وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد عَن سُلَيْمَان التَّيْمِيّ {إِن لدينا أَنْكَالًا} قَالَ: قيوداً وَالله ثقالاً لَا تفك أبدا ثمَّ بَكَى
Abdürrezzâk ve Abd b. Humeyd'in Süleymân et-Teymî'den bildirdiğine göre o: {إِن لدينا أَنْكَالًا} “Şüphesiz katımızda bukağılar/prangalar vardır” ayeti hakkında: "Allah'a yemin olsun ki asla çözülmeyecek ağır kayıtlardır/bağlardır" demiş, sonra ağlamıştır.
وَأخرج عبد بن حميد عَن أبي عمرَان الْجونِي قَالَ: قيوداً وَالله لَا تحل عَنْهُم
Abd b. Humeyd'in Ebû İmrân el-Cevnî'den bildirdiğine göre o: "Allah'a yemin olsun ki üzerlerinden [asla] çözülmeyecek bağlardır" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي صفة النَّار وَعبد الله فِي زَوَائِد الزّهْد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {وَطَعَامًا ذَا غُصَّة} قَالَ: لَهُ شوك وَيَأْخُذ بِالْحلقِ لَا يدْخل وَلَا يخرج
Abd b. Humeyd, Sıfatu'n-Nâr'da İbn Ebi'd-Dünyâ, Zevâidü'z-Zühd'de Abdullah, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, sahih olduğunu belirterek Hâkim ve el-Ba's'ta Beyhakî'nin İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o: {وَطَعَامًا ذَا غُصَّة} “ve boğazı tıkayan bir yiyecek” ayeti hakkında: "Onun dikenleri vardır, boğaza takılır; ne [mideye] girer ne de [dışarı] çıkar" demiştir.
وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {وَطَعَامًا ذَا غُصَّة} قَالَ: شَجَرَة الزقوم
Hâkim'in sahih olduğunu belirterek İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o: {وَطَعَامًا ذَا غُصَّة} “ve boğazı tıkayan bir yiyecek” ayeti hakkında: "Zakkum ağacıdır" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد مثله
Abd b. Humeyd'in Mücâhid'den bildirdiğine göre de benzeri rivayet edilmiştir.
وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد وهناد وَعبد بن حميد وَمُحَمّد بن نصر عَن حمْرَان أَن النَّبِي ﷺ قَرَأَ {إِن لدينا أَنْكَالًا وَجَحِيمًا وَطَعَامًا ذَا غُصَّة وَعَذَابًا أَلِيمًا} فَلَمَّا بلغ أَلِيمًا صعق
ez-Zühd'de Ahmed, Hennâd, Abd b. Humeyd ve Muhammed b. Nasr'ın Humrân'dan bildirdiğine göre Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem: {إِن لدينا أَنْكَالًا وَجَحِيمًا وَطَعَامًا ذَا غُصَّة وَعَذَابًا أَلِيمًا} “Şüphesiz katımızda bukağılar, cehennem, boğazı tıkayan bir yiyecek ve can yakıcı bir azap vardır” ayetini okumuş, [ayetteki] "elîmâ" kelimesine gelince bayılmıştır.
وَأخرج أَبُو عبيد فِي فضائله وَأحمد فِي الزّهْد وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي نعت الْخَائِفِينَ وَابْن
Fedâil'inde Ebû Ubeyd, ez-Zühd'de Ahmed, Na'tü'l-Hâifîn'de İbn Ebi'd-Dünyâ, İbn
جرير وَابْن أبي دَاوُد فِي الشَّرِيعَة وَابْن عدي فِي الْكَامِل وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان من طَرِيق حمْرَان بن أعين أبي حَرْب بن أبي الْأسود أَن النَّبِي ﷺ سمع رجلا يقْرَأ {إِن لدينا أَنْكَالًا وَجَحِيمًا} فَصعِقَ
Cerîr, eş-Şerîa'da İbn Ebî Dâvûd, el-Kâmil'de İbn Adiy ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî'nin Humrân b. A'yen - Ebû Harb b. Ebi'l-Esved tarikinden bildirdiğine göre Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem bir adamın {إِن لدينا أَنْكَالًا وَجَحِيمًا} “Şüphesiz katımızda bukağılar ve cehennem vardır” ayetini okuduğunu işitmiş ve bayılmıştır.
وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {كثيباً مهيلاً} قَالَ: المهيل الَّذِي إِذا أخذت مِنْهُ شَيْئا تبعك آخِره
Hâkim'in sahih olduğunu belirterek İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o: {كثيباً مهيلاً} “akıp giden bir kum yığını” ayeti hakkında: "Mehîl (مهيل), kendisinden bir şey aldığında gerisi peşinden akıp gelen [kum]dur" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {كثيباً مهيلاً} قَالَ: الرمل السَّائِل وَفِي قَوْله: {أخذا وبيلاً} قَالَ: شَدِيدا
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o: {كثيباً مهيلاً} “akıp giden bir kum yığını” ayeti hakkında: "Akıcı kumdur"; {أخذا وبيلاً} “korkunç bir yakalayışla” ayeti hakkında da: "Şiddetli [bir yakalayışla]" demiştir.
وَأخرج الطستي عَن ابْن عَبَّاس إِن نَافِع بن الْأَزْرَق قَالَ لَهُ: أَخْبرنِي عَن قَوْله: {أخذا وبيلاً} قَالَ: أخذا شَدِيدا لَيْسَ لَهُ ملْجأ قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم
et-Tastî'nin İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre Nâfi' b. el-Ezrak ona: "Bana {أخذا وبيلاً} “korkunç bir yakalayışla” ayeti hakkında bilgi ver" demiş, o da: "Sığınağı olmayan şiddetli bir yakalayıştır" demiştir. [Nâfi']: "Araplar bunu bilir mi?" diye sorunca, o: "Evet,
أما سَمِعت قَول الشَّاعِر: خزي الْحَيَاة وخزي الْمَمَات وكلا أرَاهُ طَعَاما وبيلا
şairin şu sözünü işitmedin mi? Hayatın rezilliği ve ölümün rezilliği / Her ikisini de vebâli ağır bir yiyecek olarak görüyorum" demiştir.
الْآيَة ١٧ - ٢٠
Ayet 17 - 20
أخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة {فَكيف تَتَّقُون إِن كَفرْتُمْ يَوْمًا يَجْعَل الْولدَان شيباً} قَالَ: تَتَّقُون ذَلِك الْيَوْم إِن كَفرْتُمْ قَالَ: وَالله مَا أتقى ذَلِك الْيَوْم قوم كفرُوا بِاللَّه وعصوا رَسُوله
Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Katâde'den bildirdiğine göre o: {فَكيف تَتَّقُون إِن كَفرْتُمْ يَوْمًا يَجْعَل الْولدَان شيباً} “Peki inkâr ederseniz, çocukları ak saçlı ihtiyarlara çeviren o günden nasıl korunacaksınız?” ayeti hakkında şöyle demiştir: "Eğer inkâr ederseniz o günden [nasıl] korunursunuz? Allah'a yemin olsun ki Allah'ı inkâr edip Resûlü'ne isyan eden bir topluluk o günden asla korunamaz."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن الْحسن {فَكيف تَتَّقُون إِن كَفرْتُمْ يَوْمًا} قَالَ: بِأَيّ صَلَاة تَتَّقُون بِأَيّ صِيَام تَتَّقُون
Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in Hasan[-ı Basrî]'den bildirdiğine göre o: {فَكيف تَتَّقُون إِن كَفرْتُمْ يَوْمًا} “Peki inkâr ederseniz o günden nasıl korunacaksınız?” ayeti hakkında: "Hangi namazla korunacaksınız? Hangi oruçla korunacaksınız?" demiştir.
وَأخرج أَبُو نعيم فِي الْحِلْية عَن خَيْثَمَة فِي قَوْله: {يَوْمًا يَجْعَل الْولدَان شيباً} قَالَ: يُنَادي مُنَاد يَوْم الْقِيَامَة يخرج بعث النَّار من كل ألف تِسْعمائَة وَتِسْعَة وَتسْعُونَ فَمن ذَلِك يشيب الْولدَان
el-Hilye'de Ebû Nuaym'ın Hayseme'den bildirdiğine göre o: {يَوْمًا يَجْعَل الْولدَان شيباً} “çocukları ak saçlı ihtiyarlara çeviren bir gün” ayeti hakkında şöyle demiştir: "Kıyamet gününde bir münâdî: 'Her bin kişiden dokuz yüz doksan dokuzunu cehennem kafilesi olarak çıkarın' diye seslenir. İşte bundan dolayı çocuklar ihtiyarlar."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن مَسْعُود فِي قَوْله: {يَوْمًا يَجْعَل الْولدَان شيباً} قَالَ: إِذا كَانَ يَوْم الْقِيَامَة فَإِن رَبنَا يَدْعُو آدم فَيَقُول: يَا آدم أخرج بعث النَّار فَيَقُول: أَي رب لَا علم لي إِلَّا مَا علمتني فَيَقُول الله: أخرج بعث النَّار من كل ألف تِسْعمائَة وَتِسْعَة وَتِسْعين يساقون إِلَى النَّار سوقاً مُقرنين زرقاً [] كالحين فَإِذا خرج بعث النَّار شَاب كل وليد
İbnü'l-Münzir'in İbn Mes'ûd'dan bildirdiğine göre o: {يَوْمًا يَجْعَل الْولدَان شيباً} “çocukları ak saçlı ihtiyarlara çeviren bir gün” ayeti hakkında şöyle demiştir: "Kıyamet günü olduğunda Rabbimiz Âdem'e seslenir ve: 'Ey Âdem! Cehennem kafilesini çıkar' buyurur. [Âdem]: 'Ey Rabbim! Senin bana öğrettiğinden başka bilgim yoktur' der. Bunun üzerine Allah: 'Her bin kişiden dokuz yüz doksan dokuzunu cehennem kafilesi olarak çıkar' buyurur. Onlar cehenneme sürülürler; birbirine bağlanmış, gözleri göğermiş [] ve yüzleri kararmış haldedirler. Cehennem kafilesi ayrılınca her çocuk ihtiyarlar."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس أَن رَسُول الله ﷺ قَرَأَ {يَوْمًا يَجْعَل الْولدَان شيباً} قَالَ: ذَلِك يَوْم الْقِيَامَة وَذَلِكَ يَوْم يَقُول الله لآدَم: قُم فَابْعَثْ من ذريتك بعثاً إِلَى النَّار قَالَ: من كم يَا رب قَالَ: من كل ألف تِسْعمائَة وَتِسْعَة وَتِسْعين وينجو وَاحِد فَاشْتَدَّ ذَلِك على الْمُسلمين فَقَالَ: حِين أبْصر ذَلِك فِي وُجُوههم: إِن بني آدم كثير وَإِن يَأْجُوج وَمَأْجُوج من ولد آدم وَإنَّهُ لَا يَمُوت رجل مِنْهُم حَتَّى يَرِثهُ لصلبه ألف رجل ففيهم وَفِي أشباههم جند لكم
Taberânî ve İbn Merdeveyh'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: {يَوْمًا يَجْعَل الْولدَان شيباً} “çocukları ak saçlı ihtiyarlara çeviren bir gün” ayetini okumuş ve şöyle buyurmuştur: "Bu kıyamet günüdür; Allah'ın Âdem'e: 'Kalk, zürriyetinden cehenneme bir kafile gönder' buyuracağı gündür." [Âdem]: 'Kaçta kaç [oranında] ey Rabbim?' der. [Allah]: 'Her bin kişiden dokuz yüz doksan dokuzudur ve ancak bir kişi kurtulur' buyurur. Bu durum Müslümanlara çok ağır geldi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bunu onların yüzlerinde görünce: "Şüphesiz Âdemoğulları çoktur. Ye'cûc ve Me'cûc de Âdem'in soyundandır. Onlardan bir adam, kendi sulbünden bin erkek evlat mirasçı kalmadıkça ölmez. İşte onlar ve onların benzerleri sizin için bir kurtuluş kalkanıdır (çoğunluğu onlar oluşturur)" buyurdu.
وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحسن فِي قَوْله: {السَّمَاء منفطر بِهِ} قَالَ: مثقلة بِيَوْم الْقِيَامَة
Abd b. Humeyd'in Hasan[-ı Basrî]'den bildirdiğine göre o: {السَّمَاء منفطر بِهِ} “Gök onunla yarılacaktır” ayeti hakkında: "Kıyamet günüyle ağırlaşmıştır" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن عِكْرِمَة {السَّمَاء منفطر بِهِ} قَالَ: مثقلة بِهِ
Abd b. Humeyd'in İkrime'den bildirdiğine göre o: {السَّمَاء منفطر بِهِ} “Gök onunla yarılacaktır” ayeti hakkında: "Onunla ağırlaşmıştır" demiştir.
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عِكْرِمَة عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {السَّمَاء منفطر} قَالَ: ممتلئة بِهِ بِلِسَان الْحَبَشَة
Feryâbî, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İkrime tarikinden, İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o: {السَّمَاء منفطر} “Gök yarılacaktır” ayeti hakkında: "Habeş dilinde 'onunla dolmuştur' [demektir]" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من طَرِيق مُجَاهِد عَن ابْن عَبَّاس {السَّمَاء منفطر بِهِ} قَالَ: مثقلة موقرة
İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid tarikinden, İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o: {السَّمَاء منفطر بِهِ} “Gök onunla yarılacaktır” ayeti hakkında: "Ağırlaşmış ve yüklenmiştir" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من طَرِيق الْعَوْفِيّ عَن ابْن عَبَّاس {منفطر بِهِ} قَالَ: يَعْنِي تشقق السَّمَاء
İbn Ebî Hâtim'in el-Avfî tarikinden, İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o: {منفطر بِهِ} “onunla yarılacaktır” ayeti hakkında: "Yani göğün yarılmasıdır" demiştir.
وَأخرج الطستي فِي مسَائِله عَن ابْن عَبَّاس إِن نَافِع بن الْأَزْرَق سَأَلَهُ عَن قَوْله: {منفطر بِهِ} قَالَ: منصدع من خوف يَوْم الْقِيَامَة قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب
et-Tastî'nin el-Mesâil'inde İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre Nâfi' b. el-Ezrak ona: {منفطر بِهِ} “onunla yarılacaktır” ayeti hakkında sormuş, o da: "Kıyamet gününün korkusundan çatlayıp yarılmıştır" demiştir. [Nâfi']: "Araplar
ذَلِك قَالَ: نعم
bunu bilir mi?" diye sorunca, o: "Evet,
أما سَمِعت قَول الشَّاعِر: طباهن حَتَّى أعرض اللَّيْل دونهَا أفاطير وسمى رواء جذورها وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد {السَّمَاء منفطر بِهِ} قَالَ: مثقلة بِاللَّه
şairin şu sözünü işitmedin mi? Gece aralarına perde çekene kadar onları cezbetti / İlkbahar yağmurlarının çatlakları, köklerini suya kandırdı" demiştir. Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in Mücâhid'den bildirdiğine göre o: {السَّمَاء منفطر بِهِ} “Gök onunla yarılacaktır” ayeti hakkında: "Allah ile ağırlaşmıştır" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة {السَّمَاء منفطر بِهِ} قَالَ: مثقلة بذلك الْيَوْم من شدته وهوله وَفِي قَوْله: {إِن رَبك يعلم أَنَّك تقوم} الْآيَة قَالَ: أدنى من ثُلثي اللَّيْل وَأدنى من نصفه وَأدنى من ثلثه
Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in Katâde'den bildirdiğine göre o: {السَّمَاء منفطر بِهِ} “Gök onunla yarılacaktır” ayeti hakkında: "O günün şiddeti ve dehşetiyle ağırlaşmıştır" demiş; {إِن رَبك يعلم أَنَّك تقوم} “Şüphesiz Rabbin senin kalktığını bilir” ayeti hakkında da: "Gecenin üçte ikisinden daha azını, yarısından daha azını ve üçte birinden daha azını" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن الْحسن وَسَعِيد بن جُبَير {علم أَن لن تحصوه} قَالَ: لن تطيقوه
Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in Hasan[-ı Basrî] ve Saîd b. Cübeyr'den bildirdiğine göre onlar: {علم أَن لن تحصوه} “[Allah] sizin bunu sayamayacağınızı (buna güç yetiremeyeceğinizi) bildi” ayeti hakkında: "Buna güç yetiremeyeceğinizi [bildi]" demişlerdir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد {فاقرؤوا مَا تيَسّر مِنْهُ} قَالَ: أرخص عَلَيْهِم فِي الْقيام {علم أَن لن تحصوه} قَالَ: أَن لن تُحْصُوا قيام اللَّيْل {فَتَابَ عَلَيْكُم} قَالَ: ثمَّ أَنبأَنَا الله عَن خِصَال الْمُؤمنِينَ فَقَالَ: {علم أَن سَيكون مِنْكُم مرضى} إِلَى آخر الْآيَة
Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in Mücâhid'den bildirdiğine göre o: {فاقرؤوا مَا تيَسّر مِنْهُ} “Artık ondan kolayınıza geleni okuyun” ayeti hakkında: "[Gece] kalkışında onlara kolaylık sağladı"; {علم أَن لن تحصوه} “[Allah] sizin bunu sayamayacağınızı bildi” ayeti hakkında: "Gece ibadetini tam olarak sayıp denk getiremeyeceğinizi [bildi]"; {فَتَابَ عَلَيْكُم} “bu yüzden sizi bağışladı” ayeti hakkında da: "Sonra Allah bize müminlerin vasıflarını haber verip ayetin sonuna kadar {علم أَن سَيكون مِنْكُم مرضى} '[Allah] içinizden hastalar olacağını bildi' buyurdu" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن نصر عَن قَتَادَة قَالَ: فرض قيام اللَّيْل فِي أول هَذِه السُّورَة فَقَامَ أَصْحَاب النَّبِي ﷺ حَتَّى انتفخت أَقْدَامهم وَأمْسك الله خاتمتها حولا ثمَّ أنزل التَّخْفِيف فِي آخرهَا فَقَالَ: {علم أَن سَيكون مِنْكُم مرضى} إِلَى قَوْله: {فاقرؤوا مَا تيَسّر مِنْهُ} فنسخ مَا كَانَ قبلهَا فَقَالَ: {وَأقِيمُوا الصَّلَاة وَآتوا الزَّكَاة} فريضتان واجبتان لَيْسَ فيهمَا رخصَة
Abd b. Humeyd ve İbn Nasr'ın Katâde'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Bu surenin başında gece ibadeti farz kılındı. Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabı ayakları şişene kadar [gece namazına] kalktılar. Allah surenin sonunu bir sene boyunca tuttu (indirmedi). Sonra surenin sonunda hafifletmeyi indirip: {علم أَن سَيكون مِنْكُم مرضى} “[Allah] içinizden hastalar olacağını bildi” ifadesinden {فاقرؤوا مَا تيَسّر مِنْهُ} “Artık ondan kolayınıza geleni okuyun” sözüne kadar indirdi ve bundan öncekini neshetti. Ardından: {وَأقِيمُوا الصَّلَاة وَآتوا الزَّكَاة} “Namazı dosdoğru kılın, zekâtı verin” buyurdu. Bunlar kendilerinde ruhsat olmayan iki farz ve vaciptir."
وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحسن قَالَ: لما نزلت على النَّبِي ﷺ {يَا أَيهَا المزمل قُم اللَّيْل إِلَّا قَلِيلا} قَامَ رَسُول الله ﷺ وَقَامَ الْمُسلمُونَ مَعَه حولا كَامِلا حَتَّى تورمت أَقْدَامهم فَأنْزل الله بعد الْحول {إِن رَبك يعلم} إِلَى قَوْله: {مَا تيَسّر مِنْهُ} قَالَ: الْحسن: فَالْحَمْد لله الَّذِي جعله تَطَوّعا بعد فرضة وَلَا بُد من قيام اللَّيْل
Abd b. Humeyd'in Hasan[-ı Basrî]'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'e {يَا أَيهَا المزمل قُم اللَّيْل إِلَّا قَلِيلا} “Ey örtünüp bürünen! Birazı hariç geceleyin kalk” ayeti indiğinde, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ve onunla birlikte Müslümanlar ayakları şişene kadar tam bir sene boyunca [gece ibadetine] kalktılar. Bir sene sonra Allah {إِن رَبك يعلم} “Şüphesiz Rabbin bilir” ifadesinden {مَا تيَسّر مِنْهُ} “ondan kolay geleni” sözüne kadar [olan kısmı] indirdi. Hasan: "Farz kılındıktan sonra onu nafile kılan Allah'a hamdolsun; ancak gece ibadeti mutlaka lazımdır" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن عِكْرِمَة {يَا أَيهَا المزمل قُم اللَّيْل} الْآيَة قَالَ: لَبِثُوا بذلك سنة فشق عَلَيْهِم وتورمت أَقْدَامهم ثمَّ نسخهَا آخر السُّورَة {فاقرؤوا مَا تيَسّر مِنْهُ}
Abd b. Humeyd'in İkrime'den bildirdiğine göre o: {يَا أَيهَا المزمل قُم اللَّيْل} “Ey örtünüp bürünen! Geceleyin kalk” ayeti hakkında şöyle demiştir: "Bu şekilde bir sene kaldılar; onlara ağır geldi ve ayakları şişti. Sonra surenin sonundaki {فاقرؤوا مَا تيَسّر مِنْهُ} “Artık ondan kolayınıza geleni okuyun” [ayeti] bunu neshetti."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم والطراني وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس عَن النَّبِي ﷺ {فاقرؤوا مَا تيَسّر مِنْهُ} قَالَ: مائَة آيَة
İbn Ebî Hâtim, Taberânî ve İbn Merdeveyh'in İbn Abbâs vasıtasıyla Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den bildirdiğine göre o: {فاقرؤوا مَا تيَسّر مِنْهُ} “Artık ondan kolayınıza geleni okuyun” ayeti hakkında: "Yüz ayettir" buyurmuştur.
وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي السّنَن وحسناه عَن قيس بن أبي حَازِم قَالَ: صليت خلف ابْن عَبَّاس فَقَرَأَ فِي أول رَكْعَة بِالْحَمْد لله وَأول آيَة من الْبَقَرَة ثمَّ ركع فَلَمَّا انْصَرف أقبل علينا فَقَالَ: إِن الله يَقُول: {فاقرؤوا مَا تيَسّر مِنْهُ} وَأخرج أَحْمد وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن أبي سعيد قَالَ: أمرنَا رَسُول الله ﷺ إِن نَقْرَأ بِفَاتِحَة الْكتاب وَمَا تيَسّر
Dârekutnî ve hasen olduğunu belirterek es-Sünen'de Beyhakî'nin Kays b. Ebî Hâzim'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: İbn Abbâs'ın arkasında namaz kıldım; birinci rekâtta el-Hamdülillâh (Fâtiha) ile Bakara'nın ilk ayetini okudu, sonra rükûya gitti. Namazı bitirince bize dönüp şöyle dedi: "Şüphesiz Allah: {فاقرؤوا مَا تيَسّر مِنْهُ} “Artık ondan kolayınıza geleni okuyun” buyurmaktadır." Ahmed ve Sünen'inde Beyhakî'nin Ebû Saîd'den bildirdiğine göre o: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bize Fâtihatu'l-Kitâb'ı ve kolayımıza geleni okumamızı emretti" demiştir.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن عمر بن الْخطاب قَالَ: مَا من حَال يأتيني عَلَيْهِ الْمَوْت بعد الْجِهَاد فِي سَبِيل الله أحب إليّ من أَن يأتيني وَأَنا بَين شعبتين رحلي ألتمس من فضل الله ثمَّ تَلا هَذِه الْآيَة {وَآخَرُونَ يضْربُونَ فِي الأَرْض يَبْتَغُونَ من فضل الله وَآخَرُونَ يُقَاتلُون فِي سَبِيل الله}
Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in Ömer b. el-Hattâb'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Allah yolunda cihattan sonra, ölümün bana üzerinde geleceği hiçbir hâl, Allah'ın lütfundan [rızık] arayarak deve semerimin iki yanı arasında bulunurken gelmesinden daha sevimli değildir." Sonra şu ayeti okudu: {وَآخَرُونَ يضْربُونَ فِي الأَرْض يَبْتَغُونَ من فضل الله وَآخَرُونَ يُقَاتلُون فِي سَبِيل الله} “Başkaları da yeryüzünde dolaşıp Allah'ın lütfundan rızık ararlar; diğer bir kısmı ise Allah yolunda savaşırlar.”
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن عبد الله بن مَسْعُود قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: مَا من جالب يجلب طَعَاما إِلَى بلد من بِلَاد الْمُسلمين فيبيعه بِسعْر يَوْمه إِلَّا كَانَت مَنْزِلَته عِنْد الله منزلَة الشَّهِيد ثمَّ قَرَأَ رَسُول الله ﷺ {وَآخَرُونَ يضْربُونَ فِي الأَرْض يَبْتَغُونَ من فضل الله وَآخَرُونَ يُقَاتلُون فِي سَبِيل الله}
İbn Merdeveyh'in Abdullah b. Mes'ûd'dan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Müslümanların beldelerinden bir beldeye yiyecek getirip onu günün rayiç fiyatıyla satan her tüccarın Allah katındaki derecesi şehidin derecesi gibidir." Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: {وَآخَرُونَ يضْربُونَ فِي الأَرْض يَبْتَغُونَ من فضل الله وَآخَرُونَ يُقَاتلُون فِي سَبِيل الله} “Başkaları da yeryüzünde dolaşıp Allah'ın lütfundan rızık ararlar; diğer bir kısmı ise Allah yolunda savaşırlar” ayetini okudu.