حدَّثنى عليٌّ، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثنى معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ في قولِه: {فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ}. يقولُ: اذْبَحْ يومَ النَّحْرِ.
Bana Ali anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o da İbn Abbâs'tan [Allah Teâlâ'nın]: {فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ} “Öyleyse Rabbin için namaz kıl ve kurban kes.” buyruğu hakkında rivayet etti; [İbn Abbâs] şöyle demiştir: “Kurban bayramı günü kurban kes.”
حدَّثنى يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِه: {فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ}. قال: نَحْرُ البُدْنِ.
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd [Allah Teâlâ'nın]: {فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ} “Öyleyse Rabbin için namaz kıl ve kurban kes.” buyruğu hakkında: “Kurbanlık develeri kesmektir.” dedi.
وقال آخرون: قيل ذلك للنبيِّ ﷺ لأنَّ قومًا كانوا يُصلُّون لغيرِ اللَّهِ، ويَنْحَرُون لغيرِه، فقيل له: اجْعَلْ صلاتَك ونَحْرَك للَّهِ؛ إذْ كان مَن يكفُرُ باللَّهِ يجعَلُه لغيرِه.
Başkaları ise şöyle demiştir: Bu, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e şu sebeple söylenmiştir: Bir topluluk Allah'tan başkası için namaz kılıyor ve O'ndan başkası için kurban kesiyordu. Allah'ı inkâr edenler bunu başkası için yaparken, ona da: “Namazını ve kurbanını Allah için kıl ve kes.” denildi.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثنى يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: ثنى أبو صخرٍ، عن محمدٍ بن كعبٍ القرظيِّ أنه كان يقولُ في هذه الآيةِ: {إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ (١) فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ}. يقولُ: إِنَّ ناسًا كانوا يُصلُّون لغيرِ اللَّهِ، ويَنْحَرون لغيرِ اللَّهِ، فإذا أَعْطيناك الكوثرَ يا محمدُ، فلا تكُنْ صلاتُك ونَحْرُك إلا لى .
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: Bana Ebû Sahr, Muhammed b. Ka'b el-Kurazî'den rivayet etti; o, bu ayet hakkında: {إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ (١) فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ} “Şüphesiz biz sana Kevser'i verdik. Öyleyse Rabbin için namaz kıl ve kurban kes.” buyruğu hakkında şöyle diyordu: “İnsanlar Allah'tan başkası için namaz kılıyor ve Allah'tan başkası için kurban kesiyorlardı. Ey Muhammed, biz sana Kevser'i verdiğimize göre, artık senin namazın da kurbanın da yalnız benim için olsun .”
وقال آخرون: بل أُنزِلت هذه الآيةُ يومَ الحُدَيْبِيَةِ، حينَ حُصِر النبيُّ ﷺ وأصحابُه وصُدُّوا عن البيتِ، فأَمَره اللَّهُ أنْ يُصلِّيَ، ويَنْحَرَ البُدْنَ، ويَنْصَرِفَ، ففعل.
Başkaları ise şöyle demiştir: Aksine bu ayet Hudeybiye günü, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ve ashabı kuşatılıp Beytullah'tan alıkonuldukları zaman indirilmiştir. Allah ona namaz kılmasını, kurbanlık develeri kesmesini ve geri dönmesini emretmiş, o da öyle yapmıştır.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثنى يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: أخبَرنى أبو صخرٍ، قال: ثنى أبو معاويةَ البَجَليُّ، عن سعيدِ بن جبيرٍ أنه قال: كانت هذه الآيةُ - يعنى قولَه: {فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ} - يومَ الحُدَيْبِيَّةِ؛ أتاه جبريلُ ﵇ فقال: انْحَرْ وارْجِعْ. فقام رسولُ اللهِ ﷺ، فخطَب [خُطبةَ الفِطْرِ والنحرِ]، ثم ركَع ركعتَين،
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: Bana Ebû Sahr haber verdi, dedi ki: Bana Ebû Muâviye el-Becelî, Saîd b. Cübeyr'den anlattı; o şöyle demiştir: Bu ayet -yani O'nun: {فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ} “Öyleyse Rabbin için namaz kıl ve kurban kes.” kavli- Hudeybiye günü [inmiş]ti. Cibrîl aleyhisselâm ona gelip: “Kurbanını kes ve dön.” dedi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem kalktı, [Ramazan ve Kurban Bayramı hutbesini] irad etti, sonra iki rekât namaz kıldı,
ثم انصرَف إلى البُدْنِ فنحَرها، فذلك حينَ يقولُ: {فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ} .
Sonra kurbanlık develere yönelip onları kesti; işte o vakit: {فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ} “Öyleyse Rabbin için namaz kıl ve kurban kes.” buyurmuştur.
وقال آخرون: بل معنى ذلك: فصلِّ وادْعُ ربَّك وسَلْه.
Başkaları ise şöyle demiştir: Aksine bunun anlamı: “Namaz kıl, Rabbine dua et ve O'ndan iste.” demektir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مِهْرانُ، عن سفيانَ، عن أبى سنانٍ، عن ثابتٍ، عن الضحاكِ: {فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ}. قال: صلِّ لربِّك وسَلْ .
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o Ebû Sinân'dan, o Sâbit'ten, o da ed-Dahhâk'tan [Allah Teâlâ'nın]: {فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ} “Öyleyse Rabbin için namaz kıl ve kurban kes.” buyruğu hakkında rivayet etti; [ed-Dahhâk]: “Rabbin için namaz kıl ve iste.” dedi .
وكان بعضُ أهلِ العربيةِ يتأوَّلُ قولَه: {وَانْحَرْ}: واستقبِلِ القبلةَ بنَحْرِك. وذكَر أنه سمِع بعضَ العربِ يقولُ: منازلُهم تَتَناحَرُ. أي: هذا بَنَحْرِ هذا. أي قُبالَتَه. وذكَر أن بعضَ بنى أسدٍ أنشَده:
Arap dili âlimlerinden bazıları [Allah Teâlâ'nın]: {وَانْحَرْ} “ve kurban kes” buyruğunu, “göğsünle kıbleye yönel” şeklinde tevil ediyordu. O, bazı Arapların: “Evleri göğüs göğüsedir (تتناحر)”, yani: “Şunun göğsü şunun karşısındadır”, yani karşısındadır, dediklerini işittiğini zikretmiştir. Ayrıca Benî Esed'den birinin kendisine şu beyti okuduğunu belirtmiştir:
أبا حَكَم هَلْ أَنْتَ عَمُّ مُجَالدٍ … وسَيِّدُ أَهْلِ الأَبْطَحِ المُتَناحِرِ
“Ey Ebû Hakem, sen Mücâlid'in amcası / Ve birbirine bakan Ebtah halkının efendisi misin?”
أي: يَنْحَرُ بعضُه بعضًا.
Yani: Birbirinin karşısında bulunmaktadır.
وأولى هذه الأقوالِ عندى بالصوابِ قولُ مَن قال: معنى ذلك: فاجْعَلْ صلاتَك كلَّها لربِّك خالصًا دونَ ما سِواه مِن الأندادِ والآلهةِ، وكذلك نَحْرُك، اجْعَله له دونَ الأوثانِ، شكرًا له على ما أَعْطاك مِن الكرامةِ والخيرِ الذي لا كُفْءَ له، وخصَّك به، مِن إعطائِه إيَّاك الكوثرَ.
Bana göre bu görüşler içinde doğruya en yakın olanı şöyle diyenin görüşüdür: Bunun anlamı; “Benzerler ve ilahlar bir yana, bütün namazını sırf Rabbin için kıl; kurbanını da putlar için değil, sana Kevser'i vermek suretiyle bahşettiği ve seni ona özgü kıldığı dengi olmayan ikram ve hayra şükür olarak O'nun için kes.” demektir.
وإنما قلتُ: ذلك أولى الأقوالِ بالصوابِ في ذلك؛ لأنَّ اللَّهَ جلَّ ثناؤُه أخبرَ نبيَّه ﷺ بما أكرَمه به مِن عَطِيَّتِه وكرامتِه وإنعامِه عليه بالكوثرِ، ثم أَتْبَع ذلك قولَه: {فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ}. فكان معلومًا بذلك أنه خصَّه بالصلاةِ له والنَّحْرِ على
Bu konuda doğruya en yakın görüşün bu olduğunu söylememin sebebi şudur: Çünkü şânı yüce olan Allah, Peygamberi'ne sallallâhu aleyhi ve sellem Kevser'i lütfetmek suretiyle ona bahşettiği bağışını, ikramını ve nimetini bildirmiş, ardından da { فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ } “Şu halde Rabbin için namaz kıl ve kurban kes!” buyruğunu getirmiştir. Böylece anlaşılmıştır ki O, ...
الشكرِ له، على ما أَعْلَمه من النعمةِ التي أَنْعَمها عليه، بإعطائِه إيَّاه الكوثرَ، فلم يكُنْ لخصوصِ بعضِ الصلاةِ بذلك دونَ بعضٍ، وبعضِ النَّحْرِ دونَ بعضٍ، وجْهٌ؛ إذْ كان حقًّا على الشكرِ على النِّعمِ.
[yalnız] O'nun için namaz kılmayı ve kurban kesmeyi ona tahsis etmiştir. Nimetlere şükretmek bir gereklilik olduğuna göre, namazın bir kısmını diğerinden, kurbanın da bir kısmını diğerinden ayrı tutmanın bir anlamı yoktur.
فتأويلُ الكلامِ إذنْ: إنَّا أعطيناك يا محمدُ الكوثرَ؛ إنعامًا منَّا عليك به، وتَكرِمةً منَّا لك، فأَخْلِصْ لربِّك العبادةَ، وأَفْرِدْ له صلاتَك ونُسُكَك، خلافًا لما يفعلُه مَن كفَر به وعبَد غيرَه ونَحَر للأوثانِ.
Bu durumda sözün tevili şöyledir: “Ey Muhammed! Sana bir lütuf ve bir ikram olmak üzere şüphesiz biz sana Kevser'i verdik; öyleyse Allah'ı inkâr eden, O'ndan başkasına ibadet eden ve putlar için kurban kesen kimselerin yaptığının aksine, ibadeti Rabbine has kıl, namazını ve kurbanını yalnızca O'na ada.”
وقولُه: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ}. يعنى بقولِه جلَّ ثناؤُه: {إنَّ شَانِئَكَ}: إِنَّ مُبْغِضَك يا محمدُ وعدوَّك، {هُوَ الْأَبْتَرُ}. يعنى بالأَبْتَرِ الأَقلَّ الأذَلَّ المُنقَطِعَ دابرُه الذي لا عَقِبَ له.
Allah Teâlâ'nın: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ} “Asıl sonu kesik olan, sana buğzedendir.” buyruğuna gelince; şânı yüce olan Allah: {إنَّ شَانِئَكَ} “Asıl sana buğzeden” buyruğuyla; “Ey Muhammed! Sana kin besleyen ve senin düşmanın olan kimse”, {هُوَ الْأَبْتَرُ} “sonu kesik olandır” buyruğuyla da; en aşağılık, en zelil, ardı kesilmiş ve soyu devam etmeyen kimseyi kastetmektedir.
واختلَف أهلُ التأويل في المعنيِّ بذلك؛ فقال بعضُهم: عُنِى به العاصُ بنُ وائلٍ السهميُّ.
Tevil ehli bununla kimin kastedildiği konusunda ihtilaf etmiştir. Bazıları şöyle demiştir: Bununla Âs b. Vâil es-Sehmî kastedilmiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثنى عليٌّ، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثنى معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ قولَه: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ}. يقولُ: عدوَّك .
Bana Ali anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o da İbn Abbâs'tan [Allah Teâlâ'nın]: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ} “Asıl sonu kesik olan, sana buğzedendir.” buyruğu hakkında rivayet etti; [İbn Abbâs]: “Senin düşmanındır.” diyor .
حدَّثنى محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبى، قال: ثنى عمى، قال: ثنى أبى، عن أبيه، عن ابن عباسٍ [قولَه: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ}]. قال: هو العاصُ بنُ وائلٍ.
Bana Muhammed b. Sa‘d anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan [[Allah Teâlâ'nın]: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ} “Asıl sonu kesik olan, sana buğzedendir.” buyruğu hakkında] rivayet etti. Dedi ki: “O, Âs b. Vâil'dir.”
حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن هلالِ بن خبَّابٍ، قال: سمِعتُ سعيدَ بنَ جبيرٍ يقولُ: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ}.
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahmân anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Hilâl b. Habbâb'dan anlattı, dedi ki: Saîd b. Cübeyr'in şöyle dediğini işittim: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ} “Asıl sonu kesik olan, sana buğzedendir.”
قال: هو العاصُ بنُ وائلٍ .
Dedi ki: “O, Âs b. Vâil'dir .”
حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مِهْرَانُ، عن سفيانَ، عن هلالٍ، قال: سألتُ سعيدَ بنَ جبيرٍ عن قولِه: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ}. قال: عدوُّك العاصُ بنُ وائلٍ أَنْبَتَر مِن قومِه.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o Hilâl'den anlattı, dedi ki: Saîd b. Cübeyr'e [Allah Teâlâ'nın]: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ} “Asıl sonu kesik olan, sana buğzedendir.” buyruğunu sordum; “Senin düşmanın olan Âs b. Vâil'dir; kavminden kopup gitmiştir.” dedi.
حدَّثنى محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثنى الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ}. قال: العاصُ بنُ وائلٍ، قال: أنا شانئُ محمدٍ، ومَن شَنَأه الناسُ فهو الأَبْتَرُ .
Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; ve bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Verka anlattı; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den [Allah Teâlâ'nın]: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ} “Asıl sonu kesik olan, sana buğzedendir.” buyruğu hakkında rivayet etti; [Mücâhid] dedi ki: “[O] Âs b. Vâil'dir; 'Ben Muhammed'e buğzedenim' demiştir. İnsanların buğzettiği kimse ise sonu kesik (ebter) olandır .”
حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ، ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ : {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ}. قال: هو العاصُ بنُ وائلٍ، قال: أنا شأنئٌ محمدًا، وهو أَبْتَرُ، ليس له عَقِبٌ. قال اللَّهُ: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ} .
Bize İbn Abdi'l-A'lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma'mer'den, o da Katâde'den [Allah Teâlâ'nın]: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ} “Asıl sonu kesik olan, sana buğzedendir.” buyruğu hakkında rivayet etti; [Katâde] dedi ki: “O, Âs b. Vâil'dir; 'Ben Muhammed'e buğzediyorum, onun ise sonu kesiktir, nesli yoktur' demişti. Allah da: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ} “Asıl sonu kesik olan, sana buğzedendir.” buyurdu .”
قال قتادةُ: الأَبْتَرُ هو الحَقِيرُ الدَّقيقُ الذليلُ.
Katâde dedi ki: “el-Ebter; hakir, önemsiz ve zelil kimsedir.”
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {وإِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ}: هذا العاصُ بنُ وائلٍ، بلَغنا أنه قال: أنا شأنىُء محمدٍ.
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den [Allah Teâlâ'nın]: {وإِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ} “Ve şüphesiz asıl sonu kesik olan, sana buğzedendir.” buyruğu hakkında rivayet etti; [Katâde dedi ki]: “Bu Âs b. Vâil'dir; bize ulaştığına göre o: 'Ben Muhammed'e buğzedenim' demiştir.”
حدَّثنى يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِه: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ}. قال: الرجلُ يقولُ: إنما محمدٌ أَبْتَرُ، ليس له كما تَرَوْن عَقِبٌ. فقال الله: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ} .
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd [Allah Teâlâ'nın]: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ} “Asıl sonu kesik olan, sana buğzedendir.” buyruğu hakkında şöyle dedi: “Bir adam: 'Muhammed ancak sonu kesik biridir, gördüğünüz gibi onun nesli yoktur' diyordu. Bunun üzerine Allah: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ} “Asıl sonu kesik olan, sana buğzedendir.” buyurdu .”
وقال آخرون: بل غُنِى بذلك عقبةُ بنُ أبي مُعَيْطٍ.
Başkaları ise şöyle demiştir: Aksine bununla Ukbe b. Ebî Muayt kastedilmiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا يعقوبُ القُمِّيُّ، عن حفصِ بن حميدٍ، عن شِمْرِ بن عطيةَ، قال: كان عقبةُ بنُ أبى مُعَيْطٍ يقولُ: إنه لا يَبْقى للنبيِّ ولدٌ، وهو أَبْتَرُ. فأنزل اللَّهُ فيه هؤلاءِ الآياتِ: {إِنَّ شَانِئَكَ}. عُقْبةَ بنَ أبي مُعَيْطٍ، {هُوَ الْأَبْتَرُ} .
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Ya'kūb el-Kummî, Hafs b. Humeyd'den, o da Şimr b. Atıyye'den anlattı; o şöyle demiştir: Ukbe b. Ebî Muayt: “Peygamber'in çocuğu yaşamıyor, o sonu kesiktir.” diyordu. Bunun üzerine Allah onun hakkında şu ayetleri indirdi: {إِنَّ شَانِئَكَ} “Asıl sana buğzeden” yani Ukbe b. Ebî Muayt, {هُوَ الْأَبْتَرُ} “sonu kesik olandır” .
وقال آخرون: بل عُنِى بذلك جماعةٌ مِن قريشٍ.
Başkaları ise şöyle demiştir: Aksine bununla Kureyş'ten bir topluluk kastedilmiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثنا ابنُ المثنى، قال: ثنا عبدُ الوهابِ، قال: ثنا داودُ، عن عكرمةَ في هذه الآيةِ: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ وَيَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا هَؤُلَاءِ أَهْدَى مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلًا} [النساء: (٥١)]. قال: نَزَلت في كعبِ بن الأشرفِ، أتى مكةَ فقال له أهلُها: نحنُ
Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Abdülvehhâb anlattı, dedi ki: Bize Dâvûd, İkrime'den şu ayet hakkında rivayet etti: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ وَيَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا هَؤُلَاءِ أَهْدَى مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلًا} “Kendilerine Kitap'tan bir pay verilenleri görmedin mi? Cibt'e ve Tâğût'a inanıyorlar ve inkâr edenler için: ‘Bunlar, iman edenlerden daha doğru yoldadır.’ diyorlar.” [en-Nisâ: 51]. [İkrime] dedi ki: [Bu ayet] Ka'b b. el-Eşref hakkında indi; Mekke'ye gelmişti de Mekke halkı ona: “Biz...
خيرٌ أم هذا الصُّنْبورُ المُنْبَتِرُ مِن قومِه، ونحن أهلُ الحَجِيج، وعندَنا مَنْحَرُ البُدْنِ؟ قال: أنتم خيرٌ. فأنزَل اللَّهُ فيه هذه الآيةَ، وأنزَل في الذين قالوا للنبيِّ ﷺ ما قالوا: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ} .
daha hayırlıyız, yoksa kavminden kopmuş şu sonu kesik adam mı? Oysa biz hacıların hizmetkârıyız ve kurbanlık develerin kesim yeri bizim yanımızdadır” dediler. O da: “Siz daha hayırlısınız.” dedi. Bunun üzerine Allah onun hakkında bu ayeti indirdi; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e o sözleri söyleyenler hakkında da: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ} “Asıl sonu kesik olan, sana buğzedendir.” buyruğunu indirdi .
حدثنا أبو كريب، قال: ثنا وكيعٌ، عن بدرِ بن عثمانَ، عن عكرمة: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ}. قال: لما أُوحِى إلى النبيِّ ﷺ قالت قريشٌ: بُتِر محمدُ منَّا. فنزلت: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ}. قال: الذي رَماك بالبَتْرِ هو الأَبْتَرُ .
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Vekî', Bedr b. Osmân'dan, o da İkrime'den [Allah Teâlâ'nın]: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ} “Asıl sonu kesik olan, sana buğzedendir.” buyruğu hakkında rivayet etti; [İkrime] dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e vahiy geldiğinde Kureyş: “Muhammed bizden koptu.” dedi. Bunun üzerine: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ} “Asıl sonu kesik olan, sana buğzedendir.” ayeti indi. [İkrime] dedi ki: “Seni soyu kesiklikle itham eden kimse, asıl sonu kesik olanın ta kendisidir .”
حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا ابنُ أبي عديٍّ، قال: أنبأنا داودُ بن أبي هندٍ، عن عكرمةَ، عن ابن عباسٍ، قال: لما قَدِم كعبُ بنُ الأشرفِ مكةَ أَتَوْه، فقالوا له: نحنُ أهل السِّقايةِ والسِّدانة، وأنت سيدُ أهل المدينةِ، فنحنُ خيرٌ أم هذا الصُّنْبُورُ المُنْبَترُ من قومه، يزعُمُ أنه خيرٌ منَّا؟ قال: بل أنتم خيرٌ منه. قال : فنزَلت عليه: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ}. قال: وأُنزِلت عليه: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ} إلى قوله: {نَصِيرًا} .
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Adiyy anlattı, dedi ki: Bize Dâvûd b. Ebî Hind, İkrime'den, o da İbn Abbâs'tan bildirdi; o şöyle demiştir: Ka'b b. el-Eşref Mekke'ye geldiğinde ona geldiler ve: “Biz sikâye (hacılara su dağıtma) ve sidâne (Kâbe bakımı) ehliyiz, sen de Medine halkının efendisisin. Biz mi daha hayırlıyız, yoksa bizden daha hayırlı olduğunu iddia eden ve kavminden kopmuş şu sonu kesik adam mı?” dediler. O da: “Aksine siz ondan daha hayırlısınız.” dedi. [İbn Abbâs] dedi ki : Bunun üzerine [Peygamber'e]: {إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ} “Asıl sonu kesik olan, sana buğzedendir.” ayeti indi. Dedi ki: Ayrıca ona: {أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ} “Kendilerine Kitap'tan bir pay verilenleri görmedin mi?...” ayetinden {نَصِيرًا} “...yardımcı da [bulamazsın].” buyruğuna kadar olan kısım indirildi .
وأولى الأقوالِ في ذلك عندى بالصوابِ أنْ يُقالَ: إِنَّ اللَّهَ تعالى ذكرُه أخبَر أن
Bu hususta bana göre doğruya en yakın olan görüş şöyle denilmesidir: Şanı yüce olan Allah haber vermiştir ki
مُبْغِضَ رسول اللَّهِ ﷺ هو الأقلُّ الأذلُّ، المنقطع عَقِبُه، فذلك صفةُ كلِّ مَن أَبْغَضه من الناس، وإن كانت الآية نزلت في شخصٍ بعينِه.
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e buğzeden kimsenin en aşağılık, en zelil ve soyu kesik kimse olduğunu haber vermiştir. Dolayısıyla ayet bizzat belirli bir şahıs hakkında inmiş olsa bile bu, insanlardan ona buğzeden herkesin sıfatıdır.
آخرُ تفسيرِ سورةِ "الكوثرِ"
Kevser Suresi tefsirinin sonu.