ثم بكيت ليلتي المقبلة لا يرقأ لي دمع ولا أكتحل بنوم، وأبواي يظنان أن البكاء فالق كبدي …
… O gün de gözyaşım dinmeden ve gözüme uyku girmeden ağladım. Sonra ertesi gecem de gözyaşım dinmeden ve gözüme uyku girmeden ağladım; anne ve babam ağlamanın ciğerimi parçalayacağını sanıyorlardı …
فبينا نحن على ذلك دخل رسول الله فسلم، ثم جلس وتشهد، ثم قال: أما بعد يا عائشة فإني قد بلغني عنك كذا وكذا. فإن كنت بريئة فسيبرئك الله، وإن كنت ألممت بذنب فاستغفري الله وتوبي إليه، فإن العبد إذا اعترف بذنب ثم تاب تاب الله عليه.
Biz bu hâldeyken Resûlullah içeri girdi, selam verdi, sonra oturup teşehhüdde bulundu (kelime-i şehâdet getirdi), ardından şöyle buyurdu: “Amma ba'dü (bundan sonra); ey Âişe, senin hakkında bana şöyle şöyle haberler ulaştı. Eğer masum isen Allah seni temize çıkaracaktır. Eğer bir günaha bulaştıysan Allah'tan bağışlanma dile ve O'na tövbe et; çünkü kul günahını itiraf edip sonra tövbe ederse Allah onun tövbesini kabul eder.”
فلما قضى رسول الله مقالته قلص دمعي حتى ما أحس منه قطرة، فقلت لأبي: أجب عني رسول الله! فقال: والله ما أدري ماذا أقول لرسول الله.
Resûlullah sözünü bitirince gözyaşım öyle bir çekildi ki ondan tek bir damla bile hissetmez oldum. Babama: “Benim adıma Resûlullah'a cevap ver!” dedim. Babam: “Vallahi Resûlullah'a ne diyeceğimi bilmiyorum” dedi.
فقلت لأمي: أجيبي عني. فقالت كذلك، والله ما أدري ماذا أقول لرسول الله.
Anneme: “Benim adıma sen cevap ver” dedim. O da aynı şekilde: “Vallahi Resûlullah'a ne diyeceğimi bilmiyorum” dedi.
قلت — وأنا جارية حديثة السن لا أقرأ كثيرًا من القرآن: إني والله قد عرفت أنكم سمعتم بهذا حتى استقر في نفوسكم وصدقتم به، فإن قلت لكم إني بريئة، والله يعلم أني بريئة، لتصدقوني، وإني والله ما أجد لي ولكم مثلًا إلا كما قال أبو يوسف: فصبر جميل والله المستعان على ما تصفون.
Ben — ki o sırada Kur'ân'dan pek çoğunu okumayan, yaşı küçük genç bir kızdım — şöyle dedim: “Vallahi biliyorum ki siz bu sözü işittiniz, hatta bu içinize yerleşti ve buna inandınız. Şimdi size masum olduğumu söylesem — ki Allah masum olduğumu biliyor — bana inanmayacaksınız. Vallahi kendimle sizin için Yûsuf'un babasının dediğinden başka bir misal bulamıyorum: Artık bana düşen güzel bir sabırdır; anlattığınız şeylere karşı kendisinden yardım istenecek olan Allah'tır.”
ثم تحولت فاضطجعت على فراشي.
Sonra döndüm ve yatağıma uzandım.
… فوالله ما رام رسول الله مجلسه ولا خرج من أهل البيت أحد حتى أنزل الله — عز وجل — على نبيه، فأخذه ما كان يأخذه من البرحاء عند الوحي، حتى إنه ليتحدر منه مثل الجمان من العرق في اليوم الشاتي.
… Vallahi Resûlullah ne oturduğu yerden ayrıldı ne de ev halkından biri dışarı çıktı; nihayet Allah — azze ve celle — Peygamberine vahiy indirdi. Vahiy esnasında kendisini saran o şiddetli sıkıntı yine onu sardı; öyle ki kış gününde bile kendisinden inci taneleri gibi terler süzülüyordu.
فلما سري عن رسول الله وهو يضحك كان أول كلمة تكلم بها أن قال: أبشري يا عائشة! … أما الله فقد برأك.
Resûlullah'tan o hâl kalktığında gülüyordu; söylediği ilk söz şu oldu: “Müjdeler olsun ey Âişe! … Allah seni temize çıkardı.”
قال لي أمي: قومي إليه.
Annem bana: “Ona doğru kalk” dedi.
قلت: والله لا أقوم إليه، ولا أحمد إلا الله، هو الذي أنزل براءتي … وكان أبو بكر ينفق على مسطح لقرابته منه وفقره … فأقسم ألا ينفق عليه شيئًا أبدًا. فأنزل الله عز وجل: {وَلَا يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنكُمْ وَالسَّعَةِ أَن يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَىٰ} … إلى قوله: {أَلَا تُحِبُّونَ أَن يَغْفِرَ الله لَكُمْ} (النور: ٢٢).
Ben: “Vallahi ona kalkmam ve Allah'tan başkasına da hamdetmem; benim masumiyetimi indiren O'dur” dedim … Ebû Bekir, akrabalığı ve fakirliği sebebiyle Mistah'ın geçimini sağlıyordu … Bunun üzerine ona bir daha asla hiçbir harcamada bulunmayacağına yemin etti. Allah azze ve celle de şu âyeti indirdi: {وَلَا يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنكُمْ وَالسَّعَةِ أَن يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَىٰ} “İçinizden fazilet ve servet sahibi kimseler akrabaya vermemeye yemin etmesinler” … {أَلَا تُحِبُّونَ أَن يَغْفِرَ الله لَكُمْ} “Allah'ın sizi bağışlamasını istemez misiniz?” [Nûr 24/22] buyruğuna kadar.
فقال أبو بكر: والله إني لأحب أن يغفر الله لي، ورجع إلى مسطح النفقة التي كان ينفقها عليه.
Bunun üzerine Ebû Bekir: “Vallahi ben Allah'ın beni bağışlamasını elbette isterim” dedi ve Mistah'a yapmakta olduğu nafaka yardımını tekrar başlattı.
•••
•••
تلك هي القصة التي عرفت بقصة الإفك كما روتها لنا السيدة عائشة — رضي الله عنها. وهي مسبار صادق يسبر لنا أغوار المروءة والرفق في معاملة النبي لزوجاته حيث لا رفق ولا مروءة عند الأكثرين. فليس النبي هنا في حالة من حالات الرضا التي تسلس الطباع ولا تستغرب معها المودة وطول الأناة، ولكنه في حالة من تلك الحالات التي تثير الحمية وتثير الحب وتثير النقمة وتثير في النفس البشرية كل ساكنة تدعو إلى طيب المعاملة، فلم يكن في هذه الحالة إلا كرمًا خالصًا بما سلك في أمر نفسه وفي أمر أهله وفي أمر دينه، ولم يدع لحالم من حالمي الحضارة الحديثة مرتقى يتطلع إليه في جميع هذه الغايات.
İşte Hz. Âişe — radıyallâhu anhâ — tarafından bize rivayet edildiği şekliyle İfk kıssası olarak bilinen kıssa budur. Bu kıssa, çoğunlukta ne şefkatin ne de mürüvvetin kaldığı bir noktada, Peygamber'in eşlerine karşı muamelesindeki mürüvvet ve şefkatin derinliklerini bizim için ölçen doğru bir mihenktir. Zira Peygamber burada, huyların yumuşadığı, sevgi ve tahammülün yadırganmadığı hoşnutluk hâllerinden birinde değildir. Bilakis o; hamiyeti, sevgiyi, öfkeyi ve insan ruhunda güzel muameleye çağıran her sakin duyguyu harekete geçiren hâllerden birindedir. Buna rağmen o, bu durumda gerek kendi nefsi, gerek ailesi, gerekse dini hususunda tuttuğu yolla katıksız bir asalet sergilemiş; modern medeniyetin hayalcilerinden hiçbirine bütün bu gayelerde göz dikebileceği daha yüksek bir mertebe bırakmamıştır.
سمع النبي حديثًا يلاك بين المنافقين، ويسري إلى المسلمين، بل إلى خاصة ذويه الأقربين؛ حديثًا يسمعه رجل كعلي بن أبي طالب في بره وكرم نحيزته؛ فلا يرى بعده حرجًا من الطلاق والنساء كثيرات.
Peygamber, münafıklar arasında gevelenen, Müslümanlara, hatta en yakın akrabalarına kadar yayılan bir söz işitti; iyiliği ve tabiatının asaletiyle bilinen Ali b. Ebû Tâlib gibi bir adamın bile duyduğunda, kadınların çokluğunu düşünerek boşanmakta bir sakınca görmediği bir söz.
سمع النبي ذلك الحديث المريب فلم يقبله بغير بينة، ولم يرفضه بغير بينة، وكان عليه أن يعود زوجه المريضة أو يجفوها إلى حين. فعادها وبه من الرفق والإنصاف ما يأبى عليه أن يفاتحها في مرضها بما يخامر نفسه الكريمة، وبه من الموجدة والترقب ما أبى عليه أن يقابلها بما كان يقابلها به والنفس صافية كل الصفاء، وظل يسأل عنها سؤال متعتب ينتظر أن تشفى، وأن تأتيه البينة؛ فيشتد كل الشدة أو يرحم كل الرحمة، ولا يعجله لغط الناس أن يأخذ في هذا الموقف الأليم بما توجبه الحمية وما توجبه المروءة في آن.
Peygamber bu şüphe uyandırıcı sözü işitti; onu delilsiz kabul etmediği gibi delilsiz reddetmedi de. Hasta olan eşini ya ziyaret etmesi ya da bir süreliğine ondan uzak durması gerekiyordu. Onu ziyaret etti; ancak içindeki şefkat ve insaf, asil ruhunu kurcalayan şeyi hastalığı sırasında ona açmasına engel oluyordu. İçindeki kırgınlık ve bekleyiş ise, gönlü tamamen duru iken ona davrandığı gibi davranmasına mâni oluyordu. İyileşmesini ve kendisine kesin delilin gelmesini bekleyerek, sitemkâr bir edayla onun hâlini sormaya devam etti; ta ki delil geldiğinde ya son derece şiddetli davransın ya da son derece merhamet göstersin. İnsanların dedikodusu, bu acı durumda hem hamiyetin hem de mürüvvetin aynı anda gerektirdiği şekilde hareket etme konusunda onu aceleye sevk etmedi.
وسأل من ينبغي أن يسأل: عليًّا وأسامة وهما بمقام ولديه، وبريرة الجارية التي تعرف عائشة وتخلص لسيدها كما تخلص لسيدتها، وضرة لعائشة تنافسها وتكاد أن تضارعها في حظوتها لديه: زينب بنت جحش التي كانت أسرع من يقول لو علمت شيئًا يقال، فاستعاذت بالله وقالت: «أحمي سمعي وبصري، والله ما علمت إلا خيرًا.»
Sorulması gereken kişilere sordu: Evlatları yerinde olan Ali ve Üsâme'ye; Âişe'yi tanıyan ve hanımına olduğu kadar efendisine de sadık olan cariye Berîre'ye; ve Âişe'nin kendisiyle rekabet eden, Peygamber nezdindeki gözdelikte neredeyse onunla boy ölçüşen kuması Zeyneb bint Cahş'a. Zeyneb ki söylenecek bir şey bilseydi bunu en çabuk söyleyecek kişiydi; fakat o Allah'a sığındı ve: “Kulağımı ve gözümü korurum; vallahi hayırdan başka bir şey bilmiyorum” dedi.
واتصل الحديث بعائشة فاستأذنته في زيارة أهلها، وآن له أن يفاتحها وقد وصل النبأ إلى سمعها ولم يئن له قبل ذلك وهو كاظم ما في فؤاده قادر على كتمانه مخافة أن يؤذيها بغير حق وهي تشكو سقامها.
Söz Âişe'ye ulaştı ve ailesini ziyaret etmek için ondan izin istedi. Haberin kulağına ulaşmasıyla birlikte konuyu ona açma vakti gelmişti; oysa bundan önce, hastalığından şikâyet edip dururken haksız yere onu incitmekten korktuğu için kalbindekini yutkunup gizlemeyi başararak konuyu açma vaktinin geldiğini düşünmemişti.
فاتحها لتبرئ نفسها أو تستغفر الله.
Kendisini temize çıkarması ya da Allah'tan bağışlanma dilemesi için konuyu ona açtı.
وغضبت غضب البريء المشكوك فيه، وإنها لبريئة في نظر كل منصف يفهم أن امرأة كعائشة لا تعرض نفسها لهذه الريبة أمام جيش، وفي وضح النهار، ولغير ضرورة، ومع رجل من المسلمين يتقي ما يتقيه المسلم في هذا المقام من غضب النبي وغضب المسلمين وغضب الله، فتلك خلة تترفع عنها من هي أقل من عائشة منبتًا ومنزلة وخلقًا وأنفة، فكيف بها في مكانها المعلوم.
Âişe ise kendisinden şüphe edilen masum bir insanın öfkesiyle öfkelendi. Gerçekten de o, Âişe gibi bir kadının bir ordunun önünde, güpegündüz, hiçbir zorunluluk yokken ve bu makamda bir Müslümanın sakınacağı Peygamber'in öfkesinden, Müslümanların öfkesinden ve Allah'ın gazabından sakınan Müslüman bir adamla birlikte kendisini böyle bir şüpheye maruz bırakmayacağını anlayan her insaf sahibinin nazarında masumdur. Zira bu, soy, mevki, ahlak ve izzetinefis bakımından Âişe'den daha aşağıda olan bir kadının bile tenezzül etmeyeceği bir huydur; hâl böyleyken bilinen konumuyla Âişe buna nasıl tenezzül eder?
إلا أن النبي أراد لها البراءة أمام الخلق عامة وأمام نفسه المحبة، حذرًا أن تكون تبرئته إياها عن محبة وضعف لا عن تبين واستيثاق، فلما قضى كل حق وانتهى به الاستيثاق إلى الثقة كان قد وفى الكرم والحمية والإنصاف والرحمة أجمعين.
Ne var ki Peygamber, onu temize çıkarmasının araştırmaya ve kesin kanaate değil de sevgiye ve zaafa dayanmasından sakınarak, onun bütün insanların önünde ve kendi seven nefsinin önünde temize çıkmasını istedi. Her hakkı yerine getirip kesin araştırma onu tam bir güvene ulaştırdığında ise asalet, hamiyet, insaf ve merhametin hepsinin hakkını eksiksiz vermiş oldu.
نعم وفي الرحمة حتى باللاغطين المتعجلين الذين أبدءوا وأعادوا في ذلك الحديث المريب. وما أحد أرحم ممن يرحم المفترين على سمعة أهله وهناءة بيته وأمان سربه، ولا يعذر الناس أحدًا كما يعذرون نبيًّا مطاعًا ينال في عرضه فينال بالعقاب العدل من استحقوه.
Evet, o şüpheli sözü evirip çevirerek tekrarlayan aceleci dedikoduculara bile merhametin hakkını verdi. Ailesinin şerefine, evinin mutluluğuna ve yuvasının güvenliğine iftira atanlara merhamet edenden daha merhametli kimse yoktur. İnsanlar, ırzına dil uzatılıp da hak edenlere adil cezayı veren itaat edilen bir peygamberi mazur gördükleri kadar hiç kimseyi mazur görmezler.
سماحة الكريم
Kerem Sahibinin Müsamahası
ولقد علمنا من رواية السيدة عائشة كما علمنا من روايات شتى أن عبد الله بن أبي بن سلول كان أكبر اللاغطين بحديث الإفك عن سوء نية وكيد مبيت للنبي ودينه، وكان هذا الرجل — كما تقدم في بعض فصول هذا الكتاب — بغيضًا إلى المسلمين متهمًا عندهم يتوجسون منه، ويسمونه رأس المنافقين، ولا يكفون عن طلب دمه واستئذان النبي في قتله فما ضرَّ النبي لو خلى بين المسلمين وبينه يحاسبونه على فريته ويحاسبونه على كيده وينتقمون لعرض النبي منه ليأمنوا شره ويجعلوه عبرة لغيره؟
Çeşitli rivayetlerden öğrendiğimiz gibi Hz. Âişe'nin rivayetinden de öğrendik ki Abdullah b. Übey b. Selûl, kötü niyetinden ve Peygamber ile dinine karşı önceden kurduğu tuzaktan dolayı İfk hadisesinde en çok laf çıkaran kişiydi. Bu adam — bu kitabın bazı bölümlerinde geçtiği üzere — Müslümanların nefret ettiği, kendi yanlarında töhmet altında bulunan, kendisinden çekindikleri, münafıkların başı diye adlandırdıkları, kanını istemekten ve öldürülmesi için Peygamber'den izin talep etmekten geri durmadıkları biriydi. Peki Peygamber, Müslümanlarla onun arasından çekilseydi de iftirasının ve tuzağının hesabını ondan sorsalardı, şerrinden emin olmak ve onu başkalarına ibret kılmak için Peygamber'in ırzının intikamını ondan alsalardı Peygamber'e ne zarar gelirdi?
وإذا قيل إن عبد الله بن أبي كان من أصحاب العصبية التي يحسب حسابها وتتقى بوادرها، فماذا يقال في مسطح وهو مكفول أبي بكر وصنيعته الذي يأكل من ماله؟ ما الذي أنجاه من السخط والعقاب وكفل له دوام البر والمعونة لولا سماحة النبي وسماحة أبي بكر وسماحة القرآن.
Eğer Abdullah b. Übey'in, hesabı tutulan ve ani taşkınlıklarından sakınılan bir asabiyet (kabile dayanışması) sahibi olduğu söylenecek olursa; Ebû Bekir'in himayesinde bulunan, onun yetiştirmesi olan ve onun malından yiyen Mistah hakkında ne denilecek? Peygamber'in müsamahası, Ebû Bekir'in müsamahası ve Kur'ân'ın müsamahası olmasaydı, onu öfke ve cezadan kurtaran, iyilik ve yardımın devamını ona garanti eden neydi?
على أن العصبية التي كان عبد الله بن أبي يلوذ بها لم تكن لتحميه عقاب النبي لو أراده بعقاب ولو كان أصرم عقاب، فما من عصبية هي أقرب إلى رحم الرجل وأولى بالذود عنه من ولده المشهور ببره. وقد أسلفنا أن ولد عبد الله قد تطوع لقتله يوم قيل له إن النبي يهدر دمه ويقضي بموته …
Kaldı ki Abdullah b. Übey'in sığındığı asabiyet, şayet Peygamber onu cezalandırmak isteseydi — en ağır ceza bile olsa — onu Peygamber'in cezasından koruyacak değildi. Zira hiçbir asabiyet, kişinin akrabasına, iyiliğiyle tanınan kendi öz evladından daha yakın ve onu savunmaya daha layık değildir. Daha önce belirtmiştik ki Abdullah'ın oğlu, Peygamber'in onun kanını heder ettiği ve ölümüne hükmettiği kendisine söylendiği gün, babasını öldürmeye gönüllü olmuştu …
إنما هي سماحة الكريم …
Bu, ancak kerem sahibinin müsamahasıdır …
إنما هي السماحة التي شملت مسطحًا كما شملت كبير المنافقين، وخرجت من حديث الإفك كله بالعفو عن جميع المسيئين مخلصين في الرأي وغير مخلصين، وهي التي سبرت غورًا في قصة هذا الحديث فتكشفت عن أطيب معاملة للزوجات في أحرج الحالات، وتلك هي المعاملة الطيبة في مثلها الأعلى، معاملة لا تتبدل بعد أيام وشهور بل تطول مدى السنين، وتطول مدى السنين مع نساء مختلفات لا مع امرأة واحدة، وتطول في جميع الحالات ومنها حالة الألم البالغ، ولا تنحصر في حالة الرضا والطمأنينة، وأقل من ذلك أمنية يتمناها الحالمون بالوئام بين الأزواج في العصر الذي وصفوه بعصر المرأة، لفرط ما أطنب فيه المطنبون من إكبار شأنها والدعوة إلى إنصافها.
Bu, münafıkların elebaşısını kuşattığı gibi Mistah'ı da kuşatan; İfk hadisesinin tamamından, görüşlerinde samimi olsun olmasın kötülük edenlerin hepsini affederek çıkan müsamahadır. Bu kıssanın derinliklerine inerek en zor durumlarda eşlere gösterilebilecek en güzel muameleyi ortaya çıkaran da işte bu müsamahadır. Bu ise en yüce idealindeki güzel muameledir; günler ve aylar sonra değişmeyen, bilakis yıllar boyu süren; tek bir kadınla değil, farklı kadınlarla yıllar boyu süren; sadece hoşnutluk ve huzur hâliyle sınırlı kalmayıp derin acı hâli de dâhil olmak üzere bütün durumlarda devam eden bir muamele. Kadının şanını yüceltmek ve ona insaflı davranmaya çağırmak hususunda sözü uzatanların aşırı izahları sebebiyle “kadın asrı” diye nitelendirdikleri bu çağda, eşler arasındaki uyumu hayal edenlerin temenni ettiği şey bile bunun çok gerisindedir.
تعدد الزوجات
Çok Eşlilik
هنا يعرض لنا الكلام عن تعدد زوجات النبي، وهو الهدف الثاني الذي يرميه المشهرون بالإسلام، فيكثرون من رميه كلما تكلموا عن أخلاق محمد عليه السلام وذكروا منها ما يزعمونه منافيًا لشمائل النبوة، مخالفًا لما ينبغي أن يتصف به هداة الأرواح …
Burada karşımıza Peygamber'in çok eşliliği meselesi çıkmaktadır. Bu konu, İslâm'ı karalamaya çalışanların nişan aldığı ikinci hedeftir; Muhammed aleyhisselâm'ın ahlâkından ne zaman bahsetseler ve onda nübüvvet (peygamberlik) şemâiline (vasıflarına) aykırı, ruhlara hidayet rehberi olanların taşıması gereken niteliklere ters düştüğünü iddia ettikleri şeyleri ne zaman ansalar bu hedefe bolca ok atarlar …
السيف والمرأة! …
Kılıç ve kadın! …
كأنهم يريدون أن يجمعوا على النبي بين الاستسلام للغضب والاستسلام للهوى، وكلاهما بعيد من صفات الأنبياء.
Sanki onlar, öfkeye teslim olmakla hevâya teslim olmayı Peygamber'in şahsında bir araya getirmek istiyorlar; hâlbuki her ikisi de peygamberlerin sıfatlarından uzaktır.
أما السيف فقد أسلفنا الكلام فيه.
Kılıç meselesini daha önce ele almıştık.
أما المرأة فالظنة فيها أضعف من الظنة في السيف على ما نراه، لأن الاستسلام للشهوة آخر شيء يخطر على بال الرجل المحقق — مسلمًا كان أو غير مسلم — حين يبحث في تعدد زوجات النبي، وفيما يدل عليه ذلك التعدد، وفيما اقتضاه.
Kadın meselesine gelince, bize göre bu konudaki şüphe, kılıç konusundaki şüpheden daha zayıftır. Zira — Müslüman olsun ya da olmasın — araştırmacı bir kimse, Peygamber'in çok eşliliğini, bu çok eşliliğin neye delalet ettiğini ve onu neyin gerektirdiğini incelerken aklına gelecek en son şey şehvete teslimiyettir.
قال لنا بعض المستشرقين إن تسع زوجات لدليل على فرط الميول الجنسية …
Bazı müsteşrikler (şarkiyatçılar) bize, dokuz eşin aşırı cinsel eğilimlerin bir kanıtı olduğunu söylediler …
قلنا إنك لا تصف السيد المسيح بأنه قاصر الجنسية Undersexed لأنه لم يتزوج قط، فلا ينبغي أن تصف محمدًا بأنه مفرط الجنسية Oversexed لأنه جمع بين تسع نساء.
Biz de dedik ki: Siz Hz. Mesih'i hiç evlenmediği için cinsel açıdan yetersiz ‘Undersexed’ diye nitelendirmiyorsunuz; o hâlde Muhammed'i de dokuz kadını nikâhı altında topladığı için cinsel açıdan aşırı ‘Oversexed’ diye nitelendirmemeniz gerekir.
ونحن قبل كل شيء لا نرى ضيرًا على الرجل العظيم أن يحب المرأة ويشعر بمتعتها. هذا سواء الفطرة لا عيب فيه، وما من فطرة هي أعمق في طبائع الأحياء عامة من فطرة الجنسين والتقاء الذكر والأنثى، فهي الغريزة التي تلهم الحي في كل طبقة من طبقات الحياة ما لا تلهمه غريزة أخرى. أرأيت إلى السمك وهو يعبر الماء الملح في موسمه المعلوم فيطوي ألوفًا من الفراسخ ليصل إلى فرجة نهر عذب يجدد فيها نسله ثم يعود أدراجه؟ … أرأيت إلى العصفور وهو يبتني عشه ويعود من هجرته إلى وطنه؟ أرأيت إلى الزهر وهو يتفتح ليغري الطير والنحل بنقل لقاحه؟ أرأيت إلى سنة الحياة في كل طبقة من طبقات الأحياء؟ ما هي سنَّتُها إن لم تكن هي سنة الألفة بين الجنسين؟ وأين يكون سواء الفطرة إن لم يكن على هذا السواء؟
Biz her şeyden önce büyük bir insanın kadını sevmesinde ve onun hazzını duymasında bir sakınca görmüyoruz. Bu, fıtratın (yaratılışın) dengesidir, onda hiçbir ayıp yoktur. Genel olarak canlıların tabiatında, iki cinsin fıtratından ve erkekle dişinin buluşmasından daha derin bir fıtrat mevcut değildir; zira hayatın her katmanındaki canlıya, başka hiçbir içgüdünün ilham edemediği şeyleri ilham eden içgüdü budur. Bilinen mevsiminde tuzlu suları aşan, tatlı bir nehir ağzına ulaşıp orada neslini yenilemek ve ardından geldiği yoldan geri dönmek için binlerce fersah yol kat eden balığa bakmadın mı? … Yuvasını kuran ve göçünden vatanına dönen serçeye bakmadın mı? Kuşları ve arıları polenlerini taşımaya cezbetmek için açılan çiçeğe bakmadın mı? Canlıların her katmanındaki hayat kanununa bakmadın mı? İki cins arasındaki ülfet (kaynaşma) kanunu değilse nedir onun kanunu? Bu denge üzerinde değilse, fıtratın dengesi nerede olur?
فحب المرأة لا معابة فيه …
Öyleyse kadın sevgisinde ayıplanacak bir yön yoktur …
هذا هو سواء الفطرة لا مراء …
Şüphesiz ki fıtratın dengesi budur …
وإنما المعابة أن يطغى هذا الحب حتى يخرج عن سوائه، وحتى يشغل المرء عن غرضه، وحتى يكلفه شططًا في طلابه، فهو عند ذلك مسخ للفطرة المستقيمة يعاب كما يعاب الجور في جميع الطباع …
Ayıplanacak şey, ancak bu sevginin haddi aşarak dengesinden çıkması, kişiyi gayesinden alıkoyması ve peşinden koşarken onu aşırılıklara sürüklemesidir. İşte o zaman bu durum, bütün tabiatlarda zulmün ayıplanması gibi ayıplanan, dosdoğru fıtratın bir bozulmasıdır …