باب فضل التعفف
İffetli Kalmanın Fazileti Bâbı
ومن أفضل ما يأتيه الإنسان في حُبِّه التعفُّفُ وتركُ ركوب المعصية والفاحشة، وألَّا يرغب عن مُجازاة خالقه له بالنعيم في دار المقامة، وألَّا يعصيَ مولاه المتفضل عليه الذي جعله مكانًا وأهلًا لأمره ونهيه، وأرسل إليه رسله، وجعل كلامه ثابتًا لديه، عنايةً منه بنا وإحسانًا إلينا. وإن من هام قلبُه وشُغل باله واشتد شوقه وعظُم وَجْده، ثم ظفر فرام هواه أن يغلب عقله وشهوته، وأن يقهر دينه.
İnsanın sevgisinde ortaya koyabileceği en faziletli davranışlardan biri iffetli kalmak, günaha ve fuhşiyata bulaşmayı terk etmek, Yaratıcısının ebedî ikamet yurdunda kendisine vereceği nimet mükâfatından yüz çevirmemek ve bize bir inayet ve ihsan olmak üzere kendisini emir ve nehiylerine muhatap ve ehil kılan, kendisine peygamberlerini gönderen ve kelamını yanında sabit kılan lütufkâr Mevlâsına asi olmamaktır. Kalbi aşkla tutuşan, zihni meşgul olan, özlemi şiddetlenen ve vecdi büyüyen, ardından da fırsat ele geçiren bir kimsenin hevâsı, aklına ve şehvetine galip gelmek ve dinini alt etmek ister.
ثم أقام العدل لنفسه حصنًا، وعلم أنها النفس الأمارة بالسوء، وذكَّرها بعقاب الله تعالى، وفكَّر في اجترائه على خالقه وهو يراه، وحذَّرها من يوم المعاد والوقوف بين يدي الملك العزيز الشديد العقاب الرحمن الرحيم الذي لا يحتاج إلى بينة، ونظر بعين ضميره إلى انفراده عن كل مُدافع بحضرة علَّام الغيوب {يَوْمَ لَا يَنفَعُ مَالٌ وَلَا بَنُونَ * إِلَّا مَنْ أَتَى اللهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ}، {يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ وَالسَّمَاوَاتُ}، {يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ مَّا عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُّحْضَرًا وَمَا عَمِلَتْ مِن سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَهَا وَبَيْنَهُ أَمَدًا بَعِيدًا}، يوم {وَعَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَيِّ الْقَيُّومِ وَقَدْ خَابَ مَنْ حَمَلَ ظُلْمًا}، يوم {وَوَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِرًا وَلَا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَدًا}، يوم الطامة الكبرى، {يَوْمَ يَتَذَكَّرُ الْإِنسَانُ مَا سَعَى * وَبُرِّزَتِ الْجَحِيمُ لِمَن يَرَى * فَأَمَّا مَن طَغَى * وَآثَرَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا * فَإِنَّ الْجَحِيمَ هِيَ الْمَأْوَى * وَأَمَّا مَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ وَنَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوَى * فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوَى}، واليوم الذي قال الله تعالى فيه: {وَكُلَّ إِنسَانٍ أَلْزَمْنَاهُ طَائِرَهُ فِي عُنُقِهِ ۖ وَنُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ كِتَابًا يَلْقَاهُ مَنشُورًا * اقْرَأْ كِتَابَكَ كَفَى بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيبًا}. عندها يقول العاصي: يا ويلَتى! {مَالِ هَذَا الْكِتَابِ لَا يُغَادِرُ صَغِيرَةً وَلَا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصَاهَا} فكيف بمن طُوي قلبه على أحرَّ مِن جَمر الغضى، وطُوي كشْحُه على أحدَّ مِن السيف، وتجرَّع غصصًا أمَرَّ من الحنظل، وصرف نفسه كرهًا عما طمعت فيه، وتيقَّنت ببلوغه وتهيَّأت له ولم يَحُلْ دونها حائل، لحريٌّ أن يُسرَّ غدًا يوم البعث، ويكون من المقربين في دار الجزاء وعالم الخلود، وأنْ يأمنَ رَوعات القيامة وهَول المَطلع، وأن يُعوِّضه الله من هذه القَرحة الأمنَ يوم الحشر.
Sonra o kimse adaleti nefsine bir kale yapar, onun kötülüğü emreden nefis (nefs-i emmâre) olduğunu bilir, ona Yüce Allah'ın azabını hatırlatır, kendisini görüp dururken Yaratıcısına karşı cüretkârlık etmesi üzerinde düşünür ve onu dönüş gününden (kıyametten), delile ihtiyaç duymayan Melik, Azîz, azabı şiddetli, Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın huzurunda durmaktan sakındırır. Vicdan gözüyle, gaybları en iyi bilen Allah'ın huzurunda her türlü savunucudan yoksun olarak tek başına kalışına bakar; {يَوْمَ لَا يَنفَعُ مَالٌ وَلَا بَنُونَ * إِلَّا مَنْ أَتَى اللهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ} “O gün ne mal fayda verir ne de evlat; ancak Allah'a selim bir kalple gelenler müstesna”, {يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ وَالسَّمَاوَاتُ} “O gün yer başka bir yere, gökler de başka göklere dönüştürülür”, {يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ مَّا عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُّحْضَرًا وَمَا عَمِلَتْ مِن سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَهَا وَبَيْنَهُ أَمَدًا بَعِيدًا} “O gün herkes işlediği her hayrı hazır bulacak, işlediği kötülüklerle ise kendi arasında uzak bir mesafe bulunmasını arzu edecektir”, {وَعَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَيِّ الْقَيُّومِ وَقَدْ خَابَ مَنْ حَمَلَ ظُلْمًا} “yüzlerin diri ve her şeyi ayakta tutan Allah'a boyun eğdiği ve zulüm yüklenen kimsenin hüsrana uğradığı” gün, {وَوَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِرًا وَلَا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَدًا} “yaptıklarını karşılarında hazır buldukları ve Rabbinin hiç kimseye zulmetmediği” gün, o en büyük felaket (tâmme-i kübrâ) günü, {يَوْمَ يَتَذَكَّرُ الْإِنسَانُ مَا سَعَى * وَبُرِّزَتِ الْجَحِيمُ لِمَن يَرَى * فَأَمَّا مَن طَغَى * وَآثَرَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا * فَإِنَّ الْجَحِيمَ هِيَ الْمَأْوَى * وَأَمَّا مَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ وَنَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوَى * فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوَى} “İnsanın yapıp ettiklerini hatırlayacağı ve cehennemin gören kimseler için apaçık ortaya çıkarılacağı gün; artık kim azgınlık etmiş ve dünya hayatını tercih etmişse, şüphesiz varacağı yer cehennemdir. Kim de Rabbinin makamından korkmuş ve nefsini hevâdan alıkoymuşsa, şüphesiz varacağı yer cennettir” ve Yüce Allah'ın hakkında şöyle buyurduğu gün: {وَكُلَّ إِنسَانٍ أَلْزَمْنَاهُ طَائِرَهُ فِي عُنُقِهِ ۖ وَنُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ كِتَابًا يَلْقَاهُ مَنشُورًا * اقْرَأْ كِتَابَكَ كَفَى بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيبًا} “Her insanın amelini boynuna doladık. Kıyamet günü onun için, açılmış olarak önünde bulacağı bir kitap çıkarırız: ‘Kitabını oku! Bugün sana hesap sorucu olarak kendi nefsin yeter.’” İşte o an asi kimse şöyle der: Eyvah bana! {مَالِ هَذَا الْكِتَابِ لَا يُغَادِرُ صَغِيرَةً وَلَا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصَاهَا} “Bu nasıl kitapmış! Küçük büyük hiçbir şey bırakmaksızın hepsini sayıp dökmüş!” Hal böyleyken, kalbi gadâ ağacının korundan daha yakıcı bir ateşle dağlanan, böğrü kılıçtan daha keskin bir acıyla kıvranan, Ebucehil karpuzundan (hanzaldan) daha acı yudumları yutan ve nefsinin arzuladığı, ulaşacağından emin olduğu, kendisi için hazırlandığı ve önünde hiçbir engelin bulunmadığı bir şeyden nefsini zorla çeviren kimsenin durumu nice olur! Şüphesiz böyle bir kimse, yarın diriliş gününde sevinmeye, karşılık yurdunda ve ebediyet âleminde Allah'a yakın kılınanlardan (mukarrebûndan) olmaya, kıyametin korkularından ve o dehşetli manzaradan emin kalmaya ve Allah'ın bu acıya karşılık mahşer gününde kendisine güven ihsan etmesine elbette layıktır.
حدَّثني أبو موسى هارون بن موسى الطبيب قال: رأيت شابًّا حَسن الوجه من أهل قُرطبة قد تعبَّد ورَفض الدنيا، وكان له أخ في الله قد سقطت بينهما مَئونة التحفُّظ، فزاره ذات ليلة وعزم على المبيت عنده، فعرضت لصاحب المنزل حاجة إلى بعض معارفه بالبُعد عن منزله، فنهض لها على أن ينصرف مُسرعًا، ونزل الشاب في داره مع امرأته، وكانت غايةً في الحسن وتِربًا للضيف في الصِّبا، فأطال رب المنزل المقام إلى أن مشى العَسس ولم يُمكنه الانصراف إلى منزله، فلما علمت المرأة بَفوات الوقت، وأن زوجها لا يمكنه المجيء تلك الليلة، تاقت نفسها إلى ذلك الفتى، فبرزت إليه ودَعتْهُ إلى نفسها، ولا ثالث لهما إلا الله عز وجل، فهمَّ بها ثم ثاب إليه عقلُه وفكَّر في الله عز وجل، فوضع إصبعه على السراج فتفقَّع، ثم قال: يا نفس، ذوقي هذا، وأين هذا من نار جهنم؟ فهال المرأة ما رأت، ثم عاودَتْه فعاودَتْه الشهوة المركَّبة في الإنسان، فعاد إلى الفعلة الأولى، فانبلج الصباح وسبَّابته قد اصطلمتها النار.
Bana tabip Ebû Mûsâ Hârûn b. Mûsâ anlattı; dedi ki: Kurtuba ahalisinden, kendini ibadete vermiş ve dünyayı elinin tersiyle itmiş güzel yüzlü bir genç gördüm. Onun, aralarında resmiyet ve çekinme külfetinin kalktığı Allah için sevdiği bir din kardeşi vardı. Bir gece onu ziyaret etti ve yanında gecelemeye niyetlendi. Ev sahibinin, evinden uzakta bulunan bazı tanıdıklarında bir işi çıktı; çabucak dönmek üzere işini görmek için kalkıp gitti. Genç de onun evinde, adamın karısıyla birlikte kaldı. Kadın son derece güzeldi ve çocukluk yıllarından misafirin yaşıtı ve oyun arkadaşıydı. Ev sahibi gittiği yerde fazla oyalandı, derken gece bekçileri devriyeye çıktı ve adamın evine dönmesi mümkün olmadı. Kadın vaktin geçtiğini ve kocasının o gece gelemeyeceğini anlayınca, nefsi o gence meyletti; karşısına çıkıp onu kendisine çağırdı. Yanlarında Allah azze ve celle'den başka üçüncü bir kimse yoktu. Genç önce kadına yöneldi, sonra aklı başına geldi ve Allah azze ve celle'yi düşündü. Parmağını kandilin ateşine tuttu, parmağı kabarıp su topladı; ardından şöyle dedi: “Ey nefis, bunu tat! Bu ateş cehennem ateşinin yanında nedir ki?” Gördüğü manzara kadını dehşete düşürdü. Fakat sonra kadın tekrar ona yöneldi, gencin de insanın tabiatına yerleştirilmiş olan şehveti yeniden depreşti ve ilk yaptığı şeyi tekrarladı. Sabah aydınlandığında gencin işaret parmağını ateş yakıp kül etmişti.
أفتظن بلغ هذا من نفسه هذا المبلغ إلا لفَرط شهوةٍ قد كلبت عليه؟ أو ترى أن الله تعالى يُضيِّع له المقام؟ كلا، إنه لأكرم من ذلك وأعلم.
Şimdi sen, bu gencin nefsine bu derece ağır bir şeyi, kendisine musallat olan aşırı bir şehvetten başka bir sebeple yaptığını mı sanıyorsun? Yahut Yüce Allah'ın onun bu makamını ve direnişini zayi edeceğini mi düşünüyorsun? Asla! Şüphesiz O, bundan çok daha kerem sahibidir ve her şeyi en iyi bilendir.
ولقد حدَّثتني امرأة أثق بها أنها عَلِقها فتًى مثلها في الحُسن وعَلِقته، وشاع القولُ عليهما، فاجتمعا يومًا خاليَين، فقال: هلمي نحقق ما يقال فينا. فقالت: لا والله، لا كان هذا أبدًا. وأنا أقرأ قول الله: {الْأَخِلَّاءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا الْمُتَّقِينَ}. قالت: فما مَضى قليل حتى اجتمعا في حلال.
Güvendiğim bir kadın bana şunu anlattı: Kendisi gibi güzel bir genç ona tutulmuş, kadın da gence âşık olmuş ve haklarında dedikodular yayılmış. Bir gün tenha bir yerde bir araya gelmişler. Genç, “Gel, hakkımızda söylenenleri gerçekleştirelim” demiş. Kadın ise şöyle cevap vermiş: “Hayır, vallahi bu asla olamaz! Ben Allah'ın şu kavli şerifini okuyup duruyorum: {الْأَخِلَّاءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا الْمُتَّقِينَ} ‘O gün muttakiler (Allah'tan sakınanlar) dışındaki dostlar birbirlerine düşmandır.’” Kadın dedi ki: “Üzerinden çok geçmedi ki helal yoldan bir araya geldiler.”
ولقد حدَّثني ثقة من إخواني أنه خلا يومًا بجاريةٍ كانت له مفارِكة في الصِّبا، فتعرضت لبعض تلك المعاني، فقال لها: كلا، إن من شُكر نعمة الله فيما مَنحني من وصالك الذي كان أقصى آمالي أن أجتنب هواي لأمره. ولعَمْري، إن هذا لغريب فيما خلا من الأزمان، فكيف في مثل هذا الزمان الذي قد ذهب خيره وأتى شره!
Güvenilir bir dostum bana şunu anlattı: Bir gün, çocukluk yıllarında oyun arkadaşı olan bir cariye ile baş başa kalmış. Cariye o malum işlerden bazılarına meyletmiş. Dostum ona şöyle demiş: “Asla! En büyük emelim olan sana kavuşmayı bana lütfetmesi hususunda Allah'ın nimetine şükretmenin gereği, O'nun emri uğruna kendi hevâmdan kaçınmamdır.” Ömrüme yemin olsun ki bu davranış, geçmiş zamanlarda bile nadir görülen bir şey iken, hayrı gidip şerri gelmiş olan böyle bir zamanda nasıl şaşılacak bir şey olmasın!
وما أقدر في هذه الأخبار — وهي صحيحة — إلا أحد وجهين لا شك فيهما: إما طبع قد مال إلى غير هذا الشأن، واستحكمت معرفته بفضل سواه عليه؛ فهو لا يُجيب دواعيَ الغزل في كلمةٍ ولا كلمتين، ولا في يومٍ ولا يومين، ولو طال على هؤلاء الممتحنين ما امتحنوا به لجادت طباعُهم، وأجابوا هاتف الفِتنة، ولكن الله عصمهم بانقطاع السبب المُحرك؛ نظرًا لهم وعلمًا بما في ضمائرهم من الاستعاذة به من القبائح، واستدعاء الرشد. لا إله إلا هو.
Sahih olan bu haberlerde, hiç şüphe götürmeyen şu iki ihtimalden başkasını düşünemiyorum: Ya bu kimselerde, bu tür işlerden başka yönlere meyletmiş ve bunun dışındaki faziletlerin üstünlüğünü iyice kavramış bir tabiat vardır; dolayısıyla böyle biri aşk ve işve davetlerine bir iki sözle, bir iki günle icabet etmez. Eğer bu imtihana çekilen kimselerin imtihan süresi uzasaydı, tabiatları çözülür ve fitne davetçisine icabet ederlerdi; ne var ki Allah, onları harekete geçiren sebebi kesmek suretiyle kendilerini korumuştur. Bu da Allah'ın onlara bir lütfu ve kalplerinde çirkinliklerden Kendisine sığınma ve doğru yolu dileme niyetinin bulunduğunu bilmesi sebebiyledir. O'ndan başka ilah yoktur.
وإما بصيرة حضرت في ذلك الوقت، وخاطر تجرد انقمعت به طوالع الشهوة في ذلك الحين، لخيرٍ أراد الله عز وجل لصاحبه. جعلنا الله ممن يخافه ويرجوه. آمين.
Ya da Allah azze ve celle'nin o kul için murad ettiği bir hayır sebebiyle, tam o esnada uyanan bir basiret ve zihinde beliren saf bir düşünce sayesinde şehvetin ilk kıvılcımları o anda bastırılmıştır. Allah bizi Kendisinden korkan ve rahmetini uman kullarından eylesin. Âmin.
وحدَّثني أبو عبد الله محمد بن عمرو بن مضاء، عن رجالٍ من بني مروان ثقات يَسندون الحديث إلى أبي العباس الوليد بن غانم، أنه ذكر أن الإمام عبد الرحمن بن الحكم غاب في بعض غزواته شهورًا، وثقَّف القصر بابنه محمد الذي ولي الخلافة بعده، ورتَّبه في السطح، وجعل مَبيته ليلًا وقعوده نهارًا فيه، ولم يأذن له في الخروج البتة، ورتَّب معه في كل ليلةٍ وزيرًا من الوزراء وفتًى من أكابر الفتيان يبيتان معه في السطح. قال أبو العباس: فأقام على ذلك مدةً طويلة، وبعُد عهده بأهله وهو في سن العشرين أو نحوها، إلى أن وافق مَبيتي في ليلتي نوبةَ فتًى من أكابر الفتيان، وكان صغيرًا في سنه وغايةً في حسن وجهه. قال أبو العباس: فقلت في نفسي: إني أخشى الليلة على محمد بن عبد الرحمن الهلاك بمُواقعة المعصية، وتَزيين إبليس وأتباعه له. قال: ثم أخذت مضجعي في السطح الخارج ومحمد في السطح الداخل المُطل على حرم أمير المؤمنين، والفتى في الطرف الثاني القريب من المطلع، فظلِلْتُ أرقبه ولا أغفل، وهو يظن أني قد نِمْتُ ولا يشعر باطلاعي عليه. قال: فلما مضى هزيع من الليل رأيتُه قد قام واستوى قاعدًا ساعةً لطيفة، ثم تعوَّذ من الشيطان ورجع إلى منامه، ثم قام بعد حين ولَبِس قميصه واستوفز، ثم نَزعه عن نفسه وعاد إلى منامه، ثم قام الثالثة ولبس قميصه ودلَّى رجليه من السرير، وبقي كذلك ساعة، ثم نادى الفتى باسمه فأجابه، فقال له: انزل عن السطح وابقَ في الفصيل الذي تحته. فقام الفتى مؤتمرًا له، فلما نزل قام محمد وأغلق الباب من داخله وعاد إلى سريره. قال أبو العباس: فعلمت من ذلك الوقت أن لله فيه مرادَ خير.
Bana Ebû Abdullah Muhammed b. Amr b. Madâ, Mervân oğullarından güvenilir kimselerden, onlar da sözü Ebü'l-Abbâs el-Velîd b. Gânim'e dayandırarak anlattı; [Ebü'l-Abbâs] şöyle zikretti: İmam Abdurrahman b. el-Hakem bazı gazveleri sebebiyle aylarca payitahttan uzak kaldı ve sarayın muhafazasını kendisinden sonra hilafete geçecek olan oğlu Muhammed'e bıraktı. Onu sarayın üst katına (taraçaya) yerleştirdi; gece yatmasını ve gündüz oturmasını orada kararlaştırdı ve dışarı çıkmasına kesinlikle izin vermedi. Her gece onunla birlikte üst katta gecelemeleri için vezirlerden bir vezir ve saray içoğlanlarının ileri gelenlerinden bir genç görevlendirdi. Ebü'l-Abbâs dedi ki: Muhammed, yirmi yaşlarında veya o civarda olduğu halde ailesinden (eşlerinden) uzak kalarak uzun bir süre bu şekilde yaşadı. Nihayet benim gece nöbetim, içoğlanlarının ileri gelenlerinden bir gencin nöbetine denk geldi; genç yaşça küçüktü ve son derece güzel yüzlüydü. Ebü'l-Abbâs dedi ki: İçimden, “Bu gece İblis'in ve avanesinin süslemesiyle Muhammed b. Abdurrahman'ın günaha düşerek helak olmasından korkuyorum” dedim. Sonra ben dış taraçadaki yatağıma çekildim; Muhammed ise müminlerin emîrinin haremine bakan iç taraçada, genç de merdiven başına yakın olan diğer uçtaydı. Gece boyu hiç gaflete düşmeden onu gözetledim; o ise benim uyuduğumu sanıyor ve kendisini izlediğimi fark etmiyordu. Gecenin bir bölümü geçtiğinde baktım ki kalktı ve kısa bir süre doğrulup oturdu, sonra şeytandan Allah'a sığındı ve yatağına döndü. Bir süre sonra tekrar kalktı, gömleğini giydi ve tetikte bekler gibi oturdu, sonra gömleğini çıkarıp yatağına döndü. Üçüncü kez kalktı, gömleğini giydi ve ayaklarını sedirden aşağı sarkıttı, bir müddet öylece kaldı. Sonra gence adıyla seslendi, genç de ona cevap verdi. Ona, “Taraçadan aşağı in ve altındaki ara bölmeye (fasîle) geçip orada kal” dedi. Genç onun emrine uyarak kalkıp indi. Genç aşağı inince Muhammed kalktı, kapıyı içeriden sürgüledi ve sedirine döndü. Ebü'l-Abbâs dedi ki: “İşte o vakitten anladım ki Allah'ın onun hakkında hayırlı bir muradı vardır.”
حدثنا أحمد بن محمد بن الجسور، عن أحمد بن مطرف، عن عبيد الله بن يحيى، عن أبيه، عن مالك، عن حبيب بن عبد الرحمن الأنصاري، عن حفص بن عاصم، عن أبي هريرة، عن رسول الله ﷺ أنه قال: «سبعة يُظلهم الله في ظله يوم لا ظلَّ إلا ظله: إمام عادل، وشاب نشأ في عبادة الله عز وجل، ورجل قلبُه معلَّق بالمسجد إذا خرج منه حتى يعود إليه، ورجلان تحابَّا في الله اجتمعا على ذلك وتفرَّقا، ورجل ذكر الله خاليًا ففاضت عيناه، ورجل دعته امرأة ذات حسب وجمال فقال إني أخاف الله، ورجل تصدق صدقة فأخفى حتى لا تعلم شماله ما تنفق يمينه.»
Bize Ahmed b. Muhammed b. el-Cesûr anlattı; Ahmed b. Mutarrif'ten; Ubeydullah b. Yahyâ'dan; babasından; Mâlik'ten; Habîb b. Abdurrahman el-Ensârî'den; Hafs b. Âsım'dan; Ebû Hüreyre'den; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den; şöyle buyurdu: “Allah'ın gölgesinden başka hiçbir gölgenin bulunmadığı günde, Allah yedi sınıf insanı kendi gölgesinde gölgelendirir: Adil imam (yönetici), Allah azze ve celle'ye ibadet içinde yetişen genç, mescitten çıktığında tekrar oraya dönünceye kadar kalbi mescide bağlı olan adam, birbirlerini Allah için seven, bu sevgi üzerine bir araya gelip bu sevgi üzerine ayrılan iki kişi, tenha bir yerde Allah'ı anıp da gözleri yaşla dolup taşan adam, soy sop ve güzellik sahibi bir kadın kendisini çağırdığında ‘Ben Allah'tan korkarım’ diyen adam ve sağ elinin verdiğini sol eli bilmeyecek kadar gizlice sadaka veren adam.”
وإني أذكر أني دُعيت إلى مجلسٍ فيه بعض من تَستحسن الأبصارُ صورتَه، وتألف القلوب أخلاقه للحديث والمجالسة دون منكرٍ ولا مكروه، فسارعت إليه، وكان هذا سَحَرًا، فبعد أن صليت الصبح وأخذت زيِّي طَرقني فكرٌ فسَنَحتْ لي أبياتٌ، ومعي رجل من إخواني فقال لي: ما هذا الإطراق؟ فلم أُجِبْه حتى أكملتها، ثم كتبتها ودفعتها إليه، وأمسكت عن المسير حيث كنتُ نويتُ. ومن الأبيات:
Hatırlıyorum da bir defasında, içinde gözlerin suretini beğendiği, kalplerin de ahlakına ısındığı birinin bulunduğu bir meclise, hiçbir münker (dinen çirkin görülen şey) ve mekruh olmaksızın sadece sohbet etmek ve birlikte oturmak üzere davet edilmiştim. Seher vaktiydi, hemen oraya gitmek üzere davete icabet ettim. Sabah namazını kılıp elbiselerimi giydikten sonra zihnime bir düşünce takıldı ve içime bazı beyitler doğdu. Yanımda dostlarımdan biri vardı; bana, “Bu dalgınlık ve başını öne eğip düşünmek de nedir?” diye sordu. Beyitleri tamamlayıncaya kadar ona cevap vermedim; sonra onları yazıp kendisine verdim ve gitmeye niyetlendiğim yere gitmekten vazgeçtim. O beyitlerden bazıları şunlardır:
أَرَاقَكَ حُسْنٌ غَيْبُهُ لَكَ تَأْرِيقُ وَتَبْرِيدُ وَصْلٍ سرُّهُ فِيكَ تَحْرِيقُ
Seni büyüledi mi bir güzellik ki, onun görünmeyen yüzü senin için uykusuzluktur, Ve bir vuslat serinliği ki, onun iç yüzü sende yakıcı bir ateştir;
وَقُرْب مَزَارٍ يَقْتَضِي لَكَ فُرْقَةً وَشِيكًا وَلَوْلَا القُرْبُ لَمْ يَكُ تَفْرِيقُ
Ve ziyaretgâhın yakınlığı ki, senin için ayrılığı gerektirir, Pek yakında; eğer yakınlık olmasaydı ayrılık da olmazdı;
وَلَذَّةُ طَعْمٍ مُعْقِبٍ لَكَ عَلْقَمًا وَصَابًا وَفَسْحٌ فِي تَضَاعِيفِهِ ضِيقُ
Ve bir tat lezzeti ki, ardından sana acı kavun (alkam) bırakır, Ve zehir gibi bir acı (sâb); ve bir genişlik ki, kıvrımları arasında darlık gizlidir.
ولو لم يكن جزاء ولا عقاب ولا ثواب لوجب علينا إفناء الأعمار، وإتعاب الأبدان، وإجهاد الطاقة، واستنفاد الوسع، واستفراغ القوة في شكر الخالق الذي ابتدأنا بالنعم قبل استئهالها، وامتنَّ علينا بالعقل الذي به عرَفناه، ووهبَنا الحواسَّ والعلم والمعرفة ودقائق الصناعات، وصرف لنا السموات جارية بمنافعها، ودبرنا التدبير الذي لو ملكنا خلقنا لم نَهتدِ إليه، ولا نظرنا لأنفسنا نظره لنا، وفضَّلَنا على أكثر المخلوقات، وجعلَنا مستودع كلامه ومستقر دينه، وخلق لنا الجنة دون أن نستحقها، ثم لم يرضَ لعباده أن يدخلوها إلا بأعمالهم لتكون واجبةً لهم، قال الله تعالى: {جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}، ورشدَنا إلى سبيلها، وبَصَّرنا وجه ظِلِّها، وجعل غاية إحسانه إلينا وامتنانه علينا حقًّا من حقوقنا قبله، ودينًا لازمًا له، وشكرَنا على ما أعطانا من الطاعة التي رزقنا قواها، وأثابنا بفضله على تفضُّله.
Eğer âhirette hiçbir karşılık, ceza ve sevap olmasaydı bile; biz daha hak etmeden önce nimetlerini bize peşinen veren, kendisiyle O'nu tanıdığımız aklı bize lütfeden, bize duyuları, ilmi, marifeti ve sanatların inceliklerini bahşeden, gökleri menfaatleriyle birlikte hizmetimize sunup döndüren, eğer kendi yaratılışımız kendi elimizde olsaydı bile doğru yolunu bulamayacağımız bir düzenlemeyle bizi çekip çeviren ve kendi nefsimizi O'nun bizi gözettiği gibi gözetemeyeceğimiz halde bizi mahlukatın çoğundan üstün kılan, bizi kelamının emanetgâhı ve dininin karar yeri yapan, hiç hak etmediğimiz halde bizim için cenneti yaratan, sonra da cennetin kendileri için kazanılmış bir hak olması adına kullarının oraya ancak kendi amelleriyle girmelerine razı olan —nitekim Yüce Allah {جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ} “Yaptıklarına bir karşılık olarak” buyurmuştur—, bize cennetin yolunu gösteren, onun gölgesinin yönünü basiretimize açan, bize olan ihsanının ve lütfunun zirvesini Kendisi üzerindeki haklarımızdan bir hak ve Kendisi için bağlayıcı bir borç kılan, gücünü bize rızık olarak verdiği itaatlerimizden dolayı bize teşekkür eden ve kendi lütfu üzerine yine fazlıyla bize sevap veren Yaratıcıya şükretmek uğrunda ömürlerimizi tüketmemiz, bedenlerimizi yormamız, takatimizi zorlamamız, bütün imkânlarımızı harcamamız ve tüm gücümüzü sarf etmemiz üzerimize vacip olurdu.
هذا كرم لا تهتدي إليه العقول، ولا يمكن أن تُكيِّفَه الألباب. ومن عرف ربَّه ومقدار رضاه وسخطه هانت عنده اللذات الذاهبة والحطام الفاني، فكيف وقد أتى من وعيده ما تقشعرُّ لسماعه الأجساد، وتذوب له النفوس، وأورد علينا من عذابه ما لم يَنتهِ إليه أمل! فأين المذهب عن طاعة هذا المَلِك الكريم! وما الرغبة في لذة ذاهبة لا تذهب الندامة عنها، ولا تفنى التباعة منها، ولا يزول الخزي عن راكبها! وإلى كم هذا التمادي وقد أسمعنا المنادي، وكأن قد حدَا بنا الحادي إلى دار القرار، فإما إلى جنة وإما إلى نار! ألا إن التثبط في هذا المكان لهو الضلال المُبين. وفي ذلك أقول:
Bu, akılların erişemeyeceği ve zihinlerin mahiyetini kavrayamayacağı bir keremdir. Rabbini, O'nun rızasının ve gazabının büyüklüğünü tanıyan kimsenin gözünde geçici lezzetler ve fâni dünya metaı (hutâm) değersizleşir. Hal böyleyken, işitildiğinde bedenleri ürperten ve ruhları eriten tehditleri gelmiş, azabından hiçbir ümidin dayanabileceği sınır bırakmayan haberler bize ulaşmışken durum nasıl olur! Öyleyse bu Kerîm Melik'e itaatten kaçıp gidilecek yer neresidir! Kendisi geçip gittiği halde pişmanlığı geçmeyen, sorumluluğu ve vebali tükenmeyen, işleyenin üzerinden utancı ve rüsvaylığı silinmeyen geçici bir lezzete rağbet etmek de nedir! Münâdî sesini bize duyurmuşken ve kervancı (hâdî) bizi ebedî karar yurduna —ya cennete ya da cehenneme— doğru âdeta çoktan sevk etmişken, bu gaflette diretmek ne zamana kadar sürecek! Dikkat edin, böyle bir makamda ağırdan alıp oyalanmak, apaçık bir sapkınlığın ta kendisidir. Bu hususta şöyle diyorum:
أَقْصَرَ عَنْ لَهْوِهِ وَعَنْ طَرَبِه وَعَفَّ فِي حُبِّهِ وَفِي عُرَبِه
Eğlencesinden ve coşkusundan el çekti, Sevgisinde ve cilveleşmesinde iffete büründü.
فَلَيْسَ شُرْبُ المُدَامِ هِمَّتَهُ وَلَا اقْتِنَاصُ الظِّبَاءِ مِنْ أَرَبِه
Artık ne şarap içmek onun gayesidir, Ne de ceylanları avlamak onun arzusundandır.
قَدْ آنَ لِلْقَلْبِ أَنْ يُفِيقَ وَأَنْ يُزِيلَ مَا قَدْ عَلَاهُ مِنْ حُجبِه
Kalbin uyanıp kendine gelmesinin ve Üzerini örten perdeleri kaldırmasının vakti gelmiştir.
أَلْهَاهُ عَمَّا عَهِدْتُ يُعْجِبُه خِيفَةُ يَوْم تُبْلَى السَّرَائِرُ بِه
Eskiden hoşuna gittiğini bildiğim şeylerden onu alıkoydu, İçinde gizli sırların ortaya döküleceği günün korkusu.
يَا نَفْسُ جِدِّي وَشَمِّرِي وَدَعِي عَنْكِ اتِّبَاعَ الهَوَى عَلَى لَغَبِه
Ey nefis! Ciddiyetle çalış, kolları sıva ve bırak Yorgunluğuna ve zahmetine rağmen hevânın peşinden gitmeyi.
وَسَارِعِي فِي النَّجَاةِ وَاجْتَهِدِي سَاعِيَةً فِي الخَلَاصِ مِنْ كُرَبِه
Kurtuluşa koş ve gayret göster, O günün sıkıntılarından selâmete ermek için çabalayarak.
عَلِّيَ أَحْظَى بِالفَوْزِ فِيهِ وَأَنْ أَنْجُوَ مِنْ ضِيقِهِ وَمِنْ لَهَبِه
Umulur ki o günde kurtuluşa erer ve Onun darlığından ve alevinden necât bulurum.
يَا أَيُّهَا اللَّاعِبُ المُجد بِهِ الدَّ هْرُ أَمَا تَتَّقِي شَبَا نكبِه
Ey kendisiyle ciddiyetle uğraşıp duran feleğin karşısında oyun ve eğlenceye dalan! Onun felaketlerinin keskin ağzından hiç sakınmaz mısın?
كَفَاكَ مِنْ كُلِّ مَا وُعِظْتَ بِه مَا قَدْ أَرَاكَ الزَّمَانُ مِنْ عَجَبِه
Sana verilen bütün öğütler içinde sana yeter, Zamanın kendi şaşılacak hallerinden sana gösterdikleri.
دَعْ عَنْكَ دَارًا تَفْنَى غَضَارَتُهَا وَمَكْسبًا لَاعِبًا بِمُكْتَسبِه
Bırak bolluğu ve tazeliği yok olup gidecek bir yurdu, Ve kendisini kazananla oynayıp eğlenen bir kazancı.
لَمْ يَضْطَرِبْ فِي مَحَلِّهَا أَحَدٌ إِلَّا نَبَا حَدُّهَا بِمُضْطَربِه
Onun sahasında çabalayıp didinen hiç kimse yoktur ki, Çabaladığı yerde dünyanın keskin sırtı onu yüzüstü bırakmış olmasın.
مَنْ عَرَفَ الله حَقَّ مَعْرِفَةٍ لَوَى وَحَلَّ الفُؤَاد فِي رَهَبِه
Kim Allah'ı hakkıyla tanırsa, Yüz çevirir dünyadan ve gönlü O'nun korkusuna yerleşir.
مَا مُنْقضِي المُلْكِ مِثْل خِالِدِهِ وَلَا صَحِيحُ التُّقَى كَمُؤْتَشِبِه
Tükenip giden mülk, ebedî olan mülk gibi değildir; Halis takva da içine şüphe ve gösteriş karışmış olan gibi değildir.
وَلَا تَقِيُّ الوَرَى كَفَاسِقِهِمْ وَلَيْسَ صِدْقُ الكَلَامِ مِنْ كَذِبِه
İnsanların müttaki olanı fâsık olanları gibi değildir; Sözün doğrusu da yalanı gibi olmaz.
فَلَوْ أَمِنَّا مِنَ العِقَابِ وَلَمْ نَخْشَ مِنَ الله مُتَّقَى غَضَبِه
Eğer cezadan emin olsaydık ve Allah'ın sakınılması gereken gazabından çekinmeseydik,
وَلَمْ نَخَفْ نَارَهُ الَّتِي خُلِقَتْ لِكُلِّ جَانِي الكَلَامِ مُحْتَقبِه
Ve yaratılmış olan ateşinden korkmasaydık, Her kötü söz işleyip onun günahını sırtlanan kimse için;
لَكَانَ فَرْضًا لُزُومُ طَاعَتِهِ وَرَدُّ وَفْدِ الهَوَى عَلَى عَقِبِه
Yine de O'na itaate sarılmak farz olurdu, Ve hevâ kafilesini geldiği yere geri çevirmek,
وَصِحَّةُ الزُّهْدِ فِي البَقَاءِ وَأَنْ يَلْحَقَ تَفْنِيدُنَا بِمُرْتَقبِه
Dünyada kalma arzusuna karşı sahih bir zühd göstermek ve Kınamamızın, bunu bekleyip gözetene ulaşması gerekirdi.
فَقَدْ رَأَيْنَا فِعْلَ الزَّمَانِ بِأَهْـ ـلِهِ كَفِعْلِ الشُّوَاظِ فِي حَطَبِه
Zira gördük ki zamanın kendi ehline yaptığı, Yalın alevin kendi odununa yaptığı gibidir.
كَمْ مُتْعِبٍ فِي الإِلَهِ مُهْجَتهُ رَاحَتُهُ فِي الكَرِيهِ مِنْ تَعَبِه
Allah yolunda canını yoran nice kimse vardır ki, Onun rahatı, o hoşlanılmayan yorgunluğunun içindedir.
وَطَالِبٍ بِاجْتِهَادِهِ زَهْرَ الدُّ نْيَا عَدَاهُ المَنُونُ عَنْ طَلَبِه
Ve bütün gayretiyle dünya çiçeğini isteyen nice kimse vardır ki, Ölüm onu aradığı şeyden koparıp almıştır.
ومُدْرِكٍ مَا ابْتَغَاهُ ذِي جَدَل حَلَّ بِهِ مَا يَخَافُ مِنْ سَبَبِه
Arzuladığı şeye ulaşan nice mücadeleci kimse vardır ki, Korktuğu şey, tam da o ulaştığı sebep yüzünden başına gelmiştir.
وَبَاحِثٍ جَاهِدٍ لِبُغْيَتِهِ فَإِنَّمَا بَحْثُهُ عَلَى عَطَبِه
Arzusuna ulaşmak için didinip araştıran nice kimse vardır ki, Onun bu arayışı ancak kendi helâki üzerinedir.
بَيْنَا تَرَى المَرْءَ سَامِيًا مَلِكًا صَارَ إِلَى السُّفْلِ مِنْ ذُرَى رُتَبِه
Sen kişiyi yüce bir hükümdar olarak görürken bir de bakarsın ki, Mertebelerinin zirvesinden en aşağıya yuvarlanmıştır.
كَالزَّرْعِ لِلرجلِ فَوْقَهُ عَمَلٌ أَنْ يَنم حُسْن النُّمُوِّ فِي قَصَبِه
Tıpkı ekin gibidir; üzerinde biçicinin orağı işler, Sapında büyümenin güzelliği tam kemâle erdiği zaman.
كَمْ قَاطَعٍ نَفْسَهُ أَسًى وَشَجًا فِي إِثْرِ جِدٍّ يَجِدُّ فِي هَرَبِه
Keder ve tasa ile kendini parçalayan nice kimse vardır, Kendisinden hızla kaçıp giden bir talihin ve dünyalığın peşinde.
أَلَيْسَ فِي ذَاكَ زَاجِرٌ عَجبٌ يَزِيدُ ذَا اللُّبِّ فِي حُلَى أَدَبِه
Bunda şaşılacak bir caydırıcı ibret yok mudur, Akıl sahibinin edep süslerini artıran?
فَكَيْفَ وَالنَّارُ لِلْمُسِيءِ إِذَا عَاجَ عَنِ المُسْتَقِيمِ مِنْ عَقِبِه
Durum böyleyken, bir de kötülük eden için cehennem ateşi varken nasıl olur; Dosdoğru yoldan ökçesi üzerinde geri dönüp saptığında,
وَيَوْمَ عَرْضِ الحِسَابِ يَفْضَحُهُ الله وَيُبْدِي الخَفِيَّ مِنْ رِيبِه
Ve hesapların arz edileceği gün Allah onu rüsvay ettiğinde, Ve onun kuşkulu işlerinden gizli kalanları ortaya çıkardığında!
مَنْ قَدْ حَبَاهُ الإِلَهُ رَحْمَتَه مَوْصُولَةً بِالمَزِيدِ منْ نَشَبِه
O kimse ki, İlah kendisine rahmetini bahşetmiş, Bunu artan mal ve mülküyle birbirine eklemiştir;
فَصَارَ مِنْ جَهْلِهِ يُصَرِّفُهَا فِيمَا نَهَى الله عَنْهُ فِي كُتُبِه
Fakat o, cehaletinden dolayı bunları harcamaya başlamıştır, Allah'ın kitaplarında yasakladığı şeylere.
أَلَيْسَ هَذَا أَحْرَى العِبَادِ غَدًا بِالوَقْعِ فِي وَيْلِهِ وَفِي حَرَبِه؟
Yarın kullar arasında en layık olan bu kimse değil midir, Kendi yıkımına ve helâkine düşmeye?
شُكْرًا لِرَبٍّ لَطِيفُ قُدْرَتِه فِينَا كَحَبْلِ الوَرِيدِ فِي كَثَبِه
Şükürler olsun o Rabbe ki, kudretinin inceliği İçimizde, yakınlığı bakımından şah damarı gibidir.
رَازِقِ أَهْل الزَّمَانِ أَجْمَعِهِمْ مَنْ كَانَ مِنْ عُجْمِهِ وَمِنْ عَرَبِه
Zaman ehlinin tamamını rızıklandırandır, Onların Acem'inden ve Arap'ından kim varsa.
وَالحَمْدُ لله فِي تَفَضُّلِهِ وَقِمْعِهِ لِلزَّمَانِ فِي نُوبِه
Hamd, lütfu ve ihsanı içinde Allah'a mahsustur, Ve musibetleri içinde zamanı dizginleyip zapt etmesi hususunda.
أَخْدَمَنَا الأَرْضَ وَالسَّمَاءَ وَمَنْ فِي الجَوِّ مِنْ مَائِهِ وَمِنْ شُهُبِه
Yeri, göğü ve boşlukta bulunanları bizim hizmetimize verdi, Onun suyundan ve yıldızlarından olan şeyleri.
فَاسْمَعْ وَدَعْ مَنْ عَصَاهُ نَاحِيَةً لَا يَحْملُ الحِمْلَ غَيْرُ مُحْتَطبِه
Öyleyse dinle ve O'na isyan edeni bir kenara bırak; Odun yükünü, onu toplayıp sırtlanandan başkası taşımaz.
وأقول أيضًا:
Yine şöyle diyorum:
أَعَارَتْكَ دُنْيَا مُسْتَرَدٌّ مُعَارُهَا غَضَارَةَ عَيْشٍ سَوْفَ يَذْوِي اخْضِرَارُهَا
Ödünç verdiği şeyi geri alacak olan bir dünya sana ödünç verdi, Yeşilliği yakında solup gidecek olan taze ve bolluk içinde bir hayatı.
وَهَلْ يَتَمَنَّى المُحْكمُ الرَّأْي عِيشَةً وَقَدْ حَانَ مِنْ دُهم المَنَايَا مَزَارُهَا
Sağlam görüşlü kimse hiç böyle bir yaşayışı temenni eder mi, Kapkara ölümlerin ziyaret vakti yaklaşmışken?
وَكَيْفَ تَلذُّ العَيْنُ هَجْعَة سَاعَةٍ وَقَدْ طَالَ فِيمَا عَايَنَتْهُ اعْتِبَارُهَا
Göz, bir saatlik uykudan nasıl lezzet alır, Bizzat gördüğü şeylerden ibret alışı bu kadar uzamışken?
وَكَيْفَ تَقَرُّ النَّفْسُ فِي دَارِ نُقْلَةٍ قَدِ اسْتَيْقَنَتْ أَنْ لَيْسَ فِيهَا قَرَارُهَا
Nefis bir göç yurdunda nasıl huzur bulup yerleşir, Orada kalıcı olmadığını kesin olarak anlamışken?
وَأَنَّى لَهَا فِي الأَرْضِ خَاطِرُ فِكْرَةٍ وَلَمْ تَدْرِ بَعْدَ المَوْتِ أَيْنَ مَحَارُهَا
Yeryüzünde onun aklına dünyevî bir düşünce nasıl gelebilir, Ölümden sonra dönüp varacağı yerin neresi olduğunu bilmezken?
أَلَيْسَ لَهَا فِي السَّعْيِ لِلْفَوْزِ شَاغِلٌ أَمَا فِي تَوَقِّيهَا العَذَابَ ازْدِجَارُهَا
Kurtuluş için çabalarken onu meşgul edecek bir dert yok mudur? Azaptan korunma çabasında kendisini vazgeçirecek bir uyarı yok mudur?
فَخَابَتْ نُفُوسٌ قَادَهَا لَهْوُ سَاعَةٍ إِلَى حَرِّ نَارٍ لَيْسَ يُطْفَى أُوَارُهَا
Bir saatlik eğlencenin peşine takıp sürüklediği nefisler hüsrana uğramıştır, Yalımı hiç sönmeyen bir ateşin sıcağına doğru.
لَهَا سَائِقٌ حَادٍ حَثِيثٌ مُبَادِرٌ إِلَى غَيْرِ مَا أَضْحَى إِلَيْهِ مَدَارُهَا
O nefislerin, hızla ve aceleyle sürükleyen bir sürücüsü vardır; Yörüngesinin dönüp durduğu yerden bambaşka bir yöne doğru.
تُرَادُ لِأَمْرٍ وَهْيَ تَطْلُبُ غَيْرَهُ وَتَقْصِدُ وَجْهًا فِي سِوَاهُ سِفَارُهَا
Ondan bir iş istenir, o ise başkasını talep eder; Yolculuğu başka bir yöne olduğu hâlde o başka bir tarafa yönelir.
أَمُسْرِعَة فِيمَا يَسُوءُ قِيَامُهَا وَقَدْ أَيْقَنَتْ أَنَّ العَذَابَ قُصَارُهَا
Yapılması kendisine kötülük getirecek şeylere mi koşuşturuyor, Son varacağı yerin azap olduğunu kesin olarak bildiği hâlde?
تُعَطِّلُ مَفْرُوضًا وَتُعْنَى بِفَضْلَةٍ لَقَدْ شَفَّهَا طُغْيَانُهَا وَاغْتِرَارُهَا
Farz kılınanı ihmal eder de fazladan olanla uğraşır; Azgınlığı ve aldanmışlığı onu tüketip zayıflatmıştır.
إِلَى مَا لَهَا مِنْهُ البَلَاءُ سُكُونُهَا وَعَمَّا لَهَا مِنْهُ النَّجَاحُ نِفَارُهَا
Huzur bulup sükûnet aradığı şey, kendisine belâ getirecek olandır; Ürküp kaçtığı şey ise kurtuluşunun kendisinde bulunduğu şeydir.
وَتُعْرِضُ عَنْ رَبٍّ دَعَاهَا لِرُشْدِهَا وَتَتْبَعُ دُنْيَا جَدَّ عَنْهَا فِرَارُهَا
Kendisini doğru yola çağıran Rabbinden yüz çevirir, Ve kendisinden hızla kaçıp giden bir dünyanın peşine düşer.
فَيَا أَيُّهَا المَغْرُورُ بَادِرْ بِرَجْعَةٍ فَلله دَارٌ لَيْسَ تَخْمدُ نَارُهَا
Ey aldanmış kişi, dönmekte acele et! Zira Allah'ın, ateşi hiç sönmeyen bir yurdu vardır.
وَلَا تَتَخَيَّرْ فَانِيًا دُونَ خَالِدٍ دَلِيلٌ عَلَى مَحْضِ العُقُولِ اخْتِيَارُهَا
Ebedî olanı bırakıp da fâni olanı seçme; Onu seçmek, akılların katıksız ve saf olduğunun delilidir.
أَتَعْلَمُ أَنَّ الحَقَّ فِيمَا تَرَكْتَهُ وَتَسْلكُ سُبلًا لَيْسَ يَخْفَى عَوَارُهَا
Hakkın, terk ettiğin şeyde olduğunu biliyor musun, Ve kusuru gizli olmayan yollara mı giriyorsun?
وَتَتْرُكُ بَيْضَاءَ المَنَاهِجِ ضلَّةً لِبَهْمَاءَ يُؤْذَي الرِّجْلَ فِيهَا عَثَارُهَا
Sapıklığa düşerek apaçık ve aydınlık yolları bırakıyorsun, İçinde sürçmenin ayağı incittiği ıssız ve karanlık çöller uğruna.
تُسَرُّ بِلَهْوٍ مُعْقِبٍ بِنَدَامَةٍ إِذَا مَا انْقَضَى لَا يَنْقَضِي مُسْتَثَارُهَا
Sonu pişmanlık getiren bir eğlenceyle seviniyorsun; O eğlence bitip geçtiğinde, kopardığı fırtına ve acı hiç bitmez.
وَتُفْنَى اللَّيَالِي وَالمَسَرَّاتُ كُلُّهَا وَتَبْقَى تِبَاعَاتُ الذُّنُوبِ وَعَارُهَا
Geceler ve bütün sevinçler tükenip gider; Günahların vebali ve utancı ise kalır.
فَهَلْ أَنْتَ يَا مَغْبُونُ مُسْتَيْقِظٌ فَقَدْ تَبَيَّنَ مِنْ سَرِّ الخُطُوبِ اسْتِتَارُهَا
Ey aldanıp ziyana uğrayan, artık uyanacak mısın? Zira Felaketlerin sırrından gizli kalanlar apaçık ortaya çıkmıştır.
فَعَجِّلْ إِلَى رِضْوَانِ رَبِّكَ وَاجْتَنِبْ نَوَاهِيَهِ إِذْ قَدْ تَجَلَّى مَنَارُهَا
Öyleyse Rabbinin rızasına koş ve kaçın O'nun yasaklarından; çünkü yolunun işaretleri iyice belirmiştir.
يَجِدُّ مُرُورُ الدَّهْرِ عَنْكِ بِلَاعِبٍ وَتُغْرَى بِدُنْيَا سَاءَ فِيكَ سِرَارُهَا
Zamanın akışı, oyun ve eğlenceye dalmış olan seni ciddiyetle götürüyor; Sen ise sana karşı gizli niyeti kötü olan bir dünyaya tutuluyorsun.
فَكَمْ أُمَّةٍ قَدْ غَرَّهَا الدَّهْرُ قَبْلَنَا وَهَاتِيكَ مِنْهَا مُقْفِرَات دِيَارُهَا
Bizden önce nice ümmetleri zaman aldatmıştır; İşte şunlar, onların ıssız kalmış yurtlarıdır.
تَذَكَّرْ عَلَى مَا قَدْ مَضَى وَاعْتَبِرْ بِهِ فَإِنَّ المُذَكِّي لِلْعُقُولِ اعْتِبَارُهَا
Geçip gidenleri hatırla ve onlardan ibret al; Çünkü akılları parlatıp keskinleştiren şey, ibret almalarıdır.
تَحَامَى ذرَاهَا كُل بَاغٍ وَطَالِبٍ وَكَانَ ضَمَانًا فِي الأَعَادِي انْتِصَارُهَا
Her zorba ve her talepkâr onların zirvelerine yaklaşmaktan çekinirdi; Düşmanlara karşı zafer kazanmaları ise kesin bir güvence altındaydı.
تَوَافَتْ بِبَطْنِ الأَرْضِ وَانْشَتَّ شَمْلُهَا وَعَادَ إِلَى ذِي ملْكِهِ مُسْتَعَارُهَا
Hepsi yerin karnında bir araya geldi ve birlikleri dağıldı; Ödünç aldıkları şeyler de mülkün gerçek sahibine geri döndü.
وَكَمْ رَاقِدٍ فِي غَفْلَةٍ عَنْ مَنِيَّةٍ مُشَمِّرَةٍ فِي القَصْدِ وَهْوَ شِعَارُهَا
Ölümden gaflet içinde uyuyan nice kimse vardır ki, Ölüm, şiarı olduğu üzere, onu hedef alıp kollarını sıvamıştır.
وَمَظْلَمَةٍ قَدْ نَالَهَا مُتَسَلِّطٌ مُدِلٍّ بَأَيْدٍ عِنْدَ ذِي العَرْشِ ثَارُهَا
Nice zulüm vardır ki, zorbanın biri onu işlemiştir, Gücüne güvenip böbürlenerek; oysa onun öcü Arş'ın sahibinin katındadır.
أَرَاكَ إِذَا حَاوَلْتَ دُنْيَاكَ سَاعِيًا عَلَى أَنَّهَا بَادٍ إِلَيْكَ ازْوِرَارُهَا
Dünyanı elde etmek istediğinde seni gayretle koşarken görüyorum, Oysa onun senden yüz çevirip yan çizdiği apaçık ortadadır.
وَفِي طَاعَةِ الرَّحْمَنِ يُقْعِدُكَ الوَنَى وَتُبْدِي أَنَاةً لَا يَصِحُّ اعْتِذَارُهَا
Rahmân'a itaat hususunda ise gevşeklik seni olduğu yere mıhlıyor, Ve mazereti geçerli olmayan bir ağırdan alış sergiliyorsun.
تُحَاذِر إِخْوَانًا سَتَفْنَى وَتَنْقَضِي وَتَنْسَى الَّتِي فَرْضٌ عَلَيْكَ حِذَارُهَا
Yok olup tükenecek dostlardan çekiniyorsun da, Kendinden sakınman senin üzerine farz olanı unutuyorsun.
كَأَنِّي أَرَى مِنْكَ التَّبَرُّمَ ظَاهِرًا مُبِينًا إِذَا الأَقْدَارُ حَلَّ اضْطِرَارُهَا
Sanki sendeki bıkkınlığı ve pişmanlığı açıkça görür gibiyim, Kaderlerin çaresiz zorunluluğu gelip çattığı zaman.
هُنَاكَ يَقُولُ المَرْءُ مَنْ لِي بِأَعْصُرٍ مَضَتْ كَانَ مِلْكًا فِي يَدَيَّ خَيَارُهَا
İşte orada kişi der ki: Geçip giden o çağları bana kim geri getirebilir; Ki onlarda seçme hakkı benim elimde bir mülk idi!
تَنَبَّهْ لِيَوْمٍ قَدْ أَظَلَّكَ وِرْدُهُ عَصِيبٍ يُوَافِي النَّفْسَ فِيهِ احْتِضَارُهَا
Gelişi gölgesini senin üzerine düşürmüş olan o güne karşı uyanık ol; Can çekişmenin nefse gelip çatacağı o çetin güne.
تَبَرَّأَ فِيهِ مِنْكَ كُلُّ مُخَالِطٍ وَإنَّ مِنَ الآمَالِ فِيهِ انْهِيَارهَا
O günde, düşüp kalktığın herkes senden uzaklaşıp yüz çevirir, Ve bütün emeller o günde yıkılıp gider.
فَأُوْدِعتَ فِي ظَلْمَاءَ ضَنْكٌ مَقَرُّهَا يَلُوحُ عَلَيْهَا لِلْعُيُونِ اغْبِرَارُهَا
Derken, yeri daracık olan karanlık bir çukura bırakılırsın; Üzerindeki toz toprak bakan gözler için seçilip görünür.
تنادي فَلَا تَدْرِي المُنَاديَ مُفْرَدًا وَقَدْ حُطَّ عَنْ وَجْهِ الحَيَاةِ خِمَارُهَا
Seslenirsin, fakat yapayalnızken sana sesleneni bilmezsin; Artık hayatın yüzünden peçesi indirilmiştir.
تُنَادي إِلَى يَوْمٍ شَدِيدٍ مُفَزِّعٍ وَسَاعَة حَشْرٍ لَيْسَ يَخْفَى اشْتِهَارُهَا
Çetin ve dehşet verici bir güne çağrılırsın, Ve şöhreti hiç kimseye gizli kalmayan bir haşir saatine.
إِذَا حُشِرَتْ فِيهِ الوُحُوشُ وَجُمِّعَتْ صَحَائِفُنَا وَانْثَالَ فِينَا انْتِشَارُهَا
O günde vahşi hayvanlar toplanıp bir araya getirildiğinde Ve amel defterlerimiz toplanıp aramızda sağanak gibi saçılıp yayıldığında;
وَزُيِّنَتِ الجَنَّاتُ فِيهِ وَأُزْلِفَتْ وَأُذْكِيَ مِنْ نَارِ الجَحِيمِ اسْتِعَارُهَا
O günde cennetler süslenip yaklaştırıldığında Ve cehennem ateşinin alevi harlandığında;
وَكُوِّرَتِ الشَّمْسُ المُنِيرَةُ بِالضُّحَى وَأَسْرَعَ مَنْ زُهْرِ النُّجُومِ انْكِدَارُهَا
Kuşluk vaktinin parlak güneşi dürülüp karardığında Ve parlak yıldızların kararıp dökülmesi hızlandığında;
لَقَدْ جَلَّ أَمْرٌ كَانَ مِنْهُ انْتِظَامُهَا وَقَدْ حَلَّ أَمْرٌ كَانَ مِنْهُ انْتِثَارُهَا
Onların düzen içinde durmasını sağlayan buyruk ne yüceydi! Ve onların dağılıp saçılmasına sebep olan buyruk artık gelip çatmıştır.
وَسُيِّرَتِ الأَجْبَالُ وَالأَرْضُ بُدِّلَتْ وَقَدْ عُطِّلَتْ مِنْ مَالِكِيهَا عِشَارُهَا
Dağlar yürütüldüğünde ve yeryüzü değiştirildiğinde, Ve doğurması yakın develer sahipleri tarafından başıboş bırakıldığında;
فَإِمَّا لِدَارٍ لَيْسَ يَفْنَى نَعِيمُهَا وَإِمَّا لِدَارٍ لَا يُفَكُّ إِسَارُهَا
Artık ya nimeti hiç tükenmeyen bir yurda, Ya da esaret bağı hiç çözülmeyen bir yurda gidilecektir.
بِحَضْرَةِ جَبَّارٍ رَفِيقٍ مُعَاقبٍ فَتُحْصى المَعَاصِي كبْرُهَا وَصِغَارُهَا
Hem rıfk ile muamele eden hem de cezalandıran Cebbâr'ın huzurunda; Orada günahların büyüğü de küçüğü de tek tek sayılır.