فَهَذَا تَوَاصِي الْأُمَمِ بِأَصْلِ الْإِيمَانِ وَعُمُومِ الشَّرِيعَةِ، وَكَذَلِكَ بِالْعِبَادَةِ مِنْ صَلَاةٍ وَزَكَاةٍ، كَمَا فِي قَوْلِهِ تَعَالَى عَنْ نَبِيِّ اللَّهِ عِيسَى ﵇: وَأَوْصَانِي بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ مَا دُمْتُ حَيًّا وَبَرًّا بِوَالِدَتِي [١٩ \ ٣١ - ٣٢] .
İşte bu, ümmetlerin imanın aslı ve şeriatın geneli hususunda, aynı şekilde Allah'ın peygamberi İsa aleyhisselâm'dan naklen Yüce Allah'ın şu buyruğunda olduğu gibi namaz ve zekât gibi ibadetler konusunda birbirlerine tavsiyeleridir: “O, hayatta kaldığım müddetçe bana namazı ve zekâtı emretti. Ve [beni] anneme saygılı kıldı.” [19/31-32].
وَكَذَلِكَ الْحَالَةُ الِاجْتِمَاعِيَّةُ مَاثِلَةٌ فِي الْوَصِيَّةِ بِالْوَالِدَيْنِ وَالْأَوْلَادِ، لِتَرَابُطِ الْأُسْرَةِ، فَفِي الْوَالِدَيْنِ قَوْلُهُ تَعَالَى: وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْنًا عَلَى وَهْنٍ وَفِصَالُهُ فِي عَامَيْنِ أَنِ اشْكُرْ لِي وَلِوَالِدَيْكَ إِلَيَّ الْمَصِيرُ وَإِنْ جَاهَدَاكَ عَلى أَنْ تُشْرِكَ بِي مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلَا تُطِعْهُمَا وَصَاحِبْهُمَا فِي الدُّنْيَا مَعْرُوفًا [٣١ \ ١٤ - ١٥] .
Aynı şekilde ailenin birbirine bağlanması için anne-babaya ve çocuklara yönelik vasiyetlerde sosyal durum da somutlaşmaktadır. Anne-baba hakkında Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: “Biz insana, ana-babasına [iyi davranmasını] tavsiye ettik. Anası onu güçsüzlük üstüne güçsüzlükle taşıdı. Sütten kesilmesi de iki yıl içindedir. 'Bana ve ana-babana şükret; dönüş ancak banadır. Eğer hakkında bilgin olmayan bir şeyi bana ortak koşman için seninle mücadele ederlerse, onlara itaat etme; fakat dünyada onlarla iyi geçin' [diye emrettik].” [31/14-15].
وَفِي الْأَبْنَاءِ قَالَ: يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلَادِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ [٤ \ ١١] .
Çocuklar hakkında ise şöyle buyurmuştur: “Allah size, çocuklarınız hakkında, erkeğe iki kadının payı kadarını tavsiye eder.” [4/11].
وَفِي الْحُقُوقِ الْعَامَّةِ أَوَامِرٌ وَنَوَاهِي، عِبَادَاتٌ وَمُعَامَلَاتٌ، جَاءَتْ آيَاتُ الْوَصَايَا الْعَشْرِ الَّتِي قَالَ عَنْهَا ابْنُ مَسْعُودٍ ﵁: " مَنْ أَرَادَ أَنْ يَنْظُرَ إِلَى وَصِيَّةِ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ الَّتِي عَلَيْهَا خَاتَمَهُ فَلْيَقْرَأْ: قُلْ تَعَالَوْا أَتْلُ مَا حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ أَلَّا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ مِنْ إِمْلَاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُكُمْ وَإِيَّاهُمْ وَلَا تَقْرَبُوا الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَلَا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ وَلَا تَقْرَبُوا مَالَ الْيَتِيمِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ لَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا وَإِذَا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى وَبِعَهْدِ اللَّهِ أَوْفُوا ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ وَأَنَّ هَذَا صِرَاطِي مُسْتَقِيمًا فَاتَّبِعُوهُ وَلَا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ [٦ \ ١٥١ - ١٥٣] .
Genel haklarda, emirler ve yasaklarda, ibadetler ve muamelelerde; İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'ın hakkında şöyle dediği on vasiyet ayeti gelmiştir: “Kim Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in üzerinde mührü bulunan vasiyetine bakmak isterse şu [ayetleri] okusun: 'De ki: Gelin, Rabbinizin size neleri haram kıldığını okuyayım: O'na hiçbir şeyi ortak koşmayın, ana-babaya iyilik edin, fakirlik korkusuyla çocuklarınızı öldürmeyin; sizi de onları da biz rızıklandırıyoruz. Kötülüklerin açığına da gizlisine de yaklaşmayın ve hak bir sebep olmadıkça Allah'ın haram kıldığı canı öldürmeyin. İşte aklınızı kullanasınız diye Allah size bunları emretti. Rüşdüne erinceye kadar yetimin malına ancak en güzel şekilde yaklaşın. Ölçüyü ve tartıyı adaletle tam yapın; biz hiç kimseye gücünün yettiğinden fazlasını yüklemeyiz. Söylediğiniz zaman, akraba bile olsa adil olun ve Allah'a verdiğiniz sözü tutun. İşte düşünüp tutasınız diye Allah size bunları emretti. Şüphesiz bu, benim dosdoğru yolumdur, ona uyun; başka yollara uymayın ki sizi O'nun yolundan ayırmasın. İşte sakınasınız diye Allah size bunları emretti.' [6/151-153]”
تِلْكَ الْوَصَايَا الْجَامِعَةُ أَبْوَابَ الْخَيْرِ الْمُوَصِّدَةُ أَبْوَابَ الشَّرِّ وَالْمُذَيَّلَةُ بِهَذَا التَّبْيِينِ وَالتَّعْرِيفِ " وَأَنَّ هَذَا صِرَاطِي مُسْتَقِيمًا فَاتَّبِعُوهُ وَلَا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ ".
Bu vasiyetler; hayır kapılarını toplayan, şer kapılarını kapatan ve şu açıklama ve tarif ile nihayete erdirilen vasiyetlerdir: “Şüphesiz bu, benim dosdoğru yolumdur, ona uyun; başka yollara uymayın.”
وَلَوْ أَرَدْنَا أَنْ نَرْبِطَ بَيْنَ هَذَا وَبَيْنَ التَّوَاصِي بِالْحَقِّ وَبَيْنَهُمَا وَبَيْنَ فَاتِحَةِ الْكِتَابِ، لَكَانَتِ النَّتِيجَةُ كَالْآتِي فِي قَوْلِهِ: وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ، إِحَالَةً عَلَى تِلْكَ الْوَصَايَا، وَهِيَ شَامِلَةٌ جَامِعَةٌ وَمُعَنْوَنٌ لَهَا بِأَنَّهَا صِرَاطُ اللَّهِ الْمُسْتَقِيمُ.
Eğer bununla hakkı tavsiye etme arasında ve her ikisi ile Fâtiha Suresi arasında bir bağ kurmak isteseydik, sonuç şöyle olurdu: O'nun “ve hakkı tavsiye ettiler” buyruğunda, bu vasiyetlere bir atıf vardır; bunlar kapsamlı, kuşatıcı ve Allah'ın dosdoğru yolu olarak isimlendirilmiş hususlardır.
فَكَأَنَّ قَوْلَهُ: وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ، مُسَاوِيًا لِقَوْلِهِ: وَتَوَاصَوْا بِالصِّرَاطِ الْمُسْتَقِيمِ. وَاسْتَقِيمُوا عَلَيْهِ.
Sanki O'nun “ve hakkı tavsiye ettiler” buyruğu, “ve dosdoğru yolu tavsiye ettiler ve onun üzerinde dosdoğru oldular” sözüne denk gibidir.
ثُمَّ فِي سُورَةِ الْفَاتِحَةِ: اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ [١ \ ٦] ، وَهَذَا صِرَاطُ اللَّهِ الْمُسْتَقِيمُ فَاتَّبِعُوهُ.
Sonra Fâtiha Suresi'nde: “Bizi dosdoğru yola ilet” [1/6] buyrulmuştur; bu da “İşte bu, Allah'ın dosdoğru yoludur, ona uyun” demektir.
فَكَانَتْ سُورَةُ الْعَصْرِ مُشْتَمِلَةً عَلَى التَّوَاصِي بِالِاسْتِقَامَةِ عَلَى صِرَاطِ اللَّهِ الْمُسْتَقِيمِ وَاتِّبَاعِهِ، وَيَأْتِي عَقِبَهَا قَوْلُهُ: وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ [١٠٣ \ ٣] ، بِمَثَابَةِ التَّثْبِيتِ عَلَى هَذَا الصِّرَاطِ الْمُسْتَقِيمِ إِذِ الصَّبْرُ لَازِمٌ عَلَى عَمَلِ الطَّاعَاتِ، كَمَا هُوَ لَازِمٌ لِتَرْكِ الْمُنْكَرَاتِ.
Böylece Asr Suresi, Allah'ın dosdoğru yolu üzerinde istikamet üzere olmayı ve ona uymayı tavsiye etmeyi içermiş oldu. Hemen ardından gelen “ve sabrı tavsiye ettiler” [103/3] buyruğu ise, bu dosdoğru yol üzerinde sebat etme mesabesindedir; zira kötülükleri terk etmek için sabır gerekli olduğu gibi, taatleri yerine getirmek için de sabır gereklidir.
وَتِلْكَ الْوَصَايَا الْعَشْرُ جَمَعَتْ أَمْرًا وَنَهْيًا فِعْلًا وَتَرْكًا، وَكَذَلِكَ فِيهِ الْإِشَارَةُ إِلَى مَا يَقُولُهُ دُعَاةُ الْإِسْلَامِ مِنْ أَنَّ الْعَمَلَ الصَّالِحَ وَالدَّعْوَةَ إِلَى الْحَقِّ وَالتَّوَاصِي بِهِ، فِيهِ الْأَمْرُ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْيِ عَنِ الْمُنْكَرِ، وَغَالِبًا مَنْ يَقُومُ بِهِ يَتَعَرَّضُ لِأَذَى النَّاسِ، فَلَزِمَهُمُ التَّوَاصِي بِالصَّبْرِ، كَمَا قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ يُوصِيهِ وَجَامِعًا فِي وَصِيَّتِهِ وَصِيَّةَ سُورَةِ الْعَصْرِ إِذْ قَالَ: يَابُنَيَّ أَقِمِ الصَّلَاةَ وَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَانْهَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَاصْبِرْ عَلَى مَا أَصَابَكَ إِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ [٣١ \ ١٧] .
Bu on vasiyet; emri ve nehyi, yapmayı ve terk etmeyi bir araya getirmiştir. Aynı şekilde bunda, İslam davetçilerinin söylediği; salih amelde, hakka davette ve hakkı tavsiye etmede iyiliği emredip kötülükten sakındırma bulunduğu, bunu yerine getiren kimsenin de çoğunlukla insanların eziyetine maruz kalacağı ve bu yüzden onlara sabrı tavsiye etmenin gerekli olduğu hususuna da işaret vardır. Nitekim Lokmân oğluna vasiyette bulunurken ve vasiyetinde Asr Suresi'nin vasiyetini toplayarak şöyle demiştir: “Yavrucuğum! Namazı dosdoğru kıl, iyiliği emret, kötülükten vazgeçirmeye çalış ve başına gelenlere sabret. Şüphesiz bunlar, azmedilmeye değer işlerdendir.” [31/17].
وَتَقَدَّمَ لِلشَّيْخِ رَحْمَةُ اللَّهِ تَعَالَى عَلَيْنَا وَعَلَيْهِ بَيَانُ قَوَاعِدِ الْأَمْرِ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْيِ عَنِ الْمُنْكَرِ بِالتَّفْصِيلِ عِنْدَ قَوْلِهِ تَعَالَى: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لَا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ [٥ \ ١٠٥] ، فِي سُورَةِ الْمَائِدَةِ.
Şeyh'in —Allah Teâlâ'nın rahmeti bizim ve onun üzerine olsun— Mâide Suresi'ndeki Yüce Allah'ın: “Ey iman edenler! Siz kendinize bakın. Siz doğru yolda olursanız, sapan kimse size zarar veremez.” [5/105] buyruğunun tefsirinde iyiliği emretme ve kötülükten sakındırma kaidelerini ayrıntılı olarak açıklaması daha önce geçmişti.
فَصَارَتْ هَذِهِ السُّورَةُ بِحَقٍّ جَامِعَةً لِأُصُولِ الرِّسَالَةِ.
Böylece bu sure, hakikaten risaletin esaslarını toplayıcı bir sure olmuştur.
كَمَا رُوِيَ عَنِ الشَّافِعِيِّ ﵀ أَنَّهُ قَالَ: لَوْ تَأَمَّلَ النَّاسُ هَذِهِ السُّورَةَ لَكَفَتْهُمْ.
Nitekim Şâfiî rahimehullâh'tan şöyle dediği rivayet edilmiştir: “İnsanlar bu sureyi [hakkıyla] düşunselerdi, onlara yeterdi.”
قَوْلُهُ: وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ، جَاءَ الْحَثُّ عَلَى التَّوَاصِي بِالرَّحْمَةِ أَيْضًا مَعَ الصَّبْرِ، فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: ثُمَّ كَانَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ وَتَوَاصَوْا بِالْمَرْحَمَةِ [٩٠ \ ١٧] .
O'nun: “Ve hakkı tavsiye ettiler” buyruğunun yanı sıra, Yüce Allah'ın şu buyruğunda sabırla birlikte merhameti tavsiye etmeye de teşvik gelmiştir: “Sonra iman edenlerden, birbirlerine sabrı tavsiye edenlerden ve merhameti tavsiye edenlerden olmaktır.” [90/17].
وَبِهَذِهِ الْوَصَايَا الثَّلَاثِ: بِالتَّوَاصِي بِالْحَقِّ، وَالتَّوَاصِي بِالصَّبْرِ وَالتَّوَاصِي بِالْمَرْحَمَةِ، تَكْتَمِلُ مُقَوِّمَاتُ الْمُجْتَمَعِ الْمُتَكَامِلِ قِوَامُهُ الْفَضَائِلُ الْمُثْلَى، وَالْقِيَمُ الْفُضْلَى.
İşte bu üç vasiyetle —hakkı tavsiye etmek, sabrı tavsiye etmek ve merhameti tavsiye etmekle— temeli en üstün erdemler ve en yüce değerler olan eksiksiz bir toplumun unsurları tamamlanır.
لِأَنَّ بِالتَّوَاصِي بِالْحَقِّ إِقَامَةَ الْحَقِّ، وَالِاسْتِقَامَةَ عَلَى الطَّرِيقِ الْمُسْتَقِيمِ.
Çünkü hakkı tavsiye etmekle hakkın ikamesi ve dosdoğru yol üzerinde istikamet gerçekleşir.
وَبِالتَّوَاصِي بِالصَّبْرِ، يَسْتَطِيعُونَ مُوَاصَلَةَ سَيْرِهِمْ عَلَى هَذَا الصِّرَاطِ، وَيَتَخَطَّوْنَ كُلَّ عَقَبَاتٍ تُوَاجِهُهُمْ.
Sabrı tavsiye etmekle, bu yol üzerindeki yürüyüşlerini sürdürebilirler ve karşılaştıkları bütün engelleri aşarlar.
وَبِالتَّوَاصِي بِالْمَرْحَمَةِ: يَكُونُونَ مُرْتَبِطِينَ كَالْجَسَدِ الْوَاحِدِ، وَتِلْكَ أُعْطِيَاتٌ لَمْ يُعْطِهَا إِلَّا الْقُرْآنُ وَأَعْطَاهَا فِي هَذِهِ السُّورَةِ الْمُوجَزَةِ. وَبِاللَّهِ التَّوْفِيقُ.
Merhameti tavsiye etmekle ise tek bir beden gibi birbirlerine bağlanırlar. Bunlar ancak Kur'an'ın verdiği ve bu özlü surede sunduğu bağışlardır. Muvaffakiyet Allah'tandır.
تَنْبِيهٌ
Uyarı
قَالَ الْفَخْرُ الرَّازِيُّ: إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى لَمَّا أَخْبَرَ عَنْ هَؤُلَاءِ بِالنَّجَاةِ مِنَ الْخُسْرَانِ، وَفَوْزِهِمْ بِالْعَمَلِ الصَّالِحِ وَالْإِيمَانِ، أَخْبَرَ عَنْهُمْ أَنَّهُمْ لَمْ يَكْتَفُوا بِمَا يَتَعَلَّقُ بِهِمْ أَنْفُسِهِمْ بَلْ تَعَدَّوْا إِلَى غَيْرِهِمْ، فَدَعَوْهُمْ إِلَى مَا فَازُوا بِهِ عَلَى حَدِّ قَوْلِهِ ﷺ: «حِبَّ لِأَخِيكَ مَا تُحِبُّ لِنَفْسِكَ» اهـ. مُلَخَّصًا.
Fahr er-Râzî şöyle demiştir: Yüce Allah bunların hüsrandan kurtulduklarını, salih amel ve imanla zafere ulaştıklarını haber verince, onların yalnızca kendi nefisleriyle ilgili olanla yetinmeyip başkalarına da yöneldiklerini ve Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in: “Kendin için sevip istediğini kardeşin için de sevip iste” sözü doğrultusunda, onları da kazandıkları bu zafere davet ettiklerini haber vermiştir. Özetle sona erdi.
وَيَشْهَدُ لِهَذَا قَوْلُهُ تَعَالَى: إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلَائِكَةُ إِلَى قَوْلِهِ وَمَنْ أَحْسَنُ قَوْلًا مِمَّنْ دَعَا إِلَى اللَّهِ وَعَمِلَ صَالِحًا وَقَالَ إِنَّنِي مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ وَمَا يُلَقَّاهَا إِلَّا الَّذِينَ صَبَرُوا وَمَا يُلَقَّاهَا إِلَّا ذُو حَظٍّ عَظِيمٍ [٤١ - ٣٥] .
Buna Yüce Allah'ın şu buyruğu şahitlik etmektedir: “Şüphesiz 'Rabbimiz Allah'tır' deyip sonra dosdoğru yolda yürüyenlerin üzerine melekler iner...” ayetinden şu buyruğuna kadar: “Allah'a çağıran, salih amel işleyen ve 'Ben gerçekten Müslümanlardanım' diyenden daha güzel sözlü kim olabilir? İyilikle kötülük bir olmaz. Sen [kötülüğü] en güzel olanla sav; o zaman seninle arasında düşmanlık bulunan kimse, sanki sıcak bir dost oluverir. Bu [güzel haslete] ancak sabredenler kavuşturulur; buna ancak büyük bir nasip sahibi olan kavuşturulur.” [41/30-35].
فَقَدْ بَيَّنَ تَعَالَى أَنَّ النَّاسَ أَقْسَامٌ ثَلَاثَةٌ إِزَاءَ دَعْوَةِ الرُّسُلِ.
Nitekim Yüce Allah, elçilerin daveti karşısında insanların üç kısım olduğunu açıklamıştır:
قَوْمٌ آمَنُوا وَقَالُوا: رَبُّنَا اللَّهُ، وَاسْتَقَامُوا عَلَى ذَلِكَ بِالْعَمَلِ الصَّالِحِ.
Bir topluluk iman edip “Rabbimiz Allah'tır” demiş ve salih amelle bunun üzerinde dosdoğru olmuştur.
وَقَوْمٌ ارْتَفَعَتْ هِمَّتُهُمْ إِلَى دَعْوَةِ غَيْرِهِمْ وَهُمْ أَحْسَنُ قَوْلًا بِلَا شَكٍّ.
Bir topluluğun himmeti başkalarını davet etmeye yükselmiştir ki bunlar şüphesiz en güzel sözlü olanlardır.
وَقَوْمٌ عَادُوا الدُّعَاةَ وَأَسَاءُوا إِلَيْهِمْ.
Bir topluluk da davetçilere düşmanlık etmiş ve onlara kötülük yapmıştır.
ثُمَّ بَيَّنَ مَوْقِفَ الدُّعَاةِ مِنْ أُولَئِكَ الْمُسِيئِينَ فِي غُضُونِ قَوْلِهِ تَعَالَى: وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ، أَيْ: إِسَاءَةُ الْمُسِيئِينَ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ، فَيُصْبِحُوا أَوْلِيَاءَ لَكَ، وَبَيَّنَ أَنَّ هَذِهِ الْمَنْزِلَةَ وَمَا يُلَقَّاهَا إِلَّا الَّذِينَ صَبَرُوا، ثُمَّ بَيَّنَ أَنَّ مَنِ ارْتَفَعَ إِلَيْهَا وَسَلَكَ مَسْلَكَهَا إِنَّهُ لَذُو حَظٍّ عَظِيمٍ.
Sonra Yüce Allah'ın: “İyilikle kötülük bir olmaz. Sav...” yani kötülük yapanların kötülüğünü en güzel olanla sav ki senin dostların olsunlar buyruğu arasında davetçilerin o kötülük yapanlara karşı tutumunu açıklamış ve bu mertebeye “ancak sabredenlerin kavuşturulacağını” bildirmiştir. Ardından bu dereceye yükselen ve onun yolunu tutan kimsenin gerçekten “büyük bir nasip sahibi” olduğunu beyan etmiştir.
تَنْبِيهٌ
Uyarı
كُنْتُ سَمِعْتُ مِنَ الشَّيْخِ رَحْمَةُ اللَّهِ تَعَالَى عَلَيْنَا وَعَلَيْهِ قَوْلَهُ لِلدُّعَاةِ عَدُوَّانِ: أَحَدُهُمَا مِنَ الْإِنْسِ. وَالْآخَرُ مِنَ الشَّيَاطِينِ.
Şeyh'ten —Allah Teâlâ'nın rahmeti bizim ve onun üzerine olsun— şöyle dediğini işitmiştim: “Davetçilerin iki düşmanı vardır: Biri insanlardan, diğeri ise şeytanlardandır.
وَقَدْ أَرْشَدَنَا اللَّهُ لِكَيْفِيَّةِ التَّغَلُّبِ عَلَيْهِمَا وَاكْتِفَاءِ شَرِّهِمَا.
Allah bize bu ikisine nasıl üstün gelineceğini ve şerlerinden nasıl korunulacağını göstermiştir.
أَمَّا عَدَاوَةُ الْإِنْسِ فَبِمُقَابَلَةِ الْإِسَاءَةِ بِالْإِحْسَانِ، فَيُصْبِحُ وَلِيًّا حَمِيمًا.
İnsanın düşmanlığı kötülüğe iyilikle karşılık vermekle [savılır], böylece o sıcak bir dost haline gelir.
وَأَمَّا عَدُوُّ الْجِنِّ فَبِالِاسْتِعَاذَةِ مِنْهُ: وَإِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطَانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ [٤١ \ ٣٦] .
Cin olan düşman ise ondan [Allah'a] sığınmakla [savılır]: “Eğer şeytandan gelen kötü bir düşünce seni dürtecek olursa hemen Allah'a sığın. Şüphesiz O, hakkıyla işitendir, hakkıyla bilendir.” [41/36].”
نَسْأَلُ اللَّهَ تَعَالَى الْهِدَايَةَ وَالتَّوْفِيقَ.
Yüce Allah'tan hidayet ve muvaffakiyet dileriz.
وَقَدْ أَشَرْنَا إِلَى أَنَّ الشَّيْخَ رَحْمَةُ اللَّهِ تَعَالَى عَلَيْنَا وَعَلَيْهِ قَدَّمَ مَبْحَثَ الْأَمْرِ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْيِ عَنِ الْمُنْكَرِ عِنْدَ قَوْلِهِ تَعَالَى: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لَا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ [٥ \ ١٠٥] .
Şeyh'in —Allah Teâlâ'nın rahmeti bizim ve onun üzerine olsun— iyiliği emredip kötülükten sakındırma konusunu, Yüce Allah'ın Mâide Suresi'ndeki: “Ey iman edenler! Siz kendinize bakın. Siz doğru yolda olursanız, sapan kimse size zarar veremez.” [5/105] buyruğunun tefsirinde sunduğuna işaret etmiştik.
وَذَكَرَ سُورَةَ الْعَصْرِ عِنْدَهَا، وَعَقَدَ مَسَائِلَ مُتَعَدِّدَةً فِي مَنْهَجِ الْأَمْرِ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْيِ عَنِ الْمُنْكَرِ، بِمَا لَا غِنَى عَنْهُ.
Orada Asr Suresi'ni zikretmiş ve iyiliği emredip kötülükten sakındırma metoduna dair vazgeçilmez nitelikte pek çok meseleyi ele almıştır.