Binûn

Hadîd Suresi — 2. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ أَنه قَالَ يَوْمًا وهم عِنْده: كلكُمْ صديق وشهيد قيل لَهُ: مَا تَقول يَا أَبَا هُرَيْرَة قَالَ: أقرأوا {وَالَّذين آمنُوا بِاللَّه وَرُسُله أُولَئِكَ هم الصديقون وَالشُّهَدَاء عِنْد رَبهم}

İbn Ebî Hâtim, Ebû Hureyre radıyallâhu anh'tan nakletti ki o bir gün yanında bulunanlara: "Hepiniz sıddîk ve şehitsiniz" dedi. Kendisine: "Ne diyorsun ey Ebû Hureyre?" denildi. O da: "{وَالَّذين آمنُوا بِاللَّه وَرُسُله أُولَئِكَ هم الصديقون وَالشُّهَدَاء عِنْد رَبهم} “Allah'a ve peygamberlerine iman edenler var ya, işte onlar Rableri katında sıddîklar ve şehitlerdir...” [ayetini] okuyun" dedi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: إِنَّمَا الشَّهِيد الَّذِي لَو مَاتَ على فرَاشه دخل الْجنَّة يَعْنِي الَّذِي يَمُوت على فرَاشه وَلَا ذَنْب لَهُ

Abdürrezzâk, Ebû Hureyre radıyallâhu anh'tan nakletti ki o şöyle demiştir: "Şehit ancak yatağında ölse bile cennete girecek kimsedir; yani üzerinde hiçbir günah olmadan yatağında ölen kimsedir."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: كل مُؤمن صديق وشهيد ثمَّ تَلا {وَالَّذين آمنُوا بِاللَّه وَرُسُله أُولَئِكَ هم الصديقون وَالشُّهَدَاء عِنْد رَبهم}

Abdürrezzâk ve Abd b. Humeyd, Mücâhid radıyallâhu anh'tan nakletti ki o: "Her mümin sıddîk ve şehittir" dedi, sonra: {وَالَّذين آمنُوا بِاللَّه وَرُسُله أُولَئِكَ هم الصديقون وَالشُّهَدَاء عِنْد رَبهم} “Allah'a ve peygamberlerine iman edenler var ya, işte onlar Rableri katında sıddîklar ve şehitlerdir...” ayetini okudu.

وَأخرج عبد بن حميد عَن عَمْرو بن مَيْمُون قَالَ: كل مُؤمن صديق ثمَّ قَرَأَ {وَالَّذين آمنُوا بِاللَّه وَرُسُله أُولَئِكَ هم الصديقون} قَالَ: هَذِه مفصولة {وَالشُّهَدَاء عِنْد رَبهم لَهُم أجرهم ونورهم}

Abd b. Humeyd, Amr b. Meymûn'dan nakletti ki o: "Her mümin sıddîktır" dedi, sonra {وَالَّذين آمنُوا بِاللَّه وَرُسُله أُولَئِكَ هم الصديقون} “Allah'a ve peygamberlerine iman edenler var ya, işte onlar sıddîklardır” [ayetini] okudu ve şöyle dedi: "Bu [kısım] ayrıdır: {وَالشُّهَدَاء عِنْد رَبهم لَهُم أجرهم ونورهم} “Rableri katındaki şehitlere gelince, onların ecirleri ve nurları vardır”."

وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله: {وَالَّذين آمنُوا بِاللَّه وَرُسُله أُولَئِكَ هم الصديقون} قَالَ: هَذِه مفصولة سماهم صديقين ثمَّ قَالَ: {وَالشُّهَدَاء عِنْد رَبهم لَهُم أجرهم ونورهم}

İbn Cerîr, Dahhâk'tan {وَالَّذين آمنُوا بِاللَّه وَرُسُله أُولَئِكَ هم الصديقون} “Allah'a ve peygamberlerine iman edenler var ya, işte onlar sıddîklardır” kavli hakkında: "Bu [kısım] ayrıdır. Onları sıddîklar olarak isimlendirdi, sonra şöyle buyurdu: {وَالشُّهَدَاء عِنْد رَبهم لَهُم أجرهم ونورهم} “Rableri katındaki şehitlere gelince, onların ecirleri ve nurları vardır”" dediğini nakletti.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن مَسْرُوق قَالَ: هِيَ للشهداء خَاصَّة

Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Mesrûk'tan: "Bu, sadece şehitlere mahsustur" dediğini nakletti.

وَأخرج ابْن حبَان عَن عَمْرو بن مَيْمُون الْجُهَنِيّ قَالَ: جَاءَ رجل للنَّبِي ﷺ فَقَالَ: يَا رَسُول الله أَرَأَيْت إِن شهِدت أَن لَا إِلَه إِلَّا الله وَأَنَّك رَسُول الله وَصليت الصَّلَوَات الْخمس وَأديت الزَّكَاة وَصمت رَمَضَان وقمته فَمِمَّنْ أَنا قَالَ: من الصديقين وَالشُّهَدَاء

İbn Hibbân, Amr b. Meymûn el-Cühenî'den nakletti ki o şöyle dedi: Bir adam Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: "Ey Allah'ın Resûlü! Ne dersin, eğer Allah'tan başka ilah olmadığına ve senin Allah'ın Resûlü olduğuna şehadet eder, beş vakit namazı kılar, zekâtı verir, Ramazan orucunu tutar ve gecesini ibadetle geçirirsem ben kimlerden olurum?" dedi. [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: "Sıddîklardan ve şehitlerden" buyurdu.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن قتاة فِي قَوْله: {وَفِي الْآخِرَة عَذَاب شَدِيد ومغفرة من الله ورضوان} قَالَ: صَار النَّاس إِلَى هذَيْن الحرفين فِي الْآخِرَة

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Katâde'den {وَفِي الْآخِرَة عَذَاب شَدِيد ومغفرة من الله ورضوان} “Ahirette ise çetin bir azap ve Allah'tan bir mağfiret ile rıza vardır” kavli hakkında: "Ahirette insanlar bu iki duruma ayrılırlar" dediğini nakletti.

الْآيَة ٢٢ - ٢٤

22-24. Ayetler

أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {مَا أصَاب من مُصِيبَة فِي الأَرْض وَلَا فِي أَنفسكُم} يَقُول: فِي الدُّنْيَا وَلَا فِي الدّين {إِلَّا فِي كتاب من قبل أَن نبرأها} قَالَ: نخلقها {لكَي لَا تأسوا على مَا فاتكم} من الدُّنْيَا {وَلَا تفرحوا بِمَا آتَاكُم} مِنْهَا

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan {مَا أصَاب من مُصِيبَة فِي الأَرْض وَلَا فِي أَنفسكُم} “Yeryüzünde veya nefislerinizde hiçbir musibet başa gelmez ki...” kavli hakkında şöyle dediğini nakletti: "[Yani] dünyada ve dinde; {إِلَّا فِي كتاب من قبل أَن نبرأها} “...biz onu yaratmadan önce bir kitapta [yazılmış] olmasın” kavli hakkında: 'Onu yaratmamızdan önce' dedi; {لكَي لَا تأسوا على مَا فاتكم} “Elinizden çıkana üzülmeyesiniz...” [yani] dünyadan [gidenlere], {وَلَا تفرحوا بِمَا آتَاكُم} “ve size verdiğine de şımarmayasınız diye” [yani] dünyadan [verilenlere]."

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {مَا أصَاب من مُصِيبَة} الْآيَة قَالَ: هُوَ شَيْء قد فرغ مِنْهُ من قبل أَن تَبرأ الْأَنْفس

İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan {مَا أصَاب من مُصِيبَة} “Hiçbir musibet başa gelmez ki...” ayeti hakkında: "O, nefisler yaratılmadan önce takdir edilip bitirilmiş bir şeydir" dediğini nakletti.

وَأخرج أَحْمد وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن أبي حسان أَن رجلَيْنِ دخلا على عَائِشَة فَقَالَا: إِن أَبَا هُرَيْرَة يحدث أَن نَبِي الله ﷺ كَانَ يَقُول: إِنَّمَا الطَّيرَة فِي الدَّابَّة وَالْمَرْأَة وَالدَّار فَقَالَت: وَالَّذِي أنزل الْقُرْآن على أبي الْقَاسِم مَا هَكَذَا كَانَ يَقُول: وَلَكِن كَانَ رَسُول الله ﷺ يَقُول: كَانَ أهل الْجَاهِلِيَّة يَقُولُونَ: إِنَّمَا الطَّيرَة فِي الْمَرْأَة وَالدَّابَّة وَالدَّار ثمَّ قَرَأت {مَا أصَاب من مُصِيبَة فِي الأَرْض وَلَا فِي أَنفسكُم إِلَّا فِي كتاب من قبل أَن نبرأها إِن ذَلِك على الله يسير}

Ahmed ve (sahih olduğunu belirterek) Hâkim, Ebû Hassân'dan nakletti ki iki adam Âişe'nin yanına girdi ve: "Ebû Hureyre, Allah'ın Nebîsi sallallâhu aleyhi ve sellem'in 'Uğursuzluk ancak binekte, kadında ve evdedir' dediğini rivayet ediyor" dediler. Bunun üzerine [Âişe] şöyle dedi: "Kur'an'ı Ebu'l-Kâsım'a indirene yemin olsun ki o böyle demiyordu! Fakat Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyuruyordu: 'Cahiliye ehli: «Uğursuzluk ancak kadında, binekte ve evdedir» derlerdi.' Sonra {مَا أصَاب من مُصِيبَة فِي الأَرْض وَلَا فِي أَنفسكُم إِلَّا فِي كتاب من قبل أَن نبرأها إِن ذَلِك على الله يسير} “Yeryüzünde ve kendi nefislerinizde uğradığınız hiçbir musibet yoktur ki, biz onu yaratmadan önce bir kitapta [yazılmış] olmasın. Şüphesiz bu, Allah'a pek kolaydır” [ayetini] okudu."

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن الْحسن أَنه سُئِلَ عَنهُ هَذِه الْآيَة فَقَالَ: سُبْحَانَ الله من يشك فِي هَذَا كل مُصِيبَة فِي السَّمَاء وَالْأَرْض فَفِي كتاب من قبل أَن تَبرأ النَّسمَة

Beyhakî Şuabü'l-Îmân'da Hasen'den nakletti ki kendisine bu ayet sorulunca şöyle dedi: "Sübhânallah! Bundan kim şüphe eder ki? Gökte ve yerdeki her musibet, can yaratılmadan önce bir kitaptadır."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {لكَي لَا تأسوا على مَا فاتكم} الْآيَة قَالَ: لَيْسَ أحد إِلَّا وَهُوَ يحزن ويفرح وَلَكِن إِن أَصَابَته مُصِيبَة جعلهَا صبرا وَإِن أَصَابَهُ خير جعله شكرا

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, (sahih olduğunu belirterek) Hâkim ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, İbn Abbâs'tan {لكَي لَا تأسوا على مَا فاتكم} “Elinizden çıkana üzülmeyesiniz...” ayeti hakkında şöyle dediğini nakletti: "Hüzünlenmeyen ve sevinmeyen hiç kimse yoktur. Fakat [mümin] başına bir musibet geldiğinde onu sabra, kendisine bir hayır ulaştığında ise onu şükre dönüştürür."

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {مَا أصَاب من مُصِيبَة فِي الأَرْض وَلَا فِي أَنفسكُم إِلَّا فِي كتاب من قبل أَن نبرأها} يُرِيد مصائب المعاش وَلَا يُرِيد مصائب الدّين أَنه قَالَ: {لكَي لَا تأسوا على مَا فاتكم وَلَا تفرحوا بِمَا آتَاكُم} وَلَيْسَ عَن مصائب الدّين أَمرهم أَن يأسوا على السَّيئَة ويفرحوا بِالْحَسَنَة

İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs'tan {مَا أصَاب من مُصِيبَة فِي الأَرْض وَلَا فِي أَنفسكُم إِلَّا فِي كتاب من قبل أَن نبرأها} “Yeryüzünde ve kendi nefislerinizde uğradığınız hiçbir musibet yoktur ki, biz onu yaratmadan önce bir kitapta [yazılmış] olmasın” kavli hakkında şöyle dediğini nakletti: "Geçim musibetlerini kastetmektedir, din musibetlerini kastetmemektedir. Çünkü O: {لكَي لَا تأسوا على مَا فاتكم وَلَا تفرحوا بِمَا آتَاكُم} “Elinizden çıkana üzülmeyesiniz ve O'nun size verdiğine de sevinip şımarmayasınız diye” buyurmuştur. Din musibetleri hakkında ise kötülüğe üzülmelerini ve iyiliğe sevinmelerini emretmiştir."

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن الْحسن فِي الْآيَة قَالَ: إِنَّه ليقضي بِالسَّيِّئَةِ فِي السَّمَاء وَهُوَ كل يَوْم فِي شَأْن ثمَّ يضْرب لَهَا أجل فيحسبها إِلَى أجلهَا فَإِذا جَاءَ أجلهَا أرسلها فَلَيْسَ لَهَا مَرْدُود أَنه كَائِن فِي يَوْم كَذَا من شهر كَذَا من سنة كَذَا فِي بلد كَذَا من الْمُصِيبَة من

İbnü'l-Münzir, ayet hakkında Hasen'den nakletti ki o şöyle dedi: "O, gökte bir kötülüğe [musibete] hükmeder; O her gün bir şendedir [iştedir]. Sonra onun için bir ecel belirler ve onu vaktine kadar tutar. Vakti geldiğinde ise onu gönderir ve artık onun geri çevrilmesi mümkün değildir. [Bu hüküm] filan yılın filan ayının filan gününde, filan beldede musibet nevinden...

الْقَحْط والرزق والمصيبة فِي الْخَاصَّة والعامة حَتَّى إِن الرجل يَأْخُذ الْعَصَا يتَوَكَّأ بهَا وَقد كَانَ لَهَا كَارِهًا ثمَّ يعتادها حَتَّى مَا يَسْتَطِيع تَركهَا

...kıtlık, rızık, genele ve özele gelecek musibet olarak gerçekleşecektir. Hatta kişi daha önce hoşlanmadığı hâlde dayanmak için bir asâ alır, sonra ona öyle alışır ki artık onu bırakamaz."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن الرّبيع بن أبي صَالح قَالَ: دخلت على سعيد بن جُبَير فِي نفر فَبكى رجل من الْقَوْم فَقَالَ: مَا يبكيك فَقَالَ: أبْكِي لما أرى بك وَلما يذهب بك إِلَيْهِ قَالَ: فَلَا تبك فَإِنَّهُ كَانَ فَعلم الله أَن يكون أَلا تسمع إِلَى قَوْله: {مَا أصَاب من مُصِيبَة فِي الأَرْض وَلَا فِي أَنفسكُم إِلَّا فِي كتاب من قبل أَن نبرأها}

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Rebî' b. Ebî Sâlih'ten nakletti ki o şöyle dedi: Bir grup insanla birlikte Saîd b. Cübeyr'in yanına girdim. Topluluktan bir adam ağladı. [Saîd]: "Seni ağlatan nedir?" diye sordu. O da: "Sende gördüğüm [bu duruma] ve götürüldüğün şeye ağlıyorum" dedi. [Saîd] dedi ki: "Ağlama! Çünkü bu [zaten takdir edilmişti], Allah da olacağını biliyordu. O'nun şu buyruğunu işitmedin mi: {مَا أصَاب من مُصِيبَة فِي الأَرْض وَلَا فِي أَنفسكُم إِلَّا فِي كتاب من قبل أَن نبرأها} “Yeryüzünde ve kendi nefislerinizde uğradığınız hiçbir musibet yoktur ki, biz onu yaratmadan önce bir kitapta [yazılmış] olmasın”."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {مَا أصَاب من مُصِيبَة فِي الأَرْض وَلَا فِي أَنفسكُم إِلَّا فِي كتاب} قَالَ: الأوجاع والأمراض {من قبل أَن نبرأها} قَالَ: من قبل أَن نخلقها

Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Katâde'den {مَا أصَاب من مُصِيبَة فِي الأَرْض وَلَا فِي أَنفسكُم إِلَّا فِي كتاب} “Yeryüzünde ve kendi nefislerinizde uğradığınız hiçbir musibet yoktur ki, bir kitapta [yazılmış] olmasın” kavli hakkında: "Ağrılar ve hastalıklardır", {من قبل أَن نبرأها} “Biz onu yaratmadan önce...” kavli hakkında da: "Biz onları yaratmadan önce" dediğini nakletti.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن الْحسن ﵁ فِي الْآيَة قَالَ: أنزل الله الْمُصِيبَة ثمَّ حَبسهَا عِنْده ثمَّ يخلق صَاحبهَا فَإِذا عمل خطيئتها أرسلها عَلَيْهِ

İbnü'l-Münzir, ayet hakkında Hasen radıyallâhu anh'tan: "Allah musibeti takdir edip indirdi, sonra onu kendi katında tuttu; ardından onun muhatabını yarattı. O kimse o [musibeti gerektiren] hatayı işleyince musibeti onun üzerine saldı" dediğini nakletti.

وَأخرج الديليمي عَن سليم بن جَابر النجيمي قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: سيفتح على أمتِي بَاب من الْقدر فِي آخر الزَّمَان لَا يسده شَيْء يكفيكم مِنْهُ أَن تقوهم بِهَذِهِ الْآيَة {مَا أصَاب من مُصِيبَة فِي الأَرْض وَلَا فِي أَنفسكُم إِلَّا فِي كتاب} الْآيَة

Deylemî, Süleym b. Câbir en-Nüceymî'den nakletti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Ahir zamanda ümmetimin üzerine kader konusunda hiçbir şeyin kapatamayacağı bir kapı açılacaktır. Onlara karşı şu: {مَا أصَاب من مُصِيبَة فِي الأَرْض وَلَا فِي أَنفسكُم إِلَّا فِي كتاب} “Yeryüzünde ve kendi nefislerinizde uğradığınız hiçbir musibet yoktur ki, bir kitapta [yazılmış] olmasın...” ayetiyle korunmanız size yeter."

وَأخرج عبد بن حميد وَعبد بن أَحْمد فِي زَوَائِد الزّهْد عَن قزعة قَالَ: رَأَيْت على ابْن عمر ثيابًا خشنة فَقلت: يَا أَبَا عبد الرَّحْمَن إِنِّي قد أَتَيْتُك بِثَوْب لين مِمَّا يصنع بخراسان وتقر عَيْني أَن أرَاهُ عَلَيْك فَإِن عَلَيْك ثيابًا خشنة قَالَ: إِنِّي أَخَاف أَن ألبسهُ فَأَكُون مختالاً فخوراً {وَالله لَا يحب كل مختال فخور}

Abd b. Humeyd ve Zevâidü'z-Zühd'de Abdullah b. Ahmed, Kazaa'dan nakletti ki o şöyle dedi: İbn Ömer'in üzerinde kaba kumaştan elbiseler gördüm ve: "Ey Ebû Abdirrahmân! Ben sana Horasan'da dokunan yumuşak bir elbise getirdim, onu üzerinde görmek gözümü aydın eder; zira üzerinde kaba elbiseler var" dedim. [İbn Ömer] şöyle dedi: "Onu giyip de kibirlenen ve övünen biri olmaktan korkarım. {وَالله لَا يحب كل مختال فخور} “Allah kendini beğenip böbürlenen hiç kimseyi sevmez”."

الْآيَة ٢٥ - ٢٧

25-27. Ayetler

أخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {وأنزلنا مَعَهم الْكتاب وَالْمِيزَان} قَالَ: الْعدْل

Abdürrezzâk ve İbnü'l-Münzir, Katâde'den {وأنزلنا مَعَهم الْكتاب وَالْمِيزَان} “Onlarla beraber kitabı ve mizanı indirdik” kavli hakkında: "[Mizan,] adalettir" dediğini nakletti.

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد عَن مُجَاهِد فِي قَوْله: {وأنزلنا الْحَدِيد فِيهِ بَأْس شَدِيد وَمَنَافع للنَّاس} قَالَ: جنَّة وَسلَاح

Firyâbî ve Abd b. Humeyd, Mücâhid'den {وأنزلنا الْحَدِيد فِيهِ بَأْس شَدِيد وَمَنَافع للنَّاس} “Ve kendisinde çetin bir güç ve insanlar için birtakım faydalar bulunan demiri indirdik” kavli hakkında: "Zırh ve silahtır" dediğini nakletti.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله: {وأنزلنا الْحَدِيد} الْآيَة قَالَ: إِن أول مَا أنزل الله من الْحَدِيد الكلبتين وَالَّذِي يضْرب عَلَيْهِ الْحَدِيد

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, İkrime'den {وأنزلنا الْحَدِيد} “Ve demiri indirdik...” ayeti hakkında: "Allah'ın demirden ilk indirdiği şey kıskaç [kerpeten] ve üzerinde demir dövülen şey [örs] idi" dediğini nakletti.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس أَنه سُئِلَ عَن الْأَيَّام فَقَالَ: السبت عدد والأحد عدد والاثنين يَوْم تعرض فِيهِ الْأَعْمَال وَالثُّلَاثَاء يَوْم الدَّم وَالْأَرْبِعَاء يَوْم الْحَدِيد {وأنزلنا الْحَدِيد فِيهِ بَأْس شَدِيد} وَالْخَمِيس يَوْم تعرض الْأَعْمَال وَالْجُمُعَة يَوْم بَدَأَ الله الْخلق وَفِيه تقوم السَّاعَة

İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan nakletti ki kendisine günler hakkında sorulduğunda şöyle dedi: "Cumartesi sayıdır, pazar sayıdır, pazartesi amellerin [Allah'a] arz edildiği gündür, salı kan günüdür, çarşamba demir günüdür: {وأنزلنا الْحَدِيد فِيهِ بَأْس شَدِيد} “Ve kendisinde çetin bir güç bulunan demiri indirdik...”, perşembe amellerin arz edildiği gündür, cuma ise Allah'ın yaratmaya başladığı gündür ve kıyamet de o gün kopacaktır."

قَوْله تَعَالَى: {وَجَعَلنَا فِي قُلُوب الَّذين اتَّبعُوهُ} الْآيَة

Yüce Allah'ın: {وَجَعَلنَا فِي قُلُوب الَّذين اتَّبعُوهُ} “Ona uyanların kalplerine koyduk...” ayeti.

أخرج عبد بن حميد والحكيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول وَأَبُو يعلى وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان وَابْن عَسَاكِر من طرق عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: قَالَ لي رَسُول الله ﷺ: يَا عبد الله: قلت: لبيْك يَا رَسُول الله ثَلَاث مَرَّات قَالَ: هَل تَدْرِي أَي عرا الإِيمان أوثق قلت: الله وَرَسُوله أعلم قَالَ: أوثق عرا الإِيمان الْولَايَة فِي الله بالحب فِيهِ والبغض فِيهِ قَالَ: هَل تَدْرِي أَي النَّاس أفضل قلت: الله وَرَسُوله أعلم قَالَ: أفضل النَّاس أفضلهم عملا إِذا تفقهوا فِي الدّين يَا عبد الله هَل تَدْرِي أَي النَّاس أعلم قلت: الله وَرَسُوله أعلم قَالَ: فَإِن أعلم النَّاس أبصرهم بِالْحَقِّ إِذا اخْتلف النَّاس وَإِن كَانَ مقصراً بِالْعَمَلِ وَإِن كَانَ يزحف على استه وَاخْتلف من كَانَ قبلنَا على اثْنَتَيْنِ وَسبعين فِرْقةً نجا مِنْهَا ثَلَاث وَهلك سائرها فرقة (من الْفِرَاق) وزت الْمُلُوك وقاتلتهم على دين الله وَعِيسَى ابْن مَرْيَم حَتَّى قتلوا وَفرْقَة لم يكن لَهُم طَاقَة بموازاة الْمُلُوك وَلَا

Abd b. Humeyd, Nevâdiru'l-Usûl'de Hakîm et-Tirmizî, Ebû Ya'lâ, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Taberânî, (sahih olduğunu belirterek) Hâkim, İbn Merdûye, Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî ve İbn Asâkir çeşitli yollardan İbn Mes'ûd'dan nakletti ki o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bana: "Ey Abdullah!" buyurdu. Üç defa: "Buyur ey Allah'ın Resûlü!" dedim. "İmanın hangi kulpunun daha sağlam olduğunu bilir misin?" buyurdu. "Allah ve Resûlü daha iyi bilir" dedim. "İmanın en sağlam kulpu, Allah uğruna sevmek ve O'nun uğruna buğzetmekle Allah için dostluk kurmaktır" buyurdu. "İnsanların hangisinin daha faziletli olduğunu bilir misin?" buyurdu. "Allah ve Resûlü daha iyi bilir" dedim. "İnsanların en faziletlisi, dinde anlayış sahibi olduklarında ameli en faziletli olanlarıdır. Ey Abdullah! İnsanların en bilgilisi kimdir bilir misin?" buyurdu. "Allah ve Resûlü daha iyi bilir" dedim. "İnsanların en bilgilisi, insanlar ihtilafa düştüğünde amelde kusurlu olsa da ve arkası üstü sürünerek gelse bile hakkı en iyi görendir. Bizden öncekiler yetmiş iki fırkaya ayrıldılar; bunlardan üçü kurtuldu, geri kalanları ise helak oldu. Bir fırka krallara karşı durdu ve öldürülünceye kadar Allah'ın dini ve Meryem oğlu Îsâ uğruna onlarla savaştı. Bir fırkanın ise krallara karşı durmaya ve...

بالْمقَام مَعَهم فساحوا فِي الْجبَال وترهبوا فِيهَا وهم الَّذين قَالَ الله: {ورهبانية ابتدعوها مَا كتبناها عَلَيْهِم إِلَّا ابْتِغَاء رضوَان الله فَمَا رعوها حق رعايتها فآتينا الَّذين آمنُوا مِنْهُم أجرهم} الَّذين آمنُوا بِي وصدقوني {وَكثير مِنْهُم فَاسِقُونَ} الَّذين كفرُوا بِي وجحدوني

...onlarla bir arada kalmaya güçleri yetmedi; böylece dağlara çekilip oralarda ruhbanlık yaptılar. İşte onlar Allah'ın haklarında şöyle buyurduğu kimselerdir: {ورهبانية ابتدعوها مَا كتبناها عَلَيْهِم إِلَّا ابْتِغَاء رضوَان الله فَمَا رعوها حق رعايتها فآتينا الَّذين آمنُوا مِنْهُم أجرهم} “İcat ettikleri ruhbanlığa gelince, biz onu üzerlerine farz kılmadık; sadece Allah'ın rızasını kazanmak için [bunu yaptılar]. Fakat ona da hakkıyla riayet etmediler. Biz de onlardan iman edenlere ecirlerini verdik...” [Yani] bana iman edip beni tasdik edenlere; {وَكثير مِنْهُم فَاسِقُونَ} “...onlardan birçoğu ise yoldan çıkmış fasıklardır” [yani] beni inkâr edip reddedenler."

وَأخرج النَّسَائِيّ والحكيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَت مُلُوك بعد عِيسَى بدلت التَّوْرَاة والإِنجيل فَكَانَ مِنْهُم مُؤمنُونَ يقرأون التَّوْرَاة والإِنجيل فَقيل لملوكهم: مَا نجد شَيْئا أَشد من شتم يشتمنا هَؤُلَاءِ انهم يقرؤون (وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْكَافِرُونَ) (الْمَائِدَة الْآيَة ٤٤) (وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الظَّالِمُونَ) (الْمَائِدَة الْآيَة ٤٥) (وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْفَاسِقُونَ) (الْمَائِدَة الْآيَة ٤٧) مَعَ مَا يعيبوننا بِهِ من أَعمالنَا فِي قراءتهم فادعهم فليقرؤوا كَمَا نَقْرَأ وليؤمنوا كَمَا آمنا فَدَعَاهُمْ فَجَمعهُمْ وَعرض عَلَيْهِم الْقَتْل أَو يتْركُوا قرءة التَّوْرَاة والإِنجيل إِلَّا مَا بدلُوا مِنْهَا فَقَالُوا: مَا تُرِيدُونَ إِلَى ذَلِك دَعونَا فَقَالَت طَائِفَة مِنْهُم: ابْنُوا لنا اسطوانة ثمَّ ارفعونا إِلَيْهَا ثمَّ أعطونا شَيْئا ترفع بِهِ طعامنا وشرابنا وَلَا ترد عَلَيْكُم وَقَالَت طَائِفَة: دَعونَا نسيح فِي الأَرْض ونهيم وَنَأْكُل مِمَّا تَأْكُل مِنْهُ الوحوش وَنَشْرَب مِمَّا تشرب فَإِن قدرتم علينا فِي أَرْضكُم فاقتلونا وَقَالَت طَائِفَة: ابْنُوا لنا ديوراً فِي الفيافي ونحتفر الْآبَار ونحرث الْبُقُول فَلَا نَرِد عَلَيْكُم وَلَا نمر بكم وَلَيْسَ أحد من الْقَبَائِل إِلَّا لَهُ حميم فيهم فَفَعَلُوا ذَلِك فَأنْزل الله {ورهبانية ابتدعوها مَا كتبناها عَلَيْهِم إِلَّا ابْتِغَاء رضوَان الله فَمَا رعوها حق رعايتها} قَالَ: وَالْآخرُونَ مِمَّن تعبد من أهل الشّرك وفني من قد فني مِنْهُم قَالُوا: نتعبد كَمَا تعبد فلَان ونسيح كَمَا ساح فلَان ونتخذ ديوراً كَمَا اتخذ فلَان وهم على شركهم لَا علم لَهُم بإِيمان الَّذين اقتدوا بهم فَلَمَّا بعث النَّبِي ﷺ وَلم يبْق مِنْهُم إِلَّا الْقَلِيل انحط صَاحب الصومعة من صومعته وَجَاء السائح من سياحته وَصَاحب الدَّيْر من ديره فآمنوا بِهِ وَصَدقُوهُ فَقَالَ الله تَعَالَى: {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا اتَّقوا الله وآمنوا بِرَسُولِهِ يُؤْتكُم كِفْلَيْنِ من رَحمته} أَجْرَيْنِ بإيمَانهمْ بِعِيسَى وَنصب أنفسهم والتوراة والإِنجيل وبإيمانهم بِمُحَمد وتصديقهم {وَيجْعَل لكم نورا تمشون بِهِ} الْقُرْآن واتباعهم النَّبِي صلى الله عَلَيْهِ وَسلم

Nesâî, Nevâdiru'l-Usûl'de Hakîm et-Tirmizî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Merdûye, İbn Abbâs'tan nakletti ki o şöyle dedi: "Îsâ'dan sonra gelen bazı krallar Tevrat'ı ve İncil'i değiştirdiler. Onların arasında Tevrat'ı ve İncil'i okuyan müminler vardı. Krallarına şöyle denildi: 'Bu adamların bize sövmesinden daha ağır bir şey bulamıyoruz. Onlar {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِكَ هم الْكَافِرُونَ} “Allah'ın indirdiğiyle hükmetmeyenler, işte onlar kâfirlerin ta kendileridir” (el-Mâide 44. Ayet), {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِكَ هم الظَّالِمُونَ} “Allah'ın indirdiğiyle hükmetmeyenler, işte onlar zalimlerin ta kendileridir” (el-Mâide 45. Ayet) ve {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِكَ هم الْفَاسِقُونَ} “Allah'ın indirdiğiyle hükmetmeyenler, işte onlar fasıkların ta kendileridir” (el-Mâide 47. Ayet) [ayetlerini] okuyorlar ve okuduklarında amellerimizle bizi ayıplıyorlar. Onları çağır da bizim okuduğumuz gibi okusunlar ve bizim inandığımız gibi inansınlar.' Bunun üzerine [kral] onları çağırdı, topladı ve onlara ya öldürülmeyi ya da değiştirdikleri kısımlar hariç Tevrat ve İncil okumayı terk etmelerini teklif etti. Onlar: 'Bunu bizden neden istiyorsunuz? Bizi bırakın' dediler. İçlerinden bir grup: 'Bize bir kule yapın, sonra bizi oraya çıkarın; ardından yiyecek ve içeceğimizi yukarı çekeceğimiz bir şey verin, sizin aranıza dönmeyelim' dedi. Diğer bir grup: 'Bizi bırakın yeryüzünde dolaşalım, başıboş gezelim; vahşi hayvanların yediğinden yiyelim, onların içtiğinden içelim. Eğer topraklarınızda bizi yakalarsanız öldürün' dedi. Başka bir grup ise: 'Bize çöllerde manastırlar yapın; kuyular kazar, sebze ekeriz, ne yanınıza geliriz ne de size uğrarız' dedi. Kabilelerden hiçbiri yoktu ki içlerinde bunlardan yakın bir akrabası olmasın. Böylece bunu yaptılar. Bunun üzerine Allah Teâlâ: {ورهبانية ابتدعوها مَا كتبناها عَلَيْهِم إِلَّا ابْتِغَاء رضوَان الله فَمَا رعوها حق رعايتها} “İcat ettikleri ruhbanlığa gelince, biz onu üzerlerine farz kılmadık; sadece Allah'ın rızasını kazanmak için [bunu yaptılar]. Fakat ona da hakkıyla riayet etmediler” ayetini indirdi." [İbn Abbâs] dedi ki: "Şirk ehlinden ibadete yönelen ve [ötekilerden] ölenler öldükten sonra geride kalan diğer kimseler ise: 'Biz de falanın ibadet ettiği gibi ibadet ederiz, falanın dolaştığı gibi dolaşırız ve falanın edindiği gibi manastırlar ediniriz' dediler. Oysa onlar şirk üzere idiler ve kendilerine uydukları kimselerin imanından haberleri yoktu. Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem gönderildiğinde onlardan pek azı kalmıştı; kulesindeki kulesinden indi, dolaşan seyahatinden geldi ve manastırındaki manastırından geldi; ona iman edip onu tasdik ettiler. Bunun üzerine Allah Teâlâ: {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا اتَّقوا الله وآمنوا بِرَسُولِهِ يُؤْتكُم كِفْلَيْنِ من رَحمته} “Ey iman edenler! Allah'tan korkun ve O'nun Resûlü'ne iman edin ki, size rahmetinden iki pay versin...” buyurdu. [Bu iki pay,] Îsâ'ya iman etmeleri, kendilerini ibadete adamaları, Tevrat ve İncil'e inanmaları sebebiyle bir ecir ve Muhammed'e iman edip onu tasdik etmeleri sebebiyle de bir ecirdir. {وَيجْعَل لكم نورا تمشون بِهِ} “ve size kendisiyle yürüyeceğiniz bir nur lütfetsin” [kavli ise] Kur'an ve Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'e uymalarıdır.

وَأخرج أَبُو يعلى عَن أنس أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: لَا تشددوا على أَنفسكُم فيشدد عَلَيْكُم فَإِن قوما شَدَّدُوا على أنفسهم فَشدد عَلَيْهِم فَتلك بقاياهم فِي الصوامع والديارات {ورهبانية ابتدعوها مَا كتبناها عَلَيْهِم}

Ebû Ya'lâ, Enes'ten nakletti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kendi kendinizi zora sokmayın, yoksa size de zorlaştırılır. Zira bir topluluk kendi kendilerini zora soktu da Allah da onlara zorlaştırdı. İşte onların kalıntıları manastırlarda ve ibadethanelerdedir: {ورهبانية ابتدعوها مَا كتبناها عَلَيْهِم} “İcat ettikleri ruhbanlığa gelince, biz onu üzerlerine farz kılmadık...”."

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن سهل بن أبي أُمَامَة بن سهل بن جُبَير عَن أَبِيه عَن جده أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: لَا تشددوا على أَنفسكُم فَإِنَّمَا هلك من كَانَ قبلكُمْ بتشديدهم على أنفسهم وستجدون بقاياهم فِي الصوامع والديارات

Beyhakî Şuab'da Sehl b. Ebî Ümâme b. Sehl b. Cübeyr'den, o babasından, o da dedesinden nakletti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kendi kendinizi zora sokmayın; çünkü sizden öncekiler kendilerini zora sokmaları sebebiyle helak oldular. Onların kalıntılarını manastırlarda ve ibadethanelerde bulursunuz."

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه وَابْن نصر عَن أبي أُمَامَة ﵁ قَالَ: إِن الله كتب عَلَيْكُم صِيَام شهر رَمَضَان وَلم يكْتب عَلَيْكُم قِيَامه وَإِنَّمَا الْقيام شَيْء ابتدعتموه فدوموا عَلَيْهِ وَلَا تتركوه فَإِن نَاسا من بني إِسْرَائِيل ابتدعوا بِدعَة فعابهم الله بِتَرْكِهَا وتلا هَذِه الْآيَة {ورهبانية ابتدعوها}

Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbn Merdûye ve İbn Nasr, Ebû Ümâme radıyallâhu anh'tan nakletti ki o şöyle demiştir: "Allah size Ramazan ayı orucunu farz kıldı, onun gecesinde ibadete kalkmayı [kıyâmı] ise farz kılmadı. Gece ibadeti sizin ihdas ettiğiniz bir şeydir; ona devam edin ve onu bırakmayın! Zira İsrailoğullarından birtakım kimseler bir bidat ihdas etmişlerdi de Allah onu terk etmelerinden dolayı onları kınamıştı." Ve şu ayeti okudu: {ورهبانية ابتدعوها} “İcat ettikleri ruhbanlık...”

وَأخرج أَحْمد والحكيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول وَأَبُو يعلى وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن أنس أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: إِن لكل أمة رَهْبَانِيَّة ورهبانية هَذِه الْأمة الْجِهَاد فِي سَبِيل الله

Ahmed, Nevâdiru'l-Usûl'de Hakîm et-Tirmizî, Ebû Ya'lâ ve Şuab'da Beyhakî, Enes'ten nakletti ki Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz her ümmetin bir ruhbanlığı vardır; bu ümmetin ruhbanlığı ise Allah yolunda cihaddır."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {ورهبانية ابتدعوها} قَالَ: ذكر لنا أَنهم رفضوا النِّسَاء وَاتَّخذُوا الصوامع

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Katâde'den {ورهبانية ابتدعوها} “İcat ettikleri ruhbanlığa gelince...” kavli hakkında: "Bize anlatıldığına göre onlar kadınları terk ettiler ve manastırlara çekildiler" dediğini nakletti.

الْآيَة ٢٨ - ٢٩

28-29. Ayetler

أخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط عَن ابْن عَبَّاس أَن أَرْبَعِينَ من أَصْحَاب النَّجَاشِيّ قدمُوا على النَّبِي ﷺ فَشَهِدُوا مَعَه أحدا فَكَانَت فيهم جراحات وَلم يقتل مِنْهُم أحد فَلَمَّا رَأَوْا مَا بِالْمُؤْمِنِينَ من الْحَاجة قَالُوا يَا رَسُول الله: إِنَّا أهل ميسرَة فائذن لنا نجيء بِأَمْوَالِنَا نواسي بهَا الْمُسلمين فَأنْزل الله فيهم {الَّذين آتَيْنَاهُم الْكتاب من قبله هم بِهِ يُؤمنُونَ}

Taberânî el-Evsat'ta İbn Abbâs'tan nakletti ki Necâşî'nin ashabından kırk kişi Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına geldi ve onunla birlikte Uhud'a katıldı. Onlarda yaralanmalar oldu fakat hiçbirisi öldürülmedi. Müminlerin ihtiyaç içinde olduğunu görünce: "Ey Allah'ın Resûlü! Biz varlıklı kimseleriz; bize izin ver de mallarımızı getirip Müslümanlara destek olalım" dediler. Bunun üzerine Allah onlar hakkında: {الَّذين آتَيْنَاهُم الْكتاب من قبله هم بِهِ يُؤمنُونَ} “Bundan önce kendilerine kitap verdiklerimiz, ona da inanırlar”...

إِلَى قَوْله: {أُولَئِكَ يُؤْتونَ أجرهم مرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا} فَجعل لَهُم أَجْرَيْنِ قَالَ: {ويدرؤون بِالْحَسَنَة السَّيئَة} قَالَ: أَي النَّفَقَة الَّتِي وَاسَوْا بهَا الْمُسلمين فَلَمَّا نزلت هَذِه الْآيَة قَالُوا: يَا معشر الْمُسلمين أما من آمن منا بِكِتَابِكُمْ فَلهُ أَجْرَانِ وَمن لم يُؤمن بِكِتَابِكُمْ فَلهُ أجر كَأُجُورِكُمْ فَأنْزل الله {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا اتَّقوا الله وآمنوا بِرَسُولِهِ يُؤْتكُم كِفْلَيْنِ من رَحمته وَيجْعَل لكم نورا تمشون بِهِ وَيغْفر لكم} فَزَادَهُم النُّور وَالْمَغْفِرَة

...ayetinden: {أُولَئِكَ يُؤْتونَ أجرهم مرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا} “İşte onlara, sabretmelerinden ötürü mükâfatları iki defa verilecektir” kavline kadar indirdi ve onlara iki ecir kıldı. [İbn Abbâs]: {ويدرؤون بِالْحَسَنَة السَّيئَة} “ve kötülüğü iyilikle savarlar” kavli hakkında: "Yani Müslümanlara destek oldukları harcamadır" dedi. Bu ayet inince [Ehl-i Kitap] dediler ki: "Ey Müslümanlar topluluğu! Bizden sizin kitabınıza inanan kimseye iki ecir vardır; sizin kitabınıza inanmayana ise sizin ecirleriniz gibi bir ecir vardır." Bunun üzerine Allah: {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا اتَّقوا الله وآمنوا بِرَسُولِهِ يُؤْتكُم كِفْلَيْنِ من رَحمته وَيجْعَل لكم نورا تمشون بِهِ وَيغْفر لكم} “Ey iman edenler! Allah'tan korkun ve O'nun Resûlü'ne iman edin ki, size rahmetinden iki pay versin, size kendisiyle yürüyeceğiniz bir nur lütfetsin ve sizi bağışlasın...” ayetini indirdi ve onlara nuru ve mağfireti ziyade etti.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير مثله

İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr'den benzerini nakletti.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مقَاتل بن حَيَّان قَالَ: لما نزلت {أُولَئِكَ يُؤْتونَ أجرهم مرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا} فَخر مؤمنو أهل الْكتاب على أَصْحَاب النَّبِي ﷺ فَقَالُوا: لنا أَجْرَانِ وَلكم أجر فَاشْتَدَّ ذَلِك على الصَّحَابَة فَأنْزل الله {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا اتَّقوا الله وآمنوا بِرَسُولِهِ يُؤْتكُم كِفْلَيْنِ من رَحمته} فَجعل لَهُم أَجْرَيْنِ مثل أجور مؤمني أهل الْكتاب وَسوى بَينهم فِي الْأجر

İbn Ebî Hâtim, Mukâtil b. Hayyân'dan nakletti ki o şöyle dedi: {أُولَئِكَ يُؤْتونَ أجرهم مرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا} “İşte onlara, sabretmelerinden ötürü mükâfatları iki defa verilecektir” ayeti indiğinde Ehl-i Kitab'ın müminleri, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabına karşı övünerek: "Bize iki ecir var, size ise bir ecir var" dediler. Bu durum sahabeye ağır geldi. Bunun üzerine Allah: {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا اتَّقوا الله وآمنوا بِرَسُولِهِ يُؤْتكُم كِفْلَيْنِ من رَحمته} “Ey iman edenler! Allah'tan korkun ve O'nun Resûlü'ne iman edin ki, size rahmetinden iki pay versin...” ayetini indirdi. Böylece onlara da Ehl-i Kitab'ın müminlerinin ecirleri gibi iki ecir verdi ve ecirde aralarını eşit kıldı.

وَأخرج عبد بن حميد عَن ابْن عَبَّاس {يُؤْتكُم كِفْلَيْنِ من رَحمته} قَالَ: أَجْرَيْنِ {وَيجْعَل لكم نورا تمشون بِهِ} قَالَ: الْقُرْآن

Abd b. Humeyd, İbn Abbâs'tan {يُؤْتكُم كِفْلَيْنِ من رَحمته} “...size rahmetinden iki pay versin...” kavli hakkında: "İki ecir", {وَيجْعَل لكم نورا تمشون بِهِ} “ve size kendisiyle yürüyeceğiniz bir nur lütfetsin...” kavli hakkında da: "Kur'an" dediğini nakletti.

وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد {يُؤْتكُم كِفْلَيْنِ من رَحمته} قَالَ: ضعفين {وَيجْعَل لكم نورا تمشون بِهِ} قَالَ: هدى

Abd b. Humeyd, Mücâhid'den {يُؤْتكُم كِفْلَيْنِ من رَحمته} “...size rahmetinden iki pay versin...” kavli hakkında: "İki kat", {وَيجْعَل لكم نورا تمشون بِهِ} “ve size kendisiyle yürüyeceğiniz bir nur lütfetsin...” kavli hakkında da: "Hidayet" dediğini nakletti.

وَأخرج عبد بن حميد عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله: {كِفْلَيْنِ} قَالَ: أَجْرَيْنِ

Abd b. Humeyd, Dahhâk'tan {كِفْلَيْنِ} “iki pay” kavli hakkında: "İki ecir" dediğini nakletti.

وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة {كِفْلَيْنِ} قَالَ: حظين

Abd b. Humeyd, Katâde'den {كِفْلَيْنِ} “iki pay” [kavli] hakkında: "İki nasip" dediğini nakletti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {كِفْلَيْنِ} قَالَ: ضعفين

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs'tan {كِفْلَيْنِ} “iki pay” kavli hakkında: "İki kat" dediğini nakletti.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي مُوسَى فِي قَوْله: {كِفْلَيْنِ} قَالَ: ضعفين وَهِي بِلِسَان الْحَبَشَة

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Ebû Mûsâ'dan {كِفْلَيْنِ} “iki pay” kavli hakkında: "İki kattır; bu, Habeş dilindedir" dediğini nakletti.

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عمر فِي قَوْله: {يُؤْتكُم كِفْلَيْنِ من رَحمته} قَالَ: الكفل ثَلَاثمِائَة جُزْء وَخَمْسُونَ جزأ من رَحْمَة الله

Firyâbî, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye, İbn Ömer'den {يُؤْتكُم كِفْلَيْنِ من رَحمته} “...size rahmetinden iki pay versin...” kavli hakkında: "Kifl, Allah'ın rahmetinden üç yüz elli parçadır" dediğini nakletti.

وَأخرج عبد بن حميد عَن أبي قلَابَة فِي قَوْله: {يُؤْتكُم كِفْلَيْنِ من رَحمته} قَالَ: الكفل ثَلَاثمِائَة جُزْء من الرَّحْمَة

Abd b. Humeyd, Ebû Kılâbe'den {يُؤْتكُم كِفْلَيْنِ من رَحمته} “...size rahmetinden iki pay versin...” kavli hakkında: "Kifl, rahmetten üç yüz parçadır" dediğini nakletti.

وَأخرج ابْن الضريس عَن سعيد بن جُبَير {وَيجْعَل لكم نورا تمشون بِهِ} قَالَ: الْقُرْآن

İbnü'd-Durays, Saîd b. Cübeyr'den {وَيجْعَل لكم نورا تمشون بِهِ} “ve size kendisiyle yürüyeceğiniz bir nur lütfetsin” [kavli] hakkında: "Kur'an" dediğini nakletti.

وَأخرج عبد بن حميد عَن يزِيد بن حَازِم قَالَ: سَمِعت عِكْرِمَة وَعبد الله بن أبي سَلمَة ﵄ قَرَأَ أَحدهمَا {لِئَلَّا يعلم أهل الْكتاب} وَقَرَأَ الآخر ليعلم أهل الْكتاب

Abd b. Humeyd, Yezîd b. Hâzim'den nakletti: İkrime ve Abdullah b. Ebî Seleme'yi (radıyallâhu anhümâ) dinledim; ikisinden biri {لِئَلَّا يعلم أهل الْكتاب} “Ehl-i Kitap bilmesin diye...” şeklinde okudu, diğeri ise {ليعلم أهل الْكتاب} “Ehl-i Kitap bilsin diye” şeklinde okudu.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن الله قسم الْعَمَل وَقسم الْأجر وَفِي لفظ وَقسم الْأَجَل فَقيل للْيَهُود: اعْمَلُوا فعملوا إِلَى نصف النَّهَار فَقيل: لكم قِيرَاط وَقيل لِلنَّصَارَى: اعْمَلُوا فعملوا من نصف النَّهَار فَقيل: لكم قِيرَاط وَقيل للْمُسلمين: اعْمَلُوا فعملوا من الْعَصْر إِلَى غرُوب الشَّمْس فَقيل: لكم قيراطان فتكلمت الْيَهُود وَالنَّصَارَى فِي ذَلِك فَقَالَت الْيَهُود: أنعمل إِلَى نصف النَّهَار فَيكون لنا قِيرَاط وَقَالَت النَّصَارَى: أنعمل من نصف النَّهَار إِلَى الْعَصْر فَيكون لنا قِيرَاط وَيعْمل هَؤُلَاءِ من الْعَصْر إِلَى غرُوب الشَّمْس فَيكون لَهُم قيراطان فَأنْزل الله {لِئَلَّا يعلم أهل الْكتاب إِلَّا يقدرُونَ على شَيْء من فضل اللهْ} إِلَى آخر الْآيَة ثمَّ قَالَ: إِن مثلكُمْ فِيمَا قبلكُمْ من الْأُمَم كَمَا بَين الْعَصْر إِلَى غرُوب الشَّمْس

İbn Merdûye, İbn Ömer'den nakletti: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) buyurdu ki: “Allah ameli taksim etti ve ecri taksim etti -bir lafızda: eceli taksim etti-. Yahudilere: ‘Çalışın!’ denildi; günün yarısına kadar çalıştılar. ‘Size bir kırat var’ denildi. Hristiyanlara: ‘Çalışın!’ denildi; günün yarısından [ikindiye kadar] çalıştılar. ‘Size bir kırat var’ denildi. Müslümanlara: ‘Çalışın!’ denildi; ikindiden güneşin batışına kadar çalıştılar. ‘Size iki kırat var’ denildi. Bunun üzerine Yahudiler ve Hristiyanlar bu konuda konuştular. Yahudiler: ‘Biz günün yarısına kadar çalışalım da bize bir kırat olsun mu?’, Hristiyanlar da: ‘Biz günün yarısından ikindiye kadar çalışalım da bize bir kırat olsun; bunlar ise ikindiden güneşin batışına kadar çalışıp onlara iki kırat olsun mu?’ dediler. Bunun üzerine Allah {لِئَلَّا يعلم أهل الْكتاب إِلَّا يقدرُونَ على شَيْء من فضل اللهْ} “Ehl-i Kitap, Allah'ın lütfundan hiçbir şeye güç yetiremeyeceklerini bilsinler diye...” ayetini sonuna kadar indirdi.” Sonra şöyle buyurdu: “Sizin sizden önceki ümmetlere göre durumunuz, ikindi ile güneşin batışı arası gibidir.”

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة ﵁ قَالَ: لما نزلت {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا اتَّقوا الله} الْآيَة حسدهم أهل الْكتاب عَلَيْهَا فَأنْزل الله {لِئَلَّا يعلم أهل الْكتاب} الْآيَة

Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Katâde'den (radıyallâhu anh) nakletti: {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا اتَّقوا الله} “Ey iman edenler! Allah'tan korkun...” ayeti inince Ehl-i Kitap bundan dolayı onlara haset etti. Bunun üzerine Allah {لِئَلَّا يعلم أهل الْكتاب} “Ehl-i Kitap bilsin diye...” ayetini indirdi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: قَالَت الْيَهُود: يُوشك أَن يخرج منا نَبِي فَيقطع الْأَيْدِي والأرجل فَلَمَّا خرج من الْعَرَب كفرُوا فَأنْزل الله {لِئَلَّا يعلم أهل الْكتاب} الْآيَة يَعْنِي بِالْفَضْلِ النُّبُوَّة

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Mücâhid'den (radıyallâhu anh) nakletti: Yahudiler: “Aramızdan elleri ve ayakları kesecek bir peygamberin çıkması yakındır” dediler. Fakat [peygamber] Araplardan çıkınca inkâr ettiler. Bunun üzerine Allah {لِئَلَّا يعلم أهل الْكتاب} “Ehl-i Kitap bilsin diye...” ayetini indirdi; [Mücâhid] lütuftan kastın peygamberlik olduğunu kastetmektedir.

وَأخرج عبد بن حميد ابْن الْمُنْذر عَن سعيد بن جُبَير ﵁ أَنه قَرَأَ كي لَا يعلم أهل الْكتاب وَالله أعلم

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Saîd b. Cübeyr'den (radıyallâhu anh) onun: {كي لَا يعلم أهل الْكتاب} “Ehl-i Kitap bilsin diye” şeklinde okuduğunu nakletti. En doğrusunu Allah bilir.