Binûn

İnşikâk — 2. Sayfa

Kaynak: Advâu'l-Beyân · Şinkîtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَقَالَ ابْنُ كَثِيرٍ: غَيْرُ مَقْطُوعٍ، كَقَوْلِهِ تَعَالَى: عَطَاءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ [١١ \ ١٠٨] ، وَرَدَّ قَوْلَ مَنْ قَالَ: إِنَّهُ غَيْرُ مَمْنُونٍ بِهِ عَلَيْهِمْ ; لِأَنَّ لِلَّهِ تَعَالَى أَنْ يَمْتَنَ عَلَى عِبَادِهِ، وَهُمْ مَا دَخَلُوا الْجَنَّةَ إِلَّا بِفَضْلٍ مِنَ اللَّهِ وَمَنِّهِ عَلَيْهِمْ. انْتَهَى.

İbn Kesîr ise şöyle demiştir: Yüce Allah'ın: { عَطَاءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ } “kesintisiz bir lütuf olarak” [Hûd 11/108] buyruğunda olduğu gibi, kesintisiz [demektir]. «Onların başına kakılmayan» diyenlerin görüşünü ise reddetmiştir; zira kullarına lütufta bulunmak Yüce Allah'ın hakkıdır ve onlar cennete ancak Allah'ın bir lütfu ve onlara olan ihsanı sayesinde girmişlerdir. [İbn Kesîr'in sözü] bitti.

وَمِمَّا يَشْهَدُ لِقَوْلِ ابْنِ جَرِيرٍ «غَيْرُ مَحْسُوبٍ» عُمُومُ قَوْلِهِ تَعَالَى: إِنَّ اللَّهَ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ [٣ \ ٣٧] ، وَخُصُوصُ قَوْلِهِ تَعَالَى: وَمَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ يُرْزَقُونَ فِيهَا بِغَيْرِ حِسَابٍ [٤٠ \ ٤٠] .

İbn Cerîr'in «hesaba kitaba gelmeyen» şeklindeki sözüne şahitlik eden delillerden biri, Yüce Allah'ın genel anlam ifade eden: { إِنَّ اللَّهَ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ } “Şüphesiz Allah dilediğine hesapsız rızık verir.” [Âl-i İmrân 3/37] buyruğu ile özel anlam ifade eden şu buyruğudur: { وَمَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ يُرْزَقُونَ فِيهَا بِغَيْرِ حِسَابٍ } “Erkek olsun, kadın olsun, kim de mümin olarak salih amel işlerse, işte onlar cennete girerler ve orada hesapsız bir şekilde rızıklandırılırlar.” [Mü'min 40/40].

وَقَوْلُهُ تَعَالَى: جَزَاءً مِنْ رَبِّكَ عَطَاءً حِسَابًا [٧٨ \ ٣٦] ، فَهُوَ بِمَعْنَى كَافِيًا مِنْ قَوْلِكَ: حَسْبِي: بِمَعْنَى كَافِينِي.

Yüce Allah'ın: { جَزَاءً مِنْ رَبِّكَ عَطَاءً حِسَابًا } “Rabbinden bir karşılık ve yeterli bir bağış olarak.” [Nebe' 78/36] buyruğuna gelince; bu, senin «hasbî» (حَسْبِي) yani «bana yeter» sözünden hareketle «yeterli» anlamındadır.

وَالَّذِي يَظْهَرُ - وَاللَّهُ تَعَالَى أَعْلَمُ - أَنَّ كُلًّا مِنَ الْمَعْنَيَيْنِ مَقْصُودٌ وَلَا مَانِعَ مِنْهُ، وَمَا ذَهَبَ إِلَيْهِ ابْنُ كَثِيرٍ لَا يَتَعَارَضُ مَعَ قَوْلِ الْآخَرِينَ ; لِأَنَّ الْمَنَّ الْمَمْنُوعَ هُوَ مَا فِيهِ أَذًى وَتَنْقِيصٌ، كَمَا فِي قَوْلِهِ: ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنْفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًى [٢ \ ٢٦٢] ، أَمَّا الْمَنُّ مِنَ اللَّهِ تَعَالَى عَلَى عَبْدِهِ، فَهُوَ عَيْنُ الْإِكْرَامِ وَالزُّلْفَى إِلَيْهِ سُبْحَانَهُ. وَالْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ تَعَالَى.

Açıkça anlaşılan -en doğrusunu Yüce Allah bilir- her iki anlamın da kastedilmiş olduğu ve buna hiçbir engelin bulunmadığıdır. İbn Kesîr'in benimsediği görüş diğerlerinin sözüyle çelişmez; zira yasaklanan başa kakma (menn), [Allah'ın]: { ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنْفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًى } “sonra infak ettiklerinin arkasından başa kakmayan ve gönül kırmayanlar” [Bakara 2/262] buyruğunda olduğu gibi içinde eziyet ve aşağılama barındıran şeydir. Yüce Allah'ın kuluna olan lütuf ve ihsanına (menn) gelince, o bizzat ikramın ve O Sübhânehu'ya yakınlığın ta kendisidir. En doğrusunu Yüce Allah bilir.