الفصل الثالث
Üçüncü Fasıl
حروب دفاع
Savunma Savaşları
قلنا في الفصل السابق إن الإسلام لم ينجح لأنه دين قتال كما يردد أعداؤه المغرضون، ولكنه نجح؛ لأنه دعوة لازمة يقوم بها داعٍ موفق، وليس بين أسباب نجاحه سبب واحد يصعب فهمه على هذا الاعتبار.
Önceki fasılda, İslam'ın garazkâr düşmanlarının tekrarlayıp durduğu gibi bir savaş dini olduğu için değil, muvaffak bir davetçinin yürüttüğü zorunlu bir davet olduğu için başarıya ulaştığını ve bu açıdan bakıldığında başarı sebepleri arasında anlaşılması güç tek bir sebep bile bulunmadığını söylemiştik.
ونريد في هذا الفصل أن نقول إن محمدًا كان على اجتنابه العدوان يحسن من فنون الحرب ما لم يكن يحسنه المعتدون عليه، وإنه لم يجتنب الهجوم والمبادأة بالقتال لعجز أو خوف مما يجهله ولا يجيده، ولكنه اجتنبه؛ لأنه نظر إلى الحرب نظرته إلى ضرورة بغيضة يلجأ إليها ولا حيلة له في اجتنابها حيثما تيسرت له الحيلة الناجحة.
Bu fasılda ise şunu söylemek istiyoruz: Muhammed saldırganlıktan kaçınmakla birlikte, kendisine saldıranların iyi bilmediği savaş sanatlarını çok iyi biliyordu. O, hücumdan ve savaşı ilk başlatan olmaktan, bilmediği ve beceremediği bir şey karşısında duyduğu acizlik yahut korku yüzünden kaçınmış değildi; bilakis savaşı, başarılı bir çare bulabildiği sürece kaçınmak zorunda olduğu, ancak başka çaresi kalmadığında başvurduğu sevimsiz bir zaruret olarak gördüğü için ondan kaçınmıştı.
وقبل ذلك ينبغي أن نستحضر في الذهن بعض الحقائق التي تُظهر لنا الاختلاف بين الدين الإسلامي والأديان الأخرى في مسألة القتال، لنثبت أن للإسلام شأنًا في اجتناب القوة كشأن كل دين، وأنه ما كان لينتصر بالقوة لو لم يكن إلى جانب ذلك صالحًا للانتصار، وأن الأديان الأخرى ما كانت لتحجم عن عمل أقدم عليه النبي لو كانت دعوتها كدعوته، وكانت أسبابها كأسبابه.
Bundan önce, savaş meselesinde İslam dini ile diğer dinler arasındaki farkı bize gösteren bazı hakikatleri zihnimizde canlandırmamız gerekir; ta ki İslam'ın da her din gibi kuvvete başvurmaktan kaçınmak gibi bir tutumu olduğunu, bunun yanında zafere layık ve elverişli olmasaydı sırf kuvvetle galip gelemeyeceğini ve diğer dinlerin de davetleri onun daveti gibi, sebepleri onun sebepleri gibi olsaydı Peygamber'in giriştiği işten geri durmayacaklarını ortaya koyalım.
فالحقيقة الأولى: أن مطعن القائلين بأن الإسلام دين قتال إنما يصدق — لو صدق — في بداءة عهد الإسلام كما أسلفنا يوم دان بهذا الدين كثير من العرب المشركين، ولولاهم لما كان له جند ولا حمل في سبيله سلاح.
Birinci hakikat şudur: İslam'ın bir savaş dini olduğunu söyleyenlerin bu ithamı —eğer doğru olsaydı— daha önce de belirttiğimiz üzere, ancak İslam'ın ilk döneminde, müşrik Arapların birçoğunun bu dine girdiği günde doğru olabilirdi; zira onlar olmasaydı İslam'ın ne bir ordusu olurdu ne de onun yolunda silah taşınırdı.
لكن الواقع أن الإسلام في بداءة عهده كان هو المعتدى عليه، ولم يكن من قِبَله اعتداء على أحد … وظل كذلك حتى بعد تلبية الدعوة المحمدية، واجتماع القول حول النبي عليه السلام، فإنهم كانوا يقاتلون من قاتلهم ولا يزيدون على ذلك: {وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ الله الَّذِينَ يُقَاتِلُونَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ الله لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ} (البقرة: ١٩٠).
Ne var ki gerçekte İslam, döneminin başlangıcında saldırıya uğrayan taraftı ve onun tarafından hiç kimseye bir saldırı olmamıştı … Muhammedî davete icabet edilip söz Peygamber aleyhisselâm'ın etrafında birleştikten sonra bile bu durum böyle kaldı. Nitekim onlar kendileriyle savaşanlarla savaşıyor ve bunun ötesine geçmiyorlardı: {وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ الله الَّذِينَ يُقَاتِلُونَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ الله لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ} “Sizinle savaşanlarla siz de Allah yolunda savaşın, fakat haddi aşmayın; şüphesiz Allah haddi aşanları sevmez” [Bakara 2/190].
وكانوا يحاربون من لا يؤمن عهده ولا يتقى شره بالحلف والمسالمة: {وَإِن نَّكَثُوا أَيْمَانَهُم مِّن بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَطَعَنُوا فِي دِينِكُمْ فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لَا أَيْمَانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَنتَهُونَ} (التوبة: ١٢).
Ayrıca onlar, ahdi güven vermeyen, antlaşma ve barış yoluyla şerrinden emin olunamayan kimselerle savaşıyorlardı: {وَإِن نَّكَثُوا أَيْمَانَهُم مِّن بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَطَعَنُوا فِي دِينِكُمْ فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لَا أَيْمَانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَنتَهُونَ} “Eğer antlaşmalarından sonra yeminlerini bozarlar ve dininize dil uzatırlarsa, küfrün elebaşılarıyla savaşın; çünkü onların yeminleri yoktur; umulur ki vazgeçerler” [Tevbe 9/12].
وقد صبر المسلمون على المشركين حتى أُمِروا أن يقاتلوهم كافة كما يقاتلون المسلمين كافة، فلم يكن لهم قط عدوان ولا إكراه.
Müslümanlar, müşriklerin kendileriyle topyekûn savaştıkları gibi kendilerine de onlarla topyekûn savaşmaları emredilinceye kadar müşriklere sabrettiler; onların asla bir saldırganlığı ve zorlaması olmadı.
وحروب النبي عليه السلام كما أسلفنا كانت كلها حروب دفاع ولم تكن منها حرب هجوم إلا على سبيل المبادرة بالدفاع بعد الإيقان من نكث العهد، والإصرار على القتال، وتستوي في ذلك حروبه مع قريش وحروبه مع اليهود أو مع الروم … ففي غزوة تبوك عاد الجيش الإسلامي أدراجه بعد أن أيقن بانصراف الروم عن القتال في تلك السنة، وكان قد سرى إلى النبي نبأ أنهم يعبئون جيوشهم على حدود البلاد العربية، فلما عدلوا عدل الجيش الإسلامي عن الغزوة على فرط ما تكلف من الجهد والنفقة في تجهيزه وسفره.
Daha önce belirttiğimiz gibi Peygamber aleyhisselâm'ın savaşlarının tamamı savunma savaşıydı; içlerinde, ahdin bozulduğundan ve savaşta ısrar edildiğinden emin olunduktan sonra savunmada erken davranmak maksadıyla yapılanlar dışında bir taarruz savaşı yoktu. Bu hususta onun Kureyş'le yaptığı savaşlar ile Yahudilerle yahut Rumlarla yaptığı savaşlar arasında fark yoktur … Nitekim Tebük Gazvesi'nde İslam ordusu, Rumların o yıl savaştan vazgeçtiğinden emin olduktan sonra geldiği yoldan geri dönmüştü. Peygamber'e onların Arap beldelerinin sınırlarına ordu yığdıkları haberi ulaşmıştı; onlar bundan vazgeçince, İslam ordusu da hazırlanması ve seferi sırasında katlandığı bunca zahmet ve masrafa rağmen gazveden vazgeçti.
والحقيقة الثانية: أن الإسلام إنما يعاب عليه أن يحارب بالسيف فكرة يمكن أن تحارب بالبرهان والإقناع.
İkinci hakikat şudur: İslam, ancak delil ve ikna yoluyla mücadele edilebilecek bir fikirle kılıçla savaşırsa ayıplanabilir.
ولكن لا يعاب عليه أن يحارب بالسيف «سلطة» تقف في طريقه، وتحول بينه وبين أسماع المستعدين للإصغاء إليه.
Fakat yolunun üzerinde duran, kendisiyle kendisini dinlemeye hazır olanların kulakları arasına giren bir ‘otorite’ ile kılıçla savaşması sebebiyle ayıplanamaz.
لأن السلطة تُزال بالسلطة، ولا غنى في إخضاعها عن القوة …
Çünkü otorite ancak otoriteyle ortadan kaldırılır ve ona boyun eğdirmek için güç kullanmaktan başka çare yoktur …
ولم يكن سادة قريش أصحاب فكرة يعارضون بها العقيدة الإسلامية، وإنما كانوا أصحاب سيادة موروثة وتقاليد لازمة لحفظ تلك السيادة في الأبناء بعد الآباء، وفي عهد الأعقاب بعد الأسلاف، وكل حجتهم التي يذودون بها عن تلك التقاليد أنهم وجدوا آباءهم عليها، وأن زوالها يُزيل ما لهم من سطوة الحكم والجاه.
Kureyş'in ileri gelenleri İslam akîdesine karşı çıkaracakları bir fikir sahibi değillerdi; onlar ancak babadan oğula, seleflerden haleflere kalan miras bir egemenliğin ve bu egemenliği korumak için gerekli olan geleneklerin sahipleriydiler. Bu gelenekleri savunurken dayandıkları bütün delilleri, atalarını bunlar üzerinde bulmuş olmaları ve bunların ortadan kalkmasının sahip oldukları hükümranlık gücünü ve itibarı ortadan kaldıracak olmasıydı.
وقصد النبي بالدعوة عظماء الأمم وملوكها وأمراءها؛ لأنهم أصحاب السلطة التي تأبى العقائد الجديدة، وقد تبين بالتجربة بعد التجربة أن السلطة هي التي كانت تحول دون الدعوة المحمدية، وليست أفكار مفكرين ولا مذاهب حكماء؛ لأن امتناع المقاومة من هؤلاء العظماء والملوك كان يمنع العوائق التي تصد الدعوة الإسلامية، فيمتنع القتال.
Peygamber davetiyle milletlerin ulularına, hükümdarlarına ve emîrlerine yöneldi; çünkü yeni inançları reddeden otoritenin sahipleri onlardı. Tecrübe üstüne tecrübeyle ortaya çıktı ki Muhammedî davetin önüne geçen şey, düşünürlerin fikirleri yahut bilgelerin mezhepleri değil, bizzat bu otoriteydi; zira bu uluların ve hükümdarların direniş göstermemesi, İslam davetini engelleyen manileri ortadan kaldırıyor ve böylece savaş da önlenmiş oluyordu.
ومن التجارب التي دل عليها التاريخ الحديث كما دل عليها التاريخ القديم أن السلطة لا غنى عنها لإنجاز وعود المصلحين ودعاة الانقلاب … ومن تلك التجارب تجربة فرنسا في القرن الماضي، وتجربة روسيا في القرن الحاضر، وتجربة مصطفى كمال في تركيا، وتجارب سائر الدعاة من أمثاله في سائر الدنيا.
Eski tarihin olduğu gibi yakın tarihin de gösterdiği tecrübelerden biri şudur ki, ıslahatçıların ve inkılap davetçilerinin vaatlerini gerçekleştirmeleri için otorite vazgeçilmezdir … Geçen yüzyıldaki Fransa tecrübesi, içinde bulunduğumuz yüzyıldaki Rusya tecrübesi, Türkiye'de Mustafa Kemal tecrübesi ve dünyanın diğer yerlerinde onun gibilerden olan diğer davetçilerin tecrübeleri bu tecrübelerdendir.
فمحاربة السلطة بالقوة غير محاربة الفكرة بالقوة … ولا بد من التمييز بين العملين؛ لأنهما جد مختلفين.
Dolayısıyla otoriteyle güç kullanarak savaşmak, fikirle güç kullanarak savaşmaktan başkadır … Bu iki işi birbirinden ayırmak şarttır; çünkü ikisi birbirinden çok farklıdır.
والحقيقة الثالثة: أن الإسلام لم يحتكم إلى السيف قط إلا في الأحوال التي أجمعت شرائع الإنسان على تحكيم السيف فيها …
Üçüncü hakikat şudur: İslam, insanlık kanunlarının kılıcı hakem kılmakta birleştiği durumlar dışında asla kılıca başvurmamıştır …
فالدولة التي يثور عليها من يخالفها بين ظهرانيها، ماذا تصنع إن لم تحتكم إلى السلاح؟ وهذا ما قضى به القرآن الكريم حيث جاء فيه: {وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّىٰ لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ لله فَإِنِ انتَهَوْا فَلَا عُدْوَانَ إِلَّا عَلَى الظَّالِمِينَ} (البقرة: ١٩٣).
Kendi içindeki muhaliflerin kendisine karşı ayaklandığı bir devlet, silaha başvurmayacak da ne yapacaktır? Kur'ân-ı Kerîm'in hükme bağladığı şey de budur; nitekim orada şöyle buyrulmuştur: {وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّىٰ لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ لله فَإِنِ انتَهَوْا فَلَا عُدْوَانَ إِلَّا عَلَى الظَّالِمِينَ} “Fitne kalmayıncaya ve din yalnız Allah'ın oluncaya kadar onlarla savaşın. Eğer vazgeçerlerse, artık zalimlerden başkasına düşmanlık yoktur” [Bakara 2/193].
والدولة التي يحمل أناس من أبنائها السلاح على أناس آخرين من أبنائها، بماذا تفُضُّ الخلاف بينهم إن لم تَفُضَّه بقوة السلطان؟
Kendi evlatlarından bir kısmının diğer bir kısmına karşı silah çektiği bir devlet, aralarındaki anlaşmazlığı otoritenin gücüyle çözmeyecekse neyle çözecektir?
وهذا ما قضى به القرآن الكريم أيضًا حيث جاء فيه: {وَإِن طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا فَإِن بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَىٰ فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّىٰ تَفِيءَ إِلَىٰ أَمْرِ الله فَإِن فَاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا بِالْعَدْلِ وَأَقْسِطُوا إِنَّ الله يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ} (الحجرات: ٩).
Kur'ân-ı Kerîm'in hükme bağladığı bir diğer husus da budur; nitekim orada şöyle buyrulmuştur: {وَإِن طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا فَإِن بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَىٰ فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّىٰ تَفِيءَ إِلَىٰ أَمْرِ الله فَإِن فَاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا بِالْعَدْلِ وَأَقْسِطُوا إِنَّ الله يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ} “Eğer müminlerden iki zümre birbirleriyle vuruşurlarsa aralarını düzeltin. Şayet biri ötekine saldırırsa, Allah'ın buyruğuna dönünceye kadar saldıran tarafla savaşın. Eğer dönerse, aralarını adaletle düzeltin ve âdil davranın; şüphesiz Allah âdil davrananları sever” [Hucurât 49/9].
وفي كلتا الحالتين يكون السلاح آخر الحيل، وتكون نهاية الظلم والاعتداء نهاية الاعتماد على السلاح … ثم يأتي الصلح والتوفيق، أو يأتي التفاهم بالرضا والاختيار.
Her iki durumda da silah son çaredir; zulmün ve saldırganlığın sona ermesi, silaha dayanmanın da sona ermesi demektir … Ardından barış ve uzlaşma yahut rıza ve seçime dayalı bir anlayış gelir.
والحقيقة الرابعة: أن الأديان الكتابية بينها فروق موضعية لا بد من ملاحظتها عند البحث في هذا الموضوع …
Dördüncü hakikat şudur: Kitâbî dinler arasında, bu konuyu incelerken mutlaka göz önünde bulundurulması gereken yerel ve konumsal farklar vardır …
فاليهودية أو الإسرائيلية كانت كما يدل عليها اسمها أشبه بالعصبية المحصورة في أبناء إسرائيل منها بالدعوة العامة لجميع الناس، فكان أبناؤهم يكرهون أن يشاركهم غيرهم فيها، كما يكره أصحاب النسب الواحد أن يشاركهم غيرهم فيه، وكانوا من أجل هذا لا يحركون ألسنتهم — فضلًا عن امتشاق الحسام — لتعميم الدين اليهودي وإدخال الأمم الأجنبية فيه، ولا وجه إذن للمقارنة بين اليهودية والإسلام في هذا الاعتبار …
Nitekim Yahudilik yahut İsrâîlîlik, adının da gösterdiği üzere, bütün insanlara yönelik genel bir davetten ziyade İsrâiloğullarına münhasır bir asabiyete benziyordu. Onların oğulları, aynı soydan gelenlerin soy şeceresine başkalarının ortak olmasını istememesi gibi, bu dinde başkalarının kendilerine ortak olmasını istemiyorlardı. Bu yüzdendir ki Yahudi dinini yaymak ve yabancı milletleri bu dine sokmak için —kılıç çekmek şöyle dursun— dillerini bile kıpırdatmıyorlardı. Öyleyse bu bakımdan Yahudilik ile İslam'ı karşılaştırmanın hiçbir yerinde yanı yoktur …
أما المسيحية فهي قد عنيت «أولًا» بالآداب والأخلاق، ولم تعن مثل هذه العناية بالمعاملات ونظام الحكومة.
Hıristiyanlığa gelince, o ‘ilk olarak’ âdâb ve ahlâka önem vermiş, muâmelâta ve yönetim düzenine bu ölçüde bir önem vermemiştir.
وقد ظهرت «ثانيًا» في بلاد للمعاملات والنظم الحكومية فيها قوانين تحميها كما يحميها الكهان المعززون بالسلطان، فهي قد عدلت عن فرض المعاملات والدساتير لهذه الضرورة، لا لأن المعاملات والدساتير ليست من شأن الدين.
‘İkinci olarak’ o, muâmelât ve yönetim düzenlerini koruyan kanunların yanı sıra devlet gücüyle desteklenen din adamlarının da bunları koruduğu beldelerde ortaya çıkmıştır; dolayısıyla muâmelât ve anayasalar koymaktan, bunlar dinin işi olmadığı için değil, bu zaruret sebebiyle vazgeçmiştir.
وقد ظهرت «ثالثًا» في وطن تحكمه دولة أجنبية ذات حول وطول، وليس للوطن الذي ظهرت فيه طاقة بمصادمة تلك الدولة في ميدان القتال.
‘Üçüncü olarak’ da o, güç ve kudret sahibi yabancı bir devletin hüküm sürdüğü bir vatanda ortaya çıkmıştır ve ortaya çıktığı vatanın savaş meydanında o devletle çarpışmaya gücü yoktu.
أما الإسلام فقد ظهر في وطن لا سيطرة للأجنبي عليه، وكان ظهوره لإصلاح المعيشة وتقويم المعاملات وتقرير الأمن والنظام … وإلا فلا معنى لظهوره بين العرب ثم فيما وراء الحدود العربية.
İslam ise yabancının hâkimiyeti altında bulunmayan bir vatanda ortaya çıktı; onun ortaya çıkışı yaşayışı ıslah etmek, muâmelâtı düzeltmek, güvenliği ve düzeni tesis etmek içindi … Aksi takdirde onun önce Araplar arasında, sonra da Arap sınırlarının ötesinde ortaya çıkmasının bir anlamı olmazdı.
فإذا اختلفت نشأته ونشأة المسيحية، فذلك اختلاف موضعي طبيعي لا مناص منه ولا اختيار لأحد من الخلق فيه.
Dolayısıyla onun doğuşu ile Hıristiyanlığın doğuşu birbirinden farklı olmuşsa, bu kaçınılmaz olan ve yaratılmışlardan hiçbirinin elinde bulunmayan doğal, konumsal bir farklılıktır.
آية ذلك أن المسيحية صنعت صنع الإسلام حين قامت بين أهلها الدول والجيوش، وحين استقلت شعوبها عن الأجانب المتغلبين، وأرِبَتْ حروب المذاهب فيما بين أبنائها على حروب صدر الإسلام مجتمعات.
Bunun delili şudur ki Hıristiyanlık da kendi mensupları arasında devletler ve ordular kurulduğu, halkları galip yabancılardan bağımsızlığını kazandığı zaman İslam'ın yaptığını yapmış; üstelik onun evlatları arasındaki mezhep savaşları, İslam'ın ilk dönemindeki savaşların toplamını geride bırakmıştır.
والحقيقة الخامسة: أن الإسلام شرع الجهاد، وأن النبي عليه السلام قال: «أمرت أن أقاتل الناس حتى يقولوا لا إله إلا الله، فإذا قالوها عصموا مني دماءهم وأموالهم إلا بحقها وحسابهم على الله.»
Beşinci hakikat şudur: İslam cihadı meşru kılmıştır ve Peygamber aleyhisselâm şöyle buyurmuştur: “İnsanlar ‘Lâ ilâhe illallah’ deyinceye kadar onlarla savaşmakla emrolundum. Bunu söyledikleri zaman, İslam'ın hakkı müstesna, kanlarını ve mallarını benden korumuş olurlar; hesapları ise Allah'a aittir.”
وجاء في القرآن الكريم: {فَقَاتِلْ فِي سَبِيلِ الله لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ وَحَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَسَى الله أَن يَكُفَّ بَأْسَ الَّذِينَ كَفَرُوا والله أَشَدُّ بَأْسًا وَأَشَدُّ تَنكِيلًا} (النساء: ٨٤).
Kur'ân-ı Kerîm'de de şöyle buyrulmuştur: {فَقَاتِلْ فِي سَبِيلِ الله لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ وَحَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَسَى الله أَن يَكُفَّ بَأْسَ الَّذِينَ كَفَرُوا والله أَشَدُّ بَأْسًا وَأَشَدُّ تَنكِيلًا} “Öyleyse Allah yolunda savaş! Sen ancak kendi nefsinden sorumlu tutulursun. Müminleri de teşvik et; umulur ki Allah kâfirlerin gücünü kırar. Allah'ın gücü daha çetin, cezalandırması daha şiddetlidir” [Nisâ 4/84].
وحدث فعلًا أن المسلمين فتحوا بلادًا غير بلاد العرب، ولم يفتحوها ولم يكن يتأتى لهم فتحها بغير السلاح.
Nitekim Müslümanların Arap beldeleri dışındaki ülkeleri fethettikleri, bunları silah dışında bir yolla fethetmedikleri ve zaten silah olmadan fethetmelerinin mümkün olmadığı da fiilen gerçekleşmiş bir vakıadır.
إلا أن هذه الفتوح تأخرت في الزمن، ولم يتم شيء منها قبل استقرار الدولة للإسلام، فلا يمكن أن يقال إنها كانت هي وسيلة الإسلام للظهور، وقد ظهر الإسلام قبلها وتمكن في أرضه، واجتمعت له جنود تؤمن به وتُقْدم على الموت في سبيله.
Ne var ki bu fetihler zaman bakımından daha sonraya kalmış ve İslam devleti yerleşip istikrar kazanmadan önce bunlardan hiçbiri gerçekleşmemiştir. Dolayısıyla bunların İslam'ın ortaya çıkış vasıtası olduğu söylenemez; zira İslam onlardan önce ortaya çıkmış, kendi topraklarında yerleşip güçlenmiş ve kendisine inanan, uğrunda ölüme atılan ordular onun etrafında toplanmıştır.
ثم إن هذه الفتوح كانت تفرضها سلامة الدولة إن لم تفرضها الدعوة إلى دينها …
Üstelik bu fetihleri, dinine davet zorunlu kılmasa bile devletin selameti zorunlu kılıyordu …
فلو قدرنا أن الخليفة المسلم لم يكن صاحب دين ينشره ويدعو إليه، لوجب في ذلك العهد أن يأمن على بلاده من الفوضى التي شاعت في أرض فارس وفي أرض الروم … ووجب أن يكف الشر الذي يوشك أن ينقض عليه من كلتيهما، وأن يمنع عدوى الفساد أن تسري منهما إلى حماه.
Şayet Müslüman halifenin yaymaya ve davet etmeye çalıştığı bir din sahibi olmadığını varsaysaydık bile, o dönemde ülkesini Fars topraklarında ve Rum topraklarında yaygınlaşan kargaşadan güvende tutması … her ikisinden de üzerine çullanmak üzere olan şerri savuşturması ve fesat salgınının onlardan kendi yurduna sıçramasını önlemesi gerekirdi.
هذا إلى أن الإسلام قد أجاز للأمم أن تبقى على دينها مع أداء الجزية والطاعة للحكومة القائمة، وهو أهون ما يطلبه غالب من مغلوب.
Buna ek olarak İslam, cizye ödemeleri ve mevcut hükümete itaat etmeleri şartıyla milletlerin kendi dinleri üzere kalmalarına izin vermiştir ki bu, galibin mağluptan isteyebileceği en hafif şeydir.
والحقيقة السادسة: أن المقابلة بين ما كانت عليه شعوب العالم يومئذ قبل إسلامها وبعد إسلامها تدل على أن جانب الإسلام هو جانب الإقناع لمن أراد الإقناع …
Altıncı hakikat şudur: O günkü dünya halklarının Müslüman olmadan önceki ve Müslüman olduktan sonraki halleri arasında yapılacak bir karşılaştırma, ikna olmak isteyen kimse için İslam'ın tarafının ikna tarafı olduğunu gösterir …
فقد استقر السلام بين تلك الشعوب ولم يكن له قرار، وانتظمت بينها العلاقات ولم يكن لها نظام، واطمأن الناس على أرواحهم وأرزاقهم وأعراضهم، وكانت جميعها مباحة لكل غاصب من ذوي الأمر والجاه …
Çünkü daha önce hiçbir istikrarı yokken bu halklar arasında barış yerleşmiş, hiçbir düzeni yokken aralarındaki ilişkiler düzene girmiş ve daha önce hepsi emir ve itibar sahibi her zorbanın yağmasına açıkken insanlar canları, rızıkları ve ırzları konusunda güvene kavuşmuşlardır …
فإذا قيل إن المدعوِّين إلى الإسلام لم يقتنعوا بفضله سابقين، فلا ينفي هذا القول أنهم اقتنعوا به متأخرين … وأن الإسلام مقنع لمن يختار ويحسن الاختيار، إلى جانب قدرته على إكراه من يركب رأسه ويقف في طريق الإصلاح …
Eğer İslam'a davet edilenlerin onun üstünlüğüne önceden ikna olmadıkları söylenecek olursa, bu söz onların buna sonradan ikna oldukları … ve İslam'ın, dikbaşlılık edip ıslah yolunun önünde duranları zorlama kudretinin yanı sıra, seçim yapan ve seçimini iyi yapan kimseler için ikna edici olduğu gerçeğini ortadan kaldırmaz …
ومن نظر إلى الإقناع العقلي، تساوى لديه من يَسْتَمِيلُك إلى العقيدة بتوزيع الدواء والطعام، أو بتربية الأطفال عليها وهم لا يعقلون، ومن يستميلك إليها بالخوف من الحاكم، على فرض أن خوف الحاكم كان ذريعة من ذرائع نشر الإسلام.
Aklî iknaya bakan kimse için —hükümdar korkusunun İslam'ı yayma vasıtalarından biri olduğunu varsaysak bile— ilaç ve yiyecek dağıtarak yahut henüz akılları ermeyen çocukları o inanç üzere yetiştirerek seni bir inanca meylettiren kimse ile hükümdar korkusuyla seni ona meylettiren kimse arasında bir fark yoktur.
فالشاهد الذي تطعمه وتكسوه ليقول قولك في إحدى القضايا، كالشاهد الذي ينظر إلى السوط في يديك فيقول ذلك القول، كلاهما لا يأخذ بإقناع الدليل ولا بنفاذ الحجة، ولا يدفع عن عقيدة دفع العارف البصير …
Nitekim bir davada senin istediğin sözü söylemesi için yedirdiğin ve giydirdiğin şahit, elindeki kırbaca bakarak o sözü söyleyen şahit gibidir; her ikisi de delilin iknasına ve hüccetin gücüne dayanmaz, bir inancı bilen ve basiret sahibi olan bir kimsenin savunduğu gibi savunmaz …
وصفوة ما تقدم أن الإسلام لم يوجب القتال إلا حيث أوجبته جميع الشرائع وسوغته جميع الحقوق، وأن الذين خاطبهم بالسيف قد خاطبتهم الأديان الأخرى بالسيف كذلك، إلا أن يحال بينها وبين انتضائه، أو تبطل عندها الحاجة إلى دعوة الغرباء إلى أديانها، وأن الإسلام عقيدة ونظام، وهو من حيث النظام شأنه كشأن كل نظام في أخذ الناس بالطاعة ومنعهم أن يخرجوا عليه …
Yukarıda geçenlerin özeti şudur: İslam savaşı ancak bütün şeriatların zorunlu kıldığı ve bütün hukukların meşru gördüğü yerlerde zorunlu kılmıştır. Onun kılıçla muhatap aldığı kimseleri diğer dinler de aynı şekilde kılıçla muhatap almıştır; meğerki o dinlerle kılıç çekmek arasına bir engel girmiş yahut onlarda yabancıları kendi dinlerine davet etme ihtiyacı ortadan kalkmış olsun. İslam bir inanç ve bir düzendir; düzen olması bakımından da insanları itaate mecbur etmek ve kendisine başkaldırmalarını önlemek hususunda onun tutumu her düzenin tutumu gibidir …
القائد البصير
Basiretli Komutan
لم يكن الإسلام إذن دين قتال، ولم يكن النبي رجلًا مقاتلًا يطلب الحرب للحرب، أو يطلبها وله مندوحة عنها، ولكنه مع هذا كان نعم القائد البصير إذا وجبت الحرب ودعته إليها المصلحة اللازمة، يعلم من فنونها بالإلهام ما لم يعلمه غيره بالدرس والمرانة، ويصيب في اختيار وقته وتسيير جيشه وترسيم خططه إصابة التوفيق وإصابة الحساب وإصابة الاستشارة، وقد يكون الأخذ بالمشورة الصالحة آية من آيات حسن القيادة تقترن بآية الابتكار والإنشاء؛ لأن القيادة الحسنة هي القيادة التي تستفيد من خبرة الخبير كما تستفيد من شجاعة الشجاع، وهي التي تجند كل ما بين يديها من قوى الآراء والقلوب والأجسام.
Öyleyse İslam bir savaş dini değildi; Peygamber de sırf savaşmak için savaş isteyen yahut kaçınacak bir yolu varken savaşa talip olan savaşçı bir adam değildi. Bununla birlikte savaş zorunlu hale geldiğinde ve kaçınılmaz maslahat kendisini buna çağırdığında o, ne güzel ve ne basiretli bir komutandı! Başkalarının ders ve talimle öğrenemediği savaş sanatlarını o ilhamla bilir; zamanını seçmekte, ordusunu sevk etmekte ve planlarını çizmekte hem ilâhî tevfikin, hem hesabın hem de istişarenin getirdiği bir isabet gösterirdi. Doğru istişareyle hareket etmek, özgünlük ve yaratıcılık vasfıyla birleşen iyi komutanlık alametlerinden biri olabilir. Çünkü iyi komutanlık, cesurun cesaretinden yararlandığı gibi tecrübelinin tecrübesinden de yararlanan; elinin altındaki bütün fikir, yürek ve beden güçlerini seferber eden komutanlıktır.
وقد كانت غزوة بدر هي التجربة الأولى للنبي عليه السلام في إدارة المعارك الكبيرة، فلم يأنف أن يستمع فيها إلى مشورة الحباب بن المنذر حين اقترح عليه الانتقال إلى غير المكان الذي نزل فيه، ثم وعى من تجربة واحدة ما قلَّ أن يعيَه القادة المنقطعون للحرب من تجارب شتى، فلو تتبع حروبه عليه السلام ناقد عسكري من أساطين فن الحرب في العصر الحديث؛ لِيقترح وراء خططه مقترحًا أو ينبه إلى خطأ؛ لأعياه التعديل.
Bedir Gazvesi, Peygamber aleyhisselâm'ın büyük muharebeleri yönetmedeki ilk tecrübesiydi. Orada Hubâb b. el-Münzir kendisine konakladığı yerden başka bir yere geçmeyi teklif ettiğinde onun istişare ve tavsiyesini dinlemekten yüksünmedi. Sonra kendilerini tamamen savaşa adamış komutanların türlü tecrübelerden nadiren kavrayabileceği şeyleri o, tek bir tecrübeden kavradı. Öyle ki modern çağdaki savaş sanatı üstatlarından bir askerî eleştirmen, planlarının ötesinde bir öneride bulunmak yahut bir hataya dikkat çekmek amacıyla onun aleyhisselâm savaşlarını incelese, düzeltecek bir şey bulmakta aciz kalırdı.
ونختار أبرع القادة المحدثين وهو نابليون بونابرت على أسلوب حرب الحركة الذي كان هو الأسلوب الغالب في العصور الماضية، والذي ظهر في الحرب العالمية الحاضرة أنه لا يزال الخطوة الأخيرة في جميع الحروب، على الرغم من الحصون والسدود؛ لأن اختيار نابليون بونابرت يبين لنا السبق في خطط النبي العسكرية، بالمضاهاة بينها وبين خطط هذا القائد العظيم …
Modern komutanların en mahiri olan Napolyon Bonapart'ı —geçmiş çağlarda hâkim üslup olan ve kalelere, engellere rağmen bütün savaşlarda hâlâ son adım olduğu mevcut Dünya Savaşı'nda ortaya çıkan hareket savaşı üslubu üzerinden— seçiyoruz. Zira Napolyon Bonapart'ı seçmek, bu büyük komutanın planlarıyla yapılacak bir karşılaştırma yoluyla Peygamber'in askerî planlarındaki önceliğini bize açıkça göstermektedir …
فنابليون كان يوجه همه الأول إلى القضاء على قوة العدو العسكرية بأسرع ما يستطيع، فلم يكن يعنيه ضرب المدن ولا اقتحام المواقع، وإنما كانت عنايته الكبرى منصرفة إلى مبادرة الجيش الذي يعتمد عليه العدو بهجمة سريعة يفاجئه بها أكثر الأحيان، وهو على يقين أن الفوز في هذه الهجمة يغنيه عن المحاولات التي يلجأ إليها جلة القواد.
Nitekim Napolyon ilk gayretini düşmanın askerî gücünü elinden geldiğince çabuk yok etmeye yöneltirdi. Şehirleri vurmak ya da mevzilere saldırmak onu ilgilendirmezdi; onun en büyük özeni, düşmanın bel bağladığı orduya çoğu zaman baskın niteliğinde hızlı bir hücumla erken davranmaya yönelikti. Çünkü bu hücumda kazanılacak zaferin, kendisini büyük komutanların başvurduğu diğer girişimlerden müstağni kılacağından emindi.
وعنده أنه يستفيد بخطته تلك ثلاثة أمور: أن يختار الموقع الملائم له، وأن يختار الفرصة، وأن يعاجل العدو قبل تمام استعداده.
Ona göre bu planıyla üç şey kazanıyordu: Kendisine uygun mevziyi seçmek, fırsatı seçmek ve düşmanı hazırlığını tamamlamadan önce gafil avlamak.
وكان النبي عليه السلام سابقًا إلى تلك الخطط في جميع تفصيلاتها، فكان — كما قدمنا — لا يبدأ أحدًا بالعدوان، ولكنه إذا علم بعزم الأعداء على قتاله لم يمهلهم حتى يهاجموه جهد ما تواتيه الأحوال، بل ربما وصل إليه الخبر كما حدث في غزوة تبوك والناس مجدبون، والقيظ ملتهب، والشدة بالغة، فلا يَثْنِيه ذلك عن الخطة التي تعودها، ولا يكف عن التأهب السريع وعن حض المسلمين على جمع الأموال وجمع الرجال، ولا يبالي ما أرجف به المنافقون الذين توقعوا الهزيمة للجيش المحمدي فلم يحدث ما توقعوه.
Peygamber aleyhisselâm bütün ayrıntılarıyla bu planlarda öncüydü. Daha önce belirttiğimiz gibi o, kimseye karşı saldırıyı ilk başlatan olmazdı; fakat düşmanların kendisiyle savaşmaya azmettiğini öğrendiğinde, şartlar elverdiği ölçüde kendisine saldırmalarına fırsat vermezdi. Hatta Tebük Gazvesi'nde olduğu gibi insanlar kıtlık içindeyken, kavurucu sıcaklar yakıp yıkarken ve zorluk son haddine varmışken kendisine haber ulaştığında bile bu durum onu alışageldiği plandan vazgeçirmezdi. Hızla hazırlanmaktan, Müslümanları mal ve adam toplamaya teşvik etmekten geri durmaz; Muhammedî ordunun yenilmesini bekleyen fakat bekledikleri gerçekleşmeyen münafıkların yaydığı bozguncu söylentilere kulak asmazdı.
وكان عليه السلام يعمد إلى القوة العسكرية حيث أصابها، فيقضي على عزائم أعدائه بالقضاء عليها، ولا يضيع الوقت في انتظار ما يختاره أولئك الأعداء، وإضعاف أنصاره بتركه زمام الحركة في أيدي الهاجمين، إلا أن يكون الهجوم وبالًا على المقدمين عليه، كما حدث في غزوة الخندق.
O aleyhisselâm, nerede bulursa doğrudan askerî gücü hedef alır ve onu ortadan kaldırarak düşmanlarının azmini kırardı. O düşmanların ne seçeceğini beklemekle vakit kaybetmez ve hareketin dizginlerini saldırganların eline bırakarak kendi taraftarlarını zayıflatmazdı; meğerki Hendek Gazvesi'nde olduğu gibi saldırı, ona kalkışanlar için bir yıkım olsun.
وكان نابليون يقول إن نسبة القوة المعنوية إلى الكثرة العددية كنسبة ثلاثة إلى واحد …
Napolyon, manevi gücün sayısal çokluğa oranının üçe bir oranı gibi olduğunu söylerdi …
والنبي عليه السلام كان عظيم الاعتماد على هذه القوة المعنوية التي هي في الحقيقة قوة الإيمان. وربما بلغت نسبة هذه القوة إلى الكثرة العددية كنسبة خمسة إلى واحد في بعض المعارك، مع رجحان الفئة الكثيرة في السلاح والركاب إلى جانب رجحانهم في عدد الجنود. ومعجزة الإيمان هنا أعظم جدًّا من أكبر مزية بلغها نابليون بفضل ما أودع نفوس رجاله من صبر وعزيمة. فالنبي عليه السلام كان يحارب عربًا بعرب، وقرشيين بقرشيين، وقبائل من السلالة العربية بقبائل من صميم تلك السلالة، فلا يقال هنا إن الفضل لقوم على قوم في المزايا الجسدية أو المزايا النفسية، كما يمكن أن يقال هذا في جيوش نابليون، وكل فضل هنا فهو فضل العقيدة والإيمان.
Peygamber aleyhisselâm ise gerçekte iman gücü olan bu manevi güce son derece güvenirdi. Bazı muharebelerde, kalabalık tarafın asker sayısındaki üstünlüğünün yanı sıra silah ve binek bakımından da ağır basmasına rağmen, bu gücün sayısal çokluğa oranı beşe bir oranına kadar çıkabiliyordu. Burada imanın mucizesi, Napolyon'un adamlarının ruhlarına yerleştirdiği sabır ve azim sayesinde ulaştığı en büyük üstünlükten çok daha büyüktür. Çünkü Peygamber aleyhisselâm Araplarla Araplara, Kureyşlilerle Kureyşlilere ve Arap soyundan gelen kabilelerle bizzat o soyun özünden gelen kabilelere karşı savaşıyordu. Dolayısıyla Napolyon'un orduları için söylenebileceği gibi burada bedensel ya da ruhsal meziyetler bakımından bir kavmin diğerine üstünlüğünden söz edilemez; buradaki bütün üstünlük inanç ve imanın üstünlüğüdür.
وقد كان نابليون مع اهتمامه بالقضاء على القوة العسكرية لا يغفل القضاء على القوة المالية أو التجارية التي يتناولها اقتداره. فكان يحارب الإنجليز بمنع تجارتهم وسفنهم أن تصل إلى القارة الأوروبية، وتحويل المعاملات عن طريق إنجلترا إلى طريق فرنسا …
Napolyon, askerî gücü yok etmeye özen göstermekle birlikte, gücünün yettiği mali ya da ticari gücü yok etmeyi de ihmal etmezdi. Nitekim İngilizlerle, ticaretlerinin ve gemilerinin Avrupa kıtasına ulaşmasını engelleyerek ve ticari işlemleri İngiltere yolundan Fransa yoluna çevirerek savaşıyordu …
وهكذا كان النبي عليه السلام يحارب قريشًا في تجارتها، ويبعث السرايا في أثر القوافل كلما سمع بقافلة منها.
İşte Peygamber aleyhisselâm da Kureyş'le ticaretleri üzerinden böyle savaşıyor ve onlara ait bir kervan duyduğunda hemen o kervanların peşinden seriyyeler (küçük askerî birlikler) gönderiyordu.
وأنكر بعض المتعصبين من كتَّاب أوروبا هذه السرايا وسموها «قطعًا للطريق» وهي هي سُنَّة المُصَادَرة بعينها التي أقرها «القانون الدولي» وعمل بها قادة الجيوش في جميع العصور، ورأينا تطبيقها في الحرب الحاضرة والحرب الماضية، رشيدًا تارة وغاليًا في الحمق والشطط تارة أخرى.
Avrupalı bazı bağnaz yazarlar bu seriyyeleri yadırgamış ve bunları “yol kesicilik” diye adlandırmışlardır. Oysa bu, “devletler hukuku”nun onayladığı, bütün çağlarda ordu komutanlarının uyguladığı ve gerek mevcut savaşta gerekse geçmiş savaşta bazen makul, bazen de aptallık ve aşırılıkta ileri giden bir şekilde uygulandığını gördüğümüz müsadere (el koyma) kuralının ta kendisidir.
وقد أسلفنا أن نابليون كان يوجه همه إلى الجيش، ولا يقتحم المدن أو يشغل باله بمحاصرتها لغير ضرورة عاجلة.
Napolyon'un bütün gayretini orduya yönelttiğini, acil bir zaruret olmadıkça şehirlere saldırmadığını ya da onları kuşatmakla zihnini meşgul etmediğini daha önce belirtmiştik.
ونرجع إلى غزوات النبي عليه السلام فلا نرى أنه حاصر محلة، إلا أن يكون الحصار هو الوسيلة الوحيدة العاجلة لمبادرة القوة التي عسى أن تخرج منها قبل استعدادها، أو قبل نجاحها في الغدر والوقيعة، كما حدث في حصار بني قريظة وبني قينقاع، فكان الحصار هنا كمبادرة الجيش بالهجوم في الميدان المختار بغير كبير اختلاف.
Peygamber aleyhisselâm'ın gazvelerine döndüğümüzde, onun da hiçbir yerleşim yerini kuşatmadığını görürüz; meğerki kuşatma, oradan çıkabilecek bir gücü hazırlığını tamamlamadan yahut ihanet ve tuzakta başarıya ulaşmadan önce etkisiz hale getirmek için tek ve acil çare olsun. Nitekim Benî Kurayza ve Benî Kaynukâ kuşatmalarında böyle olmuştu; dolayısıyla buradaki kuşatma, seçilen meydanda orduya hücumla erken davranmaktan pek farklı değildi.
وكان نابليون معتدًّا برأيه في الفنون العسكرية ولا سيما الخطط الحربية، ولكنه كان مع هذا الاعتداد الشديد لا يستغني عن مشاورة صحبه في مجلس الحرب الأعلى، قبل ابتداء الزحف أو قبل العزم على القتال.
Napolyon askerî sanatlarda ve özellikle savaş planlarında kendi görüşüne çok güvenirdi; ancak bu aşırı özgüvenine rağmen yürüyüşe geçmeden ya da savaşa karar vermeden önce yüksek savaş meclisinde arkadaşlarına danışmaktan geri durmazdı.
ومحمد عليه السلام كان على رجاحة رأيه يستشير صحبه في خطط القتال وحيل الدفاع ويقبل مشورتهم أحسن قبول، ومن ذلك ما صنعه ببدر — وألمعنا إليه آنفًا — حين أشار عليه الحباب بن المنذر بالانتقال إلى مكان غير الذي نزلوا فيه أول الأمر، ثم بتغوير الآبار وبناء حوض للشرب لا يصل إليه الأعداء، وقيل في روايات كثيرة إنه عمل بمشورة سلمان الفارسي في حفر الخندق، عند المنفذ الذي خيف أن يهجم منه المشركون على المدينة، فحفر الخندق وعمل النبي بيديه الكريمتين في حفره.
Muhammed aleyhisselâm da görüşünün üstünlüğüne rağmen savaş planlarında ve savunma taktiklerinde ashabıyla istişare eder, onların tavsiyelerini en güzel şekilde kabul ederdi. Daha önce işaret ettiğimiz üzere Bedir'de yaptığı şey bunlardan biridir: Hubâb b. el-Münzir kendisine ilk başta konakladıkları yerden başka bir yere geçmeyi, ardından kuyuları kapatıp düşmanların ulaşamayacağı bir su havuzu yapmayı tavsiye etmişti. Pek çok rivayette de müşriklerin Medine'ye saldırmasından korkulan geçitte hendek kazılması konusunda Selmân-ı Fârisî'nin tavsiyesiyle hareket ettiği, hendeğin kazıldığı ve Peygamber'in mübarek elleriyle hendek kazımında çalıştığı belirtilmiştir.
وقبول النبي مشورة سلمان عمل من أعمال القيادة الرشيدة، وسنة من سنن القواد الكبار، غير أننا نعتقد أنه عليه السلام كان خليقًا أن يشير بحفر الخندق لو لم يكن سلمان الفارسي بين أهل المدينة في إبان الهجمة عليها، لأنه عليه السلام كان شديد الالتفات إلى سد الثغور وحماية الظهور في جميع وقعاته، وفي وقعة أحد جعل الجبل إلى ظهره، وأقام على الشِّعب الذي يخشى منه النفاذ والالتفاف خمسين راميًا مشددًا عليهم في التزام موقفهم، قائلًا لهم: «احموا ظهورنا فإنا نخاف أن يجيئوا من ورائنا، والزموا مكانكم لا تبرحوا منه، وإن رأيتمونا نهزمهم حتى ندخل عسكرهم فلا تفارقوا مكانكم، وإن رأيتمونا نقتل فلا تعينونا ولا تدفعوا عنا، وإنما عليكم أن ترشقوا خيلهم بالنبل فإن الخيل لا تقدم على النبل.»
Peygamber'in Selmân'ın tavsiyesini kabul etmesi doğru bir komutanlık uygulaması ve büyük komutanların âdetlerinden biridir. Bununla birlikte biz inanıyoruz ki Medine'ye saldırı sırasında Selmân-ı Fârisî Medine halkı arasında bulunmasaydı bile, o aleyhisselâm hendek kazılmasını bizzat işaret edebilecek ehliyet ve basiretteydi. Çünkü o aleyhisselâm bütün muharebelerinde gedikleri kapatmaya ve geriyi korumaya son derece dikkat ederdi. Nitekim Uhud vak'asında dağı arkasına almış, düşmanın sızmasından ve arkadan dolaşmasından korkulan geçide elli okçu yerleştirerek yerlerinden ayrılmamaları konusunda onları sıkıca uyarmış ve kendilerine şöyle buyurmuştu: “Arkamızı koruyun, zira arkamızdan gelmelerinden korkuyoruz. Yerinizde durun ve oradan ayrılmayın. Onları bozguna uğratıp ordugâhlarına girdiğimizi görseniz bile yerinizi terk etmeyin. Öldürüldüğümüzü görseniz bile bize yardım etmeyin ve bizi savunmaya kalkmayın. Sizin göreviniz ancak onların atlarını ok yağmuruna tutmaktır; çünkü atlar oka doğru ilerleyemez.”
والذي يفعل هذا في شِعب جبل، لا يفوته أن يفعل مثله في ثغرة مدينة، ولكن المشاورة هنا هي المقصود بالمضاهاة بين ما سبق إليه النبي وما نبغ فيه نابليون، فهذه خصلة معهودة في كبار القواد لا تقدح فيما عرفوا به من قدرة على وضع الخطط وابتكار الأساليب.
Bir dağ geçidinde bunu yapan kimse, bir şehrin gediğinde de benzerini yapmayı gözden kaçırmaz. Ancak Peygamber'in öncülük ettiği hususlarla Napolyon'un deha gösterdiği noktalar arasında karşılaştırma yaparken burada kastedilen şey istişaredir. Bu ise büyük komutanlarda bilinen bir haslettir ve onların plan kurma ve yöntem geliştirme konusundaki bilinen kudretlerine gölge düşürmez.
ولم يعرف عن قائد حديث أنه كان يعنى بالاستطلاع والاستدلال عناية نابليون.
Modern çağda hiçbir komutanın keşif ve istihbarata Napolyon kadar özen gösterdiği bilinmemektedir.
وكانت فراسة النبي في ذلك مضرب الأمثال، فلما رأى أصحابه يضربون العبدين المستقيين من ماء بدر، لأنهما يذكران قريشًا ولا يذكران أبا سفيان، علم بفطنته الصادقة أنهما يقولان الحق ولا يقصدان المراء، وسأل عن عدد القوم فلما لم يعرفا العدد سأل عن عدد الجُزُرِ التي ينحرونها كل يوم، فعرف قوة الجيش بمعرفته مقدار الطعام الذي يحتاج إليه. وكان صلوات الله عليه إنما يعول في استطلاع أخبار كل مكان على أهله وأقرب الناس إلى العلم بفجاجه ودروبه، ويعقد ما يسمى اليوم «مجلس الحرب» قبل أن يبدأ بالقتال، فيسمع مِنْ كِلٍّ فيما هو خبير به من فنون حرب أو دلائل استطلاع.
Peygamber'in bu konudaki feraseti ise dillere destandı. Ashabının, Bedir suyundan su çeken iki köleyi Ebû Süfyân'dan değil de Kureyş'ten bahsettikleri için dövdüklerini görünce, şaşmaz feraset ve zekâsıyla o ikisinin doğru söylediğini ve inatlaşmak niyetinde olmadıklarını anladı. Kavmin sayısını sordu; sayıyı bilmediklerinde ise her gün kaç deve kestiklerini sordu ve ordunun ihtiyaç duyduğu yiyecek miktarını öğrenerek ordunun gücünü tespit etti. O —Allah'ın salâtı üzerine olsun— her yerin haberlerini öğrenmek için oranın halkına ve oranın geçitleriyle yollarını en iyi bilen insanlara dayanır; savaşa başlamadan önce bugün “savaş meclisi” denilen toplantıyı yapar ve savaş sanatları ya da keşif belirtileri konusunda uzman olan herkesi kendi alanında dinlerdi.
واشتهر عن نابليون أنه كان شديد الحذر من الألسنة والأقلام، وكان يقول إنه يخشى من أربعة أقلام ما ليس يخشاه من عشرة آلاف حسام.
Napolyon'un dillerden ve kalemlerden son derece çekindiği meşhurdur; nitekim on bin kılıçtan korkmadığı kadar dört kalemden korktuğunu söylerdi.
والنبي عليه السلام كان أعرف الناس بفعل الدعوة في كسب المعارك وتغليب المقاصد، فكان يبلغه عن بعض أفراد أنهم يخفرون الذمة التي عاهدوا عليها، ويشهرون به وبالإسلام، أو يثيرون العشائر لقتاله، ويقذعون في هجوه وهجو دينه، فيُنْفِذ إليهم من يحاربهم في حصونهم أو يتكفل له بالخلاص منهم …
Peygamber aleyhisselâm ise muharebeleri kazanmakta ve hedefleri gerçekleştirmekte propagandanın etkisini insanların en iyi bileniydi. Bazı kimselerin verdikleri ahdi bozdukları, kendisini ve İslam'ı karaladıkları yahut kendisiyle savaşmak üzere kabileleri kışkırttıkları, kendisini ve dinini ağır ifadelerle hicvettikleri haberi ona ulaşırdı da, bunun üzerine kalelerinde onlarla savaşacak ya da kendisini onlardan kurtarma işini üstlenecek kimseleri üzerlerine gönderirdi …
وعاب هذا بعض المغرضين من الكتاب الأوروبيين، وشبهوه بما عيب على نابليون من اختطاف الدوق دنجان، وما قيل عن محاولته أن يختطف الشاعر الإنجليزي كولردج الذي كان يخوض في ذمِّه، ويستهوي الأسماع بسحر حديثه …
Avrupalı bazı art niyetli yazarlar bunu kusur saymışlar; bunu Napolyon'un Enghien Dükü'nü kaçırmasıyla ilgili ayıplanan davranışına ve kendisini kötüleyip duran, sözünün büyüsüyle kulakları cezbeden İngiliz şair Coleridge'i kaçırma girişimi hakkında söylenenlere benzetmişlerdir …
إلا أن الفارق عظيم بين الحالتين؛ لأن حروب الإسلام إنما هي حروب دعوة أو حروب عقيدة، وإنما هي في مصدرها وغايتها كفاح بين التوحيد والشرك أو بين الألوهية والوثنية، وليس وقوف الجيش أمام الجيش إلا سبيلًا من سبل الصراع في هذا الميدان.
Ne var ki iki durum arasındaki fark çok büyüktür. Çünkü İslam'ın savaşları ancak birer davet savaşı ya da inanç savaşıdır; kaynağında ve gayesinde tevhid ile şirk yahut ulûhiyet ile putperestlik arasındaki bir mücadeledir. Ordunun ordu karşısına çıkması ise bu meydandaki mücadele yollarından sadece biridir.
فليس في حالة سلم مع النبي إذن من يحاربه في صميم الدعوة الدينية، ويقصده بالطعن في لباب رسالته الإسلامية، وإن لم ينفر الناس لقتاله ولم يحرضهم على النكث بعهده، وإنما هو مقاتل في الميدان الأصيل ينتظر من أعدائه ما ينتظره المقاتل من المقاتلين، ولا سيما إذا كانت الحرب قائمة دائمة لا تنقطع فترة إلا ريثما تعود.
Öyleyse insanları onunla savaşmaya çağırmasa ve ahdi bozmaya kışkırtmasa bile, dinî davetin tam kalbinde Peygamber'le savaşan ve onun İslamî risaletinin özüne dil uzatmayı kasteden kimse Peygamber'le barış halinde değildir. Aksine o, asıl meydanda çarpışan bir savaşçıdır ve özellikle savaşın ancak yeniden başlamak üzere ara veren sürekli bir savaş olduğu durumlarda, bir savaşçının diğer savaşçılardan beklediği şeyi düşmanlarından bekler.
أما نابليون فالحرب بينه وبين أعدائه حرب جيوش وسلاح، فلا يجوز له أن يقتل أحدًا لا يحمل السلاح في وجهه، أو لا يدينه القانون بما يستوجب إزهاق حياته، وما نهض نابليون لنشر دين أو تفنيد دين، ولا كان للرسول الإسلامي من غرض لو جاز له أن يقبل المسالمة ممن يحاربونه في دينه وإن لم يشهروا السيف في وجهه، فإن الضرب بالسيف لأهون من المقتل الذي يضربون فيه.
Napolyon'a gelince, onunla düşmanları arasındaki savaş bir ordular ve silahlar savaşıdır; dolayısıyla kendisine karşı silah taşımayan ya da kanunun canının alınmasını gerektirecek bir suçla mahkûm etmediği bir kimseyi öldürmesi caiz değildir. Napolyon bir dini yaymak ya da bir dini çürütmek için ortaya çıkmamıştır. İslam Peygamberi ise —yüzüne karşı kılıç çekmeseler bile— dininde kendisiyle savaşan kimselerin barışıklığını kabul etmesi caiz olsaydı, hiçbir amacına ulaşamazdı; çünkü kılıçla vurmak, onların vurdukları can evinden çok daha hafiftir.
•••
•••
تلك مقابلة مجملة بين الخطط والعادات التي سبق إليها محمد، وجرى عليها نابليون بعد مئات السنين، ومن الواجب أن نحكم على قيمة القيادة بقيمة الفكرة أو الخطة قبل أن نحكم عليها بضخامة الجيوش وأنواع السلاح.
İşte Muhammed'in öncülük ettiği ve yüzlerce yıl sonra Napolyon'un uyguladığı planlar ve âdetler arasındaki genel karşılaştırma budur. Komutanlığın değerine de orduların büyüklüğü ve silahların çeşitliliğinden önce, fikrin ya da planın değeriyle hükmetmemiz gerekir.
لم يتخذ محمد الحرب صناعة، ولا عمد إليها — كما أسلفنا — إلا لدفع غارة واتقاء عداوة، فإذا كان مع هذا يُتْقِن منها ما يتولاه مدفوعًا إليه، فله فضل السبق على جبار الحروب الحديثة الذي تعلمها، وعاش لها، ولم ينقطع عنها منذ ترعرع إلى أن سكن في منفاه، ولم يبلغ من نتائجه بعض ما بلغ القائد الأمي بين رمال الصحراء.
Muhammed savaşı bir meslek edinmemiş, daha önce belirttiğimiz gibi bir saldırıyı savuşturmak ve bir düşmanlıktan korunmak dışında ona başvurmamıştır. Buna rağmen mecbur bırakılarak üstlendiği savaşları bu derece ustalıkla yürütebilmişse, savaşı öğrenen, onun için yaşayan, gençliğinden sürgündeki ikametine kadar ondan hiç kopmayan, buna karşılık çöl kumları arasındaki ümmî komutanın ulaştığı sonuçların bir kısmına bile ulaşamayan modern savaşların dev ismine karşı öncelik üstünlüğü onundur.
ولقد كانت خبرة النبي ببعوث الاستطلاع كخبرته ببعوث القتال، فكانت طريقته في اختيار المكان والغرض، أو في اختيار القائد وتزويده بالوصايا والأتباع مثلًا يحتذى في جميع العصور، ولا سيما العصر الحديث الذي كثرت فيه ذرائع التخبئة والمراوغة وذرائع الكشف والدعوة، فكثرت فيه — من ثم — حاجة المقاتلين إلى استقصاء أحوال الأعداء.
Peygamber'in keşif birlikleri konusundaki tecrübesi de savaş birlikleri konusundaki tecrübesi gibiydi. Onun yer ve hedef seçmedeki yahut komutan seçip onu tavsiyelerle ve adamlarla donatmadaki yöntemi bütün çağlarda, özellikle de gizlenme ve yanıltma araçları ile keşif ve propaganda araçlarının çoğaldığı, dolayısıyla savaşçıların düşmanların durumunu araştırma ihtiyacının arttığı modern çağda örnek alınacak bir modeldi.
الأوامر المختومة
Mühürlü Emirler
ففي الحروب الحديثة يتردد ذكر الأوامر المختومة التي تصدر إلى قواد السرايا والسفن ليفتحوها عند مدينة معلومة، أو بعد مسيرة ساعات، أو في عرض البحر على درجة معينة من درجات الطول والعرض، إلى أمثال ذلك من العلامات التي تعين بها الجهات.
Modern savaşlarda müfreze ve gemi komutanlarına; belirli bir şehre vardıklarında, yahut birkaç saatlik yürüyüşten sonra ya da açık denizde belirli bir enlem ve boylam derecesinde ve yönleri tayin eden benzeri işaretlerin bulunduğu noktalarda açmaları için verilen mühürlü emirlerden sıkça söz edilir.
ويتفق في أمثال هذه البعوث أن يكون القائد وحده مطلعًا على سر البعثة، ورجاله جميعًا يجهلونه ولا يعرفون أهم خارجون في غزوة أم في مناورة استطلاع، إلى ما قبل الحركة المقصودة بساعات معدودات، وهنالك تصدر الأوامر التي لا بد من صدورها للتهيؤ والتنفيذ، ولا خوف من كشفها في تلك الساعات لصعوبة الاستعداد الذي يقابلها به العدو إذا انكشف له قبل تنفيذها بفترة وجيزة، ولا سيما إذا كانت الحركة من حركات البحار …
Bu tür birliklerde çoğu zaman birliğin sırrına yalnızca komutan vakıf olur; adamlarının tamamı ise bundan habersizdir ve hedeflenen harekâttan birkaç saat öncesine kadar bir savaşa mı yoksa bir keşif tatbikatına mı çıktıklarını bilmezler. İşte o noktada, hazırlık ve uygulama için çıkarılması zorunlu olan emirler verilir. Harekâtın uygulanmasından kısa bir süre önce düşman tarafından fark edilmesi halinde buna karşı hazırlık yapmanın güçlüğü sebebiyle —özellikle de harekât deniz harekâtlarından biriyse— o saatlerde bu emirlerin açığa çıkmasından korkulmaz …
هذه الأوامر المختومة ليست بحديثة …
Bu mühürlü emirler yeni bir şey değildir …
فقد عُرفت في المأثورات النبوية على أتم أصولها التي تلاحظ في أمثالها، ومن ذلك أنه عليه السلام بعث عبد الله بن جحش ومعه كتاب أمره ألا ينظر فيه حتى يسير يومين، وفحواه أن «سِرْ حتى تأتي بطن نخلة على اسم الله وبركاته، لا تكرهن أحدًا من أصحابك على المسير معك، وامضِ فيمن تبعك حتى تأتي بطن نخلة، فترصد بها عير قريش وتعلم لنا من أخبارهم.»
Nitekim benzerlerinde gözetilen en eksiksiz esaslarıyla Peygamber'den nakledilen rivayetlerde de bu uygulama bilinmektedir. Bunlardan biri şudur: Peygamber aleyhisselâm Abdullah b. Cahş'ı gönderirken yanına bir mektup vermiş ve iki gün yol almadıkça ona bakmamasını emretmişti. Mektubun içeriği şöyleydi: “Allah'ın adıyla ve bereketiyle Batn-ı Nahle'ye varıncaya kadar yürü. Arkadaşlarından hiçbirini seninle gelmeye zorlama. Sana uyanlarla birlikte Batn-ı Nahle'ye varıncaya dek yoluna devam et; orada Kureyş kervanını gözetle ve onlarla ilgili haberleri bizim için öğren.”
وهذا نموذج من الأوامر المختومة جامع لكل ما يلاحظ فيها حديثًا وقديمًا وعند بداءة الدعوات على التخصيص.
Bu, geçmişte ve günümüzde, özellikle de davetlerin başlangıç döneminde mühürlü emirlerde gözetilen bütün hususları kendinde toplayan bir örnektir.
فأولها: كتمان الخبر عمن يحيطون بالنبي عليه السلام، فلا يَبْعُد أن يكون منهم مَنْ هو مدخول النية عَيْنًا عليه وعلى أصحابه من قبل قريش، ولا يبعد أن يكون منهم من يبوح بالخبر ولا يريد به السوء أو يدرك ما في البوح به من الخطر المحظور، ولا يبعد أن يكون منهم الضعفاء والمخالفون، وإن الاستعانة على قضاء الحاجات بالكتمان لَسُنَّة حكيمة من سنن النبي عليه السلام في جميع المطالب، وهي في حروب الدعوات على التخصيص أقمن بالاتباع … ولهذا كان إذا أراد غزوة ورَّى بغيرها على النحو الذي يتبعه قادة الحروب إلى الآن.
Bunların ilki, haberi Peygamber aleyhisselâm'ın çevresindekilerden gizlemektir. Zira aralarında niyeti bozuk olup Kureyş adına kendisine ve ashabına casusluk yapan birinin bulunması uzak bir ihtimal değildir. Yine aralarında, kötülük amacı taşımadan yahut açığa vurmanın doğuracağı sakıncalı tehlikeyi fark etmeden haberi ağzından kaçıracak birinin bulunması da, zayıf kimselerin ve muhaliflerin yer alması da ihtimal dışı değildir. İhtiyaçların giderilmesinde gizlilikten yardım almak, Peygamber aleyhisselâm'ın bütün işlerde başvurduğu hikmetli sünnetlerinden biridir ve buna uyulması özellikle davet savaşlarında çok daha yerindedir … Bu yüzdendir ki bir gazveye çıkmak istediğinde, savaş komutanlarının bugüne kadar izlediği yöntemle başka bir yere gidiyormuş gibi gösterirdi.
ومما لوحظ في كتاب النبي لعبد الله بن جحش كتمان الخبر عن أصحابه، ثم وصايته ألا يكره أحدًا منهم على المسير معه بعد معرفته بوجهته، وهذا هو أهم الملاحظات في هذا المقام.
Peygamber'in Abdullah b. Cahş'a verdiği mektupta dikkat çeken hususlardan biri de haberin arkadaşlarından gizlenmesi, ardından gideceği yeri öğrendikten sonra içlerinden hiçbirini kendisiyle yürümeye zorlamaması yönündeki tavsiyesidir ki bu makamdaki en önemli tespit budur.
فقد يحارب الرجل وهو مكره مهدد بالموت الذي يتقيه إذ يفر من القتال، ولكنه لا يستطلع وهو مكره ثم يفيد استطلاعه من أرسلوه، بل لعله ينقلب إلى النقيض فيحرف الأخبار عمدًا، أو يتلقاها على غير اكتراث، أو يطلع الأعداء على أسرار أصحابه وهم غافلون عنه.
Çünkü insan, savaştan kaçtığı takdirde sakındığı ölümle tehdit edilerek zorla savaşabilir; fakat zorla keşif yapıp da bu keşfiyle kendisini gönderenlere fayda sağlayamaz. Hatta tam tersine dönerek haberleri kasten çarpıtabilir, yahut onları umursamazlıkla karşılayabilir ya da arkadaşları kendisinden habersizken onların sırlarını düşmanlara bildirebilir.
ولهذا تعاني الدول أكبر العناء في مراقبة الجواسيس بالجواسيس، وفي امتحان كل خبر بالمراجعة بعد المراجعة، والمناقضة بعد المناقضة، حتى تطمئن إلى صحته قبل الاعتماد عليه.
Bu sebeple devletler, casusları başka casuslarla denetlemekte ve her habere güvenmeden önce doğruluğundan emin olmak için onu tekrar tekrar gözden geçirerek, birbiriyle çelişen yönlerini defalarca karşılaştırarak sınamakta en büyük zorlukları çekerler.
وفي الحرب الحاضرة تجربة جديدة لهذا النوع من المستطلعين أو الرواد المتقدمين …
Mevcut savaşta bu tür keşifçilerin ya da öncü birliklerin yeni bir uygulaması görülmektedir …
فقد عرف أن هتلر يعتمد على أفراد من جنده يهبطون من الطيارات وراء الصفوف، فيتسللون إلى مراكز المواصلات ويعيثون بين القرى المعزولة، فيشيعون فيها الرعب والحيرة، ويوهمون من يراهم أن الجيش المغير كله على مقربة منهم، فلا جدوى لهم من الاستغاثة أو المقاومة، ويحمل معظم هؤلاء الرواد المتقدمين أجهزة للمخاطبة يستعينون بها على الاتصال برؤسائهم من بعيد.
Bilindiği üzere Hitler, uçaklardan cephe gerisine inen askerlerine dayanmaktadır. Bunlar ulaşım merkezlerine sızmakta ve ücra köyler arasında bozgunculuk çıkararak oralarda korku ve şaşkınlık yaymakta, kendilerini görenlere saldırgan ordunun tamamının yakınlarında olduğu vehmini vererek yardım istemenin veya direnmenin hiçbir faydası olmadığını düşündürmektedirler. Bu öncülerin çoğu, uzaktan komutanlarıyla iletişim kurmak için yararlandıkları haberleşme cihazları taşımaktadır.
قيل في الإعجاب بهذه الخطة الهتلرية كثير، وقيل في انتقادها والتنبيه إلى خطرها كثير.
Hitler'in bu planına duyulan hayranlık hakkında da, onun eleştirisi ve tehlikesine dikkat çekilmesi hakkında da çok şey söylenmiştir.
فمن دواعي الإعجاب بها أنها أفادت في قطع المواصلات وإشاعة الذعر وتضليل المدافعين، وأنها شيء جديد في شكله وإن لم يكن جديدًا في غايته ومرماه … ومن أسباب انتقادها أن كل فائدة فيها تتوقف على العقيدة وحسن النية. فهي تستلزم أن يكون الرائد غيورًا على عمله، متحمسًا لإنجازه، رقيبًا على نفسه وهو بمعزل عن رقبائه، فليس أيسر له إذا هو انفرد وأعوزته الرغبة في إنجاز عمله من أن يستأسر في أول مكان يصل إليه من بلاد الأعداء؛ طلبًا للسلامة، ولا عقاب عليه إلى نهاية القتال، ثم يتعلل بما شاء من المعاذير إن وجد بعد ذلك من يحاسبه ويعاقبه، وهيهات أن تستجمع الأدلة عليه في أمثال هذه الفوضى بين معسكرين أو عدة معسكرات.
Plana hayranlık duyulmasının sebepleri arasında; ulaşımı kesmede, panik yaymada ve savunmacıları yanıltmada işe yaraması, ayrıca amacı ve hedefi bakımından yeni olmasa bile biçimi itibarıyla yeni bir şey olması vardır … Eleştirilmesinin sebeplerinden biri ise ondaki her türlü faydanın inanca ve iyi niyete bağlı olmasıdır. Çünkü bu plan, öncünün işine düşkün, onu başarmaya hevesli ve denetçilerinden uzaktayken kendi kendisinin denetçisi olmasını gerektirir. Zira tek başına kaldığında ve işini tamamlama isteğinden yoksun olduğunda, onun için canını kurtarmak amacıyla düşman topraklarında ulaştığı ilk yerde teslim olmaktan daha kolay bir şey yoktur; üstelik savaşın sonuna kadar kendisine bir ceza da verilmez. Sonrasında kendisini hesaba çekecek ve cezalandıracak birini bulursa da dilediği bahanelerin arkasına sığınır. İki ya da birkaç cephe arasındaki böylesi bir kargaşada onun aleyhine delil toplamak ise ne mümkün!
فالخطة الهتلرية فاشلة لا محالة إن لم ينفذها مريدون متعصبون غير مكرهين، ولا متشككين فيما هو موكول إليهم، وهي لهذا أحرى أن تحسب من وحي إخوان الطريق وإلهام العقائد، لا من النظام الذي يدرب عليه كل جيش ويصلح لجميع الجنود، فلولا أن النازيين قضوا قبل الحرب الحاضرة زهاء عشر سنين ينفخون في نفوس الناشئة جذوة البغضاء ويلهبونهم بحماسة العقيدة ويخلقون فيهم اللدد الذي يغني عن الرقابة ساعة التنفيذ؛ لحبطت الخطة كل الحبوط، وانقلبت على النازيين شر انقلاب …
Dolayısıyla Hitler'in planı, zorlama altında olmayan ve kendilerine tevdi edilen görevden şüphe duymayan fanatik müritler tarafından uygulanmadıkça başarısızlığa mahkûmdur. Bu yüzden onu, her ordunun eğitildiği ve bütün askerlere uyan bir düzenden ziyade, tarikat kardeşlerinin ilhamından ve inançların esininden saymak daha doğrudur. Eğer Naziler mevcut savaştan önce yaklaşık on yıl boyunca gençlerin ruhlarına kin korunu üfleyip onları inanç coşkusuyla tutuşturmasalar ve uygulama anında denetime ihtiyaç bırakmayan o azılı düşmanlığı içlerinde yaratmasalardı, plan tamamen boşa çıkar ve Nazilerin aleyhine en kötü şekilde ters teperdi …
وها هنا تتجلى حكمة النبي عليه الصلاة والسلام في اشتراط الرغبة والطواعية، واجتناب القسر والإكراه …
İşte Peygamber aleyhissalâtü vesselâm'ın istek ve gönüllülüğü şart koşup baskı ve zorlamadan kaçınmasındaki hikmet burada ortaya çıkmaktadır …
فهذه «أولًا» بعثة منفردة لا سبيل إلى الإكراه الفعال بين رجالها إذا أريد.
Çünkü bu, “ilk olarak” tek başına hareket eden bir birliktir ve istense bile adamları arasında etkili bir zorlama imkânı yoktur.
وهي «ثانيًا» بعثة استطلاع لا يغني فيها عمل الكاره المقسور. وألزم ما يلزم العامل فيها إيمانه وصدق نيته وحسن مودته لمن أرسلوه، فإن أعوزته هذه الصفة فقد أعوزه كل شيء.
“İkinci olarak” bu bir keşif birliğidir ve böyle bir birlikte, istemeyen ve zorlanan kimsenin yaptığı iş bir fayda sağlamaz. Burada görev alan kimseye en lazım olan şey inancı, niyetinin doğruluğu ve kendisini gönderenlere duyduğu samimi sevgidir; eğer bu nitelikten yoksunsa her şeyden yoksun demektir.
أما غرض البعثة كلها وهو الاستطلاع، فقد كان النبي عليه السلام عليمًا بمزاياه، معنيًّا به غاية العناية، يحسب العدو المجهول كالعدو المستتر بأسوار الحصون، في حمى من الجهل به قد يحول دون الاستعداد له بالعدة الضرورية في الوقت الضروري، ويحول من ثم دون الانتصار عليه …
Birliğin bütün amacı olan keşfe gelince, Peygamber aleyhisselâm onun üstün yönlerini çok iyi biliyor ve ona son derece özen gösteriyordu. Bilinmeyen düşmanı, kale surları arkasına gizlenmiş düşman gibi görüyordu; çünkü düşmanın bilinmezlik korunağında olması, gerekli zamanda gerekli hazırlıkla ona karşı tedbir alınmasını ve dolayısıyla ona karşı zafer kazanılmasını engelleyebilir …
ونحن نكتب هذه الفصول والحرب الروسية تذكرنا كيف أصيب نابليون في هذا الميدان حين أصيب في وسائل الاستطلاع، ثم تذكرنا كيف تكررت هذه الغلطة بعينها على نوع من المشابهة بين غزوة نابليون في روسيا أمس وغزوة هتلر لتلك البلاد اليوم.
Biz bu bölümleri yazarken Rus savaşı bize, Napolyon'un keşif araçlarında darbe aldığında bu meydanda nasıl yenilgiye uğradığını, ardından dün Napolyon'un Rusya seferiyle bugün Hitler'in o topraklara yaptığı sefer arasında bir tür benzerlikle aynı hatanın nasıl tekrarlandığını hatırlatmaktadır.
فمن أسباب هزيمة نابليون إهماله النصائح التي سمعها في مجلس الحرب من بعض الثقات قبل التوغل في الحرب الروسية؛ لاعتقاده خطأ أن القيصر سيطلب صلحه بعد أسابيع.
Nitekim Napolyon'un yenilgi sebeplerinden biri, çarın birkaç hafta sonra barış isteyeceği yönündeki yanlış inancı yüzünden, Rus savaşının derinliklerine dalmadan önce savaş meclisinde bazı güvenilir kimselerden duyduğu tavsiyeleri ihmal etmesiydi.
ومن أسباب تلك الهزيمة أن الروس كانوا يتراجعون أمامه تحت جنح الظلام، ويخلون المدن والطرقات حتى لا يرى فيها ديَّارًا يسأله عن مكان الجيش المتراجع، أو يلتقط من خلال أجوبته ما يعينه على الاستطلاع الذي كان شديد التعويل عليه.
O yenilginin sebeplerinden biri de Rusların gecenin karanlığında onun önünden geri çekilmeleri, geri çekilen ordunun yerini soracağı yahut verdiği cevaplar arasından —büyük ölçüde bel bağladığı— keşif işinde kendisine yardımcı olacak ipuçları yakalayacağı tek bir kişi bile görmemesi için şehirleri ve yolları boşaltmalarıydı.
أما هتلر فقد أُتي من قِبل هذين النقصين كما أُتى مِن قِبَلِهما من هو أعظم منه وأولى بالتحرز والأناة.
Hitler'e gelince, kendisinden daha büyük ve ihtiyatlı davranmaya, temkinli olmaya daha layık olan kimse bu iki eksiklik yüzünden nasıl vurulduysa, o da aynı iki eksiklik yüzünden vurulmuştur.
فقد اشتهر أنه كان في مجلس الحرب على خلاف مع قواده الثقات الذين علموا من شأن الروس ما ليس له به علم.
Zira onun, savaş meclisinde Rusların durumu hakkında kendisinin bilmediği şeyleri bilen güvenilir komutanlarıyla görüş ayrılığına düştüğü yaygın olarak bilinmektedir.
واشتهر أنه أخطأ في استطلاع أخبار القوم، إذ خيل إليه أن الشعب الروسي يتحفز للثورة، ويترقب الإغارة عليه لنصرة المغير كائنًا من كان، ولو جاءت الغارة من عنصر معاد للعنصر السلافي، وهو عنصر الجرمان.
Yine onların haberlerini araştırma konusunda hata ettiği de meşhurdur; çünkü Rus halkının ayaklanmaya hazırlandığını ve saldırı Slav ırkına düşman bir unsur olan Cermen unsurundan gelse bile, kim olursa olsun saldırgana yardım etmek için kendilerine saldırılmasını beklediğini sanmıştı.
ومحمد عليه السلام لم يتعلم ما تعلمه هتلر ونابليون، ولكنه لم يخطئ قط مثل هذا الخطأ في جميع غزواته وكشوفه، ولعلنا نفهم — كلما درسنا زمانه الحافل بالعبر والأمثلة الباقية — أن دراسته ضرب من دراسة العصر الحديث والقادة المحدثين.
Muhammed aleyhisselâm, Hitler ve Napolyon'un öğrendiklerini öğrenmemişti; fakat bütün gazvelerinde ve keşiflerinde asla böyle bir hataya düşmedi. İbretlerle ve kalıcı örneklerle dolu olan dönemini inceledikçe, onu incelemenin bir bakıma modern çağı ve modern komutanları incelemek olduğunu herhalde anlarız.