وَفِي آيَةِ: إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى تَقْدِيمُ بُشْرَى خَفِيَّةٍ لَطِيفَةٍ بِالنَّصْرِ لِمَنْ جَاهَدَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَهِيَ تَقْدِيمُ قَوْلِهِ: فَيَقْتُلُونَ بِالْبِنَاءِ لِلْفَاعِلِ أَيْ فَيَقْتُلُونَ عَدُوَّهُمْ، وَيُقْتَلُونَ [٩ \ ١١١] بِالْبِنَاءِ لِلْمَجْهُولِ، لِأَنَّ التَّقْدِيمَ هُنَا يُشْعِرُ بِأَنَّهُمْ يَقْتُلُونَ الْعَدُوَّ قَبْلَ أَنْ يَقْتُلَهُمْ وَيُصِيبُونَ مِنْهُ قَبْلَ أَنْ يُصِيبَ مِنْهُمْ، وَمِثْلُ هَذَا يَكُونُ فِي مَوْقِفِ الْقُوَّةِ وَالنَّصْرِ، وَالْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ تَعَالَى.
{ إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى } ayetinde ise Allah yolunda cihad eden kimse için zafere dair ince ve latif bir gizli müjde öne çıkarılmıştır. O da; etken çatılı (bina-i lilfâil) olarak { فَيَقْتُلُونَ } “öldürürler” -yani düşmanlarını öldürürler- ifadesinin, edilgen çatılı (bina-i lilmechul) olarak gelen { وَيُقْتَلُونَ } [9:111] “ve öldürülürler” ifadesinden önce zikredilmiş olmasıdır. Çünkü buradaki takdim, onların düşman kendilerini öldürmeden önce düşmanı öldüreceklerini ve düşman onlara bir zarar vermeden önce onların düşmana zarar vereceklerini hissettirmektedir; bu da ancak kuvvet ve zafer durumunda gerçekleşir. Doğrusunu en iyi Allah Teâlâ bilir.
قَوْلُهُ تَعَالَى: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا أَنْصَارَ اللَّهِ كَمَا قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ لِلْحَوَارِيِّينَ الْآيَةَ
Allah Teâlâ'nın: { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا أَنْصَارَ اللَّهِ كَمَا قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ لِلْحَوَارِيِّينَ } “Ey iman edenler! Meryem oğlu İsa'nın havarilere dediği gibi Allah'ın yardımcıları olun...” ayeti.
فِي هَذِهِ الْآيَةِ أَيْضًا إِشْعَارُ الْمُسْلِمِينَ بِالنَّصْرِ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: فَأَيَّدْنَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَى عَدُوِّهِمْ فَأَصْبَحُوا ظَاهِرِينَ [٦١ \ ١٤] ، وَلَكِنْ لَمْ يُبَيِّنْ فِيهَا هَلْ كَانُوا أَنْصَارَ اللَّهِ كَمَا كَانَ الْحَوَارِيُّونَ أَنْصَارَ اللَّهِ أَمْ لَا؟
Bu ayette de Allah Teâlâ'nın: { فَأَيَّدْنَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَى عَدُوِّهِمْ فَأَصْبَحُوا ظَاهِرِينَ } “Böylece iman edenleri düşmanlarına karşı destekledik de üstün geldiler” [61:14] buyruğunda Müslümanlara zafere dair bir hissettirme vardır. Fakat havarilerin Allah'ın yardımcıları olduğu gibi onların da gerçekten Allah'ın yardımcıları olup olmadıkları bu ayette açıklanmamıştır.
وَقَدْ جَاءَ مَا يَدُلُّ عَلَى أَنَّهُمْ بِالْفِعْلِ أَنْصَارُ اللَّهِ كَمَا تَقَدَّمَ فِي سُورَةِ الْحَشْرِ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: لِلْفُقَرَاءِ الْمُهَاجِرِينَ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا وَيَنْصُرُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُولَئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ [٥٩ \ ٨] .
Haşr Suresi'nde daha önce geçtiği üzere Allah Teâlâ'nın: { لِلْفُقَرَاءِ الْمُهَاجِرِينَ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا وَيَنْصُرُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُولَئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ } “[Bu mallar] yurtlarından ve mallarından çıkarılmış olan, Allah'tan bir lütuf ve rıza arayan, Allah'a ve Resûlü'ne yardım eden fakir muhacirler içindir. İşte dosdoğru olanlar onlardır” [59:8] buyruğunda onların fiilen Allah'ın yardımcıları olduğuna delalet eden ifade yer almıştır.
وَكَذَلِكَ الْأَنْصَارُ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ [٩ \ ١٠٠] ، وَكَقَوْلِهِ تَعَالَى: مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا [٤٨ \ ٢٩] فَأَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ هُوَ مَعْنَى يَنْصُرُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ، ثُمَّ جَاءَ الْمَثَلُ الْمَضْرُوبُ لَهُمْ بِالتَّآزُرِ وَالتَّعَاوُنِ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: وَمَثَلُهُمْ فِي الْإِنْجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَى عَلَى سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ [٤٨ \ ٢٩] فَسَمَّاهُمْ أَنْصَارًا، وَبَيَّنَ نُصْرَتَهُمْ سَوَاءٌ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ رِضْوَانُ اللَّهِ تَعَالَى عَلَيْهِمْ أَجْمَعِينَ. وَالْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ تَعَالَى.
Aynı şekilde Allah Teâlâ'nın: { وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ } “Öne geçen ilk muhacirler ve ensar...” [9:100] buyruğunda Ensar da [böyle zikredilmiştir]. Nitekim Allah Teâlâ'nın: { مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا } “Muhammed Allah'ın Resûlü'dür. Onunla beraber olanlar kâfirlere karşı çetin, kendi aralarında merhametlidirler. Onları rükû ve secde hâlinde, Allah'tan lütuf ve rıza ararken görürsün” [48:29] buyruğundaki { أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ } “kâfirlere karşı çetindirler” ifadesi, “Allah'a ve Resûlü'ne yardım ederler” manasındadır. Ardından Allah Teâlâ'nın: { وَمَثَلُهُمْ فِي الْإِنْجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَى عَلَى سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ } “Onların İncil'deki meselleri ise filizini çıkarmış, derken onu kuvvetlendirmiş, kalınlaşmış ve gövdesi üzerine dikilmiş bir ekin gibidir ki ziraatçıların hoşuna gider. Allah kâfirleri bunlarla öfkelendirmek için [onları böyle çoğaltıp güçlendirir]” [48:29] buyruğunda onların birbirine arka çıkması ve yardımlaşması hususunda verilen mesel gelmiştir. Böylece -Allah Teâlâ'nın rızası hepsinin üzerine olsun- gerek Muhacirlerden gerekse Ensardan olsun onları «yardımcılar» olarak isimlendirmiş ve yardımlarını açıklamıştır. Doğrusunu en iyi Allah Teâlâ bilir.