Binûn

"Münâfikûn" Suresinin Tefsiri — 2. Sayfa

Kaynak: Câmiu'l-Beyân (Taberî Tefsiri) · Taberî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Zikri

حدَّثني يونُسُ وسعيدُ بنُ الربيعِ، قال سعيدٌ: ثنا سفيانُ، وقال يونُسُ: أخبَرنا سفيانُ، عن أبي جَنَابٍ، عن الضحاكِ بنِ مُزاحِمٍ، عن ابنِ عباسٍ، قال: ما مِن أحدٍ يَموتُ، ولم يُؤَدِّ زكاةَ مالِه، ولم يَحُجَّ، إلا سأَل الكَرَّةَ. فقالوا: يا أبا عباسٍ، لا

Bana Yûnus ve Saîd b. er-Rebî‘ anlattı; Saîd: “Bize Süfyân rivayet etti” dedi, Yûnus da: “Bize Süfyân haber verdi” dedi; [o da] Ebû Cenâb’dan, [o] Dahhâk b. Müzâhim’den, [o da] İbn Abbâs’tan [radıyallâhu anhümâ nakletti; İbn Abbâs] şöyle dedi: “Malının zekâtını vermemiş ve haccını yapmamış olarak ölen hiç kimse yoktur ki [dünyaya] geri dönmeyi istemesin.” Bunun üzerine dediler ki: “Ey Ebû Abbâs! [Sen]...

تَزالُ تَأْتينا بالشيءِ لا نَعْرِفُه. قال: فأنا أَقْرَأُ عليكم في كتابِ اللَّهِ: {وَأَنْفِقُوا مِنْ مَا رَزَقْنَاكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ فَيَقُولَ رَبِّ لَوْلَا أَخَّرْتَنِي إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ فَأَصَّدَّقَ}. قال: أُؤَدِّيَ زكاةَ مالي، {وَأَكُنْ مِنَ الصَّالِحِينَ}. قال: أَحُجَّ .

[İbn Abbâs] dedi ki: “Ben size Allah'ın Kitabı'ndan okuyayım: {وَأَنْفِقُوا مِنْ مَا رَزَقْنَاكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ فَيَقُولَ رَبِّ لَوْلَا أَخَّرْتَنِي إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ فَأَصَّدَّقَ} ‘Herhangi birinize ölüm gelip de: Rabbim! Beni yakın bir süreye kadar erteleseydin de sadaka verseydim... demesinden önce, size rızık olarak verdiklerimizden infak edin’ -[yani] malımın zekâtını verseydim-, {وَأَكُنْ مِنَ الصَّالِحِينَ} ‘ve salihlerden olsaydım!’ -[yani] haccedebilseydim- .”

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مِهْرانُ، عن سفيانَ، عن أبي سِنانٍ، عن رجلٍ، عن الضحاكِ، عن ابنِ عباسٍ قال: ما يَمْنَعُ أحدَكم إذا كان له مالٌ يَجِبُ عليه فيه الزكاةُ أن يُزَكِّيَ، وإذا أطاق الحجَّ أن يَحُجَّ، مِن قبلِ أن يَأْتِيَه الموتُ، فيَسْأَلَ ربَّه الكَرَّةَ فلا يُعطاها. فقال رجلُ: أما تَتَّقِي اللَّهَ، يَسْأَلُ المؤمنُ الكَرَّةَ؟ قال: نعم، أَقْرَأُ عليكم قرآنًا؟ فقرَأ: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُلْهِكُمْ أَمْوَالُكُمْ وَلَا أَوْلَادُكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ}. فقال الرجلُ: فما الذي يُوجِبُ عليَّ الحجَّ؟ قال: راحلةٌ تَحْمِلُه، ونفقةٌ تُبَلِّغُه .

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o Ebû Sinân'dan, o bir adamdan, o Dahhâk'tan, o da İbn Abbâs'tan [şöyle] dediğini [nakletti]: “Kendisine ölüm gelip de Rabbinden [dünyaya] geri dönmeyi istemeden ve bu isteği verilmeden önce, üzerinde zekât farz olan bir malı varken zekâtını vermekten ve hacca gücü yetiyorken hacca gitmekten birinizi alıkoyan nedir?” Bir adam dedi ki: “Allah'tan korkmaz mısın, mümin [dünyaya] geri dönmeyi ister mi?” [İbn Abbâs]: “Evet, size Kur'an okuyayım mı?” dedi ve {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُلْهِكُمْ أَمْوَالُكُمْ وَلَا أَوْلَادُكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ} “Ey iman edenler! Mallarınız ve çocuklarınız sizi Allah'ı anmaktan alıkoymasın” [ayetini] okudu. Adam: “Peki bana haccı farz kılan nedir?” diye sordu. [İbn Abbâs]: “Onu taşıyacak bir binek ve hedefine ulaştıracak bir azıktır” dedi .

حدَّثنا عبادُ بنُ يعقوبَ الأسديُّ وفَضالةُ بنُ الفضلِ، قال عبادٌ: أخبَرنا بزيعٌ أبو خازمٍ مولى الضحاكِ. وقال فَضالةُ: ثنا بَزيعٌ، عن الضحاكِ بنِ مُزاحمٍ في قولِه: {لَوْلَا أَخَّرْتَنِي إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ فَأَصَّدَّقَ}. قال: فأَتَصدَّقَ بزكاةِ مالي، {وَأَكُنْ مِنَ الصَّالِحِينَ}. قال: الحجُّ.

Bize Abbâd b. Ya‘kūb el-Esedî ve Fedâle b. el-Fadl anlattı; Abbâd dedi ki: Bize Dahhâk'ın azatlısı Bezî‘ Ebû Hâzim haber verdi. Fedâle de dedi ki: Bize Bezî‘, Dahhâk b. Müzâhim'den O'nun: {لَوْلَا أَخَّرْتَنِي إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ فَأَصَّدَّقَ} “Beni yakın bir süreye kadar erteleseydin de sadaka verseydim” sözü hakkında şöyle dediğini anlattı: “Malımın zekâtını sadaka olarak verseydim”; {وَأَكُنْ مِنَ الصَّالِحِينَ} “ve salihlerden olsaydım!” [sözü hakkında da]: “Hac[dır]” dedi.

حُدِّثْتُ عن الحسينِ، قال: سمِعْتُ أبا مُعاذٍ يقولُ: ثنا عبيدٌ، قال: سمِعْتُ الضحاكَ يقولُ في قولِه: {لَا تُلْهِكُمْ} إلى آخرِ السورةِ: هو الرجلُ المؤمنُ ينزلُ به الموتُ، وله مالٌ كثيرٌ لم يُزَكِّه، ولم يَحُجَّ منه، ولم يُعْطِ منه حقَّ اللَّهِ، يَسْأَلُ الرَّجْعةَ عندَ الموتِ، فيُزَكِّي مالَه، قال اللَّهُ: {وَلَنْ يُؤَخِّرَ اللَّهُ نَفْسًا إِذَا جَاءَ أَجَلُهَا}.

Hüseyin'den rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir: Ebû Muâz'ın şöyle dediğini işittim: Bize Ubeyd anlattı, dedi ki: Dahhâk'ın O'nun: {لَا تُلْهِكُمْ} “sizi alıkoymasın” [ayetinden] surenin sonuna kadar [olan kısım] hakkında şöyle dediğini işittim: “Bu, kendisine ölüm inip de zekâtını vermediği, ondan hacca gitmediği ve onda Allah'ın hakkını vermediği çokça malı olan mümin kimsedir; ölüm anında malının zekâtını vermek için [dünyaya] geri dönmeyi ister. Allah [ise şöyle] buyurmuştur: {وَلَنْ يُؤَخِّرَ اللَّهُ نَفْسًا إِذَا جَاءَ أَجَلُهَا} ‘Eceli geldiği zaman Allah hiçbir canı asla ertelemez.’”

حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن

Bana Muhammed b. Sa‘d anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, o da

أبيه، عن ابنِ عباسٍ قولَه: {لَا تُلْهِكُمْ أَمْوَالُكُمْ وَلَا أَوْلَادُكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ} إلى {وَأَنْفِقُوا مِنْ مَا رَزَقْنَاكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ}. قال: هو الرجلُ المؤمنُ إذا نزَل به الموتُ، وله مالٌ لم يُزَكِّه، ولم يَحُجَّ منه، ولم يُعْطِ حقَّ اللَّهِ فيه، فيَسْأَلُ الرَّجْعةَ عندَ الموتِ ليَتَصَدَّقَ مِن مالِه ويُزَكِّيَ، قال اللَّهُ: {وَلَنْ يُؤَخِّرَ اللَّهُ نَفْسًا إِذَا جَاءَ أَجَلُهَا} .

babasından, o da İbn Abbâs'tan O'nun: {لَا تُلْهِكُمْ أَمْوَالُكُمْ وَلَا أَوْلَادُكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ} “Mallarınız ve çocuklarınız sizi Allah'ı anmaktan alıkoymasın” [ayetinden] {وَأَنْفِقُوا مِنْ مَا رَزَقْنَاكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ} “Herhangi birinize ölüm gelmeden önce size rızık olarak verdiklerimizden infak edin” [ayetine kadar olan kısım] hakkında şöyle dediğini [nakletti]: “Bu, kendisine ölüm indiğinde zekâtını vermediği, hacca gitmediği ve onda Allah'ın hakkını ödemediği malı bulunan mümin kimsedir; ölüm anında malından sadaka ve zekât vermek için [dünyaya] geri dönmeyi ister. Allah [ise şöyle] buyurmuştur: {وَلَنْ يُؤَخِّرَ اللَّهُ نَفْسًا إِذَا جَاءَ أَجَلُهَا} ‘Eceli geldiği zaman Allah hiçbir canı asla ertelemez’ .”

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مِهْرانُ، عن سفيانَ: {فَأَصَدَّقَ وَأَكُنْ مِنَ الصَّالِحِينَ} قال: الزكاةُ والحجُّ.

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan [nakletti]: {فَأَصَدَّقَ وَأَكُنْ مِنَ الصَّالِحِينَ} “sadaka verip salihlerden olsaydım ” [ifadesi hakkında]: “Zekât ve hacdır” dedi.

واختَلَفَت القرأةُ في قراءةِ قولِه: {وَأَكُنْ مِنَ الصَّالِحِينَ}؛ فقرَأ ذلك عامةُ قرأةِ الأمصارِ غيرَ ابنِ مُحَيْصِنٍ وأبي عمرٍو: {وَأَكُنْ} جزمًا عطفًا بها على تأويلِ قولِه: {فَأَصَّدَّقَ}. إذ لم تَكُنْ فيه الفاءُ، وذلك أن قولَه: {فَأَصَّدَّقَ} لو لم يَكُنْ فيه الفاءُ كان جزمًا. وقرَأ ذلك ابنُ مُحَيْصِنٍ وأبو عمرٍو: (وأَكُونَ) بإثباتِ الواوِ، ونصبِ: (وأكونَ) عطفًا به على قولِه: {فَأَصَّدَّقَ}. فنصَب قولَه: (وأكُونَ) إذ كان قولُه: {فَأَصَّدَّقَ} نصبًا.

Kurrâ, {وَأَكُنْ مِنَ الصَّالِحِينَ} “ve salihlerden olsaydım” sözünün okunuşunda ihtilaf etmişlerdir. İbn Muheysın ve Ebû Amr dışındaki belde kurrâsının geneli, {فَأَصَّدَّقَ} “sadaka versem” sözünün teviline matuf olarak {وَأَكُنْ} şeklinde cezm ile okumuşlardır; zira onda fâ harfi olmasaydı cezm olurdu, nitekim {فَأَصَّدَّقَ} sözünde fâ harfi bulunmasaydı cezm olurdu. İbn Muheysın ve Ebû Amr ise bunu {فَأَصَّدَّقَ} “sadaka versem” sözüne atfederek vâv harfinin sübûtu ve mansub kılınmasıyla: (وأَكُونَ) şeklinde okumuşlardır. Dolayısıyla {فَأَصَّدَّقَ} sözü mansub olduğu için (وأكُونَ) sözünü de mansub yapmışlardır.

والصوابُ من القولِ في ذلك أنهما قراءتان معروفتان، فبأيَّتِهما قرَأ القارئُ فمصيبٌ.

Bu hususta doğru olan görüş, bunların bilinen iki kıraat olduğudur; okuyucu bunlardan hangisiyle okursa isabet etmiş olur.

وقولُه: {وَلَنْ يُؤَخِّرَ اللَّهُ نَفْسًا إِذَا جَاءَ أَجَلُهَا}. يقولُ: لن يُؤَجلَ اللَّهُ في أجلِ أحدٍ، فيَمُدَّ له فيه إذا حضَر أجلُه، ولكنه يَخْتَرِمُه، {وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ}. يقولُ: واللَّهُ ذو خبرةٍ وعلمٍ بأعمالِ عبدِه، هو بجميعِها محيطٌ، لا يَخْفَى عليه شيءٌ، وهو مُجازِيهم بها؛ المحسنَ بإحسانِه، والمسيءَ بإساءتِه.

O'nun: {وَلَنْ يُؤَخِّرَ اللَّهُ نَفْسًا إِذَا جَاءَ أَجَلُهَا} “Eceli geldiği zaman Allah hiçbir canı asla ertelemez” sözü hakkında [Yüce Allah] şöyle buyurmaktadır: Eceli geldiğinde Allah hiçbir kimsenin ecelini ertelemez ve ona süre tanımaz; bilakis onun canını alır. {وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ} “Allah yaptıklarınızdan hakkıyla haberdardır” sözü hakkında [ise Yüce Allah] şöyle buyurmaktadır: Allah, kulunun amellerinden hakkıyla haberdar ve bilgilidir; onların tümünü kuşatmıştır, O'na hiçbir şey gizli kalmaz ve onları bu amelleriyle cezalandırıp mükâfatlandıracaktır; iyilik yapana iyiliğiyle, kötülük yapana da kötülüğüyle karşılık verecektir.

آخرُ تفسيرِ سورةِ "المنافقين"

Münâfikûn Sûresi tefsirinin sonu.