حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {يَوْمَ تُبْلَى السَّرَائِرُ}: إن هذه السرائرَ مختبرةٌ، فأسِرُّوا خيرًا وأعلِنوه إن استطَعتم، ولا قوةَ إلا باللهِ .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den: {يَوْمَ تُبْلَى السَّرَائِرُ} “Gizliliklerin ortaya döküleceği gün” [ayeti hakkında şöyle dediğini anlattı]: "Şüphesiz bu gizlilikler sınanacaktır; gücünüz yetiyorsa hayrı gizleyin ve onu açığa vurun. Güç ve kuvvet ancak Allah iledir."
حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مهرانُ، عن سفيانَ: {يَوْمَ تُبْلَى السَّرَائِرُ}. قال: تُختبَرُ.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan: {يَوْمَ تُبْلَى السَّرَائِرُ} “Gizliliklerin ortaya döküleceği gün” [ayeti hakkında] şöyle dediğini anlattı: "Sınanır."
وقولُه: {فَمَا لَهُ مِنْ قُوَّةٍ وَلَا نَاصِرٍ}. يقولُ تعالى ذكرُه: فما للإنسانِ الكافرِ يومَئذٍ من قوةٍ يمتنعُ بها من عذابِ اللهِ وأليمِ نكالِه، ولا ناصرٍ ينصرُه، [فيَستَقيدَ له] ممن ناله بمكروهٍ، وقد كان في الدنيا يرجِعُ إلى قوةٍ من عشيرتِه، يمتنعُ بهم ممن أراده بسوءٍ، وناصرٍ من حليفٍ ينصرُه على من ظلَمه واضطَهَده.
Yüce Allah'ın: {فَمَا لَهُ مِنْ قُوَّةٍ وَلَا نَاصِرٍ} “Artık onun ne bir gücü ne de bir yardımcısı vardır” sözü; Zikri Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: O gün inkârcı insan için Allah'ın azabından ve elem verici cezasından kendini koruyacak hiçbir gücü ve kendisine fenalıkta bulunan kimseden [kendi adına hakkını alacak/kısas alacak] hiçbir yardımcısı yoktur. Oysa dünyadayken kabilesinin gücüne sığınır, kendisine kötülük yapmak isteyen kimseye karşı onlarla kendini korur ve kendisine zulmedip baskı kuran kimseye karşı ona yardım eden bir müttefik yardımcısı bulunurdu.
وبنحوِ الذي قلْنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Bizim bu konuda söylediğimize benzer bir sözü tevil ehli de söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {فَمَا لَهُ مِنْ قُوَّةٍ وَلَا نَاصِرٍ}: ينصرُه من اللهِ.
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den Yüce Allah'ın: {فَمَا لَهُ مِنْ قُوَّةٍ وَلَا نَاصِرٍ} “Artık onun ne bir gücü ne de bir yardımcısı vardır” sözü hakkında: "Onu Allah'a karşı koruyacak [ne bir güç ne de bir yardımcı vardır]" dediğini anlattı.
حدَّثنا ابن عبد الأعلى، قال: ثنا ابن ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادة في قوله: {فَمَا لَهُ مِنْ قُوَّةٍ وَلَا نَاصِرٍ}. قال: من قوةٍ يمتنعُ بها، ولا ناصرٍ ينصرُه من اللهِ (١).
Bize İbn Abdila‘lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma‘mer'den, o Katâde'den Yüce Allah'ın: {فَمَا لَهُ مِنْ قُوَّةٍ وَلَا نَاصِرٍ} “Artık onun ne bir gücü ne de bir yardımcısı vardır” sözü hakkında şöyle dediğini anlattı: "[Kendini azaptan] koruyacağı bir güç ve onu Allah'a karşı savunacak bir yardımcı yoktur." (١)
حدَّثني عليٌّ بنُ سهلٍ، قال: ثنا ضَمْرةُ بنُ ربيعةَ، عن سفيانَ الثوريِّ في قولِه:
Bana Ali b. Sehl anlattı, dedi ki: Bize Damre b. Rebîa, Süfyân es-Sevrî'den Yüce Allah'ın şu sözü hakkında anlattı:
{مِنْ قُوَّةٍ وَلَا نَاصِرٍ}. قال: القوة، العشيرةُ، والناصرُ الحليفُ .
{مِنْ قُوَّةٍ وَلَا نَاصِرٍ} “[Ne] bir güç ne de bir yardımcı...”. Şöyle dedi: "Güç kabiledir; yardımcı ise müttefiktir."
القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الرَّجْعِ (١١) وَالْأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ (١٢) إِنَّهُ لَقَوْلٌ فَصْلٌ (١٣) وَمَا هُوَ بِالْهَزْلِ (١٤) إِنَّهُمْ يَكِيدُونَ كَيْدًا (١٥) وَأَكِيدُ كَيْدًا (١٦) فَمَهِّلِ الْكَافِرِينَ أَمْهِلْهُمْ رُوَيْدًا (١٧)}.
Yüce Allah'ın şu sözünün tevili hakkında görüş: {وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الرَّجْعِ (١١) وَالْأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ (١٢) إِنَّهُ لَقَوْلٌ فَصْلٌ (١٣) وَمَا هُوَ بِالْهَزْلِ (١٤) إِنَّهُمْ يَكِيدُونَ كَيْدًا (١٥) وَأَكِيدُ كَيْدًا (١٦) فَمَهِّلِ الْكَافِرِينَ أَمْهِلْهُمْ رُوَيْدًا (١٧)} “Andolsun o dönüşlü/yağmurlu göğe, yarılan yere ki şüphesiz o, hak ile bâtılı ayıran kesin bir sözdür. O asla bir şaka değildir. Gerçekten onlar bir tuzak kuruyorlar; Ben de bir tuzak kuruyorum. Artık o kâfirlere mühlet ver, onlara biraz süre tanı!”
يقولُ تعالى ذكرُه: {وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الرَّجْعِ}: تَرجِعُ بالغيوثِ وأرزاقِ العبادِ كلَّ عامٍ. ومنه قولُ المُتنخِّلِ في صفةِ سيفٍ :
Zikri Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: {وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الرَّجْعِ} “Andolsun o dönüşlü göğe”: Her yıl yağmurlarla ve kulların rızıklarıyla dönüp gelen [göğe]. el-Mütenahhil'in bir kılıcı nitelerken söylediği şu söz de bu kabildendir :
أبيضُ كالرجعِ رَسُوبٌ إذا … ما ثاخ في مُحْتَفَلٍ يَخْتَلِي
Yağmur birikintisi gibi parıldayan, derine batan [bir kılıç ki] kalabalığa daldığında biçip geçer.
وبنحوِ الذي قلْنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Bizim bu konuda söylediğimize benzer bir sözü tevil ehli de söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا مِهرانُ، قال: ثنا سفيانُ، عن خُصَيفٍ، عن عكرمة، عن ابن عباسٍ: {وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الرَّجْعِ}. قال: السحابِ فيه المطرُ .
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Husayf'tan, o İkrime'den, o İbn Abbâs'tan: {وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الرَّجْعِ} “Andolsun o dönüşlü göğe” [ayeti hakkında] şöyle dediğini anlattı: "İçinde yağmur bulunan bulutlara [sahip göğe]."
حدَّثنا عليُّ بنُ سهلٍ، قال: ثنا مؤملٌ، قال: ثنا سفيانُ، عن خُصَيفٍ، عن
Bize Ali b. Sehl anlattı, dedi ki: Bize Müemmel anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Husayf'tan, o da...
عكرمةَ، عن ابن عباسٍ في قولِه: {وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الرَّجْعِ}. قال: ذاتِ السحابِ فيه المطرُ.
İkrime'den, o İbn Abbâs'tan Yüce Allah'ın: {وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الرَّجْعِ} “Andolsun o dönüşlü göğe” sözü hakkında: "İçinde yağmur bulunan bulutlar sahibine" dediğini [anlattı].
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابن عباس: وَالسَّمَاء ذَاتِ الرّجع: يعنى بالرجعِ رجعَ القطرِ والرزقِ كلَّ عامٍ.
Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o İbn Abbâs'tan: {وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الرَّجْعِ} “Andolsun o dönüşlü göğe” [ayeti hakkında şöyle dediğini anlattı]: "Rec' ile her yıl yağmurun ve rızkın dönüp gelmesini kastetmektedir."
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا ابنُ عُلَيةَ، عن أبي رجاءٍ، عن الحسنِ في قولِه: {وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الرَّجْعِ}. قال: ترجعُ بأرزاقِ الناسِ كلَّ عامٍ. قال أبو رجاءٍ: سُئِل عنها عكرمةُ، فقال: رجَعت بالمطرِ .
Bana Ya'kūb anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye, Ebû Recâ'dan, o Hasan'dan Yüce Allah'ın: {وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الرَّجْعِ} “Andolsun o dönüşlü göğe” sözü hakkında şöyle dediğini anlattı: "Her yıl insanların rızıklarıyla dönüp gelir." Ebû Recâ dedi ki: İkrime'ye bundan soruldu, o da: "Yağmur ile dönüp geldi" dedi .
حدَّثني محمد بن عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثنى الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {ذَاتِ الرَّجْعِ}. قال: ذاتِ السحابِ، تمطرُ ثم تَرجِعُ بالمطرِ .
Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; bana Hâris de anlattı, dedi ki: Bize Hasan anlattı, dedi ki: Bize Verkā anlattı; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'in: {ذَاتِ الرَّجْعِ} “Dönüşlü [göğe]” sözü hakkında şöyle dediğini [anlattı]: "Bulutlar sahibine; yağmur yağdırır, sonra tekrar yağmurla döner."
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الرَّجْعِ}. قال: ترجعُ بأرزاقِ العبادِ كلَّ عامٍ، لولا ذلك هلَكوا وهلَكت مواشيهم .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den Yüce Allah'ın: {وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الرَّجْعِ} “Andolsun o dönüşlü göğe” sözü hakkında şöyle dediğini anlattı: "Her yıl kulların rızıklarıyla dönüp gelir; bu olmasaydı onlar da helak olurdu, hayvanları da helak olurdu."
حدَّثنا ابن عبد الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ قولَه: {وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الرَّجْعِ}. قال: ترجعُ بالغيثِ كلَّ عامٍ.
Bize İbn Abdi'l-A‘lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma‘mer'den, o da Katâde'nin Yüce Allah'ın: {وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الرَّجْعِ} “Andolsun o dönüşlü göğe” sözü hakkında şöyle dediğini anlattı: "Her yıl yağmurla dönüp gelir."
حدثت عن الحسين، قال: سمعت أبا معاذٍ يقولُ: ثنا عبيدٌ، قال: سمعتُ الضحاك يقولُ في قوله: {وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الرَّجْعِ}: يعنى المطرَ .
Bana Hüseyin'den rivayet edildi, dedi ki: Ebû Muâz'ı şöyle derken işittim: Bize Ubeyd anlattı, dedi ki: Dahhâk'ın Yüce Allah'ın: {وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الرَّجْعِ} “Andolsun o dönüşlü göğe” sözü hakkında: "Yağmuru kastetmektedir" dediğini işittim .
وقال آخرون: يعنى بذلك أن شمسَها وقمرها يغيب ويطلعُ.
Başkaları da şöyle demiştir: Bununla, güneşinin ve ayının batıp doğması kastedilmektedir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني يونس، قال: أخبرنا ابن وهب، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِه: {وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الرَّجْعِ}. قال: شمسُها وقمرُها ونجومها يأتين من هاهنا .
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd Yüce Allah'ın: {وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الرَّجْعِ} “Andolsun o dönüşlü göğe” sözü hakkında şöyle dedi: "Güneşi, ayı ve yıldızları şuradan gelip durmaktadır."
وقولُه: {وَالْأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ}. يقولُ تعالى ذكرُه: والأرضِ ذاتِ الصدعِ بالنباتِ.
Yüce Allah'ın: {وَالْأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ} “Andolsun yarılan yere” sözü; Zikri Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: Bitkiyle yarılan yere andolsun.
وبنحو الذي قلنا في ذلك قال أهل التأويل.
Bizim bu konuda söylediğimize benzer bir sözü tevil ehli de söylemiştir.
ذكر من قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا مهرانُ، عن سفيان، عن خُصيفٍ، عن عكرمةَ، عن ابن عباسٍ: {وَالْأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ}. قال: ذاتِ النباتِ .
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o Husayf'tan, o İkrime'den, o İbn Abbâs'tan: {وَالْأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ} “Andolsun yarılan yere” [ayeti hakkında] şöyle dediğini anlattı: "Bitkiler sahibine."
حدَّثني محمد بن سعد، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ: {وَالْأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ}. يقولُ: صدعُها عن إخراجِ النباتِ في كلِّ عامٍ.
Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o İbn Abbâs'tan [şöyle nakletti]: {وَالْأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ} “Andolsun yarılan yere”. Şöyle der: "Onun her yıl bitki çıkarmak üzere yarılmasıdır."
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا ابنُ عُلَيةَ، عن أبي رجاءٍ، عن الحسنِ: {وَالْأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ}. قال: هذه تُصدَعُ عما تحتَها. قال أبو رجاءٍ: وسئِل عنها عكرمةُ، فقال: هذه تُصدَعُ عن الرزقِ .
Bana Ya'kūb anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye, Ebû Recâ'dan, o Hasan'dan: {وَالْأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ} “Andolsun yarılan yere” [ayeti hakkında] şöyle dediğini anlattı: "Bu [yer], altındakilerden ötürü yarılır." Ebû Recâ dedi ki: İkrime'ye bundan soruldu, o da: "Bu [yer], rızık için yarılır" dedi .
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثنى الحارثُ، قال: ثنا الحسن، عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ: {وَالْأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ}: مثلُ المَأْزِمِ مأزمِ منًى.
Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; bana Hâris de anlattı, dedi ki: Bize Hasan, İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den: {وَالْأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ} “Andolsun yarılan yere” [ayeti hakkında şöyle dediğini anlattı]: "Me'zem gibidir, Minâ me'zemi gibi."
حدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ: {وَالْأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ}. قال: الصدعُ مثلُ المَأْزِمِ، غيرَ الأوديةِ وغيرَ الجُرُفِ .
Bana Hâris anlattı, dedi ki: Bize Hasan anlattı, dedi ki: Bize Verkā, İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den: {وَالْأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ} “Andolsun yarılan yere” [ayeti hakkında] şöyle dediğini anlattı: "Sad' (yarıntı), vadiler ve uçurumlar dışındaki me'zem (dar dağ geçidi) gibidir."
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {وَالْأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ}: تَصَدَّعُ عن الثمار وعن النبات كما رأَيتم .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den Yüce Allah'ın: {وَالْأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ} “Andolsun yarılan yere” sözü hakkında şöyle dediğini anlattı: "Gördüğünüz gibi meyveler ve bitkiler için yarılır."
حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ: {وَالْأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ}. قال: تَصَدَّعُ عن النباتِ .
Bize İbn Abdila‘lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma‘mer'den, o Katâde'den: {وَالْأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ} “Andolsun yarılan yere” [ayeti hakkında] şöyle dediğini anlattı: "Bitki için yarılır."
حدَّثني يونسُ، قال: أخبرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِه: {وَالْأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ}. فقرَأ: {ثُمَّ شَقَقْنَا الْأَرْضَ شَقًّا (٢٦) فَأَنْبَتْنَا فِيهَا حَبًّا (٢٧) وَعِنَبًا وَقَضْبًا} [عبس: ٢٦ - ٢٨]. إلى آخرِ الآيةِ. قال: صدَعها للحرثِ .
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd, Yüce Allah'ın: {وَالْأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ} “Andolsun yarılan yere” sözü hakkında [şöyle] dedi: [Ve] {ثُمَّ شَقَقْنَا الْأَرْضَ شَقًّا (٢٦) فَأَنْبَتْنَا فِيهَا حَبًّا (٢٧) وَعِنَبًا وَقَضْبًا} [Abese: 26-28] “Sonra yeri yardıkça yardık, böylece orada taneler, üzümler ve yoncalar bitirdik” ayetinin sonuna kadar okudu. [Ardından şöyle] dedi: "[Allah] onu ekin için yardı."
حُدِّثْتُ عن الحسين، قال: سمِعتُ أبا معاذ يقولُ: أخبَرنا عبيدٌ، قال: سمِعتُ الضحاكَ يقولُ في قولِه: {وَالْأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ}: النباتِ .
Bana Hüseyin'den rivayet edildi, dedi ki: Ebû Muâz'ı şöyle derken işittim: Bize Ubeyd haber verdi, dedi ki: Dahhâk'ın Yüce Allah'ın: {وَالْأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ} “Andolsun yarılan yere” sözü hakkında: "Bitkiler [sahibine]" dediğini işittim .
وقولُه: {إِنَّهُ لَقَوْلٌ فَصْلٌ}. يقولُ تعالى ذكرُه: إن هذا القولُ وهذا الخبرَ، {لَقَوْلٌ فَصْلٌ}. يقولُ: لقولٌ يَفصِلُ بين الحقِّ والباطلِ ببيانِه.
Yüce Allah'ın: {إِنَّهُ لَقَوْلٌ فَصْلٌ} “Şüphesiz o, hak ile bâtılı ayıran kesin bir sözdür” sözü; Zikri Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: Şüphesiz bu söz ve bu haber; {لَقَوْلٌ فَصْلٌ} “Kesin bir sözdür”; yani açıklamasıyla hak ile bâtılın arasını ayıran bir sözdür.
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهل التأويل، على اختلافٍ منهم في العبارةِ عنه؛ فقال بعضُهم: لقولٌ حقٌّ. وقال بعضُهم: لقولٌ حُكْمٌ.
Bizim bu konuda söylediğimize benzer bir sözü, ifade edişlerindeki farklılığa rağmen tevil ehli de söylemiştir. Zira onlardan bazıları: "Şüphesiz hak bir sözdür" demiş; bazıları da: "Şüphesiz kesin bir hükümdür" demiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني عليٌّ، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثني معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ قوله: {إِنَّهُ لَقَوْلٌ فَصْلٌ}. يقولُ: حقٌّ .
Bana Ali anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o İbn Abbâs'tan Yüce Allah'ın: {إِنَّهُ لَقَوْلٌ فَصْلٌ} “Şüphesiz o, hak ile bâtılı ayıran kesin bir sözdür” sözü hakkında: "Haktır" dediğini [anlattı] .
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {إِنَّهُ لَقَوْلٌ فَصْلٌ}. أي: حُكْمٌ .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den Yüce Allah'ın: {إِنَّهُ لَقَوْلٌ فَصْلٌ} “Şüphesiz o, hak ile bâtılı ayıran kesin bir sözdür” sözü hakkında: "Yani hükümdür" dediğini anlattı .
وقولُه: {وَمَا هُوَ بِالْهَزْلِ}. يقولُ: وما هو باللعبِ ولا الباطلِ.
Yüce Allah'ın: {وَمَا هُوَ بِالْهَزْلِ} “O asla bir şaka değildir” sözü; yani: O ne bir eğlence ne de bâtıldır, buyurmaktadır.
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Tefsir ehli de bu konuda bizim söylediğimize benzer şekilde söylemişlerdir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني عليٌّ، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثني معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ قولَه: {وَمَا هُوَ بِالْهَزْلِ}. يقولُ: بالباطلِ .
Bana Ali anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o İbn Abbâs'tan Yüce Allah'ın: {وَمَا هُوَ بِالْهَزْلِ} “O asla bir şaka değildir” sözü hakkında: "Bâtıl değildir" dediğini [anlattı] .
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاء، جميعًا عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {وَمَا هُوَ بِالْهَزْلِ}. قال: باللعبِ .
Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı , dedi ki: Bize Îsâ anlattı; bana Hâris de anlattı, dedi ki: Bize Hasan anlattı, dedi ki: Bize Verkā anlattı; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'in: {وَمَا هُوَ بِالْهَزْلِ} “O asla bir şaka değildir” sözü hakkında: "Oyun/eğlence değildir" dediğini [anlattı] .
وقولُه: {إِنَّهُمْ يَكِيدُونَ كَيْدًا}. يقولُ تعالى ذكرُه: إن هؤلاء المكذبين بالله ورسوله والوعد والوعيد يمكرون مكرًا.
Yüce Allah'ın: {إِنَّهُمْ يَكِيدُونَ كَيْدًا} “Şüphesiz onlar bir tuzak kuruyorlar” sözü; Zikri Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: Allah'ı, Resûlü'nü, vaadi ve tehdidi yalanlayan bu kimseler bir hile [ve tuzak] kurmaktadırlar.
وقولُه: {وَأَكِيدُ كَيْدًا}. يقولُ: وأمكرُ مكرًا. ومكرُه جلَّ ثناؤُه بهم إملاؤُه إياهم على معصيتهم وكفرهم به.
Yüce Allah'ın: {وَأَكِيدُ كَيْدًا} “Ben de bir tuzak kurmaktayım” sözü; yani: Ben de bir tuzak kurmaktayım, buyurmaktadır. O'nun -övgüsü yüce olsun- onlara tuzak kurması; isyanları ve Kendisini inkârları üzere onlara mühlet vermesidir.
وقولُه: {فَمَهِّلِ الْكَافِرِينَ}. يقول تعالى ذكره لنبيِّه محمدٍ ﷺ: فمهل يا محمدُ الكافرين، ولا تعجلْ عليهم، {أَمْهِلْهُمْ رُوَيْدًا}. يقولُ: أمهلهم آنًا قليلًا، وأنظِرْهم للموعد الذي هو وقتُ حلولِ النقمةِ بهم.
Yüce Allah'ın: {فَمَهِّلِ الْكَافِرِينَ} “Onun için o kâfirlere mühlet ver” sözü; Zikri Yüce Allah Peygamberi Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e şöyle buyurmaktadır: Ey Muhammed! O kâfirlere mühlet ver, haklarında acele etme. {أَمْهِلْهُمْ رُوَيْدًا} “Onlara az bir süre tanı”; yani: Onlara az bir süre tanı, cezanın başlarına ineceği belirlenmiş vakte kadar onları ertele, buyurmaktadır.
وبنحوِ الذي قلْنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Bizim bu konuda söylediğimize benzer bir sözü tevil ehli de söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني عليٌّ، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثني معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ
Bana Ali anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o da İbn Abbâs'tan [nakletti]:
قولَه: {أَمْهِلْهُمْ رُوَيْدًا}. يقولُ: قريبًا .
Yüce Allah'ın: {أَمْهِلْهُمْ رُوَيْدًا} “Onlara az bir süre tanı” sözü hakkında: "Yakın bir süre" dediğini [anlattı] .
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادة: {أَمْهِلْهُمْ رُوَيْدًا}: الرويدُ القليلُ .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den: {أَمْهِلْهُمْ رُوَيْدًا} “Onlara az bir süre tanı” [ayeti hakkında]: Ruveyd (رويد), az demektir, dediğini [anlattı] .
حدَّثني يونسُ، قال: أخبرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابن زيد في قولِه: {فَمَهِّلِ الْكَافِرِينَ أَمْهِلْهُمْ رُوَيْدًا}. قال: مَهِّلْهم، فلا تعجَلْ عليهم. ترَكَهم، حتى لما أراد الانتصارَ منهم،، أمَره بجهادِهم وقتالِهم والغلظةِ عليهم.
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd, Yüce Allah'ın: {فَمَهِّلِ الْكَافِرِينَ أَمْهِلْهُمْ رُوَيْدًا} “Onun için o kâfirlere mühlet ver, onlara az bir süre tanı” sözü hakkında şöyle dedi: Onlara mühlet ver, haklarında acele etme. [Allah] onlardan intikam almak isteyinceye kadar onları [kendi hallerine] bıraktı; [o vakit gelince de Peygamber'e] onlarla cihat etmesini, savaşmasını ve onlara karşı sert davranmasını emretti.
آخر تفسير سورة "والسماءِ والطارقِ"
"Ve’s-Semâi ve’t-Târık" Suresi tefsirinin sonu.