Binûn

Müddessir Suresi — 2. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد {ليستيقن الَّذين أُوتُوا الْكتاب} قَالَ: يجدونه مَكْتُوبًا عِنْدهم عدَّة خَزَنَة النَّار

Abd b. Humeyd, Mücâhid'den {ليستيقن الَّذين أُوتُوا الْكتاب} “Kendilerine kitap verilenler kesin bilgi edinsin” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Onu (cehennem bekçilerinin sayısını), yanlarında yazılı olarak bulurlar."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة {ليستيقن الَّذين أُوتُوا الْكتاب ويزداد الَّذين آمنُوا إِيمَانًا} قَالَ: صدق الْقُرْآن الْكتب الَّتِي خلت قبله التَّوْرَاة والإِنجيل أَن خَزَنَة جَهَنَّم تِسْعَة عشر {وليقول الَّذين فِي قُلُوبهم مرض} قَالَ: الَّذين فِي قُلُوبهم النِّفَاق وَالله أعلم

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Katâde'den rivayet etti: {ليستيقن الَّذين أُوتُوا الْكتاب ويزداد الَّذين آمنُوا إِيمَانًا} “Kendilerine kitap verilenler kesin bilgi edinsin, iman edenlerin de imanı artsın”, şöyle dedi: "Kur'an, kendisinden önceki geçmiş kitapları, Tevrat'ı ve İncil'i, cehennem bekçilerinin on dokuz olduğu hususunda doğruladı." {وليقول الَّذين فِي قُلُوبهم مرض} “Kalplerinde hastalık bulunanlar desinler diye” hakkında ise şöyle dedi: "[Bunlar], kalplerinde nifak bulunan kimselerdir. Doğrusunu Allah bilir."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {وَمَا يعلم جنود رَبك إِلَّا هُوَ} قَالَ: من كثرتهم

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Katâde'den {وَمَا يعلم جنود رَبك إِلَّا هُوَ} “Rabbinin ordularını ancak Kendisi bilir” kavli hakkında: "Çokluklarından dolayı" dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج مثله

İbnü'l-Münzir, İbn Cüreyc'den de bunun benzerini rivayet etti.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات من طَرِيق ابْن جريج عَن رجل عَن عُرْوَة بن الزبير أَنه سَأَلَ عبد الله بن عَمْرو بن الْعَاصِ أَي الْخلق أعظم قَالَ: الْمَلَائِكَة

Beyhakî el-Esmâ ve's-Sıfât'ta İbn Cüreyc tarikiyle, bir adamdan, o da Urve b. ez-Zübeyr'den rivayet etti ki kendisi Abdullah b. Amr b. el-Âs'a: "Hangi mahluk daha büyüktür?" diye sordu. O da: "Melekler" dedi.

قَالَ: من مَاذَا خلقت قَالَ: من نور الذراعين والصدر

[Urve]: "Neden yaratıldılar?" diye sordu. [Abdullah b. Amr]: "İki kolun ve göğsün nurundan" dedi.

قَالَ: فَبسط الذراعين

[Abdullah b. Amr] dedi ki: "Böylece iki kolunu uzattı,

فَقَالَ: كونُوا ألفي أَلفَيْنِ

ve: 'İki bin kere iki bin olun' buyurdu."

قيل لِابْنِ جريج: مَا ألفي أَلفَيْنِ قَالَ: مَا لَا يُحْصى كثرته

İbn Cüreyc'e: "'İki bin kere iki bin' nedir?" diye soruldu. O da: "Çokluğu sayılamayacak olandır" dedi.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ أَن رَسُول الله ﷺ حَدثهمْ عَن لَيْلَة الإِسراء قَالَ: فَصَعدت أَنا وَجِبْرِيل إِلَى السَّمَاء الدُّنْيَا فَإِذا أَنا بِملك يُقَال لَهُ اسماعيل وَهُوَ صَاحب سَمَاء الدُّنْيَا وَبَين يَدَيْهِ سَبْعُونَ ألف ملك مَعَ كل ملك مِنْهُم جنده مائَة ألف وتلا هَذِه الْآيَة {وَمَا يعلم جنود رَبك إِلَّا هُوَ}

Taberânî el-Evsat'ta Ebû Saîd el-Hudrî'den rivayet etti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlara İsrâ gecesini anlatıp şöyle buyurdu: "Ben ve Cibrîl dünya semasına yükseldik; bir de baktım ki İsmail denilen bir melek var, o dünya semasının sahibidir ve önünde yetmiş bin melek bulunuyordu, onlardan her bir meleğin beraberinde yüz binlik ordusu vardı." Ve şu ayeti okudu: {وَمَا يعلم جنود رَبك إِلَّا هُوَ} “Rabbinin ordularını ancak Kendisi bilir”.

وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد {وَمَا هِيَ إِلَّا ذكرى للبشر} قَالَ: النَّار

Abd b. Humeyd, Mücâhid'den {وَمَا هِيَ إِلَّا ذكرى للبشر} “O, insan için bir öğütten başka bir şey değildir” kavli hakkında: "Ateştir" dediğini rivayet etti.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة مثله

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Katâde'den de bunun benzerini rivayet etti.

وَأخرج أَبُو عبيد وَسَعِيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة عَن ابْن عَبَّاس أَنه قَرَأَ: اللَّيْل إِذا دبر فَجعل الْألف مَعَ إِذا

Ebû Ubeyd, Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Katâde'den, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti ki kendisi [bu ayeti]: {اللَّيْل إِذا دبر} şeklinde okumuş ve elif harfini {إِذا} ile birlikte kılmıştır.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد عَن ابْن الزبير أَنه كَانَ يقْرَأ: وَاللَّيْل إِذا دبر

Saîd b. Mansûr ve Abd b. Humeyd, İbnü'z-Zübeyr'den rivayet etti ki kendisi: {وَاللَّيْل إِذا دبر} şeklinde okuyordu.

وَأخرج أَبُو عبيد وَابْن الْمُنْذر عَن سعيد بن جُبَير أَنه قَرَأَهَا: دبر مثل قِرَاءَة ابْن عَبَّاس

Ebû Ubeyd ve İbnü'l-Münzir, Saîd b. Cübeyr'den rivayet etti ki kendisi onu İbn Abbâs'ın kıraati gibi: {دبر} şeklinde okumuştur.

وَأخرج أَبُو عبيد وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن الْحسن أَنه قَرَأَهَا: إِذا بِغَيْر ألف {أدبر} بِأَلف

Ebû Ubeyd, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Hasen'den rivayet etti ki kendisi onu [şöyle] okumuştur: [İz] elifsiz, {أدبر} ise elifle.

وَأخرج أَبُو عبيد وَابْن الْمُنْذر عَن هرون قَالَ: إِنَّهَا فِي حرف أبي وَابْن مَسْعُود / إِذا أدبر / يَعْنِي بِأَلفَيْنِ

Ebû Ubeyd ve İbnü'l-Münzir, Hârûn'dan rivayet etti; o şöyle dedi: "O, Übey ve İbn Mes'ûd'un kıraatinde / إِذا أدبر / [şeklindedir], yani iki elifledir."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس {وَاللَّيْل إِذْ أدبر} قَالَ: دبوره ظلامه

İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {وَاللَّيْل إِذْ أدبر} “Dönüp gittiği an geceye” kavli hakkında: "Onun dönüp gitmesi (dubûru), karanlığıdır" dediğini rivayet etti.

وَأخرج مُسَدّد فِي مُسْنده وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد قَالَ: سَأَلت ابْن عَبَّاس عَن قَوْله: {وَاللَّيْل إِذْ أدبر} فَسكت عني حَتَّى إِذا كَانَ من آخر اللَّيْل وَسمع الْأَذَان الأول ناداني: يَا مُجَاهِد هَذَا حِين دبر اللَّيْل

Müsedded Müsned'inde, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den rivayet etti; o şöyle dedi: İbn Abbâs'a {وَاللَّيْل إِذْ أدبر} “Dönüp gittiği an geceye” kavlini sordum, bana cevap vermeyip sustu; nihayet gecenin sonu olunca ve ilk ezanı işitince bana: "Ey Mücâhid! İşte bu, gecenin dönüp gittiği (debera) vakittir" diye seslendi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة {وَالصُّبْح إِذا أَسْفر} قَالَ: إِذا أَضَاء {إِنَّهَا لإِحدى الْكبر} قَالَ: النَّار

Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Katâde'den rivayet etti: {وَالصُّبْح إِذا أَسْفر} “Ağardığı an sabaha”, şöyle dedi: "Aydınlandığı zaman." {إِنَّهَا لإِحدى الْكبر} “Kuşkusuz o (cehennem), en büyük [belalar]dan biridir” hakkında ise: "Ateştir" dedi.

وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد {إِنَّهَا لإِحدى الْكبر} قَالَ: النَّار

Abd b. Humeyd, Mücâhid'den {إِنَّهَا لإِحدى الْكبر} “Kuşkusuz o, en büyük [belalar]dan biridir” kavli hakkında: "Ateştir" dediğini rivayet etti.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن أبي رزين {إِنَّهَا لإِحدى الْكبر نذيراً للبشر} قَالَ: هِيَ جَهَنَّم

Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Ebû Rezîn'den {إِنَّهَا لإِحدى الْكبر نذيراً للبشر} “Kuşkusuz o (cehennem), insanlar için bir uyarıcı olarak en büyük [belalar]dan biridir” kavli hakkında: "O, cehennemdir" dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي ذمّ الأمل عَن حُذَيْفَة قَالَ: مَا من صباح وَلَا مسَاء إِلَّا ومنادٍ يُنَادي: يَا أَيهَا النَّاس الرحيل الرحيل وَإِن تَصْدِيق ذَلِك فِي كتاب الله {إِنَّهَا لإِحدى الْكبر نذيراً للبشر لمن شَاءَ مِنْكُم أَن يتَقَدَّم} قَالَ: الْمَوْت {أَو يتَأَخَّر} قَالَ: الْمَوْت

İbn Ebî'd-Dünyâ Zemmü'l-Emel'de Huzeyfe'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Hiçbir sabah ve hiçbir akşam yoktur ki bir münâdi şöyle seslenmesin: 'Ey insanlar! Göç vakti geldi, göç vakti geldi!' Bunun doğrulaması Allah'ın Kitabı'ndadır: {إِنَّهَا لإِحدى الْكبر نذيراً للبشر لمن شَاءَ مِنْكُم أَن يتَقَدَّم} 'Kuşkusuz o, sizden öne geçmek... isteyen kimse için insanlar adına bir uyarıcı olarak en büyük [belalar]dan biridir', [Huzeyfe]: 'Ölümdür' dedi. {أَو يتَأَخَّر} '...veya geride kalmak [isteyen kimse için]', [Huzeyfe]: 'Ölümdür' dedi."

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس {لمن شَاءَ مِنْكُم أَن يتَقَدَّم أَو يتَأَخَّر} قَالَ: من شَاءَ اتبع طَاعَة الله وَمن شَاءَ تَأَخّر عَنْهَا

İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan {لمن شَاءَ مِنْكُم أَن يتَقَدَّم أَو يتَأَخَّر} “Sizden öne geçmek veya geride kalmak isteyen kimse için” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Dileyen Allah'a itaate uyar, dileyen de ondan geri kalır."

وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة {لمن شَاءَ مِنْكُم أَن يتَقَدَّم} قَالَ: فِي طَاعَة الله {أَو يتَأَخَّر} قَالَ: فِي مَعْصِيّة الله

Abd b. Humeyd, Katâde'den rivayet etti: {لمن شَاءَ مِنْكُم أَن يتَقَدَّم} “Sizden öne geçmek... isteyen kimse için”, [Katâde]: "Allah'a itaatte [öne geçmek]" dedi. {أَو يتَأَخَّر} “...veya geride kalmak [isteyen kimse için]”, [Katâde]: "Allah'a isyanda [geride kalmak]" dedi.

آيَة ٢٨ - ٥٦

Ayet 28 - 56

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {كل نفس بِمَا كسبت رهينة} قَالَ: مَأْخُوذَة بعملها

İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan {كل نفس بِمَا كسبت رهينة} “Her nefis kazandığına karşılık bir rehindir” kavli hakkında: "Yaptığı amelle rehin alınmıştır" dediğini rivayet etti.

وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة {كل نفس بِمَا كسبت رهينة إِلَّا أَصْحَاب الْيَمين} قَالَ: علق النَّاس كلهم إِلَّا أَصْحَاب الْيَمين

Abd b. Humeyd, Katâde'den {كل نفس بِمَا كسبت رهينة إِلَّا أَصْحَاب الْيَمين} “Her nefis kazandığına karşılık bir rehindir; ancak amel defteri sağdan verilenler hariç” hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Amel defteri sağdan verilenler müstesna, insanların hepsi rehin kalmıştır."

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله: {كل نفس بِمَا كسبت رهينة إِلَّا أَصْحَاب الْيَمين} قَالَ: لَا يحاسبون

Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den {كل نفس بِمَا كسبت رهينة إِلَّا أَصْحَاب الْيَمين} “Her nefis kazandığına karşılık bir rehindir; ancak amel defteri sağdan verilenler hariç” kavli hakkında: "Onlar hesaba çekilmezler" dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {إِلَّا أَصْحَاب الْيَمين} قَالَ: هم الْمُسلمُونَ

İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs'tan {إِلَّا أَصْحَاب الْيَمين} “Ancak amel defteri sağdan verilenler hariç” kavli hakkında: "Onlar Müslümanlardır" dediğini rivayet etti.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْفِرْيَابِي وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن عَليّ بن أبي طَالب فِي قَوْله: {إِلَّا أَصْحَاب الْيَمين} قَالَ: هم أَطْفَال الْمُسلمين

Abdürrezzâk, Firyâbî, Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve sahih olduğunu belirterek Hâkim, Ali b. Ebî Tâlib'den {إِلَّا أَصْحَاب الْيَمين} “Ancak amel defteri sağdan verilenler hariç” kavli hakkında: "Onlar Müslümanların çocuklarıdır" dediğini rivayet etti.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عمر فِي قَوْله: {إِلَّا أَصْحَاب الْيَمين} قَالَ: هم أَطْفَال الْمُسلمين

Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe ve İbnü'l-Münzir, İbn Ömer'den {إِلَّا أَصْحَاب الْيَمين} “Ancak amel defteri sağdan verilenler hariç” kavli hakkında: "Onlar Müslümanların çocuklarıdır" dediğini rivayet etti.

أخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَعبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الزّهْد وَابْن أبي دَاوُد وَابْن الْأَنْبَارِي مَعًا فِي الْمَصَاحِف وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عَمْرو بن دِينَار قَالَ: سَمِعت عبد الله بن الزبير يقْرَأ {فِي جنَّات يتساءلون عَن الْمُجْرمين} يَا فلَان {مَا سلككم فِي سقر} قَالَ عَمْرو: وَأَخْبرنِي لَقِيط قَالَ: سَمِعت ابْن الزبير قَالَ: سَمِعت عمر بن الْخطاب يقْرؤهَا كَذَلِك

Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, Abdullah b. Ahmed Zevâidü'z-Zühd'de, İbn Ebî Dâvûd ve İbnü'l-Enbârî birlikte el-Mesâhif'te, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Amr b. Dînâr'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Abdullah b. ez-Zübeyr'in {فِي جنَّات يتساءلون عَن الْمُجْرمين} “Cennetlerdedirler; sorarlar günahkârlar hakkında”, 'Ey filan! {مَا سلككم فِي سقر} “Sizi Sekar'a (cehenneme) ne soktu?”' şeklinde okuduğunu işittim. Amr dedi ki: Bana Lakît haber verdi ve şöyle dedi: İbnü'z-Zübeyr'i şöyle derken işittim: Ömer b. el-Hattâb'ın da onu böyle okuduğunu işittim.

وَأخرج أَبُو عبيد فِي فضائله وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن مَسْعُود أَنه قَرَأَ: يَا أَيهَا الْكفَّار مَا سلككم فِي سقر

Ebû Ubeyd Fedâil'inde ve İbnü'l-Münzir, İbn Mes'ûd'dan rivayet etti ki kendisi [bu ayeti]: 'Ey inkârcılar! {مَا سلككم فِي سقر} “Sizi Sekar'a ne soktu?”' şeklinde okumuştur.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {وَكُنَّا نَخُوض مَعَ الخائضين} قَالَ: يَقُولُونَ: كلما غوى غاو غوينا مَعَه وَفِي قَوْله: {فَمَا تنفعهم شَفَاعَة الشافعين} قَالَ: تعلمُوا أَن الله يشفّع الْمُؤمنِينَ يَوْم الْقِيَامَة بَعضهم فِي بعض

Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Katâde'den rivayet etti: {وَكُنَّا نَخُوض مَعَ الخائضين} “Bâtıla dalanlarla birlikte biz de dalardık” kavli hakkında şöyle dedi: "Onlar: 'Her ne zaman bir sapan sapacak olsa biz de onunla birlikte sapardık' derler." {فَمَا تنفعهم شَفَاعَة الشافعين} “Artık şefaatçilerin şefaati onlara fayda vermez” kavli hakkında ise şöyle dedi: "Bilin ki Allah, kıyamet gününde müminlerin bir kısmını diğer bir kısmına şefaatçi kılacaktır."

قَالَ: وَذكر لنا أَن نَبِي الله ﷺ قَالَ: إِن فِي أمتِي رجلا ليدخلن الله الْجنَّة بِشَفَاعَتِهِ أَكثر من بني تَمِيم وَقَالَ الْحسن: أَكثر من ربيعَة وَمُضر

[Katâde] dedi ki: Bize anlatıldığına göre Allah'ın Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Şüphesiz ümmetimden bir adam vardır ki, Allah onun şefaatiyle Benî Temîm'den daha çok kimseyi cennete girdirecektir." Hasen ise: "Rebîa ve Mudar'dan daha çok" dedi.

قَالَ: وَكُنَّا نُحدث أَن الشَّهِيد يشفع فِي سبعين من أهل بَيته

[Katâde] dedi ki: Bize şehidin kendi ev halkından yetmiş kişiye şefaat edeceği rivayet edilirdi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس {حَتَّى أَتَانَا الْيَقِين} قَالَ: الْمَوْت

İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {حَتَّى أَتَانَا الْيَقِين} “Nihayet bize ölüm/kesin gerçek geldi” kavli hakkında: "Ölümdür" dediğini rivayet etti.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد {فَمَا تنفعهم شَفَاعَة الشافعين} قَالَ: لَا تنالهم شَفَاعَة من يشفع

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Mücâhid'den {فَمَا تنفعهم شَفَاعَة الشافعين} “Artık şefaatçilerin şefaati onlara fayda vermez” kavli hakkında: "Şefaat eden kimsenin şefaati onlara ulaşmaz" dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: ليخرجن بشفاعتي من أهل الإِيمان من النَّار حَتَّى لَا يبْقى فِيهَا أحد إِلَّا أهل هَذِه الْآيَة {مَا سلككم فِي سقر} إِلَى قَوْله: {شَفَاعَة الشافعين}

İbn Merdûye, İbn Mes'ûd'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: "İman ehlinden [olan kimseler] şefaatimle mutlaka ateşten çıkarılacaktır; öyle ki geride sadece şu: {مَا سلككم فِي سقر} 'Sizi Sekar'a ne soktu?' ayetinden {شَفَاعَة الشافعين} '...şefaatçilerin şefaati' kavline kadar olan ayetlerin ehli kalacaktır."

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن عبد الرَّحْمَن بن مَيْمُون أَن كَعْبًا دخل يَوْمًا على عمر بن الْخطاب فَقَالَ لَهُ عمر: حَدثنِي إِلَى مَا تَنْتَهِي شَفَاعَة مُحَمَّد يَوْم الْقِيَامَة فَقَالَ كَعْب: قد أخْبرك الله فِي الْقُرْآن إِن الله يَقُول: {مَا سلككم فِي سقر} إِلَى قَوْله: {الْيَقِين} قَالَ كَعْب: فَيشفع يَوْمئِذٍ حَتَّى يبلغ من لم يصل صَلَاة قطّ وَيطْعم مِسْكينا قطّ وَمن لم يُؤمن ببعث قطّ فَإِذا بلغت هَؤُلَاءِ لم يبْق أحد فِيهِ خير

İbn Merdûye, Abdurrahman b. Meymûn'dan rivayet etti ki Kâ'b bir gün Ömer b. el-Hattâb'ın yanına girdi. Ömer ona: "Kıyamet gününde Muhammed'in şefaatinin nereye kadar varacağını bana anlat" dedi. Kâ'b da: "Allah Kur'an'da sana bunu haber vermiştir; zira Allah: {مَا سلككم فِي سقر} 'Sizi Sekar'a ne soktu?' kavlinden {الْيَقِين} '...kesin gerçek/ölüm' kavline kadar [şöyle] buyurmaktadır" dedi. Kâ'b [sözüne devamla] dedi ki: "O gün şefaat eder, nihayet hiç namaz kılmamış, hiç yoksul doyurmamış ve yeniden dirilişe hiç inanmamış kimseye kadar ulaşır; şefaat bunlara vardığında ise artık içinde hayır bulunan hiç kimse kalmamış olur."

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أنس عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: يُؤْتى بِأَدْنَى أهل النَّار منزلَة يَوْم الْقِيَامَة فَيَقُول الله لَهُ: تفتدى بملء الأَرْض ذَهَبا وَفِضة فَيَقُول: نعم إِن قدرت عَلَيْهِ فَيَقُول: كذبت قد كنت أَسأَلك مَا هُوَ أيسر عَلَيْك من أَن تَسْأَلنِي

İbn Merdûye, Enes'ten, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etti; [Efendimiz] buyurdu ki: "Kıyamet günü cehennem ehlinin mertebece en aşağıda olanı getirilir de Allah ona: 'Yeryüzü dolusu altın ve gümüşü fidye olarak verir misin?' buyurur. O da: 'Evet, eğer gücüm yetseydi [verirdim]' der. Bunun üzerine [Allah] şöyle buyurur: 'Yalan söyledin! Ben senden, Benden dilemenden daha kolay olan bir şeyi istemiştim:

فأعطيك وتستغفرني فَأغْفِر لَك وتدعوني فأستجيب لَك فَلم تخفني سَاعَة قطّ من ليل ونهار وَلم ترج مَا عِنْدِي قطّ وَلم تخش عقابي سَاعَة قطّ وَلَيْسَ وَرَاءه أحد إِلَّا وَهُوَ شَرّ مِنْهُ فَيُقَال لَهُ: {مَا سلككم فِي سقر قَالُوا لم نك من الْمُصَلِّين} إِلَى قَوْله: {حَتَّى أَتَانَا الْيَقِين} يَقُول الله: {فَمَا تنفعهم شَفَاعَة الشافعين}

[Benden dile ki] sana vereyim, Benden bağışlanma dile ki seni bağışlayayım, Bana dua et ki sana icabet edeyim; fakat sen gece veya gündüz hiçbir an Benden korkmadın, katımdakini asla ummadın ve azabımdan hiçbir an çekinmedin.' Onun arkasında ondan daha şerli olandan başkası yoktur. Ona: {مَا سلككم فِي سقر قَالُوا لم نك من الْمُصَلِّين} 'Sizi Sekar'a ne soktu? Onlar dediler ki: Biz namaz kılanlardan değildik' kavlinden {حَتَّى أَتَانَا الْيَقِين} 'Nihayet bize ölüm geldi' kavline kadar [olan ayetler] söylenir. Allah da [şöyle] buyurur: {فَمَا تنفعهم شَفَاعَة الشافعين} 'Artık şefaatçilerin şefaati onlara fayda vermez.'"

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن صُهَيْب الْفَقِير قَالَ: كُنَّا بِمَكَّة وَمَعِي طلق بن حبيب وَكُنَّا نرى رَأْي الْخَوَارِج فَبَلغنَا أَن جَابر بن عبد الله يَقُول فِي الشَّفَاعَة فأتيناه فَقُلْنَا لَهُ: بلغنَا عَنْك فِي الشَّفَاعَة قَول الله مُخَالف لَك فِيهَا فِي كِتَابه فَنظر فِي وُجُوهنَا فَقَالَ: من أهل الْعرَاق أَنْتُم قالنا: نعم

İbn Merdûye, Suheyb el-Fakîr'den rivayet etti; o şöyle dedi: Biz Mekke'de idik, yanımda Talk b. Habîb de vardı ve biz Hâricîlerin görüşünü benimsiyorduk. Bize Câbir b. Abdillâh'ın şefaat hakkında [farklı] konuştuğu haberi ulaştı. Bunun üzerine onun yanına gidip: "Şefaat hakkında senden bir söz bize ulaştı; oysa Allah Kitabı'nda bu konuda sana muhalif [hüküm bildirmektedir]" dedik. Yüzlerimize baktı ve: "Siz Irak ehlinden misiniz?" dedi. Biz de: "Evet" dedik.

فَتَبَسَّمَ وَقَالَ: وَأَيْنَ تَجِدُونَ فِي كتاب الله قلت: حَيْثُ يَقُول: (رَبنَا إِنَّك من تدخل النَّار فقد أخزيته) (سُورَة آل عمرَان الْآيَة ١٩٢) و (يُرِيدُونَ أَن يخرجُوا من النَّار وَمَا هم بِخَارِجِينَ مِنْهَا) (سُورَة الْمَائِدَة الْآيَة ٣٧) و (كلما أروادوا أَن يخرجُوا مِنْهَا أعيدوا فِيهَا) (سُورَة السَّجْدَة الْآيَة ٢٠) وَأَشْبَاه هَذَا من الْقُرْآن فَقَالَ: أَنْتُم أعلم بِكِتَاب الله أم أَنا قُلْنَا: بل أَنْت أعلم بِهِ منا

Gülümsedi ve: "Bunu Allah'ın Kitabı'nda nerede buluyorsunuz?" dedi. Dedim ki: {رَبنَا إِنَّك من تدخل النَّار فقد أخزيته} “Rabbimiz! Şüphesiz Sen kimi ateşe sokarsan, onu gerçekten rezil etmişsindir” (Âl-i İmrân Suresi, 192. ayet), {يُرِيدُونَ أَن يخرجُوا من النَّار وَمَا هم بِخَارِجِينَ مِنْهَا} “Ateşten çıkmak isterler, fakat onlar oradan çıkacak değillerdir” (Mâide Suresi, 37. ayet) ve {كلما أروادوا أَن يخرجُوا مِنْهَا أعيدوا فِيهَا} “Oradan her çıkmak istediklerinde oraya geri döndürülürler” (Secde Suresi, 20. ayet) buyurduğu yerde ve Kur'an'daki benzerlerinde. Bunun üzerine: "Allah'ın Kitabı'nı siz mi daha iyi bilirsiniz yoksa ben mi?" dedi. Biz: "Aksine, sen onu bizden daha iyi bilirsin" dedik.

قَالَ: فوَاللَّه لقد شهِدت تَنْزِيل هَذَا على عهد رَسُول الله ﷺ وشفاعة الشافعين وَلَقَد سَمِعت تَأْوِيله من رَسُول الله ﷺ وَإِن الشَّفَاعَة لنَبيه فِي كتاب الله قَالَ فِي السُّورَة الَّتِي تذكر فِيهَا المدثر: {مَا سلككم فِي سقر قَالُوا لم نك من الْمُصَلِّين} الْآيَة أَلا ترَوْنَ أَنَّهَا حلت لمن مَاتَ لم يُشْرك بِاللَّه شَيْئا سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: إِن الله خلق خلقا وَلم ستعن على ذَلِك وَلم يشاور فِيهِ أحدا فَأدْخل من شَاءَ الْجنَّة برحمته وَأدْخل من شَاءَ النَّار ثمَّ إِن الله تَحَنن على الْمُوَحِّدين فَبعث الْملك من قبله بِمَاء وَنور فَدخل النَّار فنضح فَلَمَّا يصب إِلَّا من شَاءَ وَلم يصب إِلَّا من خرج من الدُّنْيَا لم يُشْرك بِاللَّه شَيْئا فَأخْرجهُمْ حَتَّى جعلهم بِفنَاء الْجنَّة ثمَّ رَجَعَ إِلَى ربه فأمده بِمَاء وَنور ثمَّ دخل فنضح فَلم يصب إِلَّا من شَاءَ الله ثمَّ لم يصب إِلَّا من خرج من الدُّنْيَا لم يُشْرك بِاللَّه شَيْئا فَأخْرجهُمْ حَتَّى جعلهم بِفنَاء الْجنَّة ثمَّ أذن الله للشفعاء فشفعوا لَهُم فأدخلهم الله الْجنَّة برحته وشفاعة الشافعين

[Câbir] dedi ki: "Vallahi ben bunun Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem döneminde indirilişine ve şefaatçilerin şefaatine şahit oldum; bunun tevilini Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den bizzat işittim. Şüphesiz Peygamberi için şefaat, Allah'ın Kitabı'ndadır. Müddessir'in zikredildiği surede şöyle buyurmuştur: {مَا سلككم فِي سقر قَالُوا لم نك من الْمُصَلِّين} 'Sizi Sekar'a ne soktu? Onlar dediler ki: Biz namaz kılanlardan değildik' ayeti... Görmüyor musunuz ki o, Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmadan ölen kimse için tahakkuk etmiştir! Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: 'Şüphesiz Allah mahlukatı yarattı; bunun üzerine kimseden yardım istemedi ve bu hususta hiç kimseye danışmadı. Dilediğini rahmetiyle cennete koydu, dilediğini de ateşe koydu. Sonra Allah muvahhidlere merhamet etti; Kendi katından bir meleği su ve nur ile gönderdi. Melek ateşe girdi ve [suyu] serpti; Allah'ın dilediğinden başkasına ve dünyadan Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmadan ayrılanlardan başkasına [su] isabet etmedi. Melek onları çıkarıp cennetin avlusuna bıraktı. Sonra Rabbine döndü; Rabbi ona su ve nur takviyesi yaptı. Melek tekrar girdi ve [suyu] serpti; Allah'ın dilediğinden başkasına, dünyadan Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmadan ayrılanlardan başkasına isabet etmedi. Melek onları da çıkarıp cennetin avlusuna bıraktı. Sonra Allah şefaatçilere izin verdi; onlar da bunlara şefaat ettiler. Allah da rahmetiyle ve şefaatçilerin şefaatiyle onları cennete koydu.'"

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: يعذب الله قوما من أهل الإِيمان ثمَّ يخرجهم بشفاعة مُحَمَّد ﷺ حَتَّى لَا يبْقى إِلَّا من ذكر الله {مَا سلككم فِي سقر} إِلَى قَوْله: {شَفَاعَة الشافعين}

Beyhakî el-Ba's'ta İbn Mes'ûd'dan rivayet etti; o şöyle dedi: "Allah, iman ehlinden bir topluluğa azap eder, sonra onları Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in şefaatiyle çıkarır; nihayet geride sadece Allah'ın {مَا سلككم فِي سقر} 'Sizi Sekar'a ne soktu?' kavlinden {شَفَاعَة الشافعين} '...şefaatçilerin şefaati' kavline kadar zikrettiği kimseler kalır."

أخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة {فَمَا لَهُم عَن التَّذْكِرَة معرضين} قَالَ: عَن الْقُرْآن

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Katâde'den {فَمَا لَهُم عَن التَّذْكِرَة معرضين} “Böyleyken onlara ne oluyor da öğütten yüz çeviriyorlar?” kavli hakkında: "Kur'an'dan [yüz çeviriyorlar]" dediğini rivayet etti.

وَأخرج عبد بن حميد عَن عَاصِم أَنه قَرَأَ {كَأَنَّهُمْ حمر} مثقلة {مستنفرة} بخفض الْفَاء

Abd b. Humeyd, Âsım'dan rivayet etti ki kendisi {كَأَنَّهُمْ حمر} “Sanki onlar yaban eşekleridir” kısmını şeddeli (müsakkal), {مستنفرة} “ürkek” kelimesini ise fâ harfinin kesresiyle (müstenfira) okumuştur.

وَأخرج أَبُو عبيد وَابْن الْمُنْذر عَن الْحسن وَأبي رَجَاء أَنَّهُمَا قرآ {مستنفرة} يَعْنِي بِنصب الْفَاء

Ebû Ubeyd ve İbnü'l-Münzir, Hasen ve Ebû Recâ'dan rivayet etti ki ikisi {مستنفرة} “ürkütülmüş” kelimesini fâ harfinin fethasıyla okumuşlardır.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم عَن أبي مُوسَى الْأَشْعَرِيّ فِي قَوْله: {فرت من قسورة} قَالَ: هم الرُّمَاة رجال القنص

Sa‘îd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve el-Hâkim, Ebû Mûsâ el-Eş‘arî'den {فرت من قسورة} “arslandan/avcıdan kaçan” kavli hakkında: "Onlar okçulardır, avcı adamlardır." dediğini rivayet etti.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: القسورة الرِّجَال الرُّمَاة رجال القنص

Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: "Kasvere; adamlar, okçular, avcı adamlardır."

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي جَمْرَة قَالَ: قلت لِابْنِ عَبَّاس قَالَ: القسورة الْأسد

Sa‘îd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Ebû Cemre'den rivayet etti; o şöyle dedi: İbn Abbâs'a: "[Biri,] 'Kasvere arslandır' dedi." dedim.

فَقَالَ: مَا أعلمهُ بلغَة أحد من الْعَرَب الْأسد هم عصبَة الرِّجَال

Bunun üzerine [İbn Abbâs] şöyle dedi: "Ben Araplardan hiçbirinin dilinde onun arslan [anlamına geldiğini] bilmiyorum. Onlar (kasvere), adamlar topluluğudur."

وَأخرج عبد بن حميد عَن عِكْرِمَة {كَأَنَّهُمْ حمر مستنفرة فرت من قسورة} قَالَ: وحشية فرت من رماتها

Abd b. Humeyd, İkrime'den {كَأَنَّهُمْ حمر مستنفرة فرت من قسورة} “Sanki onlar arslandan/avcıdan kaçan ürkek yaban eşekleridir” kavli hakkında: "[Onlar] okçularından kaçan yaban [eşekleridir]." dediğini rivayet etti.

وَأخرج عبد بن حميد عَن سعيد بن جُبَير {فرت من قسورة} قَالَ: القناص

Abd b. Humeyd, Sa‘îd b. Cübeyr'den {فرت من قسورة} “arslandan kaçan” kavli hakkında: "Avcılardır." dediğini rivayet etti.

وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد {فرت من قسورة} قَالَ: القناص الرُّمَاة

Abd b. Humeyd, Mücâhid'den {فرت من قسورة} “arslandan kaçan” kavli hakkında: "Avcılar, okçulardır." dediğini rivayet etti.

وَأخرج عبد بن حميد عَن أبي مَالك قَالَ: القسورة الرُّمَاة وَأخرج الْخَطِيب فِي تَارِيخه عَن عَطاء بن أبي رَبَاح مثله

Abd b. Humeyd, Ebû Mâlik'ten: "Kasvere, okçulardır." dediğini rivayet etti. Hatîb de Târîh'inde Atâ b. Ebî Rabâh'tan bunun benzerini rivayet etti.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد عَن قَتَادَة قَالَ: القسورة النبل

Abdürrezzâk ve Abd b. Humeyd, Katâde'den rivayet etti; o: "Kasvere, oklardır." dedi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس {من قسورة} قَالَ: من حبال الصيادين

İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs'tan {من قسورة} “arslandan/avcıdan” kavli hakkında: "Avcıların iplerinden/kementlerinden [kaçan]." dediğini rivayet etti.

وَأخرج سُفْيَان بن عُيَيْنَة فِي تَفْسِيره وَعبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس {من قسورة} قَالَ: هُوَ ركز النَّاس يَعْنِي أَصْوَاتهم

Süfyân b. Uyeyne Tefsîr'inde, Abdürrezzâk ve İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs'tan {من قسورة} “arslandan/avcıdan” kavli hakkında: "O, insanların fısıltısı, yani sesleridir." dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {من قسورة} قَالَ: هُوَ بِلِسَان الْعَرَب الْأسد وبلسان الْحَبَشَة قسورة وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن أبي هُرَيْرَة فِي قَوْله: {فرت من قسورة} قَالَ: الْأسد

İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {من قسورة} kavli hakkında: "O, Arap dilinde 'el-esed' (arslan), Habeş dilinde ise 'kasvere'dir." dediğini rivayet etti. Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Ebû Hureyre'den {فرت من قسورة} “arslandan kaçan” kavli hakkında: "Arslan[dır]." dediğini rivayet etti.

أخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن السّديّ عَن أبي صَالح قَالَ: قَالُوا: إِن كَانَ مُحَمَّدًا صَادِقا فليصبح تَحت رَأس كل رجل منا صحيفَة فِيهَا بَرَاءَته وأمنته من النَّار فَنزلت {بل يُرِيد كل امْرِئ مِنْهُم أَن يُؤْتى صحفاً منشرة}

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, es-Süddî'den, [o da] Ebû Sâlih'ten rivayet etti; o şöyle dedi: [Müşrikler] dediler ki: "Şayet Muhammed doğru sözlü ise, her birimizin başucunda içinde kendisinin [azaptan] berî ve ateşten güvende olduğuna dair bir sayfa bulunsun olarak sabahlasın." Bunun üzerine {بل يُرِيد كل امْرِئ مِنْهُم أَن يُؤْتى صحفاً منشرة} “Aksine onlardan her biri, kendisine açılmış sahifeler verilmesini istiyor” ayeti indi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ {بل يُرِيد كل امْرِئ مِنْهُم أَن يُؤْتى صحفاً منشرة} قَالَ: إِلَى فلَان بن فلَان من رب الْعَالمين يصبح عِنْد رَأس كل رجل صحيفَة مَوْضُوعَة يقْرؤهَا

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {بل يُرِيد كل امْرِئ مِنْهُم أَن يُؤْتى صحفاً منشرة} “Aksine onlardan her biri, kendisine açılmış sahifeler verilmesini istiyor” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "'Âlemlerin Rabbinden falan oğlu falana...' [şeklinde yazılı olup] her adamın başucunda bırakılmış ve okuyacağı bir sayfa ile sabahlamayı [istiyorlar]."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله: {بل يُرِيد كل امْرِئ مِنْهُم أَن يُؤْتى صحفاً منشرة} قَالَ: قد قَالَ قَائِلُونَ من النَّاس لمُحَمد ﷺ: إِن سرك أَن نتابعك فائتنا بِكِتَاب خَاصَّة يَأْمُرنَا باتباعك وَفِي قَوْله: {كلا بل لَا يخَافُونَ الْآخِرَة} قَالَ: ذَلِك الَّذِي أضْحك بالقوم وأفسدهم أَنهم كَانُوا لَا يخَافُونَ الْآخِرَة وَلَا يصدقون بهَا وَفِي قَوْله: {كلا إِنَّهَا تذكرة} قَالَ: هَذَا الْقُرْآن وَفِي قَوْله: {هُوَ أهل التَّقْوَى وَأهل الْمَغْفِرَة} قَالَ: إِن رَبنَا محقوق أَن تتقى مَحَارمه وَهُوَ أهل أَن يغْفر الذُّنُوب الْكَثِيرَة لِعِبَادِهِ

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Katâde radıyallâhu anh'tan {بل يُرِيد كل امْرِئ مِنْهُم أَن يُؤْتى صحفاً منشرة} “Aksine onlardan her biri, kendisine açılmış sahifeler verilmesini istiyor” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "İnsanlardan bazıları Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e: 'Eğer sana uymamız seni sevindirecekse, bize özel olarak sana uymamızı emreden bir kitap getir.' demişlerdi." {كلا بل لَا يخَافُونَ الْآخِرَة} “Hayır, aksine onlar ahiretten korkmuyorlar” kavli hakkında: "O kavmi aldatıp helak eden şey, ahiretten korkmamaları ve onu tasdik etmemeleriydi." dedi. {كلا إِنَّهَا تذكرة} “Hayır, şüphesiz o bir öğüttür” kavli hakkında: "Bu Kur'an'dır." dedi. {هُوَ أهل التَّقْوَى وَأهل الْمَغْفِرَة} “O, sakınılmaya layık olandır ve bağışlamaya ehil olandır” kavli hakkında ise şöyle dedi: "Şüphesiz Rabbimiz, haramlarından sakınılmayı hak edendir; kullarının pek çok günahını bağışlamaya da ehildir."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الْحسن ﵁ {كلا بل لَا يخَافُونَ الْآخِرَة} قَالَ: هَذَا الَّذِي فضحهم

İbn Ebî Şeybe, Hasen [el-Basrî] radıyallâhu anh'tan {كلا بل لَا يخَافُونَ الْآخِرَة} “Hayır, aksine onlar ahiretten korkmuyorlar” kavli hakkında: "İşte onları rezil eden şey budur." dediğini rivayet etti.

وَأخرج أَحْمد والدارمي وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَالْبَزَّار وَأَبُو يعلى وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن عدي وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه عَن النَّبِي ﷺ قَرَأَ هَذِه الْآيَة {هُوَ أهل التَّقْوَى وَأهل الْمَغْفِرَة} فَقَالَ: قد قَالَ ربكُم أَنا أهل أَن أُتَّقَى فَمن لم يَجْعَل معي إِلَهًا فَأَنا أهل أَن أَغفر لَهُ

Ahmed, Dârimî, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce, Bezzâr, Ebû Ya'lâ, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Adiy, Hâkim —ve bunu sahih kabul etti— ve İbn Merdûye'nin rivayet ettiğine göre, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şu {هُوَ أهل التَّقْوَى وَأهل الْمَغْفِرَة} “O, sakınılmaya layık olandır ve bağışlamaya ehil olandır” ayetini okudu ve şöyle buyurdu: "Rabbiniz şöyle buyurdu: 'Ben, Kendisinden sakınılmaya layık olanım; kim Benimle beraber bir ilah tanımazsa Ben onu bağışlamaya ehilim.'"

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن عبد الله بن دِينَار قَالَ: سَمِعت أَبَا هُرَيْرَة ﵁ وَابْن عمر وَابْن عَبَّاس ﵃ يَقُولُونَ: سُئِلَ رَسُول الله ﷺ عَن قَول الله: {هُوَ أهل التَّقْوَى وَأهل الْمَغْفِرَة} قَالَ: يَقُول الله أَنا أهل أَن أتقى فَلَا يَجْعَل معي شريك فَإِذا اتَّقَيْت وَلم يَجْعَل معي شريك فَأَنا أهل أَن أَغفر مَا سوى ذَلِك

İbn Merdûye, Abdullah b. Dînâr'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Ebû Hureyre radıyallâhu anh, İbn Ömer ve İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'yı şöyle derlerken işittim: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e Allah'ın {هُوَ أهل التَّقْوَى وَأهل الْمَغْفِرَة} “O, sakınılmaya layık olandır ve bağışlamaya ehil olandır” kavli soruldu. O şöyle buyurdu: "Allah şöyle buyurur: 'Ben Kendisinden sakınılmaya layık olanım; Benimle beraber hiçbir ortak koşulmasın. Benden sakınılıp da Bana hiçbir ortak koşulmadığı takdirde, Ben bunun dışındakileri bağışlamaya ehilim.'"

وَأخرج الْحَكِيم وَالتِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول عَن الْحسن ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: قَالَ الله أَنا أكْرم وَأعظم عفوا من أَن أستر على عبد لي فِي الدُّنْيَا ثمَّ أفضحه بعد أَن سترته وَلَا أَزَال أَغفر لعبدي مَا استغفرني قَالَ رَسُول الله ﷺ: يَقُول الله تَعَالَى: إِنِّي لأجدني استحي من عَبدِي يرفع يَدَيْهِ إليّ ثمَّ أردهما

Hakîm [et-Tirmizî] Nevâdiru'l-Usûl'de Hasen [el-Basrî] radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: "Allah şöyle buyurdu: 'Ben, dünyada bir kulumu[n ayıbını] örtüp de onu örttükten sonra rezil etmekten daha kerim ve affı daha büyüğüm; kulum Benden mağfiret dilediği sürece onu bağışlamaya devam ederim.'" Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: "Yüce Allah şöyle buyurur: 'Kulum Bana doğru ellerini kaldırdığında, sonra onları [boş] geri çevirmekten cidden hayâ ederim.'"

قَالَت

[Bunun üzerine] dediler [ki]:

الْمَلَائِكَة: إلهنا لَيْسَ لذَلِك بِأَهْل

Melekler: "İlahımız! O buna layık değildir."

قَالَ الله: لكني أهل التَّقْوَى وَأهل الْمَغْفِرَة أشهدكم أَنِّي قد غفرت لَهُ قَالَ رَسُول الله ﷺ: وَيَقُول الله: إِنِّي لأَسْتَحي من عَبدِي وَأمتِي يشيبان فِي الإِسلام ثمَّ أعذبهما بعد ذَلِك فِي النَّار

Allah: "Fakat Ben sakınılmaya layık ve bağışlamaya ehil olanım; sizi şahit tutuyorum ki Ben onu bağışladım." buyurdu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: Allah şöyle buyurur: "Erkek ve kadın kulum İslam üzere yaşlanıp saçlarını ağarttıktan sonra onları ateşte azaba uğratmaktan cidden hayâ ederim."