وَأخرج ابْن سعد وَأحمد وَعبد بن حميد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَابْن ماجة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن أم سَلمَة الْأَنْصَارِيَّة قَالَت: قَالَت امْرَأَة من النسْوَة مَا هَذَا الْمَعْرُوف الَّذِي لَا يَنْبَغِي لنا أَن نَعْصِيك فِيهِ قَالَ: لَا تنحن قلت يَا رَسُول الله: إِن بني فلَان أسعدوني على عمي وَلَا بُد لي من قضائهن فَأبى عليّ فعاودته مرَارًا فَأذن لي فِي قضائهن فَلم أنح بعد وَلم يبْق منا امْرَأَة إِلَّا وَقد ناحت غَيْرِي
İbn Sa'd, Ahmed, Abd b. Humeyd, Tirmizî (hasen olduğunu belirterek), İbn Mâce, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdeveyh, Ümmü Seleme el-Ensâriyye'den nakletmişlerdir: Kadınlardan bir kadın: ‘Sana karşı gelmememiz gereken bu maruf nedir?’ dedi. Resûlullah: ‘Feryat figan ederek ağlamamanızdır’ buyurdu. Ben: ‘Ey Allah'ın Resûlü, falan oğulları amcamın ölümünde bana yardım edip ağlaşmışlardı, benim de onlara bu borcumu ödemem gerekir’ dedim. Bana izin vermekten kaçındı. Bunun üzerine talebimi defalarca tekrarladım; nihayet onlara borcumu ödemem hususunda bana izin verdi. Ondan sonra bir daha feryat ederek ağlamadım. Benim dışımda içimizden feryat figan ederek ağlamamış hiçbir kadın kalmadı.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن منيع وَابْن سعد وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي الْمليح قَالَ: جَاءَت امْرَأَة من الْأَنْصَار تبَايع النَّبِي ﷺ فَلَمَّا شَرط عَلَيْهَا أَن لَا تُشْرِكْنَ بِاللَّه شَيْئا وَلَا تسرقن وَلَا تزنين أقرَّت فَلَمَّا قَالَ: {وَلَا يَعْصِينَك فِي مَعْرُوف} قَالَ: أَن لَا تنوحي فَقَالَت: يَا رَسُول الله إِن فُلَانُهُ أسعدتني أفأسعدها ثمَّ لَا أَعُود فَلم يرخص لَهَا
Saîd b. Mansûr, İbn Menî', İbn Sa'd ve İbn Merdeveyh, Ebü'l-Melîh'ten nakletmişlerdir: Ensâr'dan bir kadın Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e biat etmeye geldi. [Resûlullah] ona Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmamayı, hırsızlık yapmamayı ve zina etmemeyi şart koşunca kabul etti. {وَلَا يَعْصِينَكَ فِي مَعْرُوفٍ} “...ve marufta sana karşı gelmemelerini...” buyurunca [kadın]: ‘[Bu maruf nedir?]’ dedi. ‘Feryat figan ederek ağlamamandır’ buyurdu. Kadın: ‘Ey Allah'ın Resûlü, falan kadın benim cenazemde ağlayarak bana yardım etmişti; ben de ona gidip ağlayayım, sonra bir daha dönmem’ dedi. Fakat Peygamber ona ruhsat vermedi.
مُرْسل حسن الإِسناد
İsnadı hasen bir mürseldir.
وَأخرج أَحْمد وَعبد بن حميد وَابْن سعد وَابْن مرْدَوَيْه بِسَنَد جيد عَن مُصعب بن نوح الْأنْصَارِيّ قَالَ: أدْركْت عجوزاً لنا كَانَت فِيمَن بَايع النَّبِي ﷺ قَالَت: أَخذ علينا فِيمَا أَخذ أَن لَا تنحن وَقَالَ: هُوَ الْمَعْرُوف الَّذِي قَالَ الله: {وَلَا يَعْصِينَك فِي مَعْرُوف} فَقلت يَا نَبِي الله: إِن أُنَاسًا قد كَانُوا أسعدوني على مصائب أصابتني وَإِنَّهُم قد أَصَابَتْهُم مُصِيبَة وَأَنا أُرِيد أَن أسعدهم
Ahmed, Abd b. Humeyd, İbn Sa'd ve İbn Merdeveyh ceyyid bir senetle Mus'ab b. Nûh el-Ensârî'den nakletmişlerdir: Bizden, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e biat eden kadınlar arasında yer almış yaşlı bir kadına yetiştim. Kadın dedi ki: ‘Bizden aldığı sözler arasında feryat figan ederek ağlamamamız da vardı. Dedi ki: Bu, Allah'ın: {وَلَا يَعْصِينَكَ فِي مَعْرُوفٍ} “...ve marufta sana karşı gelmemelerini...” buyurduğu maruftur. Ben: ‘Ey Allah'ın Peygamberi, birtakım insanlar başıma gelen musibetlerde bana yardım edip ağlaşmışlardı. Şimdi onların başına bir musibet geldi ve ben de onlara [ağlayarak] karşılık vermek istiyorum’ dedim.
قَالَ: انطلقي فكافئيهم ثمَّ إِنَّهَا أَتَت فَبَايَعته
Resûlullah: ‘Git ve onların karşılığını ver’ buyurdu. Sonra o kadın gelip biat etti.
وَأخرج ابْن سعد وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن أسيد بن أبي أسيد البراد عَن امْرَأَة من المبايعات قَالَ: كَانَ فِيمَا أَخذ علينا رَسُول الله ﷺ إِن لَا نعصيه فِيهِ من الْمَعْرُوف وَأَن لَا نخمش وَجها وَلَا نشق جيبا وَلَا نَدْعُو ويلاً
İbn Sa'd, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdeveyh, Useyd b. Ebî Useyd el-Berrâd kanalıyla biat eden kadınlardan birinden nakletmişlerdir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in marufta kendisine isyan etmememiz üzere bizden aldığı ahitler arasında; yüz tırmalamamamız, yaka yırtmamamız ve feryat kopararak helak çağrısında bulunmamamız da vardı.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم فِي قَوْله: {وَلَا يَعْصِينَك فِي مَعْرُوف} قَالَ: لَا يشققن جُيُوبهنَّ وَلَا يصككن خدودهن
İbn Ebî Hâtim {وَلَا يَعْصِينَكَ فِي مَعْرُوفٍ} “...ve marufta sana karşı gelmemelerini...” kavli hakkında nakletmiştir: ‘Yakalarını yırtmamaları ve yanaklarını dövmemeleridir.’
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد عَن سَالم بن أبي الْجَعْد فِي قَوْله: {وَلَا يَعْصِينَك فِي مَعْرُوف} قَالَ: النوح
İbn Ebî Şeybe ve Abd b. Humeyd, Sâlim b. Ebi'l-Ca'd'dan {وَلَا يَعْصِينَكَ فِي مَعْرُوفٍ} “...ve marufta sana karşı gelmemelerini...” kavli hakkında: ‘Feryat figan ederek ağlamaktır’ dediğini nakletmişlerdir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد عَن أبي الْعَالِيَة {وَلَا يَعْصِينَك فِي مَعْرُوف} قَالَ: النوح قَالَ فَكل شَيْء وَافق لله طَاعَة فَلم يرض لنَبيه أَن يطاع فِي مَعْصِيّة الله
İbn Ebî Şeybe ve Abd b. Humeyd, Ebu'l-Âliye'den {وَلَا يَعْصِينَكَ فِي مَعْرُوفٍ} “...ve marufta sana karşı gelmemelerini...” kavli hakkında: ‘Feryat figan ederek ağlamaktır. Allah'a itaate uygun olan her şey [maruftur]. Allah, Peygamberine Allah'a isyan olan bir konuda itaat edilmesine razı olmamıştır’ dediğini nakletmişlerdir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن أبي هَاشم الوَاسِطِيّ {وَلَا يَعْصِينَك فِي مَعْرُوف} قَالَ: لَا يدعونَ ويلاً وَلَا يشققن جيباً وَلَا يَحْلِقن رَأْسا
Abd b. Humeyd, Ebû Hâşim el-Vâsıtî'den {وَلَا يَعْصِينَكَ فِي مَعْرُوفٍ} “...ve marufta sana karşı gelmemelerini...” kavli hakkında: ‘Helak çağrısında bulunmamaları, yaka yırtmamaları ve saç tıraş etmemeleridir’ dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن سعد وَعبد بن حميد عَن بكر بن عبد الله الْمُزنِيّ قَالَ: أَخذ رَسُول الله ﷺ على النِّسَاء فِي الْبيعَة أَن لَا يشققن جيباً وَلَا يخمشن وَجها وَلَا يدعونَ ويلاً وَلَا يقلن هجراً
İbn Sa'd ve Abd b. Humeyd, Bekr b. Abdillâh el-Müzenî'den nakletmişlerdir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem kadınlardan biat alırken yaka yırtmamalarını, yüz tırmalamamalarını, helak çağrısında bulunmamalarını ve çirkin/kötü söz söylememelerini şart koştu.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن عَائِشَة بنت قدامَة بن مَظْعُون قَالَت: كنت مَعَ أُمِّي رائطة بنت سُفْيَان وَالنَّبِيّ ﷺ يُبَايع النسْوَة وَيَقُول: أُبَايِعكُنَّ على أَن لَا تُشْرِكْنَ بِاللَّه شَيْئا وَلَا تسرقن وَلَا تزنين وَلَا تقتلن أَوْلَادكُنَّ وَلَا تأتين بِبُهْتَان تفترينه بَين أَيْدِيكُنَّ وأرجلكن وَلَا تعصين فِي مَعْرُوف فأطرقن قَالَت: وَأَنا أسمع أُمِّي وَأمي تلقنني تَقول: أَي بنية قولي نعم فِيمَا اسْتَطَعْت فَكنت أَقُول كَمَا يقلن
Taberânî ve İbn Merdeveyh, Âişe bnt. Kudâme b. Maz'ûn'dan nakletmişlerdir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem kadınlardan biat alırken ben de annem Râita bnt. Süfyân ile birlikteydim. Şöyle buyuruyordu: ‘Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmamanız, hırsızlık yapmamanız, zina etmemeniz, çocuklarınızı öldürmemeniz, ellerinizle ayaklarınız arasında bir iftira uydurup getirmemeniz ve marufta isyan etmemeniz üzere sizden biat alıyorum.’ Kadınlar başlarını öne eğdiler. Dedi ki: Annemi duyuyordum; annem bana: ‘Kızcağızım, gücünün yettiği ölçüde “evet” de’ diye telkinde bulunuyordu. Ben de kadınların söylediği gibi söylüyordum.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف وَأحمد وَابْن مرْدَوَيْه عَن أنس قَالَ: أَخذ النَّبِي ﷺ على النِّسَاء حِين بايعهن أَن لَا يَنحن فَقُلْنَ: يَا رَسُول الله إِن نسَاء أسعدتنا فِي الْجَاهِلِيَّة أفتسعدهن فِي الإِسلام فَقَالَ النَّبِي ﷺ: لَا إسعاد فِي الإِسلام وَلَا شطار وَلَا عقر فِي الإِسلام وَلَا خبب وَلَا جنب وَمن انتهب فَلَيْسَ منا
Abdürrezzâk el-Musannef'te, Ahmed ve İbn Merdeveyh, Enes'ten nakletmişlerdir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem kadınlardan biat aldığı sırada feryat figan ederek ağlamamalarını onlara şart koştu. Kadınlar: ‘Ey Allah'ın Resûlü! Cahiliye döneminde birtakım kadınlar [ağlayarak] bize yardım etmişlerdi; biz de İslam'da onlara [ağlayarak] yardım edelim mi?’ dediler. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: ‘İslam'da feryatla ağlaşma yardımlaşması yoktur, kabile taassubu yoktur, İslam'da kabir başında hayvan kurban etme yoktur, at yarışında aldatma yoktur, uzaktan at sürme hilesi yoktur. Yağmacılık yapan da bizden değildir’ buyurdu.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن جَابر بن عبد الله فِي قَوْله: {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا إِذا جَاءَكُم الْمُؤْمِنَات مهاجرات فامتحنوهن} قَالَ: كَيفَ يمْتَحن فَأنْزل الله {يَا أَيهَا النَّبِي إِذا جَاءَك الْمُؤْمِنَات يبايعنك على أَن لَا يُشْرِكْنَ بِاللَّه شَيْئا} الْآيَة
İbn Merdeveyh, Câbir b. Abdillâh'tan {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا جَاءَكُمُ الْمُؤْمِنَاتُ مُهَاجِرَاتٍ فَامْتَحِنُوهُنَّ} “Ey iman edenler! Mümin kadınlar hicret ederek size geldiklerinde onları imtihan edin...” kavli hakkında şöyle nakletmiştir: ‘Nasıl imtihan edileceklerdi?’ [diye soruldu]. Bunun üzerine Allah ayetin sonuna kadar {يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَاتُ يُبَايِعْنَكَ عَلَى أَنْ لَا يُشْرِكْنَ بِاللَّهِ شَيْئًا} “Ey Peygamber! Mümin kadınlar, Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmamak... üzere sana biat etmeye geldiklerinde...” ayetini indirdi.
وَأخرج ابْن سعد وَابْن مرْدَوَيْه عَن عَمْرو بن شُعَيْب عَن أَبِيه عَن جده قَالَ: كَانَ رَسُول الله ﷺ إِذا بَايع النِّسَاء دَعَا بقدح من مَاء فَغمسَ يَده فِيهِ ثمَّ يغمس أَيْدِيهنَّ فَكَانَت هَذِه بيعَته
İbn Sa'd ve İbn Merdeveyh, Amr b. Şuayb kanalıyla babasından, o da dedesinden nakletmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem kadınlardan biat aldığı zaman bir kadeh su ister, elini içine batırır, sonra da onlar ellerini batırırlardı; onun [kadınlarla] biati böyleydi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أم عَطِيَّة قَالَت: لما نزلت {إِذا جَاءَك الْمُؤْمِنَات يبايعنك} إِلَى قَوْله: {وَلَا يَعْصِينَك فِي مَعْرُوف فبايعهن} قَالَت: كَانَ مِنْهُ النِّيَاحَة يَا رَسُول الله إِلَّا آل فلَان فَإِنَّهُم كَانُوا قد أسعدوني فِي الْجَاهِلِيَّة فَلَا بُد لي من أَن أسعدهم قَالَ: لَا آل فلَان
İbn Ebî Şeybe, Taberânî, el-Hâkim (sahih olduğunu belirterek) ve İbn Merdeveyh, Ümmü Atıyye'den nakletmişlerdir: {إِذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَاتُ يُبَايِعْنَكَ} “Mümin kadınlar sana biat etmeye geldiklerinde...” ayetinden {وَلَا يَعْصِينَكَ فِي مَعْرُوفٍ فَبَايِعْهُنَّ} “...ve marufta sana karşı gelmemeleri üzere hemen onlarla biatleş...” kavline kadar olan kısım indiğinde; [Ümmü Atıyye] dedi ki: ‘Feryat figan ederek ağlamak da bunun içindeydi. Ey Allah'ın Resûlü, falan ailesi müstesna olsun; çünkü onlar cahiliye döneminde [ağlayarak] bana yardım etmişlerdi, benim de onlara yardım etmem gerekir’ dedim. [Resûlullah]: ‘Falan ailesi de hariç değil’ buyurdu.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن مرْدَوَيْه عَن أم عَطِيَّة قَالَت: أَخذ علينا فِي الْبيعَة أَن لاننوح فَمَا وفى منا إِلَّا خَمْسَة أم سليم وَأم الْعَلَاء وَابْن أبي سُبْرَة امْرَأَة أبي معَاذ أَو قَالَ: بنت أبي سُبْرَة وَامْرَأَة معَاذ وَامْرَأَة أُخْرَى
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd ve İbn Merdeveyh, Ümmü Atıyye'den nakletmişlerdir: Biat esnasında feryat figan ederek ağlamamamız bizden şart koşuldu. Bizden beş kadın dışında buna vefa gösteren olmadı: Ümmü Süleym, Ümmü'l-Alâ, Ebû Muâz'ın karısı İbn Ebî Sebre —veya şöyle dedi: Ebû Sebre'nin kızı ile Muâz'ın karısı— ve bir kadın daha.
وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم وَابْن مرْدَوَيْه عَن أم عَطِيَّة
Buhârî, Müslim ve İbn Merdeveyh, Ümmü Atıyye'den nakletmişlerdir:
قَالَت: بَايعنَا رَسُول الله ﷺ فَقَرَأَ علينا أَن لَا تُشْرِكْنَ بِاللَّه شَيْئا ونهانا عَن النِّيَاحَة فقبضت منا امْرَأَة يَدهَا فَقَالَت يَا رَسُول الله: إِن فُلَانُهُ أسعدتني وَأَنا أُرِيد أَن أجزيها فَلم يقل لَهَا شَيْئا فَذَهَبت ثمَّ رجعت قَالَت: فَمَا وفت منا امْرَأَة إِلَّا أم سليم وَأم الْعَلَاء وَبنت أبي سُبْرَة امْرَأَة معَاذ أَو بنت أبي سُبْرَة وَامْرَأَة معَاذ
Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile biatleştik; bize Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmamamızı okudu ve bizi feryat figan ederek ağlamaktan nehyetti. İçimizden bir kadın elini çekti ve: ‘Ey Allah'ın Resûlü! Falan kadın [ağlayarak] bana yardım etmişti, ben de onun karşılığını ödemek istiyorum’ dedi. Peygamber ona hiçbir şey söylemedi. Kadın gitti, sonra geri döndü. [Ümmü Atıyye] dedi ki: Bizden Ümmü Süleym, Ümmü'l-Alâ ve Muâz'ın karısı Ebû Sebre'nin kızı —veya Ebû Sebre'nin kızı ile Muâz'ın karısı— dışında hiçbir kadın [bu ahde tam] vefa göstermedi.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن جَابر بن عبد الله فِي قَوْله: {وَلَا يَعْصِينَك فِي مَعْرُوف} قَالَ: اشْترط عَلَيْهِنَّ أَن لَا يَنحن
İbn Merdeveyh, Câbir b. Abdillâh'tan {وَلَا يَعْصِينَكَ فِي مَعْرُوفٍ} “...ve marufta sana karşı gelmemelerini...” kavli hakkında: ‘Feryat figan ederek ağlamamalarını onlara şart koştu’ dediğini nakletmiştir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن الضَّحَّاك قَالَ: كَانَ فِيمَا أَخذ على النِّسَاء من الْمَعْرُوف أَن لَا يَنحن فَقَالَت امْرَأَة: لَا بُد من النوح فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن كنتن لَا بُد فاعلات فَلَا تخمشن وَجها وَلَا تخرقن ثوبا وَلَا تحلقن شعرًا وَلَا تدعون بِالْوَيْلِ وَلَا تقلن هجراً وَلَا تقلن إِلَّا حَقًا
Abd b. Humeyd, Dahhâk'tan nakletmiştir: Kadınlardan maruf olarak alınan sözler arasında feryat figan ederek ağlamamaları da vardı. Bir kadın: ‘Feryatla ağlamak kaçınılmazdır’ dedi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: ‘Eğer mutlaka yapacaksanız, yüz tırmalamayın, elbise yırtmayın, saç tıraş etmeyin, helak çağrısında bulunmayın, çirkin söz söylemeyin ve haktan başkasını söylemeyin’ buyurdu.
وَأخرج ابْن سعد عَن عَاصِم بن عَمْرو بن قَتَادَة ﵁ قَالَ: أول من بَايع النَّبِي ﷺ أم سعد بن معَاذ كَبْشَة بنت رَافع وَأم عَامر بنت يزِيد بن السكن وحواء بنت يزِيد بن السكن
İbn Sa'd, Âsım b. Amr b. Katâde radıyallâhu anh'tan nakletmiştir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e ilk biat edenler; Sa'd b. Muâz'ın annesi Kebşe bnt. Râfi', Ümmü Âmir bnt. Yezîd b. es-Seken ve Havvâ bnt. Yezîd b. es-Seken idi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن يزِيد بن أسلم ﵁ {وَلَا يَعْصِينَك فِي مَعْرُوف} قَالَ: لَا يشققن جيباً وَلَا يخمش وَجها وَلَا ينشرن شعرًا وَلَا يدعونَ ويلاً
İbn Ebî Şeybe, Yezîd b. Eslem radıyallâhu anh'tan {وَلَا يَعْصِينَكَ فِي مَعْرُوفٍ} “...ve marufta sana karşı gelmemelerini...” kavli hakkında: ‘Yaka yırtmamaları, yüz tırmalamamaları, saç baş dağıtmamaları ve helak çağrısında bulunmamalarıdır’ dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَليّ ﵁ أَن النَّبِي ﷺ نهى عَن النوح
İbn Ebî Şeybe, Ali radıyallâhu anh'tan Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in feryat figan ederek ağlamayı yasakladığını nakletmiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن جَابر ﵁ أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: إِنَّمَا نهيت عَن النوح
İbn Ebî Şeybe, Câbir radıyallâhu anh'tan nakletmiştir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: ‘Ben ancak feryat figan ederek ağlamaktan nehyettim’ buyurmuştur.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الشّعبِيّ ﵁ قَالَ: لعنت النائحة والممسكة
İbn Ebî Şeybe, Şa'bî radıyallâhu anh'tan: ‘Feryat figan ederek ağıt yakan ve onu dinleyip destekleyen kadına lanet edilmiştir’ dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أم عفيف قَالَت: أَخذ علينا رَسُول الله ﷺ حِين بَايع النِّسَاء أَن لَا نُحدث الرِّجَال إِلَّا محرما
İbn Merdeveyh, Ümmü Afîf'ten nakletmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem kadınlardan biat aldığı sırada mahremi olmayan erkeklerle [baş başa kalıp] konuşmamamızı bizden şart koştu.
وَأخرج ابْن سعد وَعبد بن حميد عَن الْحسن ﵁ قَالَ: كَانَ فِيمَا أَخذ عَلَيْهِنَّ أَن لَا يخلون بِالرِّجَالِ إِلَّا أَن يكون محرما وَإِن الرجل قد تلاطفه الْمَرْأَة فيمذي فِي فَخذيهِ
İbn Sa'd ve Abd b. Humeyd, Hasan [el-Basrî] radıyallâhu anh'tan nakletmişlerdir: Kadınlardan alınan ahitler arasında, mahremi olmadıkça erkeklerle baş başa kalmamaları da vardı; çünkü kadın erkeğe cilveli davranabilir ve neticede erkek uyluklarına mezi akıtabilir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله: {وَلَا يَعْصِينَك فِي مَعْرُوف} قَالَ: أَخذ عَلَيْهِنَّ أَن لَا يَنحن وَلَا يحدثن الرِّجَال فَقَالَ عبد الرَّحْمَن بن عَوْف: إِن لنا أضيفا وَأَنا نغيب عَن نسائنا فَقَالَ: لَيْسَ أُولَئِكَ عنيت
Abdürrezzâk ve İbn Cerîr, Katâde radıyallâhu anh'tan {وَلَا يَعْصِينَكَ فِي مَعْرُوفٍ} “...ve marufta sana karşı gelmemelerini...” kavli hakkında şöyle dediğini nakletmişlerdir: ‘Onlardan feryat figan ederek ağlamamaları ve erkeklerle [baş başa kalıp] konuşmamaları üzere söz alındı.’ Bunun üzerine Abdurrahman b. Avf: ‘Bizim misafirlerimiz oluyor ve biz hanımlarımızdan uzakta bulunuyoruz’ dedi. Resûlullah: ‘Kastettiğim onlar değildir’ buyurdu.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن مرْدَوَيْه عَن أم عَطِيَّة ﵂ قَالَت: كَانَ فِيمَا أَخذ عَلَيْهِنَّ أَن لَا يخلون بِالرِّجَالِ إِلَّا أَن يكون محرما فَإِن الرجل قد يلاطف الْمَرْأَة فيمذي فِي فَخذيهِ
İbnü'l-Münzir ve İbn Merdeveyh, Ümmü Atıyye radıyallâhu anhâ'dan nakletmişlerdir: Kadınlardan alınan ahitler arasında, mahremi olmadıkça erkeklerle baş başa kalmamaları da vardı; zira erkek kadına cilve yapabilir ve neticede uyluklarına mezi akıtabilir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن عِكْرِمَة ﵁ قَالَ: لما نزلت هَذِه الْآيَة {إِذا جَاءَك الْمُؤْمِنَات يبايعنك} قَالَ: فَإِن الْمَعْرُوف الَّذِي لَا يَعْصِي فِيهِ أَن لَا يَخْلُو الرجل وَالْمَرْأَة وحداناً وَأَن لَا يَنحن نوح الْجَاهِلِيَّة
Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, İkrime radıyallâhu anh'tan nakletmişlerdir: Bu {إِذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَاتُ يُبَايِعْنَكَ} “Mümin kadınlar sana biat etmeye geldiklerinde...” ayeti indiğinde şöyle demiştir: ‘Kendisinde karşı gelinmemesi gereken maruf; erkekle kadının baş başa yalnız kalmamaları ve cahiliye ağıtı gibi feryat figan ederek ağlamamalarıdır.’
قَالَ: فَقَالَت خَوْلَة بنت حَكِيم الْأَنْصَارِيَّة: يَا رَسُول الله إِن فُلَانَة أسعدتني وَقد مَاتَ أَخُوهَا فَأَنا أُرِيد أَن أجزيها
Dedi ki: Havle bnt. Hakîm el-Ensâriyye: ‘Ey Allah'ın Resûlü! Falan kadın [ağlayarak] bana yardım etmişti, şimdi onun kardeşi öldü; ben de gidip onun karşılığını ödemek istiyorum’ dedi.
قَالَ: فاذهبي فاجزيها ثمَّ تعالي فبايعي
Resûlullah: ‘Git, onun karşılığını öde, sonra gel ve biat et’ buyurdu.
وَأخرجه ابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن عِكْرِمَة عَن ابْن عَبَّاس ﵄ مَوْصُولا وَالله أعلم
Bunu İbn Cerîr ve İbn Merdeveyh, İkrime kanalıyla İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan mevsûl olarak rivayet etmişlerdir. Doğrusunu en iyi Allah bilir.
وَأخرج ابْن إِسْحَق وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: كَانَ عبد الله بن عمر وَزيد بن الْحَارِث يوادان رجَالًا من يهود فَأنْزل الله: {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تَتَوَلَّوْا قوما غضب الله عَلَيْهِم} الْآيَة
İbn İshâk ve İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan nakletmişlerdir: Abdullah b. Ömer ve Zeyd b. el-Hâris, Yahudilerden bazı adamlarla dostluk kuruyorlardı. Bunun üzerine Allah ayetin sonuna kadar {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَوَلَّوْا قَوْمًا غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ} “Ey iman edenler! Allah'ın kendilerine gazap ettiği bir topluluğu dost edinmeyin...” ayetini indirdi.
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ عَن ابْن مَسْعُود ﵁ فِي قَوْله: {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تَتَوَلَّوْا قوما غضب الله عَلَيْهِم قد يئسوا من الْآخِرَة} قَالَ: فَلَا يُؤمنُونَ بهَا وَلَا يرجونها
Feryâbî, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Taberânî, İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'tan {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَوَلَّوْا قَوْمًا غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ قَدْ يَئِسُوا مِنَ الْآخِرَةِ} “Ey iman edenler! Allah'ın kendilerine gazap ettiği, ahiretten ümitlerini kesmiş bir topluluğu dost edinmeyin...” kavli hakkında: ‘Onlar ahirete inanmazlar ve onu ummazlar’ dediğini nakletmişlerdir.