Binûn

«Zâriyât» — 2. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Masûn (İ'rab Tefsiri) · Semîn el-Halebî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

قوله: {المتين} : العامَّةُ على رفعِه. وفيه أوجهٌ: إمَّا النعتُ للرزَّاق، وإمَّا النعتُ ل «ذو» ، وإمَّا النعتُ لاسم «إنَّ» على الموضع، وهو مذهبُ الجَرْميِّ والفراءِ وغيرِهما، وإمَّا خبرٌ بعد خبرٍ، وإمَّا خبرُ مبتدأ مضمرٍ. وعلى كل تقدير فهو تأكيدٌ لأن «ذو القوة» يُفيد فائدتَه. وقرأ ابن محيصن «الرازق» كما قرأ «وَفِي السمآء رازِقُكُمْ» كما تقدَّم. وقرأ يحيى بن وثاب والأعمش «المتينِ» بالجر فقيل: صفة

Allah Teâlâ'nın: {الْمَتِينُ} “sarsılmaz [kuvvet sahibi]” kavli hakkında: Genel kıraat (cumhur) bu kelimenin merfû olması üzerinedir. Bunda birkaç vecih vardır: Ya {الرَّزَّاقُ} kelimesinin sıfatıdır ya {ذُو} kelimesinin sıfatıdır ya da mahalle binaen {إِنَّ} lafzının isminin sıfatıdır -ki bu el-Cermî, el-Ferrâ ve başkalarının mezhebidir- yahut haberden sonra gelen bir haberdir veya gizli bir mübtedanın haberidir. Her takdire göre de bu bir tekit (pekiştirme)dir; zira {ذُو الْقُوَّةِ} “kuvvet sahibi” ifadesi de onun sağladığı manayı ifade eder. İbn Muhaysın, daha önce geçtiği gibi [burayı da] {الرَّازِقُ} şeklinde okumuş, nitekim {وَفِي السَّمَاءِ رِزْقُكُمْ} “Rızkınız göktedir” ayetini de {وَفِي السَّمَاءِ رَازِقُكُمْ} şeklinde okumuştu. Yahyâ b. Vessâb ve el-A‘meş ise {الْمَتِينِ} kelimesini cer ile (mecrur olarak) okumuşlardır; bunun sıfat olduğu söylenmiştir...

للقوة، وإنما ذَكَّر وصفَها لكونِ تأنيثها غيرَ حقيقي. وقيل: لأنها في معنى الأَيْد. وقال ابن جني: «هو خفضٌ على الجوارِ كقولِهم:» هذا جُحْرُ ضَبٍّ خَرِبٍ «يعني أنه صفةٌ للمرفوع، وإنما جُرَّ لَمَّا جاور مجروراً. وهذا مرجوحٌ لإِمكانِ غيرِه، والجِوارُ لا يُصار إليه إلاَّ عند الحاجة.

{الْقُوَّةِ} kelimesinin [sıfatı olduğu söylenmiştir]; sıfatının müzekker getirilmesi ise kelimenin müennesliğinin hakiki olmamasından dolayıdır. el-Eyd (güç/kudret) manasında olduğu için [müzekker kılındığı] da söylenmiştir. İbn Cinnî şöyle demiştir: «Bu, Arapların: 'هذا جُحْرُ ضَبٍّ خَرِبٍ' (Bu, harap olmuş bir keler deliğidir) sözlerinde olduğu gibi civar (komşuluk) sebebiyle cerdir». Yani bu kelime merfû bir ismin sıfatıdır; ancak mecrur bir isme komşu olunca cer kılınmıştır. Başka bir [i‘rab] mümkün olduğu için bu görüş mercuhtur (zayıftır); nitekim civar [i‘rabı]na ancak bir zorunluluk olduğunda başvurulur.

قوله: {ذَنُوباً} : الذَّنوبُ في الأصل: الدَّلْوُ المَلأَى ماءً. وفي الحديث: «فأتى بذَنوبٍ من ماءٍ» فإنْ لم تكن مَلأَى فهو دَلْوٌ، ثم عُبِّر به عن النصيب. قال علقمة:

Allah Teâlâ'nın: {ذَنُوباً} “bir pay/nasip” kavli hakkında: Zenûb (ذَنُوب), aslen su ile dopdolu büyük kova demektir. Hadiste şöyle geçer: «فأتى بِذَنُوبٍ مِنْ مَاءٍ» (Derken su dolu bir kova getirildi). Eğer dolu değilse o delv (kova)dur; daha sonra bu kelime pay ve nasip anlamında kullanılmıştır. Alkame şöyle demiştir:

٤١١٣ - وفي كلِّ حَيٍّ قد خبَطْتُ بنِعْمَةٍ ... فحُقَّ لشاسٍ مِنْ نَداكَ ذَنوبُ

4113 - “Her kabileye nimetinle iyilikte bulundun, O hâlde Şâs için de senin cömertliğinden bir pay (zenûb) haktır.”

ويُجْمع في القلةِ على: أَذْنِبة، وفي الكثرةِ على: ذَنائب. وقال المَلِكُ لَمَّا أُنْشد هذا البيتَ: نعم، وأَذْنِبَة. وقال الزمخشري: «الذَّنوبُ: الدَّلْوُ العظيمةُ. وهذا تمثيلٌ، أصلُه في السُّقاةِ يَقْتسمون الماءَ، فيكونُ لهذا ذَنُوب، ولهذا ذَنوب. قال الراجز:

Azlık çoğulunda (cemi kıllet) ezhnibe (أَذْنِبَة), çokluk çoğulunda (cemi kesret) ise zenâib (ذَنَائِب) şeklinde çoğul yapılır. Hükümdar bu beyit kendisine okunduğunda: «Evet, hem de pek çok kovalar (ezhnibe)!» demiştir. ez-Zemahşerî şöyle demiştir: «Zenûb: Büyük kovadır. Bu bir temsildir (istiaredir); aslı su taşıyıcılarının suyu aralarında paylaşıp buna bir kova (zenûb), şuna bir kova pay vermelerine dayanır.» Recez şairi şöyle demiştir:

٤١١٤ - لنا ذَنوبٌ ولكم ذَنُوبُ ... فإنْ أَبَيْتُمْ فلنا القَليبُ

4114 - “Bizim bir kovamız (payımız), sizin de bir kovanız var, Eğer kabul etmezseniz kuyu tamamen bizimdir.”

وقال الراغبُ:» الذَّنوبُ: الدَّلْوُ الذي له ذَنَبٌ «انتهى. فراعى الاشتقاقَ، والذَّنُوب أيضاً: الفرسُ الطويلُ الذَّنَبِ وهو صفةٌ على فَعُوْل، والذَّنُوب: لحمُ أسفلِ المَتْن. ويُقال: يومٌ ذَنوبٌ أي: طويلُ الشَّرِّ استعارةً من ذلك.

er-Râgıb ise şöyle demiştir: «Zenûb: Kuyruğu (sapı) olan kovadır.» [Sözü bitti]. Böylece o iştikakı (kelime kökenini) gözetmiştir. Zenûb (الذَّنُوب) aynı zamanda kuyruğu uzun olan ata da denir ki 'faûl' (فَعُول) vezninde bir sıfattır. Zenûb ayrıca sırtın alt kısmındaki ete de denir. Bundan istiare yoluyla: 'يَوْمٌ ذَنُوبٌ' (Şerri/kötülüğü uzun gün) denilir.

قوله: {الذي يُوعَدُونَ} : حُذِفَ العائدُ لاستكمالِ شروطِه أي: يُوْعَدُونه/.

Allah Teâlâ'nın: {الَّذِي يُوعَدُونَ} “o kendilerine vaad edilen [gün]” kavlinde: Gerekli şartları taşıdığı için âid zamir hazfedilmiştir; yani: يُوْعَدُونَهُ (kendisiyle tehdit/vaat edildikleri [gün]) demektir.