وَقَدْ قَدَّمْنَا الْكَلَامَ عَلَى النُّطْفَةِ مُسْتَوْفًى مِنْ جِهَاتٍ فِي سُورَةِ النَّحْلِ فِي الْكَلَامِ عَلَى قَوْلِهِ تَعَالَى: خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ نُطْفَةٍ الْآيَةَ [١٦ \ ٤] . وَفِي سُورَةِ الْحَجِّ فِي الْكَلَامِ عَلَى قَوْلِهِ تَعَالَى: يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِنَ الْبَعْثِ [٢٢ \ ٥] ، وَفِي كُلٍّ مِنَ الْمَوْضِعَيْنِ زِيَادَةٌ لَيْسَتْ فِي الْآخَرِ.
Nahl Suresi'nde Allah Teâlâ'nın: {خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ نُطْفَةٍ} “İnsanı bir nutfeden yarattı...” ayetini [Nahl 16/4] ve Hac Suresi'nde Allah Teâlâ'nın: {يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِنَ الْبَعْثِ} “Ey insanlar! Eğer dirilişten şüphede iseniz...” kavlini [Hac 22/5] açıklarken nutfe hakkındaki açıklamayı muhtelif yönleriyle etraflıca sunmuştuk. Bu iki yerin her birinde diğerinde bulunmayan ilave bilgiler vardır.
وَمَا تَضَمَّنَتْهُ هَذِهِ الْآيَةُ الْكَرِيمَةُ مِنَ الِاسْتِدْلَالِ بِخَلْقِ النَّوْعَيْنِ، أَعْنِي الذَّكَرَ وَالْأُنْثَى مِنَ النُّطْفَةِ جَاءَ مُوَضَّحًا فِي غَيْرِ هَذَا الْمَوْضِعِ، وَأَنَّهُ يُسْتَدَلُّ بِهِ عَلَى أَمْرَيْنِ: هُمَا قُدْرَةُ اللَّهِ عَلَى الْبَعْثِ، وَأَنَّهُ مَا خَلَقَ الْإِنْسَانَ إِلَّا لِيُكَلِّفَهُ وَيُجَازِيَهُ، وَقَدْ جَمَعَ الْأَمْرَيْنِ قَوْلُهُ تَعَالَى: أَيَحْسَبُ الْإِنْسَانُ أَنْ يُتْرَكَ سُدًى أَلَمْ يَكُ نُطْفَةً مِنْ مَنِيٍّ يُمْنَى ثُمَّ كَانَ عَلَقَةً فَخَلَقَ فَسَوَّى فَجَعَلَ مِنْهُ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَ وَالْأُنْثَى أَلَيْسَ ذَلِكَ بِقَادِرٍ عَلَى أَنْ يُحْيِيَ الْمَوْتَى [٥٧ \ ٣٦ - ٤٠] ، فَذَكَرَ دَلَالَةَ ذَلِكَ عَلَى الْبَعْثِ فِي قَوْلِهِ: أَلَيْسَ ذَلِكَ بِقَادِرٍ عَلَى أَنْ يُحْيِيَ الْمَوْتَى، وَذَكَرَ أَنَّهُ مَا خَلَقَهُ لِيُهْمِلَهُ مِنَ التَّكْلِيفِ وَالْجَزَاءِ، مُنْكِرًا عَلَى مَنْ ظَنَّ ذَلِكَ بِقَوْلِهِ: أَيَحْسَبُ الْإِنْسَانُ أَنْ يُتْرَكَ سُدًى أَيْ مُهْمَلًا مِنَ التَّكْلِيفِ وَالْجَزَاءِ.
Bu kerim ayetin nutfeden iki türün -yani erkek ve dişinin- yaratılışıyla delil getirmeyi içermesi hususu, buradan başka yerlerde de açıklanmış ve bununla iki şeye delil getirildiği belirtilmiştir: Bunlar, Allah'ın yeniden diriltmeye gücünün yetmesi ve insanı ancak sorumlu kılmak ve karşılık vermek için yaratmış olmasıdır. Allah Teâlâ'nın şu kavli bu iki hususu bir arada toplamıştır: {أَيَحْسَبُ الْإِنْسَانُ أَنْ يُتْرَكَ سُدًى أَلَمْ يَكُ نُطْفَةً مِنْ مَنِيٍّ يُمْنَى ثُمَّ كَانَ عَلَقَةً فَخَلَقَ فَسَوَّى فَجَعَلَ مِنْهُ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَ وَالْأُنْثَى أَلَيْسَ ذَلِكَ بِقَادِرٍ عَلَى أَنْ يُحْيِيَ الْمَوْتَى} “İnsan, başıboş bırakılacağını mı sanır? O, dökülen meniden bir nutfe değil miydi? Sonra alaka (embriyo) olmuş, derken [Allah onu] yaratıp şekil vermişti. Ondan da iki çifti; erkeği ve dişiyi var etmişti. Bütün bunları yapan, ölüleri diriltmeye kadir değil midir?” [Kıyâme 75/36-40]. {أَلَيْسَ ذَلِكَ بِقَادِرٍ عَلَى أَنْ يُحْيِيَ الْمَوْتَى} “Bütün bunları yapan, ölüleri diriltmeye kadir değil midir?” kavlinde bunun dirilişe delalet ettiğini zikretmiş; {أَيَحْسَبُ الْإِنْسَانُ أَنْ يُتْرَكَ سُدًى} “İnsan, başıboş bırakılacağını mı sanır?” -yani tekliften ve cezadan/mükâfattan başıboş bırakılacağını mı- kavliyle de bunu zanneden kimseyi kınayarak insanı tekliften ve karşılıktan başıboş bırakmak için yaratmadığını zikretmiştir.
وَقَدْ قَدَّمْنَا بَعْضَ الْكَلَامِ عَلَى هَذَا فِي سُورَةِ الْفُرْقَانِ فِي الْكَلَامِ عَلَى قَوْلِهِ تَعَالَى: وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ مِنَ الْمَاءِ بَشَرًا فَجَعَلَهُ نَسَبًا وَصِهْرًا وَكَانَ رَبُّكَ قَدِيرًا [٢٥ \ ٥٤] .
Buna dair bazı açıklamaları Furkān Suresi'nde Allah Teâlâ'nın: {وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ مِنَ الْمَاءِ بَشَرًا فَجَعَلَهُ نَسَبًا وَصِهْرًا وَكَانَ رَبُّكَ قَدِيرًا} “Sudan bir insan yaratıp onu soy ve hısımlık kılan O'dur. Rabbin her şeye kadirdir.” kavlini [Furkān 25/54] açıklarken sunmuştuk.
قَوْلُهُ تَعَالَى: وَأَنَّ عَلَيْهِ النَّشْأَةَ الْأُخْرَى.
Allah Teâlâ'nın: {وَأَنَّ عَلَيْهِ النَّشْأَةَ الْأُخْرَى} “Şüphesiz ikinci yaratılış da O'na aittir.” kavli.
قَدْ قَدَّمْنَا الْآيَاتِ الْمُوَضِّحَةَ لَهُ، وَأَحَلْنَا عَلَيْهَا مِرَارًا كَثِيرَةً.
Bunu açıklayan ayetleri daha önce sunmuş ve bunlara defalarca atıfta bulunmuştuk.
قَوْلُهُ تَعَالَى: وَأَنَّهُ أَهْلَكَ عَادًا الْأُولَى وَثَمُودَ فَمَا أَبْقَى.
Allah Teâlâ'nın: {وَأَنَّهُ أَهْلَكَ عَادًا الْأُولَى وَثَمُودَ فَمَا أَبْقَى} “Şüphesiz önceki Âd'ı ve Semûd'u helak edip geriye [hiçbir şey] bırakmayan da O'dur.” kavli.
وَقَدْ قَدَّمْنَا الْآيَاتِ الْمُوَضِّحَةَ لِمَا أَهْلَكَ بِهِ عَادًا. وَالْآيَاتِ الْمُوَضِّحَةَ لِمَا أَهْلَكَ بِهِ ثَمُودَ فِي سُورَةِ فُصِّلَتْ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى فِي الْكَلَامِ فِي شَأْنِ عَادٍ: فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا صَرْصَرًا الْآيَةَ [٤١ \ ١٦] . وَقَوْلِهِ فِي شَأْنِ ثَمُودَ: فَأَخَذَتْهُمْ صَاعِقَةُ الْعَذَابِ الْهُونِ الْآيَةَ [٤١ \ ١٧] .
Fussilet Suresi'nde Âd kavmi hakkında Allah Teâlâ'nın: {فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا صَرْصَرًا} “Biz de onların üzerine dondurucu ve uğultulu bir rüzgâr gönderdik...” ayetini [Fussilet 41/16] ve Semûd kavmi hakkında: {فَأَخَذَتْهُمْ صَاعِقَةُ الْعَذَابِ الْهُونِ} “Onları alçaltıcı azabın yıldırımı çarptı...” ayetini [Fussilet 41/17] açıklarken Âd kavminin ne ile helak edildiğini açıklayan ayetleri ve Semûd kavminin ne ile helak edildiğini açıklayan ayetleri sunmuştuk.
قَوْلُهُ تَعَالَى: وَقَوْمَ نُوحٍ مِنْ قَبْلُ إِنَّهُمْ كَانُوا هُمْ أَظْلَمَ وَأَطْغَى.
Allah Teâlâ'nın: {وَقَوْمَ نُوحٍ مِنْ قَبْلُ إِنَّهُمْ كَانُوا هُمْ أَظْلَمَ وَأَطْغَى} “Daha önce de Nûh'un kavmini [helak etti]. Şüphesiz onlar daha zalim ve daha azgındılar.” kavli.
قَوْلُهُ: وَقَوْمَ نُوحٍ مَعْطُوفٌ عَلَى قَوْلِهِ: وَأَنَّهُ أَهْلَكَ عَادًا الْأُولَى [٥٣ \ ٥٠] ، أَيْ وَأَهْلَكَ قَوْمَ نُوحٍ وَلَمْ يُبَيِّنْ هُنَا كَيْفِيَّةَ إِهْلَاكِهِمْ، وَلَكِنَّهُ بَيَّنَ ذَلِكَ فِي مَوَاضِعَ أُخَرَ مِنْ
{وَقَوْمَ نُوحٍ} “Nûh'un kavmini de” sözü, {وَأَنَّهُ أَهْلَكَ عَادًا الْأُولَى} “Şüphesiz önceki Âd'ı helak eden O'dur” kavline [Necm 53/50] matuftur; yani 've Nûh kavmini de helak etti' demektir. Burada onların helak ediliş keyfiyetini açıklamamış, fakat bunu
كِتَابِهِ كَقَوْلِهِ تَعَالَى: وَقَوْمَ نُوحٍ لَمَّا كَذَّبُوا الرُّسُلَ أَغْرَقْنَاهُمْ الْآيَةَ [٢٥ \ ٣٧] .
Kitabının başka yerlerinde açıklamıştır; Allah Teâlâ'nın şu kavli gibi: {وَقَوْمَ نُوحٍ لَمَّا كَذَّبُوا الرُّسُلَ أَغْرَقْنَاهُمْ} “Nûh kavmini de peygamberleri yalanladıkları zaman suda boğduk...” [Furkān 25/37].
وَقَوْلِهِ تَعَالَى: فَلَبِثَ فِيهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلَّا خَمْسِينَ عَامًا فَأَخَذَهُمُ الطُّوفَانُ وَهُمْ ظَالِمُونَ [٢٩ \ ١٤] .
Ve Allah Teâlâ'nın şu kavli: {فَلَبِثَ فِيهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلَّا خَمْسِينَ عَامًا فَأَخَذَهُمُ الطُّوفَانُ وَهُمْ ظَالِمُونَ} “Onların arasında elli yılı müstesna bin yıl kaldı. Nihayet onlar zulmederlerken tufan kendilerini yakalayıverdi.” [Ankebût 29/14].
وَقَوْلِهِ تَعَالَى: وَنَصَرْنَاهُ مِنَ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمَ سَوْءٍ فَأَغْرَقْنَاهُمْ أَجْمَعِينَ [٢١ \ ٧٧] .
Ve Allah Teâlâ'nın şu kavli: {وَنَصَرْنَاهُ مِنَ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمَ سَوْءٍ فَأَغْرَقْنَاهُمْ أَجْمَعِينَ} “Ayetlerimizi yalanlayan kavme karşı ona yardım ettik. Şüphesiz onlar kötü bir kavimdi, biz de onların hepsini suda boğduk.” [Enbiyâ 21/77].
وَقَوْلِهِ تَعَالَى: مِمَّا خَطِيئَاتِهِمْ أُغْرِقُوا فَأُدْخِلُوا نَارًا [٧١ \ ٢٥] .
Ve Allah Teâlâ'nın şu kavli: {مِمَّا خَطِيئَاتِهِمْ أُغْرِقُوا فَأُدْخِلُوا نَارًا} “Günahları yüzünden suda boğuldular ve ateşe sokuldular.” [Nûh 71/25].
وَقَوْلِهِ تَعَالَى: وَلَا تُخَاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ [١١ \ ٣٧] ، وَالْآيَاتُ بِمِثْلِ ذَلِكَ كَثِيرَةٌ مَعْلُومَةٌ.
Ve Allah Teâlâ'nın şu kavli: {وَلَا تُخَاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ} “O zulmedenler hakkında bana bir şey söyleme! Şüphesiz onlar boğulacaklardır.” [Hûd 11/37]. Bu minvaldeki ayetler pek çok ve malumdur.
وَمَا تَضَمَّنَتْهُ هَذِهِ الْآيَةُ الْكَرِيمَةُ مِنْ كَوْنِ قَوْمِ نُوحٍ أَظْلَمَ وَأَطْغَى، أَيْ أَشَدَّ ظُلْمًا وَطُغْيَانًا مِنْ غَيْرِهِمْ، قَدْ بَيَّنَهُ تَعَالَى فِي آيَاتٍ أُخَرَ كَقَوْلِهِ تَعَالَى: قَالَ رَبِّ إِنِّي دَعَوْتُ قَوْمِي لَيْلًا وَنَهَارًا فَلَمْ يَزِدْهُمْ دُعَائِي إِلَّا فِرَارًا وَإِنِّي كُلَّمَا دَعَوْتُهُمْ لِتَغْفِرَ لَهُمْ جَعَلُوا أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ وَاسْتَغْشَوْا ثِيَابَهُمْ وَأَصَرُّوا وَاسْتَكْبَرُوا اسْتِكْبَارًا [٧١ \ ٥ - ٧] .
Bu kerim ayetin Nûh kavminin daha zalim ve daha azgın -yani başkalarından zulüm ve azgınlık bakımından daha şiddetli- olduğunu içermesi hususunu Allah Teâlâ başka ayetlerde açıklamıştır; nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: {قَالَ رَبِّ إِنِّي دَعَوْتُ قَوْمِي لَيْلًا وَنَهَارًا فَلَمْ يَزِدْهُمْ دُعَائِي إِلَّا فِرَارًا وَإِنِّي كُلَّمَا دَعَوْتُهُمْ لِتَغْفِرَ لَهُمْ جَعَلُوا أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ وَاسْتَغْشَوْا ثِيَابَهُمْ وَأَصَرُّوا وَاسْتَكْبَرُوا اسْتِكْبَارًا} “[Nûh] dedi ki: 'Rabbim! Doğrusu ben kavmimi gece gündüz davet ettim. Fakat davetim onların kaçışını artırmaktan başka bir işe yaramadı. Şüphesiz ben onları bağışlaman için her davet ettiğimde parmaklarını kulaklarına tıkadılar, elbiselerine büründüler, direndiler ve büyüklendikçe büyüklendiler.'” [Nûh 71/5-7].
وَقَوْلِهِ تَعَالَى: قَالَ نُوحٌ رَبِّ إِنَّهُمْ عَصَوْنِي وَاتَّبَعُوا مَنْ لَمْ يَزِدْهُ مَالُهُ وَوَلَدُهُ إِلَّا خَسَارًا وَمَكَرُوا مَكْرًا كُبَّارًا إِلَى قَوْلِهِ: وَقَدْ أَضَلُّوا كَثِيرًا [٧١ \ ٢١ - ٢٤] .
Ve Allah Teâlâ'nın şu kavli: {قَالَ نُوحٌ رَبِّ إِنَّهُمْ عَصَوْنِي وَاتَّبَعُوا مَنْ لَمْ يَزِدْهُ مَالُهُ وَوَلَدُهُ إِلَّا خَسَارًا وَمَكَرُوا مَكْرًا كُبَّارًا} “Nûh dedi ki: 'Rabbim! Şüphesiz onlar bana isyan ettiler; malı ve çocuğu kendisine ziyandan başka bir şey artırmayan kimseye uydular. Çok büyük bir tuzak kurdular'” ayetinden {وَقَدْ أَضَلُّوا كَثِيرًا} “Gerçekten onlar birçok kimseyi saptırdılar” kavline kadar [Nûh 71/21-24].
وَقَوْلِهِ تَعَالَى: إِنَّكَ إِنْ تَذَرْهُمْ يُضِلُّوا عِبَادَكَ وَلَا يَلِدُوا إِلَّا فَاجِرًا كَفَّارًا [٧١ \ ٢٧] .
Ve Allah Teâlâ'nın şu kavli: {إِنَّكَ إِنْ تَذَرْهُمْ يُضِلُّوا عِبَادَكَ وَلَا يَلِدُوا إِلَّا فَاجِرًا كَفَّارًا} “Çünkü sen onları bırakırsan, kullarını saptırırlar ve sadece ahlaksız, pek inkârcı [çocuklar] doğururlar.” [Nûh 71/27].
وَقَوْلِهِ: وَيَصْنَعُ الْفُلْكَ وَكُلَّمَا مَرَّ عَلَيْهِ مَلَأٌ مِنْ قَوْمِهِ سَخِرُوا مِنْهُ [١١ \ ٣٨] .
Ve O'nun şu kavli: {وَيَصْنَعُ الْفُلْكَ وَكُلَّمَا مَرَّ عَلَيْهِ مَلَأٌ مِنْ قَوْمِهِ سَخِرُوا مِنْهُ} “Gemiyi yapıyordu. Kavminden ileri gelen bir topluluk her yanından geçtikçe onunla alay ediyordu.” [Hûd 11/38].
وَمِنْ أَعْظَمِ الْأَدِلَّةِ عَلَى ذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى: فَلَبِثَ فِيهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلَّا خَمْسِينَ عَامًا [٢٩ \ ١٤] ، لِأَنَّ قَوْمًا لَمْ يَتَأَثَّرُوا بِدَعْوَةِ نَبِيٍّ كَرِيمٍ نَاصِحٍ فِي هَذَا الزَّمَنِ الطَّوِيلِ لَا شَكَّ أَنَّهُمْ أَظْلَمُ النَّاسِ وَأَطْغَاهُمْ.
Buna dair en büyük delillerden biri de Allah Teâlâ'nın: {فَلَبِثَ فِيهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلَّا خَمْسِينَ عَامًا} “Onların arasında elli yılı müstesna bin yıl kaldı” [Ankebût 29/14] kavlidir; çünkü bu kadar uzun bir zaman boyunca samimi öğüt veren kerim bir peygamberin davetinden etkilenmeyen bir kavmin insanların en zalimi ve en azgını olduğunda şüphe yoktur.
قَوْلُهُ تَعَالَى: وَالْمُؤْتَفِكَةَ أَهْوَى.
Allah Teâlâ'nın: {وَالْمُؤْتَفِكَةَ أَهْوَى} “Altüst olan [Lût kavminin şehirlerini] de yerle bir etti.” kavli.
الْمُؤْتَفِكَةُ مُفْتَعِلَةٌ مِنَ الْإِفْكِ، وَهُوَ الْقَلْبُ وَالصَّرْفُ، وَالْمُرَادُ بِهَا قُرَى قَوْمِ لُوطٍ بِدَلِيلِ قَوْلِهِ فِي غَيْرِ هَذَا الْمَوْضِعِ: وَالْمُؤْتَفِكَاتِ [٩ \ ٧٠] ، بِالْجَمْعِ. فَهُوَ مِنْ إِطْلَاقِ الْمُفْرَدِ وَإِرَادَةِ الْجَمْعِ كَمَا أَوْضَحْنَاهُ مِرَارًا، وَأَكْثَرْنَا مِنْ أَمْثِلَتِهِ فِي الْقُرْآنِ وَفِي كَلَامِ الْعَرَبِ
el-Mü'tefike (الْمُؤْتَفِكَةُ), çevirmek ve altüst etmek anlamına gelen ifk (الْإِفْك) kökünden müfteile veznindedir. Buradan kasıt, başka bir yerde çoğul olarak geçen: {وَالْمُؤْتَفِكَاتِ} “altüst olan şehirler” [Tevbe 9/70] kavlinin delaletiyle Lût kavminin köyleridir/şehirleridir. Bu, defalarca açıkladığımız ve Kur'an'dan ve Arapların kelamından pek çok örneğini verdiğimiz üzere tekil lafız kullanıp çoğul kastetme kabilindendir.
وَأَحَلْنَا عَلَيْهِ مِرَارًا، وَإِنَّمَا قِيلَ لَهَا: مُؤْتَفِكَةٌ، لِأَنَّ جِبْرِيلَ أَفَكَهَا فَائْتُفِكَتْ، وَمَعْنَى أَفَكَهَا أَنَّهُ رَفَعَهَا نَحْوَ السَّمَاءِ ثُمَّ قَلَبَهَا جَاعِلًا أَعْلَاهَا أَسْفَلَهَا، وَجَعْلُ عَالِيهَا أَسْفَلَهَا هُوَ ائْتِفَاكُهَا وَإِفْكُهَا.
Ve buna defalarca atıfta bulunmuştuk. Ona mü'tefike denilmesinin sebebi; Cibrîl'in onu altüst etmesi (efekehâ) ve onun da altüst olmasıdır (i'tefekat). Onu altüst etmesinin anlamı; onu göğe doğru kaldırıp sonra üstünü altına getirerek ters yüz etmesidir. Üstünün altına getirilmesi ise onun i'tifâkı ve ifkidir (altüst oluşudur).
وَقَدْ أَوْضَحَ تَعَالَى هَذَا الْمَعْنَى فِي سُورَةِ هُودٍ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: فَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا جَعَلْنَا عَالِيَهَا سَافِلَهَا وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهَا حِجَارَةً الْآيَةَ [١١ \ ٨٢] .
Allah Teâlâ bu manayı Hûd Suresi'nde Allah Teâlâ'nın şu kavlinde açıklamıştır: {فَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا جَعَلْنَا عَالِيَهَا سَافِلَهَا وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهَا حِجَارَةً} “Emrimiz gelince oranın üstünü altına getirdik ve üzerine taş yağdırdık...” [Hûd 11/82].
وَقَوْلِهِ تَعَالَى فِي سُورَةِ الْحِجْرِ: فَأَخَذَتْهُمُ الصَّيْحَةُ مُشْرِقِينَ فَجَعَلْنَا عَالِيَهَا سَافِلَهَا وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهِمْ حِجَارَةً مِنْ سِجِّيلٍ [١٥ \ ٧٣ - ٧٤] .
Ve Hicr Suresi'nde Allah Teâlâ'nın şu kavlinde: {فَأَخَذَتْهُمُ الصَّيْحَةُ مُشْرِقِينَ فَجَعَلْنَا عَالِيَهَا سَافِلَهَا وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهِمْ حِجَارَةً مِنْ سِجِّيلٍ} “Güneş doğarken o korkunç çığlık onları yakalayıverdi. Böylece oranın üstünü altına getirdik ve üzerlerine pişirilmiş balçıktan taşlar yağdırdık.” [Hicr 15/73-74].
وَقَدْ بَيَّنَّا قِصَّةَ قَوْمِ لُوطٍ فِي هُودٍ وَالْحِجْرِ، وَقَوْلُهُ فِي هَذِهِ الْآيَةِ الْكَرِيمَةِ: أَهْوَى تَقُولُ الْعَرَبُ: هَوَى الشَّيْءُ إِذَا انْحَدَرَ مِنْ عَالٍ إِلَى أَسْفَلَ. وَأَهْوَاهُ غَيْرُهُ إِذَا أَلْقَاهُ مِنَ الْعُلُوِّ إِلَى السُّفْلِ، لِأَنَّ الْمَلَكَ رَفَعَ قُرَاهُمْ ثُمَّ أَهْوَاهَا أَيْ أَلْقَاهَا تَهْوِي إِلَى الْأَرْضِ مُنْقَلِبَةً أَعْلَاهَا أَسْفَلَهَا.
Lût kavminin kıssasını Hûd ve Hicr surelerinde açıklamıştık. Bu kerim ayetteki: {أَهْوَى} “yerle bir etti/attı” kavline gelince; Araplar, bir şey yukarıdan aşağıya indiğinde 'heve'ş-şey'u' derler. Başkası onu yukarıdan aşağıya attığında ise 'ehvâhu' derler. Çünkü melek onların şehirlerini yukarı kaldırmış, sonra da onları atmış, yani üstü altına gelerek ters yüz olmuş bir halde yere düşmek üzere fırlatmıştır.
قَوْلُهُ تَعَالَى: أَزِفَتِ الْآزِفَةُ.
Allah Teâlâ'nın: {أَزِفَتِ الْآزِفَةُ} “Yaklaşan [kıyamet] yaklaştı.” kavli.
قَدْ قَدَّمْنَا الْآيَاتِ الْمُوَضِّحَةَ لَهُ فِي أَوَّلِ سُورَةِ النَّحْلِ فِي الْكَلَامِ عَلَى قَوْلِهِ تَعَالَى: أَتَى أَمْرُ اللَّهِ [١٦ \ ١] ، وَفِي سُورَةِ الْمُؤْمِنِ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: وَأَنْذِرْهُمْ يَوْمَ الْآزِفَةِ [٤٠ \ ١٨] .
Bunu açıklayan ayetleri Nahl Suresi'nin başında Allah Teâlâ'nın: {أَتَى أَمْرُ اللَّهِ} “Allah'ın emri geldi” kavlini [Nahl 16/1] açıklarken ve Mü'min Suresi'nde Allah Teâlâ'nın: {وَأَنْذِرْهُمْ يَوْمَ الْآزِفَةِ} “Onları o yaklaşan gün ile uyar” kavlinde [Mü'min 40/18] sunmuştuk.
قَوْلُهُ تَعَالَى: أَفَمِنْ هَذَا الْحَدِيثِ تَعْجَبُونَ.
Allah Teâlâ'nın: {أَفَمِنْ هَذَا الْحَدِيثِ تَعْجَبُونَ} “Şimdi siz bu söze mi şaşıyorsunuz?” kavli.
قَدْ قَدَّمْنَا الْآيَاتِ الَّتِي فِيهَا إِطْلَاقُ اسْمِ الْحَدِيثِ عَلَى الْقُرْآنِ فِي سُورَةِ الطُّورِ فِي الْكَلَامِ عَلَى قَوْلِهِ تَعَالَى: فَلْيَأْتُوا بِحَدِيثٍ مِثْلِهِ الْآيَةَ [٥٢ \ ٣٤] .
Kur'an'a hadis isminin verildiği ayetleri Tûr Suresi'nde Allah Teâlâ'nın: {فَلْيَأْتُوا بِحَدِيثٍ مِثْلِهِ} “Onun benzeri bir söz getirsinler...” ayetini [Tûr 52/34] açıklarken sunmuştuk.