Binûn

Gâşiye Suresinin Tefsiri — 2. Sayfa

Kaynak: Câmiu'l-Beyân (Taberî Tefsiri) · Taberî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

يقول تعالى ذكرُه لمُنكِرى قدرتِه على ما وصَف في هذه السورةِ، من العقابِ والنكالِ الذي أعدَّه لأهلِ عداوتِه، والنعيمِ والكرامةِ التي أعدَّها لأهلِ ولايتِه: أفلا ينظرُ هؤلاء المنكِرون قُدْرةَ اللهِ على هذه الأمورِ، إلى الإبلِ كيف خلَقها، وسخَّرها لهم وذَلَّلها، وجعَلها تحمِلُ حِمْلَها باركةٌ، ثم تنهضُ به؟! والذي خلَق ذلك غيرُ عزيزٍ عليه أنٍ يخلُقَ ما وصَف مِن هذه الأمورِ في الجنةِ والنارِ. يقولُ جل ثناؤُه: أفلا يَنْظُرون إلى الإبلِ، فيعتبرون بها، ويعلمون أنَّ القُدْرةَ التي قدَر بها على خلقِها، [لن يُعْجِزَه] خَلْقُ ما شابهها؟!

Zikri yüce olan [Allah], bu surede düşmanları için hazırladığı azap ve cezadan, dostları için hazırladığı nimet ve ikramdan nitelediklerine karşı O'nun kudretini inkâr edenlere şöyle buyurmaktadır: Allah'ın bu şeylere olan kudretini inkâr eden bu kimseler; deveye bakmazlar mı, onu nasıl yaratmış, onların hizmetine vermiş, boyun eğdirmiş ve çökmüş vaziyetteyken yükünü yüklenip sonra onunla ayağa kalkar kılmıştır?! Bunu yaratan [Allah]'a, cennette ve cehennemde bu durumlardan nitelediği şeyleri yaratmak zor değildir. Senası yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Deveye bakıp da ondan ibret almazlar mı ve onu yaratmaya güç yetiren kudretin, benzerlerini yaratmaktan da [asla aciz kalmayacağını] bilmezler mi?!

وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Tefsir ehli de bu konuda bizim söylediğimiz şekilde söylemişlerdir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ، قال: لما نَعَت اللهُ ما في

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde’den [naklen] anlattı, dedi ki: Allah, [cennetin] içinde olanları niteleyince

الجنةِ، عَجِب مِن ذلك أهلُ الضلالة، فأنزل الله: {أَفَلَا يَنْظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ}. فكانت الإبلُ مِن عيشِ العربِ ومن خَوَلِهم .

cennette olanları niteleyince sapıklık ehli buna şaşırdı. Bunun üzerine Allah: {أَفَلَا يَنْظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ} “Bakmıyorlar mı deveye, nasıl yaratılmış?” [ayetini] indirdi. Deve ise Arapların geçim kaynağı ve mallarındandı .

حدَّثنا ابنُ المثنى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ عن أبي إسحاقَ، عمَّن سمِع شُريحًا يقولُ: اخْرُجوا بنا ننظرْ إلى الإبلِ كيف خُلِقت .

Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize Şu'be , Ebû İshâk'tan, o da Şüreyh'in şöyle dediğini işiten kimseden naklen anlattı: "Birlikte çıkın da deveye bakalım, nasıl yaratılmış ."

وقولُه: {وَإِلَى السَّمَاءِ كَيْفَ رُفِعَتْ}. يقولُ جلَّ ثناؤُه: أفلا يَنْظُرون أيضًا إلى السماءِ فوقَهم كيف رفَعها الذي أخبَركم أنه مُعِدٌّ لأوليائِه ما وصَف، ولأعدائِه ما ذكَر، فيعلموا أنَّ قُدْرتَه القدرةُ التي لا يُعْجِزُه فعلُ شيءٍ أراد فعلَه؟!

Ve O'nun: {وَإِلَى السَّمَاءِ كَيْفَ رُفِعَتْ} “Ve göğe, nasıl yükseltilmiş?” buyruğu. Senası yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Dostları için nitelediği şeyleri, düşmanları için ise zikrettiği şeyleri hazırladığını size haber veren [Rabbinizin], üstlerindeki göğü nasıl yükselttiğine de bakmazlar mı ki, O'nun kudretinin yapmak istediği hiçbir şeyi yapmaktan aciz bırakamayacak bir kudret olduğunu bilsinler?!

وقوله: {وَإِلَى الْجِبَالِ كَيْفَ نُصِبَتْ}. يقولُ: وإلى الجبالِ كيف أُقِيمت منتصبةً، لا تَسَقُطُ فتَنْبسطَ في الأرضِ، [ولكنه] جعَلها بقدرتِه منتصبةً جامدةً، لا تبْرحُ مكانَها، ولا تزولُ عن موضعِها.

Ve O'nun: {وَإِلَى الْجِبَالِ كَيْفَ نُصِبَتْ} “Ve dağlara, nasıl dikilmiş?” buyruğu. Şöyle buyurmaktadır: Dağlara [bakmazlar mı], düşüp de yeryüzüne yayılmayacak şekilde nasıl dimdik dikilmiştir; [aksine O] kudretiyle onları yerlerinden ayrılmayan ve konumlarından kaymayan sabit ve dik [yapılar] kılmıştır.

وقد حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {وَإِلَى الْجِبَالِ كَيْفَ نُصِبَتْ}: تصاعدُ إلى الجبلِ الصَّيْخودِ عامةَ يومِك، فإذا أَفْضَيْتَ إلى أعلاه، أَفْضَيْتَ إلى عيونٍ متفجرةٍ وثمارٍ متهدِّلةٍ ثَمَّ، لم تَحرُثْه الأيدى ولم تَعْمَلُه،

Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den {وَإِلَى الْجِبَالِ كَيْفَ نُصِبَتْ} “Ve dağlara, nasıl dikilmiş?” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet etti: Gününün çoğunda sarp ve sert bir dağa tırmanırsın; zirvesine ulaştığında ise orada fışkıran pınarlara ve sarkan meyvelere varırsın ki onları eller işlememiş ve ekip biçmemiştir,

نعمةً مِن الله، وبُلْغةَ الأجلِ .

[ki bunlar] Allah'tan bir nimet ve ecel vaktine kadar bir azıktır ."

وقوله: {وَإِلَى الْأَرْضِ كَيْفَ سُطِحَتْ}. يقولُ: وإلى الأرض كيف بُسِطَت. يقالُ: جبلٌ مُسَطَّحٌ: إذا كان في أعلاه استواءٌ.

Ve O'nun: {وَإِلَى الْأَرْضِ كَيْفَ سُطِحَتْ} “Ve yere, nasıl yayılmış?” buyruğu. Şöyle buyurmaktadır: Yere [bakmazlar mı], nasıl serilip döşenmiştir. Zirvesinde düzlük bulunan dağ için Cebelün musattahun (جَبَلٌ مُسَطَّحٌ) denir.

وبنحو الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Tefsir ehli de bu konuda bizim söylediğimiz şekilde söylemişlerdir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {وَإِلَى الْأَرْضِ كَيْفَ سُطِحَتْ}. أي: بُسِطت. يقولُ: أليس الذي خلق هذا بقادرٍ على أن يخلُقَ ما أراد في الجنة؟

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den naklen {وَإِلَى الْأَرْضِ كَيْفَ سُطِحَتْ} “Ve yere, nasıl yayılmış?” buyruğu hakkında anlattı: "Yani serilip döşenmiştir. Şöyle der: Bunu yaratan [Allah], cennette dilediğini yaratmaya kadir değil midir? "

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {فَذَكِّرْ إِنَّمَا أَنْتَ مُذَكِّرٌ (٢١) لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ (٢٢) إِلَّا مَنْ تَوَلَّى وَكَفَرَ (٢٣) فَيُعَذِّبُهُ اللَّهُ الْعَذَابَ الْأَكْبَرَ (٢٤) إِنَّ إِلَيْنَا إِيَابَهُمْ (٢٥) ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا حِسَابَهُمْ (٢٦)}.

Yüce Allah'ın şu buyruğunun tefsiri hakkındaki görüş: {فَذَكِّرْ إِنَّمَا أَنْتَ مُذَكِّرٌ (٢١) لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ (٢٢) إِلَّا مَنْ تَوَلَّى وَكَفَرَ (٢٣) فَيُعَذِّبُهُ اللَّهُ الْعَذَابَ الْأَكْبَرَ (٢٤) إِنَّ إِلَيْنَا إِيَابَهُمْ (٢٥) ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا حِسَابَهُمْ (٢٦)} “Artık öğüt ver, sen ancak bir öğüt vericisin. Onların üzerinde bir zorba değilsin. Ancak kim yüz çevirir ve inkâr ederse, Allah onu en büyük azap ile azaplandırır. Şüphesiz onların dönüşü ancak bizedir. Sonra şüphesiz onların hesabı da yalnız bize aittir.”

يقول تعالى ذكرُه لنبيِّه محمدٍ ﷺ: {فَذَكِّرْ} يا محمدُ عبادي بآياتي، وعِظْهم بحججِي، وبلِّغْهم رسالتي، {إِنَّمَا أَنْتَ مُذَكِّرٌ}. يقولُ: إنما أرسَلتُك إليهم مذكِّرًا؛ لتذكِّرهم نِعَمى عندَهم، وتعرِّفَهم اللازمَ لهم، وتعِظَهم.

Zikri yüce olan [Allah], Peygamberi Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e şöyle buyurmaktadır: {فَذَكِّرْ} “Artık öğüt ver” Ey Muhammed! Kullarıma ayetlerimi hatırlat, delillerimle onlara vaaz et ve elçiliğimi onlara tebliğ et. {إِنَّمَا أَنْتَ مُذَكِّرٌ} “sen ancak bir öğüt vericisin”. Şöyle buyurmaktadır: Ben seni onlara ancak bir öğüt verici olarak gönderdim ki katımdaki nimetlerimi kendilerine hatırlatasın, üzerlerine vacip olanı kendilerine bildiresin ve onlara öğüt veresin.

وقوله: {لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ}. يقولُ: لستَ عليهم بمسلَّطٍ، ولا أنت بجبارٍ تحمِلُهم على ما تريدُ. يقولُ: كِلْهم إليَّ، ودَعْهم وحُكمى فيهم، يقال: قد تَسيطَرَ فلانٌ على قومِه. إذا تسلَّط عليهم.

Ve O'nun: {لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ} “Onların üzerinde bir zorba değilsin” buyruğu. Şöyle buyurmaktadır: Sen onların üzerine bir baskıcı değilsin ve onları istediğin şeye zorlayacak bir zorba da değilsin. Şöyle buyurmaktadır: Onları bana bırak, onları benim haklarındaki hükmümle baş başa bırak. Bir kimse kavmine baskı kurup tahakküm ettiğinde Teseytara filânun alâ kavmih (تَسَيْطَرَ فُلَانٌ عَلَى قَوْمِهِ) denir.

وبنحو الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Bizim bu hususta söylediğimiz görüşün bir benzerini tevil ehli [müfessirler] de söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني عليٌّ، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثني معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ قولَه: {لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ}. يقولُ: لستَ عليهم بجبارٍ .

Bana Ali anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o da İbn Abbâs'tan naklen {لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ} “Onların üzerinde bir zorba değilsin” buyruğu hakkında anlattı. [İbn Abbâs] şöyle der: "Onların üzerinde bir zorba değilsin ."

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ}. أي: كِلْ إليَّ عبادى .

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den {لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ} “Onların üzerinde bir zorba değilsin” buyruğu hakkında anlattı: "Yani kullarımı bana bırak ."

حدثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعا عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {بِمُصَيْطِر}. قال: جبارٍ .

Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; bana el-Hâris de anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Varkâ anlattı, hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den {بِمُصَيْطِر} “bir zorba” buyruğu hakkında nakletti: "Zorba, dedi ."

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيد في قولِه: {إِنَّمَا أَنْتَ مُذَكِّرٌ (٢١) لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِر}. قال: لست عليهم بمسلَّطٍ أن تُكرِهَهم على الإيمانِ. قال: ثم جاء بعدَ هذا: {جَاهِدِ الْكُفَّارَ وَالْمُنَافِقِينَ وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ} [التوبة: ٧٣، التحريم: ٩]: وقال: {وَاقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ} [التوبة: ٥]. وارصُدوهم لا يخرجوا في البلادِ، {فَإِنْ تَابُوا وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ فَخَلُّوا سَبِيلَهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ} [التوبة - ٥]. قال: فنَسَخت: {لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ}. قال: جاء: اقتُلْه أو يُسْلِمَ. قال: والتذكرُ كما هي لم تُنسَحْ. وقرِأ: {وَذَكِّرْ فَإِنَّ الذِّكْرَى تَنْفَعُ الْمُؤْمِنِينَ} [الذاريات: ٥٥].

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd, Allah Teâlâ'nın: {إِنَّمَا أَنْتَ مُذَكِّرٌ (٢١) لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِر} “Sen ancak bir öğüt vericisin. Onların üzerinde bir zorba değilsin” buyruğu hakkında şöyle dedi: “Onları imana zorlayacak şekilde üzerlerinde bir hâkim [ve baskıcı] değilsin.” Dedi ki: Sonra bundan sonra {جَاهِدِ الْكُفَّارَ وَالْمُنَافِقِينَ وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ} “Kâfirlerle ve münafıklarla cihat et, onlara karşı sert davran” [et-Tevbe: 73, et-Tahrîm: 9] ayeti geldi. [Yine] {وَاقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ} “Her gözetleme yerinde onlar için pusu kurun” [et-Tevbe: 5] buyurdu. Memleketlerde [serbestçe] dolaşamamaları için onları gözetleyip pusuya yatın; {فَإِنْ تَابُوا وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ فَخَلُّوا سَبِيلَهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ} “Şayet tövbe eder, namazı kılar ve zekâtı verirlerse artık yollarını serbest bırakın. Şüphesiz Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir” [et-Tevbe: 5] [buyurdu]. Dedi ki: [Böylece bu ayetler] {لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ} “Onların üzerinde bir zorba değilsin” [ayetini] neshetti (hükmünü kaldırdı). Dedi ki: "[Ya] onu öldür ya da Müslüman olsun" [hükmü] geldi. Dedi ki: Öğüt verme [emri] ise olduğu gibi kaldı, neshedilmedi. Ve {وَذَكِّرْ فَإِنَّ الذِّكْرَى تَنْفَعُ الْمُؤْمِنِينَ} “Ve öğüt ver; çünkü öğüt müminlere fayda verir” [ez-Zâriyât: 55] ayetini okudu.

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن أبي الزبيرِ، عن جابرِ بن عبدِ اللهِ، قال: قال رسولُ الله ﷺ: "أُمرِتُ أن أُقاتلَ الناسَ حتى يقولوا: لا إله إلا اللهُ. فإذا قالوا: لا إلهَ إلا اللهُ. عصَموا منى دماءَهم وأموالَهم إلا بحقِّها، وحسابهم على اللهِ". ثم قرأ: {إِنَّمَا أَنْتَ مُذَكِّرٌ (٢١) لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ} "

Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Ebü'z-Zübeyr'den, o da Câbir b. Abdillâh'tan naklen anlattı, dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "İnsanlarla 'Lâ ilâhe illallâh' deyinceye kadar savaşmakla emrolundum. 'Lâ ilâhe illallâh' dedikleri zaman, hak ettiği durumlar müstesna, benden kanlarını ve mallarını korumuş olurlar; hesapları ise Allah'a aittir." Sonra {إِنَّمَا أَنْتَ مُذَكِّرٌ (٢١) لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ} “Sen ancak bir öğüt vericisin. Onların üzerinde bir zorba değilsin” [ayetini] okudu .

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مهرانُ، عن سفيانَ، عن أبي الزبيرِ محمدِ بن مسلمٍ، قال: سمِعتُ جابرَ بن عبدِ الله يقولُ: سمِعتُ النبيَّ ﷺ يقولُ، فذكَر مثلَه، إلا أنه قال: قال أبو الزُّبيرِ: ثم قرَأ: " {إِنَّمَا أَنْتَ مُذَكِّرٌ (٢١) لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ} ".

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o da Ebü'z-Zübeyr Muhammed b. Müslim'den anlattı, dedi ki: Câbir b. Abdillâh'ın şöyle dediğini işittim: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim... diyerek benzerini zikretti, ancak şöyle dedi: Ebü'z-Zübeyr dedi ki: Sonra [Resûlullah]: {إِنَّمَا أَنْتَ مُذَكِّرٌ (٢١) لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ} “Sen ancak bir öğüt vericisin. Onların üzerinde bir zorba değilsin” [ayetini] okudu.

حدَّثنا يوسفُ بنُ موسى القَطَّانُ، قال: ثنا وكيعٌ، عن سفيانَ، عن أبي الزُّبيرِ، عن جابرٍ، عن رسولِ اللهِ ﷺ مثلَه.

Bize Yûsuf b. Mûsâ el-Kattân anlattı, dedi ki: Bize Vekî', Süfyân'dan, o da Ebü'z-Zübeyr'den, o da Câbir'den, o da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den naklen benzerini anlattı.

وقولُه: {إِلَّا مَنْ تَوَلَّى وَكَفَرَ}. يتوجَّهُ لوجهين؛ أحدُهما: فذكِّرْ قومك يا محمدُ، إلا من تولَّى منهم عنك، وأعرَض عن آياتِ اللهِ فكفَر. فيكونُ قولُه: {إِلَّا} استثناءً من الذين كان التذكيرُ عليهم، وإن لم يُذكَّروا، كما يقالُ: مضَى فلانٌ فدعا، إلا من لا تُرْجَى إجابتُه. بمعنى: فدعا الناسَ إِلا مَن لا تُرْجَى إجابتُه. والوجه الثاني: أن يُجعَلَ قولُه: {إِلَّا مَنْ تَوَلَّى وَكَفَرَ}. منقطعًا عما قبله. فيكونُ معنى الكلامِ حينَئذٍ: لستَ عليهم بمسيطرٍ، إلا من تولَّى وكفَر، يعذِّبُه اللهُ. وكذلك الاستثناءُ المنقطعُ يُمتحنُ بأن يحسُنَ معه "إن"، فإذا حسُنت معه كان منقطعًا، وإذا لم تحسُنْ كان استثناءً متصلًا صحيحًا، كقولِ القائلِ: سار القومُ إلا

Allah Teâlâ'nın: {إِلَّا مَنْ تَوَلَّى وَكَفَرَ} “Ancak kim yüz çevirir ve inkâr ederse” buyruğu iki veche yöneliktir: Birincisi: [Şudur:] Ey Muhammed! Onlardan senden yüz çeviren ve Allah'ın ayetlerinden yüz çevirip inkâr edenler hariç kavmine öğüt ver! Bu durumda O'nun: {إِلَّا} “ancak / hariç” buyruğu, kendilerine öğüt verilmemiş olsa bile öğüt verilmesi gereken kimselerden yapılmış bir istisna olur; nitekim "Falan kişi gitti ve icabet etmesi umulmayan kimseler hariç [herkesi] davet etti" denilmesi gibidir. Yani: "İcabet etmesi umulmayan kimseler hariç insanları davet etti" anlamındadır. İkinci vecih ise: O'nun: {إِلَّا مَنْ تَوَلَّى وَكَفَرَ} buyruğunun kendisinden öncesinden munkatı' (kesik) kılınmasıdır. O takdirde sözün anlamı şöyle olur: "Sen onların üzerinde bir zorba değilsin; ancak kim yüz çevirir ve inkâr ederse Allah ona azap eder." Nitekim munkatı' istisna, kendisiyle birlikte "inne" (إِنَّ) edatının gelmesinin uygun düşmesiyle sınanır; şayet onunla birlikte ["inne"] uygun düşerse munkatı' olur, uygun düşmezse bir kimsenin "Kavim yürüdü, ... hariç" demesi gibi sahih bir muttasıl (bitişik) istisna olur.

زيدًا. ولا يصلحُ دخولُ "إن" ههنا؛ لأنه استثناءٌ صحيحٌ .

Zeyd hariç" demesi gibi. Burada "inne"nin girmesi uygun olmaz; çünkü o sahih bir [muttasıl] istisnadır .

وقوله: {فَيُعَذِّبُهُ اللَّهُ الْعَذَابَ الْأَكْبَرَ}، وهو عذابُ جهنمَ. يقولُ: فيعذِّبُه اللهُ العذابَ الأكبرَ على كفرِه به في الدنيا. و عذابَ جهنمَ في الآخرةِ.

Ve O'nun: {فَيُعَذِّبُهُ اللَّهُ الْعَذَابَ الْأَكْبَرَ} “Allah onu en büyük azap ile azaplandırır” buyruğu ki o cehennem azabıdır. Şöyle buyurmaktadır: Allah dünyadaki küfründen dolayı onu en büyük azap ile ve ahiretteki cehennem azabı ile azaplandırır.

وقوله: {إِنَّ إِلَيْنَا إِيَابَهُمْ}. يقولُ: إن إلينا رجوعَ مَن كفَر ومعادَهم،

Ve O'nun: {إِنَّ إِلَيْنَا إِيَابَهُمْ} “Şüphesiz onların dönüşü ancak bizedir” buyruğu. Şöyle buyurmaktadır: Şüphesiz inkâr edenlerin dönüşü ve varış yeri bizedir,

{ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا حِسَابَهُمْ}. يقولُ: ثم إن على اللهِ حسابَه، وهو يجازيه بما سلَف منه من معصيةِ ربِّه. يُعلِمُ بذلك نبيَّه محمدًا ﷺ أنه المتولى عقوبتَه دونَه، وهو المجازى والمعاقِبُ، وأنه الذي إليه التذكيرُ وتبليغُ الرسالةِ.

{ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا حِسَابَهُمْ} “Sonra şüphesiz onların hesabı da yalnız bize aittir”. Şöyle buyurmaktadır: Sonra şüphesiz onun hesabı Allah'a aittir ve Rabbine karşı geçmişte işlediği isyan sebebiyle onun cezasını O verecektir. Bununla Peygamberi Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e, onun cezasını vermeyi kendisinin değil bizzat Allah'ın üstlendiğini, cezalandıran ve karşılık verenin O olduğunu, [Peygamber'e] düşenin ise sadece hatırlatmak ve elçiliği tebliğ etmek olduğunu bildirmektedir.

وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Tefsir ehli de bu konuda bizim söylediğimiz şekilde söylemişlerdir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ قوله: {إِلَّا مَنْ تَوَلَّى وَكَفَرَ}. قال: حسابُه على الله .

Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; bana el-Hâris de anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Varkâ anlattı, hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den {إِلَّا مَنْ تَوَلَّى وَكَفَرَ} “Ancak kim yüz çevirir ve inkâr ederse” buyruğu hakkında nakletti: "Onun hesabı Allah'a aittir, dedi ."

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {إِنَّ إِلَيْنَا إِيَابَهُمْ (٢٥) ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا حِسَابَهُمْ}. يقول: إن إلى اللهِ الإيابَ، وعليه الحسابِ .

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den {إِنَّ إِلَيْنَا إِيَابَهُمْ (٢٥) ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا حِسَابَهُمْ} “Şüphesiz onların dönüşü ancak bizedir. Sonra şüphesiz onların hesabı da yalnız bize aittir” buyruğu hakkında anlattı: "Şöyle der: Şüphesiz dönüş Allah'adır ve hesap da O'na aittir ."

آخرُ تفسير سورة الغاشية

Gâşiye Sûresi tefsirinin sonu.