Binûn

"Mülk" Suresinin Tefsiri — 2. Sayfa

Kaynak: Câmiu'l-Beyân (Taberî Tefsiri) · Taberî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {أَمَّنْ هَذَا الَّذِي هُوَ جُنْدٌ لَكُمْ يَنْصُرُكُمْ مِنْ دُونِ الرَّحْمَنِ إِنِ الْكَافِرُونَ إِلَّا فِي غُرُورٍ (٢٠)}.

Yüce Allah'ın şu buyruğunun tefsiri hakkındaki görüş: {أَمَّنْ هَذَا الَّذِي هُوَ جُنْدٌ لَكُمْ يَنْصُرُكُمْ مِنْ دُونِ الرَّحْمَنِ إِنِ الْكَافِرُونَ إِلَّا فِي غُرُورٍ (٢٠)} “Yoksa Rahmân'dan başka size yardım edecek ordunuz kimmiş? Kâfirler sadece bir aldanış içindedirler.”

يقولُ تعالى ذكرُه للمشركين به مِن قريشٍ: مَن هذا الذي هو جندٌ لكم أيُّها الكافرون به، يَنْصُرُكم مِن دونِ الرحمنِ إن أراد بكم سوءًا، فيدفعَ عنكم ما أراد بكم مِن ذلك؟ {إِنِ الْكَافِرُونَ إِلَّا فِي غُرُورٍ}. يقولُ تعالى ذكرُه: ما الكافرون باللَّهِ إلا في غرورٍ مِن ظنِّهم أنَّ آلهتَهم تقرِّبُهم إلى اللَّهِ زُلْفَى، وأنَّها تَنْفعُ أو تَضُرُّ.

Şânı yüce olan Allah, Kureyş'ten kendisine ortak koşanlara şöyle buyurmaktadır: Ey O'nu inkâr edenler! Şayet Rahmân size bir kötülük dilese, Rahmân'dan başka O'nun hakkınızda dilediği bu şeyi sizden savuşturup size yardım edecek olan bu ordunuz kimdir? {إِنِ الْكَافِرُونَ إِلَّا فِي غُرُورٍ} “Kâfirler sadece bir aldanış içindedirler” buyruğu ise; şânı yüce olan Allah şöyle buyurmaktadır: Allah'ı inkâr edenler, putlarının kendilerini Allah'a yaklaştıracağını ve onların fayda veya zarar verebileceğini sanmaları sebebiyle sadece bir aldanış içindedirler, demektir.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {أَمَّنْ هَذَا الَّذِي يَرْزُقُكُمْ إِنْ أَمْسَكَ رِزْقَهُ بَلْ لَجُّوا فِي عُتُوٍّ وَنُفُورٍ (٢١)}.

Yüce Allah'ın şu buyruğunun tefsiri hakkındaki görüş: {أَمَّنْ هَذَا الَّذِي يَرْزُقُكُمْ إِنْ أَمْسَكَ رِزْقَهُ بَلْ لَجُّوا فِي عُتُوٍّ وَنُفُورٍ (٢١)} “Peki, O rızkını kesiverse size rızık verecek olan kimdir? Hayır, onlar azgınlık ve nefret içinde direnip durmaktadırlar.”

يقولُ تعالى ذكرُه: أمَّن هذا الذي يُطْعِمُكم ويَسْقِيكم ويأتي بأقواتِكم إن أَمْسَك ربُّكم رِزْقَه الذي يرزقُكم عنكم؟

Şânı yüce olan Allah şöyle buyurmaktadır: Rabbiniz size vermekte olduğu rızkını sizden kesiverse, sizi doyuracak, sulayacak ve azıklarınızı temin edecek olan kimdir?

وقولُه: {بَلْ لَجُّوا فِي عُتُوٍّ وَنُفُورٍ}. يقولُ: بل تمادَوْا في طغيانٍ ونفورٍ عن الحقِّ واستكبارٍ.

Âyetteki {بَلْ لَجُّوا فِي عُتُوٍّ وَنُفُورٍ} “Hayır, onlar azgınlık ve nefret içinde direnip durmaktadırlar” buyruğu; bilakis onlar azgınlıkta, haktan kaçıp nefret etmekte ve kibirlenmekte ısrar edip ileri gittiler, demektir.

وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Bu konuda bizim söylediğimize benzer görüşü tevil ehli de ifade etmiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن

Bana Muhammed b. Sa'd rivayet edip dedi ki: Bana babam rivayet edip dedi ki: Bana amcam rivayet edip dedi ki: Bana babam, ... rivayet etti:

أبيه، عن ابنِ عباسٍ قولَه: {بَلْ لَجُّوا فِي عُتُوٍّ وَنُفُورٍ}. يقولُ: في ضلالٍ .

... babasından, o da İbn Abbâs'tan {بَلْ لَجُّوا فِي عُتُوٍّ وَنُفُورٍ} “Hayır, onlar azgınlık ve nefret içinde direnip durmaktadırlar” buyruğu hakkında şöyle dediğini nakletti: “Sapıklık içinde [direnip durmaktadırlar].”

حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ في قولِ اللَّهِ: {بَلْ لَجُّوا فِي عُتُوٍّ وَنُفُورٍ}. قال: كُفُورٍ .

Bana Muhammed b. Amr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet edip dedi ki: Bize Îsâ rivayet etti; ve bana Hâris rivayet edip dedi ki: Bize Hasen rivayet edip dedi ki: Bize Verkā rivayet etti; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den Allah'ın: {بَلْ لَجُّوا فِي عُتُوٍّ وَنُفُورٍ} “Hayır, onlar azgınlık ve nefret içinde direnip durmaktadırlar” buyruğu hakkında şöyle dediğini nakletti: “Küfür [içinde].”

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {أَفَمَنْ يَمْشِي مُكِبًّا عَلَى وَجْهِهِ أَهْدَى أَمَّنْ يَمْشِي سَوِيًّا عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ (٢٢)}.

Yüce Allah'ın şu buyruğunun tefsiri hakkındaki görüş: {أَفَمَنْ يَمْشِي مُكِبًّا عَلَى وَجْهِهِ أَهْدَى أَمَّنْ يَمْشِي سَوِيًّا عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ (٢٢)} “Şimdi yüzüstü kapanarak yürüyen mi doğru yolu bulmuştur, yoksa dosdoğru bir yol üzerinde dimdik yürüyen mi?”

يقولُ تعالى ذكرُه: {أَفَمَنْ يَمْشِي} أيُّها الناسُ، {مُكِبًّا عَلَى وَجْهِهِ} لا يُبْصِرُ ما بينَ يدَيْه وما عن يمينِه وشمالِه، {أَهْدَى}. يقولُ: أشدُّ استقامةً على الطريقِ، وأهْدَى له، {أَمَّنْ يَمْشِي سَوِيًّا} مَشْيَ بني آدمَ على قَدَمَيه، {عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ}. يقولُ: على طريقٍ لا اعْوِجاجَ فيه.

Şânı yüce olan Allah şöyle buyurmaktadır: Ey insanlar! {أَفَمَنْ يَمْشِي} “Şimdi... yürüyen mi”, {مُكِبًّا عَلَى وَجْهِهِ} “yüzüstü kapanarak”; yani önünü, sağını ve solunu görmeden [yürüyen mi], {أَهْدَى} “doğru yolu bulmuştur”; yani yol üzerinde daha istikametli ve yolu daha iyi bulan mıdır, {أَمَّنْ يَمْشِي سَوِيًّا} “yoksa... dimdik yürüyen mi”; Âdemoğullarının iki ayağı üzerinde yürümesi gibi, {عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ} “dosdoğru bir yol üzerinde”; yani içinde hiçbir eğrilik bulunmayan bir yol üzerinde [yürüyen mi]?

وقيل: {مُكِبًّا}. لأنه فِعلٌ غيرُ واقعٍ، وإذا لم يكنْ واقعًا أَدْخلوا فيه الألفَ، فقالوا: أَكبَّ فلانٌ على وجْهِه، فهو مُكِبٌّ. ومنه قولُ الأعشى :

{مُكِبًّا} “yüzüstü kapanarak” denilmiştir; çünkü bu geçişsiz (lâzım) bir fiildir. Fiil geçişsiz olduğunda başına elif getirirler ve [bir kimse yüzüstü kapandığında] 'أَكبَّ فلانٌ على وجْهِه، فهو مُكِبٌّ' derler. el-A'şâ'nın şu beyti de bundandır :

مُكِبًّا على رَوْقَيْهِ يَحْفِرُ عِرْقَهَا … علَى ظَهْرِ عُرْيَانِ الطَّرِيقَةِ أَهْيَما

“İki boynuzu üzerine kapanmış olarak, çıplak ve ince kuru kumlu yolun üstünde onun kökünü kazar.”

فقال: مُكِبًّا. لأنه فِعلٌ غيرُ واقعٍ، فإذا كان واقعًا حُذِفت منه الأَلفُ، فقيل: كبَبْتُ فلانًا على وجْهِه، وكبَّه اللَّهُ على وجْهِه.

Burada 'mükibben' (مُكِبًّا) demiştir; zira geçişsiz fiildir. Fiil geçişli (müteaddî) olduğunda ise elif atılır ve 'Filanı yüzüstü yere yıktım' anlamında كبَبْتُ فلانًا على وجْهِه ve 'Allah onu yüzüstü yere yıktı' anlamında كبَّه اللَّهُ على وجْهِه denir.

وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Bu konuda bizim söylediğimiz [görüşün] benzerini tevil ehli (müfessirler) de söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابنِ عباسٍ قولَه: {أَفَمَنْ يَمْشِي مُكِبًّا عَلَى وَجْهِهِ أَهْدَى أَمَّنْ يَمْشِي سَوِيًّا عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ}. يقولُ: من يَمْشي في الضلالِة أهدى، أمن يمْشِي مهتديًا ؟

Bana Muhammed b. Sa'd rivayet edip dedi ki: Bana babam rivayet edip dedi ki: Bana amcam rivayet edip dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan {أَفَمَنْ يَمْشِي مُكِبًّا عَلَى وَجْهِهِ أَهْدَى أَمَّنْ يَمْشِي سَوِيًّا عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ} “Şimdi yüzüstü kapanarak yürüyen mi doğru yolu bulmuştur, yoksa dosdoğru bir yol üzerinde dimdik yürüyen mi?” buyruğu hakkında şöyle dediğini nakletti: “Sapıklık içinde yürüyen mi daha doğru yoldadır, yoksa hidayet üzere yürüyen mi?”

حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا، قال: ثنا عيسى، وحدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {مُكِبًّا عَلَى وَجْهِهِ}. قال: في الضلالةِ، {أَمَّنْ يَمْشِي سَوِيًّا عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ}. قال: حقٍّ مستقيمٍ .

Bana Muhammed b. Amr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet edip dedi ki: Bize Îsâ rivayet etti; ve bana Hâris rivayet edip dedi ki: Bize Hasen rivayet edip dedi ki: Bize Verkā rivayet etti; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den {مُكِبًّا عَلَى وَجْهِهِ} “yüzüstü kapanarak” buyruğu hakkında: “Sapıklık içinde”, {أَمَّنْ يَمْشِي سَوِيًّا عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ} “yoksa dosdoğru bir yol üzerinde dimdik yürüyen mi?” buyruğu hakkında da: “Dosdoğru hak üzerinde [yürüyen mi?]” dediğini nakletti.

حُدِّثتُ عن الحسينِ، قال: سمِعتُ أبا معاذٍ يقولُ: ثنا عبيدٌ، قال: سمِعتُ الضحاكَ يقولُ في قولِه: {أَفَمَنْ يَمْشِي مُكِبًّا عَلَى وَجْهِهِ}: يعني الكافرَ، {أَهْدَى أَمَّنْ يَمْشِي سَوِيًّا} المؤمنُ؟ ضرَب اللَّهُ مَثَلًا لهما.

Bana Hüseyin'den rivayet edildi; dedi ki: Ebû Muâz'ın şöyle dediğini işittim: Bize Ubeyd rivayet edip dedi ki: Dahhâk'ın {أَفَمَنْ يَمْشِي مُكِبًّا عَلَى وَجْهِهِ} “Şimdi yüzüstü kapanarak yürüyen mi...” buyruğu hakkında: “Yani kâfir [mi]”, {أَهْدَى أَمَّنْ يَمْشِي سَوِيًّا} “...daha doğru yoldadır yoksa dimdik yürüyen mi?” buyruğu hakkında da: “Mümin [mi]? Allah ikisi için bir misal getirmiştir” dediğini işittim.

وقال آخرون: بل عُنِي بذلك أن الكافرَ يَحشُرُه اللَّهُ يومَ القيامةِ على وجْهِه، فقال: {أَفَمَنْ يَمْشِي مُكِبًّا عَلَى وَجْهِهِ} يومَ القيامةِ أَهْدَى أمَّن يَمْشِي سَوِيًّا يومئذٍ؟

Başkaları ise şöyle demiştir: Bilakis bununla Allah'ın kıyamet günü kâfiri yüzüstü haşredeceği kastedilmiştir. Bu sebeple: {أَفَمَنْ يَمْشِي مُكِبًّا عَلَى وَجْهِهِ} “Şimdi kıyamet günü yüzüstü kapanarak yürüyen mi” daha doğru yoldadır, yoksa o gün dimdik yürüyen mi, buyurmuştur.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {أَفَمَنْ يَمْشِي مُكِبًّا عَلَى وَجْهِهِ أَهْدَى}: هو الكافرُ، أكبَّ على معاصي اللَّهِ في الدنيا، حشَره اللَّهُ يومَ القيامةِ على وجْهِه، فقيل: يا نبيَّ اللَّهِ، كيف يُحْشَرُ الكافرُ على وجْهِه؟ قال: "إِنَّ الذي أمشاه على رِجْليْه قادرٌ أن يَحْشُرَه يوم القيامةِ على وجْهِه".

Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den nakletti; o, {أَفَمَنْ يَمْشِي مُكِبًّا عَلَى وَجْهِهِ أَهْدَى} “Şimdi yüzüstü kapanarak yürüyen mi daha doğru yoldadır” [ayeti] hakkında şöyle demiştir: “O kâfirdir; dünyada Allah'a isyana dalıp gitmiştir, Allah da onu kıyamet günü yüzüstü haşreder.” Bunun üzerine: “Ey Allah'ın nebisi! Kâfir yüzüstü nasıl haşredilir?” denildi. O da şöyle buyurdu: «إِنَّ الذي أمشاه على رِجْليْه قادرٌ أن يَحْشُرَه يوم القيامةِ على وجْهِه» «Onu iki ayağı üzerinde yürüten [Allah], kıyamet günü yüzüstü haşretmeye de elbette kādirdir.»

حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ: {أَفَمَنْ يَمْشِي مُكِبًّا عَلَى وَجْهِهِ}. قال: هو الكافرُ يعملُ بمعصيةِ اللَّهِ، فيَحْشُرُه اللَّهُ يومَ القيامةِ على وجْهِه. قال معمرٌ: قيل للنبيِّ ﷺ: كيف يَمْشُون على وجُوهِهم؟ قال: "إِنَّ الذي أَمْشاهم على أَقْدَامِهم قادرٌ على أن يُمْشِيَهم على وُجُوهِهم" .

Bize İbn Abdila'lâ rivayet edip dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma'mer'den, o da Katâde'den {أَفَمَنْ يَمْشِي مُكِبًّا عَلَى وَجْهِهِ} “Şimdi yüzüstü kapanarak yürüyen mi” buyruğu hakkında şöyle dediğini nakletti: “O, Allah'a isyan ederek amel eden kâfirdir; Allah da kıyamet günü onu yüzüstü haşreder.” Ma'mer dedi ki: Peygamber [sallallâhu aleyhi ve sellem]'e: “Yüzleri üzerinde nasıl yürürler?” diye soruldu. O da: “Onları ayakları üzerinde yürüten [Allah], yüzleri üzerinde yürütmeye de kādirdir” buyurdu.

حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ: {يَمْشِي سَوِيًّا عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ}. قال: المؤمنُ، عَمِل بطاعةِ اللَّهِ، فيحشُرُه اللَّهُ على طاعتِه .

Bize İbn Abdila'lâ rivayet edip dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma'mer'den, o da Katâde'den {يَمْشِي سَوِيًّا عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ} “...dosdoğru bir yol üzerinde dimdik yürüyen mi?” buyruğu hakkında şöyle dediğini nakletti: “O mümindir; Allah'a itaat ederek amel etmiştir, Allah da onu itaati üzere haşreder.”

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {قُلْ هُوَ الَّذِي أَنْشَأَكُمْ وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ (٢٣)}.

Yüce Allah'ın şu buyruğunun tefsiri hakkındaki görüş: {قُلْ هُوَ الَّذِي أَنْشَأَكُمْ وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ (٢٣)} “De ki: 'Sizi yaratan, size işitme duyusu, gözler ve gönüller veren O'dur. Ne kadar da az şükrediyorsunuz!'”

يقولُ تعالى ذكرُه: قلْ يا محمدُ للذين يُكذِّبون بالبعثِ مِن المشركين: اللَّهُ الذي أنشأَكم فخلقَكم، {وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ} تَسْمعون به، {وَالْأَبْصَارَ} تُبْصِرون بها، {وَالْأَفْئِدَةَ} تَعْقِلون بها، {قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ}. يقولُ: قليلًا ما تشكرون ربَّكم على هذه النِّعمِ التي أَنعَمها عليكم.

Şânı yüce olan Allah şöyle buyurmaktadır: Ey Muhammed! Müşriklerden yeniden dirilişi yalanlayanlara de ki: Sizi var edip yaratan, kendisiyle işitmeniz için {وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ} “size işitme duyusu”, kendisiyle görmeniz için {وَالْأَبْصَارَ} “gözler” ve kendisiyle akletmeniz için {وَالْأَفْئِدَةَ} “gönüller veren” Allah'tır. {قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ} “Ne kadar da az şükrediyorsunuz!” buyruğu ise; size bahşettiği bu nimetlerden ötürü Rabbinize pek az şükrediyorsunuz, demektir.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {قُلْ هُوَ الَّذِي ذَرَأَكُمْ فِي الْأَرْضِ وَإِلَيْهِ تُحْشَرُونَ (٢٤) وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (٢٥)}.

Yüce Allah'ın şu buyruğunun tefsiri hakkındaki görüş: {قُلْ هُوَ الَّذِي ذَرَأَكُمْ فِي الْأَرْضِ وَإِلَيْهِ تُحْشَرُونَ (٢٤) وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (٢٥)} “De ki: 'Sizi yeryüzünde çoğaltıp yayan O'dur ve yalnız O'nun huzurunda toplanacaksınız.' Onlar: 'Eğer doğru söylüyorsanız bu vaad ne zaman?' derler.”

يقولُ تعالى ذكرُه لنبيِّه محمدٍ ﷺ: قل يا محمدُ: اللَّهُ {الَّذِي ذَرَأَكُمْ فِي الْأَرْضِ}، يقولُ: اللَّهُ الذي خلَقكم في الأرضِ، {وَإِلَيْهِ تُحْشَرُونَ}. يقولُ: وإلى

Zikri yüce olan [Allah], Peygamberi Muhammed’e sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmaktadır: De ki ey Muhammed: {الَّذِي ذَرَأَكُمْ فِي الْأَرْضِ} “Sizi yeryüzünde çoğaltıp yayan” Allah’tır. [Yani] sizi yeryüzünde yaratan Allah’tır. {وَإِلَيْهِ تُحْشَرُونَ} “ve yalnız O'nun huzurunda toplanacaksınız”. [Yani] ve yalnız...

اللَّهِ تُحْشَرون، فتُجْمَعون مِن قبورِكم لموقفِ الحسابِ،

... Allah'ın huzurunda toplanacaksınız; hesap meydanı için kabirlerinizden bir araya getirileceksiniz.

{وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ}. يقولُ جلَّ ثناؤُه: ويقولُ المشركون: متى يكونُ ما تَعِدُنا مِن الحشرِ إلى اللَّهِ إن كنتم صادقين في وَعْدِكم إيَّانا ما تَعِدُوننا؟

{وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ} “Onlar: 'Eğer doğru söylüyorsanız bu vaad ne zaman?' derler” buyruğu hakkında ise O'nun övgüsü yüce olan Allah şöyle buyurmaktadır: Müşrikler; 'Bize vaat ettiğin şeyde doğru sözlü iseniz, bizi Allah'ın huzurunda toplanmakla tehdit ettiğin bu vaad ne zaman gerçekleşecek?' derler.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {قُلْ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ وَإِنَّمَا أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ (٢٦) فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً سِيئَتْ وُجُوهُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَقِيلَ هَذَا الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تَدَّعُونَ (٢٧)}.

Yüce Allah'ın şu buyruğunun tefsiri hakkındaki görüş: {قُلْ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ وَإِنَّمَا أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ (٢٦) فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً سِيئَتْ وُجُوهُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَقِيلَ هَذَا الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تَدَّعُونَ (٢٧)} “De ki: 'O bilgi ancak Allah katındadır; ben ise sadece apaçık bir uyarıcıyım.' Onu yakından gördüklerinde inkâr edenlerin yüzleri kararır ve: 'İşte iddia edip durduğunuz şey budur!' denir.”

يقولُ تعالى ذكرُه لنبيِّه محمدٍ ﷺ: قلْ يا محمدُ لهؤلاء المُسْتَعْجِليك بالعذابِ وقيامِ الساعةِ: إنما علمُ الساعةِ، ومتى تقومُ القيامةُ، عندَ اللَّهِ، لا يعلمُ ذلك غيرُه، {وَإِنَّمَا أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ}. يقولُ: وما أنا إلا نذيرٌ لكم أُنْذِرُكم عذابَ اللَّهِ على كفرِكم به، {مُبِينٌ}: قد أبان لكم إنذارَه.

Şânı yüce olan Allah Peygamberi Muhammed [sallallâhu aleyhi ve sellem]'e şöyle buyurmaktadır: Ey Muhammed! Azabın ve kıyametin kopmasının çabucak gelmesini isteyen şu kimselere de ki: Kıyametin ve onun ne zaman kopacağının bilgisi ancak Allah katındadır, bunu O'ndan başkası bilemez. {وَإِنَّمَا أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ} “Ben ise sadece apaçık bir uyarıcıyım” buyruğu; ben O'nu inkâr etmenizden ötürü sizi Allah'ın azabıyla uyaran bir uyarıcıdan başkası değilim, demektir. {مُبِينٌ} “apaçık” ise; uyarısını size apaçık açıklamıştır, demektir.

وقولُه: {فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً سِيئَتْ وُجُوهُ الَّذِينَ كَفَرُوا}. يقولُ تعالى ذكرُه: فلما رأى هؤلاء المشركون عذابَ اللَّهِ {زُلْفَةً}. يقولُ: قريبًا، وعايَنوه، {سِيئَتْ وُجُوهُ الَّذِينَ كَفَرُوا}. يقولُ: ساء اللَّهُ بذلك وجوهَ الكافرين.

Âyetteki {فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً سِيئَتْ وُجُوهُ الَّذِينَ كَفَرُوا} “Onu yakından gördüklerinde inkâr edenlerin yüzleri kararır” buyruğu; şânı yüce olan Allah şöyle buyurmaktadır: Bu müşrikler Allah'ın azabını {زُلْفَةً} “yakından”, yani pek yakın görüp bizzat müşahede ettiklerinde, {سِيئَتْ وُجُوهُ الَّذِينَ كَفَرُوا} “inkâr edenlerin yüzleri kararır”; yani Allah bununla kâfirlerin yüzlerini karartıp perişan eder, demektir.

وبنحوِ الذي قلنا في قولِه: {زُلْفَةً} قال أهلُ التأويلِ.

Âyetteki {زُلْفَةً} “yakından” ifadesi hakkında bizim söylediğimize benzer görüşü tevil ehli de ifade etmiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا ابنُ عليةَ، عن أبي رجاءٍ، عن الحسنِ في قولِه: {فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً}. قال: لما عايَنوه .

Bana Ya'kūb b. İbrâhîm rivayet edip dedi ki: Bize İbn Uleyye, Ebû Recâ'dan, o da Hasen'den {فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً} “Onu yakından gördüklerinde” buyruğu hakkında şöyle dediğini nakletti: “Onu bizzat müşahede ettiklerinde.”

حدَّثنا ابنُ المثنى، قال: ثنا يحيى بنُ أبي بُكيرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن أبي رجاءٍ، قال: سألتُ الحسنَ عن قولِه: {فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً}. قال: مُعايَنَةً.

Bize İbnü'l-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Yahyâ b. Ebî Bükeyr rivayet edip dedi ki: Bize Şu'be, Ebû Recâ'dan rivayet etti; o şöyle demiştir: Hasen'e {فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً} “Onu yakından gördüklerinde” buyruğunu sordum. O: “[Gözleriyle] bizzat müşahede ederek” dedi.

حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً}. قال: قد اقْتَرَب .

Bana Muhammed b. Amr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet edip dedi ki: Bize Îsâ rivayet etti; ve bana Hâris rivayet edip dedi ki: Bize Hasen rivayet edip dedi ki: Bize Verkā rivayet etti; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den {فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً} “Onu yakından gördüklerinde” buyruğu hakkında: “İyice yaklaştığında” dediğini nakletti.

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً سِيئَتْ وُجُوهُ الَّذِينَ كَفَرُوا}: لِما عايَنَت مِن عذابِ اللَّهِ.

Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den {فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً سِيئَتْ وُجُوهُ الَّذِينَ كَفَرُوا} “Onu yakından gördüklerinde inkâr edenlerin yüzleri kararır” buyruğu hakkında: “Allah'ın azabını bizzat gördükleri için” dediğini nakletti.

حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ: {فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً}. قال: لما رأَوْا عذابَ اللَّهِ زُلْفةً. يقولُ: سِيئَتْ وجوهُهم حينَ عايَنوا من عذابِ اللَّهِ وخِزْيهِ ما عايَنوا .

Bize İbn Abdila'lâ rivayet edip dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma'mer'den, o da Katâde'den {فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً} “Onu yakından gördüklerinde” buyruğu hakkında: “Allah'ın azabını yakından gördüklerinde” dediğini nakletti. Şöyle demektedir: Allah'ın azabından ve rezilliğinden gördükleri şeyi bizzat müşahede ettiklerinde yüzleri karardı.

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِه: {فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً}. قيل: الزُّلفةُ حاضرٌ، قد حضَرهم عذابُ اللَّهِ ﷿ .

Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verip dedi ki: İbn Zeyd {فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً} “Onu yakından gördüklerinde” buyruğu hakkında şöyle dedi: “ez-Zülfe (الزلفة); hazır bulunandır, azîz ve celîl olan Allah'ın azabı onların karşısına hazır olarak gelmiştir, denildi.”

{وَقِيلَ هَذَا الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تَدَّعُونَ}. يقولُ: وقال اللَّهُ لهم: هذا العذابُ الذي كنتم به تَدْعُون ربَّكم أَنْ يُعَجِّلَه لكم.

{وَقِيلَ هَذَا الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تَدَّعُونَ} “ve: 'İşte iddia edip durduğunuz şey budur!' denir” buyruğu; Allah onlara şöyle buyurur: İşte Rabbinizden size çarçabuk getirmesini istediğiniz azap budur, demektir.

وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Bu konuda bizim söylediğimize benzer görüşü tevil ehli de ifade etmiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِه: {وَقِيلَ هَذَا الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تَدَّعُونَ}. قال: استعجالُهم بالعذابِ.

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd, O'nun: {وَقِيلَ هَذَا الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تَدَّعُونَ} “[Onlara] ‘İşte sizin isteyip durduğunuz şey budur!’ denir” kavli hakkında şöyle dedi: [Bu,] onların azabın çarçabuk gelmesini istemeleridir.

واختلَفتِ القرأةُ في قراءةِ ذلك؛ فقرأَتْه عامةُ قرأةِ الأمصارِ: {هَذَا الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تَدَّعُونَ} بتشديدِ الدالِ، بمعنى: تَفْتَعِلون، مِن الدعاءِ.

Kurrâ bu ifadenin kıraatinde ihtilaf etmiştir. Şehirlerin kurrâsının geneli bunu; duadan türeyen 'tefteılûn' (تَفْتَعِلون) anlamında dal harfini şeddeli olarak {هَذَا الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تَدَّعُونَ} şeklinde okumuştur.

وذُكر عن قتادةَ والضحاكِ أنهما قرَأا ذلك: (تَدْعُونَ) بمعنى: تَفْعلون في الدنيا .

Katâde ve Dahhâk'tan ise bunu; dünyadaki 'tef'alûn' (تَفْعلون) anlamında şeddesiz olarak (تَدْعُونَ) şeklinde okudukları zikredilmiştir .

حدَّثني أحمدُ بنُ يوسفَ، قال: ثنا القاسمُ، قال: ثنا حجاجٌ، عن هارونَ، قال: أخبَرنا أبانٌ العطارُ وسعيدُ بنُ أبي عَرُوبةَ، عن قتادةَ أنه قرَأها: (الذي كُنْتُمْ بِهِ تَدْعُونَ) خفيفةً، ويقولُ: كانوا يَدْعون بالعذابِ. ثم قرَأ: {وَإِذْ قَالُوا اللَّهُمَّ إِنْ كَانَ هَذَا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ فَأَمْطِرْ عَلَيْنَا حِجَارَةً مِنَ السَّمَاءِ أَوِ ائْتِنَا بِعَذَابٍ أَلِيمٍ} [الأنفال: ٣٢].

Bana Ahmed b. Yûsuf rivayet edip dedi ki: Bize Kāsım rivayet edip dedi ki: Bize Haccâc, Hârûn'dan rivayet etti; dedi ki: Bize Ebân el-Attâr ve Saîd b. Ebî Arûbe, Katâde'den nakletti; o bu ayeti şeddesiz (hafif) olarak (الذي كُنْتُمْ بِهِ تَدْعُونَ) şeklinde okur ve: “Onlar azabın gelmesi için dua ediyorlardı” derdi. Sonra şu ayeti okudu: {وَإِذْ قَالُوا اللَّهُمَّ إِنْ كَانَ هَذَا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ فَأَمْطِرْ عَلَيْنَا حِجَارَةً مِنَ السَّمَاءِ أَوِ ائْتِنَا بِعَذَابٍ أَلِيمٍ} “Hani onlar: 'Allah'ım! Eğer bu senin katından gelmiş bir hak ise, üzerimize gökten taş yağdır veya bize acıklı bir azap ver' demişlerdi.” [el-Enfâl: 32].

والصوابُ من القراءةِ في ذلك ما عليه قرَأةُ الأمصارِ؛ لإجماعِ الحجةِ مِن القرَأةِ عليه.

Bu hususta kıraatlerin doğru olanı, şehirlerin kurrâsının üzerinde olduğu [kıraattir]; zira kurrâdan hüccet ehlinin onun üzerindeki icmâı bunu gerektirir.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَهْلَكَنِيَ اللَّهُ وَمَنْ مَعِيَ أَوْ رَحِمَنَا فَمَنْ يُجِيرُ الْكَافِرِينَ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ (٢٨)}.

Yüce Allah'ın: {قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَهْلَكَنِيَ اللَّهُ وَمَنْ مَعِيَ أَوْ رَحِمَنَا فَمَنْ يُجِيرُ الْكَافِرِينَ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ (٢٨)} “De ki: 'Gördünüz mü, Allah beni ve benimle beraber olanları helak etse yahut bize merhamet etse, inkârcıları acıklı bir azaptan kim kurtarır?'” buyruğunun tevili hakkında söz:

يقولُ تعالى ذكرُه لنبيِّه محمدٍ ﷺ: قلْ يا محمدُ للمشركين مِن قومِك: {أَرَأَيْتُمْ} أيُّها الناسُ، {إِنْ أَهْلَكَنِيَ اللَّهُ} فأَماتني، {وَمَنْ مَعِيَ أَوْ رَحِمَنَا}

Zikri yüce olan [Allah], Peygamberi Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e şöyle buyurmaktadır: Ey Muhammed! Kavminden olan müşriklere de ki: Ey insanlar! {أَرَأَيْتُمْ} “Gördünüz mü”, {إِنْ أَهْلَكَنِيَ اللَّهُ} “Allah beni helak etse” -yani beni öldürse-, {وَمَنْ مَعِيَ أَوْ رَحِمَنَا} “ve benimle beraber olanları [helak etse] yahut bize merhamet etse”

فأخَّر في آجالِنا، {فَمَنْ يُجِيرُ الْكَافِرِينَ} باللَّه من عذابٍ مُوجعٍ مؤلمٍ؟ وذلك عذابُ النارِ. يقولُ: ليس يُنْجِي الكفارَ من عذابِ اللَّهِ موتُنا وحياتُنا، فلا حاجةَ بكم إلى أن تَسْتَعْجِلوا قيامَ الساعةِ ونزولَ العذابِ، فإن ذلك غيرُ نافِعكم، بل ذلك بلاءٌ عليكم عظيمٌ.

böylece ecellerimizi ertelese, {فَمَنْ يُجِيرُ الْكَافِرِينَ} “inkârcıları kim kurtarır?” -yani Allah'ı inkâr edenleri can yakıcı, elem verici bir azaptan [kim kurtarır]?- Bu da cehennem azabıdır. Şöyle buyurmaktadır: Bizim ölmemiz veya yaşamamız kâfirleri Allah'ın azabından kurtaracak değildir; dolayısıyla kıyametin kopmasını ve azabın inmesini çarçabuk istemenize gerek yoktur. Zira bu size hiçbir fayda sağlamayacak, bilakis sizin için büyük bir bela olacaktır.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {قُلْ هُوَ الرَّحْمَنُ آمَنَّا بِهِ وَعَلَيْهِ تَوَكَّلْنَا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (٢٩)}.

Yüce Allah'ın: {قُلْ هُوَ الرَّحْمَنُ آمَنَّا بِهِ وَعَلَيْهِ تَوَكَّلْنَا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (٢٩)} “De ki: 'O Rahmân'dır; O'na inandık ve yalnız O'na tevekkül ettik. Kimin apaçık bir sapıklık içinde olduğunu yakında bileceksiniz!'” buyruğunun tevili hakkında söz:

يقولُ تعالى ذكرُه لنبيِّه محمدٍ ﷺ: قلْ يا محمدُ: ربُّنا {الرَّحْمَنُ آمَنَّا بِهِ}. يقولُ: صدَّقْنا به، {وَعَلَيْهِ تَوَكَّلْنَا}. يقولُ: وعليه اعْتَمَدْنا في أُمورِنا، وبه وَثِقْنا فيها، {فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ}. يقولُ: فستعلمون أيُّها المشركون باللَّهِ الذي هو في ذَهابٍ عن الحقِّ، والذي هو على غيرِ طريقٍ مستقيمٍ منا ومنكم، إذا صِرْنا إليه وحُشِرْنا جميعًا.

Zikri yüce olan Allah, Peygamberi Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e şöyle buyurmaktadır: De ki ey Muhammed: Rabbimiz {الرَّحْمَنُ آمَنَّا بِهِ} “Rahmân'dır; O'na inandık” -yani O'nu tasdik ettik-, {وَعَلَيْهِ تَوَكَّلْنَا} “ve yalnız O'na tevekkül ettik” -yani işlerimizde O'na dayandık ve onlarda O'na güvendik-, {فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ} “Kimin apaçık bir sapıklık içinde olduğunu yakında bileceksiniz!” -yani ey Allah'a ortak koşanlar; O'na vardığımızda ve hep birlikte toplandığımızda, bizden ve sizden kimin haktan uzaklaştığını ve kimin dosdoğru yoldan başka bir yolda olduğunu yakında bileceksiniz!-

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ مَاؤُكُمْ غَوْرًا فَمَنْ يَأْتِيكُمْ بِمَاءٍ مَعِينٍ (٣٠)}.

Yüce Allah'ın: {قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ مَاؤُكُمْ غَوْرًا فَمَنْ يَأْتِيكُمْ بِمَاءٍ مَعِينٍ (٣٠)} “De ki: 'Gördünüz mü, eğer suyunuz çekilip batarsa, size kim akar bir su getirebilir?'” buyruğunun tevili hakkında söz:

يقولُ تعالى ذكرُه لنبيِّه محمدٍ ﷺ: قلْ يا محمدُ لهؤلاء المشركين: {أَرَأَيْتُمْ} أيُّها القومُ العادلون باللَّهِ، {إِنْ أَصْبَحَ مَاؤُكُمْ غَوْرًا}. يقولُ: غائرًا لا تنالُه الدِّلاءُ، {فَمَنْ يَأْتِيكُمْ بِمَاءٍ مَعِينٍ}. يقولُ: فمن يَجِيئُكم بماءٍ مَعِينٍ. يعني بالمَعِينِ الذي تَراه العيونُ ظاهرًا.

Zikri yüce olan Allah, Peygamberi Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e şöyle buyurmaktadır: De ki ey Muhammed şu müşriklere: {أَرَأَيْتُمْ} “Gördünüz mü” ey Allah'a denk tutan topluluk! {إِنْ أَصْبَحَ مَاؤُكُمْ غَوْرًا} “eğer suyunuz çekilip batarsa” -yani kovaların ulaşamayacağı şekilde derine çekilip batarsa-, {فَمَنْ يَأْتِيكُمْ بِمَاءٍ مَعِينٍ} “size kim akar bir su getirebilir?” -yani size kim akar bir su getirebilir?- 'el-Maîn' (الْمَعِين) ile gözlerin gördüğü açıkta [akan] suyu kastetmektedir.

وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Bu konuda bizim söylediğimize benzer görüşü tevil ehli de ifade etmiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن

Bana Muhammed b. Sa'd rivayet edip dedi ki: Bana babam rivayet etti, dedi ki: Bana amcam rivayet etti, dedi ki: Bana babam...

أبيه، عن ابنِ عباسٍ قولَه: {فَمَنْ يَأْتِيكُمْ بِمَاءٍ مَعِينٍ}. يقولُ: بماءٍ عذبٍ .

...babasından, o da İbn Abbâs'tan {فَمَنْ يَأْتِيكُمْ بِمَاءٍ مَعِينٍ} “...size kim akar bir su getirebilir?” buyruğu hakkında: “Tatlı bir su ile, demektir” dediğini rivayet etti .

حدَّثنا [عبدُ الأعلى] بنُ واصلٍ، قال: ثنى عبيدُ بنُ هاشمٍ البَزَّازُ، قال: ثنا شريكٌ، عن سالمٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ في قولِه: {إِنْ أَصْبَحَ مَاؤُكُمْ غَوْرًا}: لا تنالُه الدِّلاءُ، {فَمَنْ يَأْتِيكُمْ بِمَاءٍ مَعِينٍ}. قال: الظاهرِ .

Bize [Abdüla'lâ] b. Vâsıl rivayet edip dedi ki: Bize Ubeyd b. Hâşim el-Bezzâz rivayet edip dedi ki: Bize Şerîk, Sâlim'den, o da Saîd b. Cübeyr'den {إِنْ أَصْبَحَ مَاؤُكُمْ غَوْرًا} “eğer suyunuz çekilip batarsa” -kovaların ulaşamayacağı [derine]-; {فَمَنْ يَأْتِيكُمْ بِمَاءٍ مَعِينٍ} “size kim akar bir su getirebilir?” [buyruğu] hakkında: “Açıkta görünen [su]” dediğini rivayet etti .

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ مَاؤُكُمْ غَوْرًا}. أي: ذاهبًا، {فَمَنْ يَأْتِيكُمْ بِمَاءٍ مَعِينٍ}. قال: الماءُ المَعِينُ الجارِي .

Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den onun şöyle dediğini rivayet etti: {قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ مَاؤُكُمْ غَوْرًا} “De ki: 'Gördünüz mü, eğer suyunuz çekilip batarsa...” yani yok olup giderse; {فَمَنْ يَأْتِيكُمْ بِمَاءٍ مَعِينٍ} “...size kim akar bir su getirebilir?'” [buyruğu hakkında] şöyle dedi: “el-Mâu'l-maîn (الماء المعين), akan sudur.”

حدِّثتُ عن الحسينِ، قال: سمِعتُ أبا معاذٍ يقولُ: ثنا عبيدٌ، قال: سمِعتُ الضحاكَ يقولُ في قولِه: {مَاؤُكُمْ غَوْرًا}: ذاهبًا، {فَمَنْ يَأْتِيكُمْ بِمَاءٍ مَعِينٍ}: جارٍ .

Hüseyin'den nakledildiğine göre o şöyle demiştir: Ebû Muâz'ın şöyle dediğini işittim: Bize Ubeyd rivayet edip dedi ki: Dahhâk'ın şöyle dediğini işittim: {مَاؤُكُمْ غَوْرًا} “suyunuz çekilip batarsa” [ifadesi]: Yok olup giderse; {فَمَنْ يَأْتِيكُمْ بِمَاءٍ مَعِينٍ} “size kim akar bir su getirebilir?” [ifadesi ise]: Akıp giden [su], demektir .

وقيل: {غَوْرًا}. فوصَف الماءَ بالمصدرِ، كما قيل: ليلةٌ غَمٌّ . يرادُ: ليلةٌ غَامَّةٌ .

{غَوْرًا} “çekilip batarsa” [kelimesi hakkında] şöyle de denilmiştir: Tıpkı 'karanlık/bunalımlı gece' anlamında 'leyletün gammün' (ليلة غم) denilip 'leyletün gāmmetün' (ليلة غامة) kastedildiği gibi, su masdar ile nitelenmiştir.

آخرُ تفسيرِ سورةِ "الملكِ"

Mülk Sûresi tefsirinin sonu.