Binûn

İnsân Suresi — 2. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَسَعِيد بن مَنْصُور وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث من طَرِيق عِكْرِمَة عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لَو أخذت فضَّة من فضَّة الدُّنْيَا فضربتها حَتَّى جَعلتهَا مثل جنَاح الذُّبَاب لم ير المَاء عَن وَرَائِهَا وَلَكِن قَوَارِير الْجنَّة بَيَاض الْفضة فِي صفاء الْقَوَارِير

Abdürrezzâk, Saîd b. Mansûr ve el-Ba's'ta Beyhakî'nin İkrime tarikiyle İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Dünya gümüşünden bir gümüş alsan ve onu sinek kanadı gibi [ince] oluncaya kadar dövsen, arkasından su görünmez. Fakat cennetin billurları, gümüşün beyazlığı içinde billurun berraklığıdır.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لَيْسَ فِي الْجنَّة شَيْء إِلَّا قد أعطيتم فِي الدُّنْيَا شبهه إِلَّا {قَوَارِير من فضَّة}

İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “{قَوَارِير من فضَّة} ‘Gümüşten billurlar’ müstesna, cennette olan her şeyin bir benzeri size dünyada verilmiştir.”

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة قَالَ: لَو اجْتمع أهل الدُّنْيَا على أَن يعملوا إِنَاء من فضَّة يرى مَا فِيهِ من خَلفه كَمَا يرى فِي الْقَوَارِير مَا قدرُوا عَلَيْهِ

İbnü'l-Münzir'in Katâde'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Bütün dünya ehli, billurda göründüğü gibi arkasından içindeki görünen gümüşten bir kap yapmak için bir araya gelselerdi, buna güç yetiremezlerdi.”

وَأخرج الْفرْيَابِيّ من طَرِيق مُجَاهِد عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {قدروها تَقْديرا} قَالَ: أَتَوا بهَا على قدرهم لَا يفضلون شَيْئا وَلَا يشتهون بعْدهَا شَيْئا

Feryâbî'nin Mücâhid tarikiyle İbn Abbâs'tan {قدروها تَقْديرا} “Onu ölçüp tayin etmişlerdir” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre o: “Onlara tam ölçülerince getirilir; ne bir şey artırırlar ne de ondan sonra başka bir şey arzularlar” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وهناد وَعبد بن حميد عَن مُجَاهِد قَالَ: الْآنِية الأقداح والأكواب الكوكبات وتقديرها أَنَّهَا لَيست بالملأى الَّتِي تفيض وَلَا نَاقِصَة بِقدر

İbn Ebî Şeybe, Hennâd ve Abd b. Humeyd'in Mücâhid'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Kaplar kadehlerdir, kûb'lar ise kulpsuz sürahilerdir/kadehlerdir. Onların ölçüsü ise ne taşacak kadar dolu ne de eksik olmasıdır; tam bir ölçü üzeredir.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس {قدروها تَقْديرا} قَالَ: قدرتها السقاة

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o, {قدروها تَقْديرا} “Onu ölçüp tayin etmişlerdir” ayeti hakkında: “Onu sakiler ölçüp ayarlamıştır” demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن الشّعبِيّ فِي قَوْله: {قَوَارِير من فضَّة} قَالَ: صفاؤها صفاء الْقَوَارِير وَهِي من فضَّة

Abd b. Humeyd'in Şa'bî'den rivayet ettiğine göre o, {قَوَارِير من فضَّة} “Gümüşten billurlar” ayeti hakkında: “Berraklığı billur berraklığıdır ve kendisi gümüştendir” demiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة {كَانَ مزاجها زنجبيلاً} قَالَ: يمزج لَهُم بالزنجبيل

Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in Katâde'den rivayet ettiğine göre o, {كَانَ مزاجها زنجبيلاً} “Karışımı zencefildir” ayeti hakkında: “Onlara zencefil ile karıştırılır” demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد {كَانَ مزاجها زنجبيلاً} قَالَ: يأثر لَهُم مَا كَانُوا يشربون فِي الدُّنْيَا فَيَجِيء إِلَيْهِم بذلك

Abd b. Humeyd'in Mücâhid'den rivayet ettiğine göre o, {كَانَ مزاجها زنجبيلاً} “Karışımı zencefildir” ayeti hakkında şöyle demiştir: “Dünyada içtikleri şeyin özelliklerini onlar için taşır ve kendilerine öylece gelir.”

وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول عَن الْحسن قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أَربع عُيُون فِي الْجنَّة عينان تجريان من تَحت الْعَرْش إِحْدَاهمَا الَّتِي ذكر الله {يفجرونها تفجيراً} وَالْأُخْرَى الزنجبيل وعينان نضاختان من فَوق إِحْدَاهمَا الَّتِي ذكر الله سلسبيلاً وَالْأُخْرَى التسنيم

Hakîm et-Tirmizî'nin Nevâdirü'l-usûl'de Hasan[-ı Basrî]'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Cennette dört pınar vardır: İki pınar Arş'ın altından akar; bunlardan biri Allah'ın {يفجرونها تفجيراً} ‘Onu fışkırttıkça fışkırtırlar’ diye zikrettiği [kaynak], diğeri Zencebîl'dir. İki pınar da yukarıdan fışkırır; bunlardan biri Allah'ın Selsebîl diye zikrettiği, diğeri ise Tesnîm'dir.”

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَسَعِيد بن مَنْصُور وهناد وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ عَن مُجَاهِد فِي قَوْله: {عينا فِيهَا تسمى سلسبيلاً} قَالَ: حَدِيدَة الجرية

Abdürrezzâk, Saîd b. Mansûr, Hennâd, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve Beyhakî'nin Mücâhid'den {عينا فِيهَا تسمى سلسبيلاً} “Orada Selsebîl diye adlandırılan bir pınar” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre o: “Akışı hızlıdır” demiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن الضَّحَّاك {عينا فِيهَا تسمى سلسبيلاً} قَالَ: عين الْخمْرَة

İbnü'l-Münzir'in Dahhâk'ten rivayet ettiğine göre o, {عينا فِيهَا تسمى سلسبيلاً} “Orada Selsebîl diye adlandırılan bir pınar” ayeti hakkında: “Şarap pınarıdır” demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد {تسمى سلسبيلاً} قَالَ: تجْرِي سلسلة السَّبِيل

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Mücâhid'den rivayet ettiğine göre o, {تسمى سلسبيلاً} “Selsebîl diye adlandırılan” ayeti hakkında: “Yolu kolay ve akıcı şekilde akar” demiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة {عينا فِيهَا تسمى سلسبيلاً} قَالَ: سلسلة فِيهَا يصرفونا حَيْثُ شاؤوا وَفِي قَوْله: {حسبتهم لؤلؤاً منثوراً} قَالَ: من حسنهم

Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Katâde'den rivayet ettiğine göre o, {عينا فِيهَا تسمى سلسبيلاً} “Orada Selsebîl diye adlandırılan bir pınar” ayeti hakkında: “Orada [akışı] kolaydır, onu diledikleri yere akıtırlar” demiş; {حسبتهم لؤلؤاً منثوراً} “Onları saçılmış inciler sanırsın” ayeti hakkında da: “Güzelliklerinden dolayıdır” demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: بَينا الْمُؤمن على فرَاشه إِذْ أبْصر شَيْئا يسير نَحوه فَجعل يَقُول: لُؤْلُؤ فَإِذا ولدان مخلدون كَمَا وَصفهم الله وَهِي الْآيَة {إِذا رَأَيْتهمْ حسبتهم لؤلؤاً منثوراً}

Abd b. Humeyd'in İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Mümin yatağındayken birden kendisine doğru gelen bir şey görür ve: ‘İnci!’ demeye başlar. Bir de bakar ki Allah'ın nitelediği gibi ebedî kılınmış hizmetçilerdir; işte şu ayet budur: {إِذا رَأَيْتهمْ حسبتهم لؤلؤاً منثوراً} ‘Onları gördüğünde saçılmış inciler sanırsın’.”

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أَنا أَوَّلهمْ خُرُوجًا إِذا خَرجُوا وَأَنا قائدهم إِذا وفدوا وَأَنا خطيبهم إِذا أَنْصتُوا وَأَنا مستشفعهم إِذا جَلَسُوا وَأَنا مبشرهم إِذا أيسوا الْكَرَامَة والمفاتيح بيَدي ولواء الْحَمد بيَدي وآدَم وَمن دونه تَحت لِوَائِي وَلَا فَخر يطوف عَلَيْهِم ألف خَادِم كَأَنَّهُمْ بيض مَكْنُون أَو لُؤْلُؤ منثور

İbn Merdûye'nin Enes'ten rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Çıktıkları zaman onların ilk çıkanıyım; geldikleri zaman onların önderiyim; sustukları zaman onların hatibiyim; oturdukları zaman onlar için şefaat dileyenim; ümitsizliğe düştükleri zaman onların müjdeleyicisiyim. Keramet ve anahtarlar benim elimdedir; Livâü'l-Hamd (Hamd Sancağı) benim elimdedir; Âdem ve ondan sonrakiler benim sancağımın altındadır, övünmek yok. Onların etrafında sanki saklı yumurta veya saçılmış inci gibi bin hizmetçi dolaşır.”

وَأخرج ابْن الْمُبَارك وهناد وَعبد بن حميد وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن ابْن عَمْرو ﵁ قَالَ: إِن أدنى أهل الْجنَّة منزلا من يسْعَى عَلَيْهِ ألف خَادِم كل وَاحِد على عمل لَيْسَ عَلَيْهِ صَاحبه

İbnü'l-Mübârek, Hennâd, Abd b. Humeyd ve el-Ba's'ta Beyhakî'nin İbn Amr radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Cennet ehlinin makamca en aşağıda olanı, her biri diğerinin yapmadığı bir işle meşgul olan bin hizmetçinin etrafında koşturduğu kimsedir.”

وَأخرج الْحَاكِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن ابْن عَبَّاس ﵄ أَنه ذكر ركب أهل الْجنَّة ثمَّ تَلا {وَإِذا رَأَيْت ثمَّ رَأَيْت نعيماً وملكاً كَبِيرا}

Hâkim ve el-Ba's'ta Beyhakî'nin rivayet ettiğine göre İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ, cennet ehlinin binekli kafilesini zikretti, sonra da: {وَإِذا رَأَيْت ثمَّ رَأَيْت نعيماً وملكاً كَبِيرا} “Oraya baktığın zaman büyük bir nimet ve muazzam bir mülk görürsün” ayetini okudu.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَالْبَيْهَقِيّ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله: {وَإِذا رَأَيْت ثمَّ رَأَيْت نعيماً وملكاً كَبِيرا} قَالَ: هُوَ اسْتِئْذَان الْمَلَائِكَة لَا تدخل عَلَيْهِم إِلَّا بِإِذن

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve Beyhakî'nin Mücâhid radıyallâhu anh'tan {وَإِذا رَأَيْت ثمَّ رَأَيْت نعيماً وملكاً كَبِيرا} “Oraya baktığın zaman büyük bir nimet ve muazzam bir mülk görürsün” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre o: “Bu, meleklerin izin istemesidir; onların yanına ancak izinle girerler” demiştir.

وَأخرج ابْن جرير عَن سُفْيَان فِي قَوْله: {وملكاً كَبِيرا} قَالَ: بلغنَا أَنه اسْتِئْذَان الْمَلَائِكَة عَلَيْهِم

İbn Cerîr'in Süfyân'dan {وملكاً كَبِيرا} “Ve muazzam bir mülk” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre o: “Bize ulaştığına göre bu, meleklerin onların yanına girmek için izin istemesidir” demiştir.

وَأخرج ابْن وهب عَن الْحسن الْبَصْرِيّ أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: إِن أدنى أهل الْجنَّة منزلَة الَّذِي يركب فِي ألف ألف من خدمَة من الْولدَان المخلدين على

İbn Vehb'in Hasan-ı Basrî'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Cennet ehlinin makamca en düşüğü, ebedî kılınmış gençlerden oluşan bir milyon hizmetçisi arasında

خيل من ياقوت أَحْمَر لَهَا أَجْنِحَة من ذهب {وَإِذا رَأَيْت ثمَّ رَأَيْت نعيماً وملكاً كَبِيرا}

altından kanatları olan kırmızı yakuttan atlara binen kimsedir. {وَإِذا رَأَيْت ثمَّ رَأَيْت نعيماً وملكاً كَبِيرا} “Oraya baktığın zaman büyük bir nimet ve muazzam bir mülk görürsün”.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن عِكْرِمَة قَالَ: دخل عمر بن الْخطاب ﵁ على رَسُول الله ﷺ وَهُوَ رَاقِد على حَصِير من جريد قد أثر فِي جنبه فَبكى عمر فَقَالَ: مَا يبكيك فَقَالَ: ذكرت كسْرَى وَملكه وَقَيْصَر وَملكه وَصَاحب الْحَبَشَة وَملكه وَأَنت رَسُول الله على حَصِير من جريد فَقَالَ: أما ترْضى أَن لَهُم الدُّنْيَا وَلنَا الْآخِرَة فَأنْزل الله {وَإِذا رَأَيْت ثمَّ رَأَيْت نعيماً وملكاً كَبِيرا}

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in İkrime'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Ömer b. el-Hattâb radıyallâhu anh, yan tarafında iz bırakmış hurma dalından bir hasır üzerinde uyumakta olan Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına girdi ve ağladı. [Allah Resûlü]: “Seni ağlatan nedir?” diye sordu. [Ömer]: “Kisrâ'yı ve mülkünü, Kayser'i ve mülkünü, Habeş hükümdarını ve mülkünü hatırladım; sen ise Allah'ın Resûlü olduğun hâlde hurma dalından bir hasır üzerindesin” dedi. Bunun üzerine [Resûlullah]: “Dünyanın onların, ahiretin ise bizim olmasına razı olmaz mısın?” buyurdu. Ve Allah: {وَإِذا رَأَيْت ثمَّ رَأَيْت نعيماً وملكاً كَبِيرا} “Oraya baktığın zaman büyük bir nimet ve muazzam bir mülk görürsün” ayetini indirdi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن أبي الجوزاء أَنه كَانَ يقْرَأ {عاليهم ثِيَاب سندس خضر} قَالَ: علت الخضرة أكثرثياب أَهلهَا الخضرة

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in Ebü'l-Cevzâ'dan rivayet ettiğine göre o, {عاليهم ثِيَاب سندس خضر} “Üzerlerinde ince yeşil ipekten elbiseler vardır” ayetini okur ve: “Yeşillik kaplamıştır, cennet ehlinin elbiselerinin çoğu yeşildir” derdi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد فِي قَوْله: {شرابًا طهُورا} قَالَ: مَا ذكر الله من الْأَشْرِبَة

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in Mücâhid'den {شرابًا طهُورا} “Tertemiz bir içecek” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre o: “Allah'ın zikrettiği içeceklerdir” demiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله: {شرابًا طهُورا} قَالَ: مَا ذكر الله من الْأَشْرِبَة

Abdürrezzâk, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan {شرابًا طهُورا} “Tertemiz bir içecek” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre o: “Allah'ın zikrettiği içeceklerdir” demiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن أبي قلَابَة ﵁ {وسقاهم رَبهم شرابًا طهُورا} قَالَ: إِذا أكلُوا أَو شربوا مَا شَاءَ الله من الطَّعَام وَالشرَاب دعوا الشَّرَاب الطّهُور فيشربون فيطهرهم فَيكون مَا أكلُوا وَشَرِبُوا جشاء برِيح مسك يفِيض من جُلُودهمْ ويضمر لذَلِك بطونهم

Abdürrezzâk, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Ebû Kılâbe radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o, {وسقاهم رَبهم شرابًا طهُورا} “Rableri onlara tertemiz bir içecek içirmiştir” ayeti hakkında şöyle demiştir: “Allah'ın dilediği kadar yiyecek ve içecekten yiyip içtikleri zaman tertemiz içeceği isterler ve içerler; o da onları temizler. Böylece yiyip içtikleri şeyler, derilerinden yayılan misk kokulu bir geğirti hâline gelir ve bundan dolayı karınları incelir.”

وَأخرج هناد وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن إِبْرَاهِيم التَّيْمِيّ فِي هَذِه الْآيَة {وسقاهم رَبهم شرابًا طهُورا} قَالَ: عرق يفِيض من أعراضهم مثل ريح الْمسك

Hennâd, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in İbrâhîm et-Teymî'den bu ayet {وسقاهم رَبهم شرابًا طهُورا} “Rableri onlara tertemiz bir içecek içirmiştir” hakkında rivayet ettiğine göre o: “Bedenlerinden misk kokusu gibi yayılan bir terdir” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن إِبْرَاهِيم التَّيْمِيّ قَالَ: بَلغنِي أَنه يقسم للرجل من أهل الْجنَّة شَهْوَة مائَة رجل من أهل الدُّنْيَا وأكلهم ونهمتهم فَإِذا أكل سقِِي شرابًا طهُورا يخرج من جلده رشحاً كَرَشْحِ الْمسك ثمَّ تعود شَهْوَته

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in İbrâhîm et-Teymî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Bana ulaştığına göre cennet ehlinden bir adama, dünya ehlinden yüz adamın şehveti, yemesi ve iştahı verilir. Yediği vakit kendisine tertemiz bir içecek içirilir; bu içecek derisinden misk sızıntısı gibi ter olarak çıkar ve ardından şehveti geri döner.”

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله: {وَكَانَ سعيكم مشكوراً} فَقَالَ: لقد شكر الله سعياً قَلِيلا

Abdürrezzâk ve İbnü'l-Münzir'in Katâde radıyallâhu anh'tan {وَكَانَ سعيكم مشكوراً} “Çabanız karşılık görmüştür” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre o: “Şüphesiz Allah az bir çabaya karşılık vermiştir” demiştir.

الْآيَة ٢٤ - ٣١

24 - 31. Ayetler

أخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {وَلَا تُطِع مِنْهُم آثِما أَو كفوراً} قَالَ: حَدثنَا أَنَّهَا نزلت فِي عدوّ الله أبي جهل

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den {وَلَا تُطِع مِنْهُم آثِما أَو كفوراً} “Onlardan hiçbir günahkâra veya nanköre itaat etme” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre o: “Bize bunun Allah'ın düşmanı Ebû Cehil hakkında indiği anlatıldı” demiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة ﵁ أَنه بلغه أَن أَبَا جهل قَالَ: لما فرضت على النَّبِي ﷺ الصَّلَاة وَهُوَ يَوْمئِذٍ بِمَكَّة: لَئِن رَأَيْت مُحَمَّدًا يُصَلِّي لَأَطَأَن على عُنُقه

Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Katâde radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre ona şu haber ulaşmıştır: Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem o gün Mekke'de iken namaz farz kılındığında Ebû Cehil: “Eğer Muhammed'i namaz kılarken görürsem muhakkak boynuna basacağım!” dedi.

فَأنْزل الله فِي ذَلِك {وَلَا تُطِع مِنْهُم آثِما أَو كفوراً}

Bunun üzerine Allah bu konuda: {وَلَا تُطِع مِنْهُم آثِما أَو كفوراً} “Onlardan hiçbir günahkâra veya nanköre itaat etme” ayetini indirdi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج ﵁ فِي قَوْله: {آثِما أَو كفوراً} قَالَ: كَانَ أَبُو جهل يَقُول: لَئِن رَأَيْت مُحَمَّدًا يُصَلِّي لَأَطَأَن على رقبته فَنَهَاهُ أَن يطيعه وَفِي قَوْله: {يَوْمًا ثقيلاً} قَالَ: عسراً شَدِيدا

İbnü'l-Münzir'in İbn Cüreyc radıyallâhu anh'tan {آثِما أَو كفوراً} “Günahkâra veya nanköre” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Ebû Cehil: ‘Eğer Muhammed'i namaz kılarken görürsem muhakkak boynuna basacağım!’ diyordu; bunun üzerine [Allah], ona itaat etmesini yasakladı.” {يَوْمًا ثقيلاً} “Ağır bir gün” ayeti hakkında da: “Çetin ve şiddetli [bir gün]” demiştir.

وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق الْعَوْفِيّ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله: {وشددنا أسرهم} قَالَ: خلقهمْ

İbn Cerîr'in Avfî tarikiyle İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiğine göre o, {وشددنا أسرهم} “Yaratılışlarını sapasağlam yaptık” ayeti hakkında: “Yaratılışlarını [sağlamlaştırdık]” demiştir.

وَأخرج ابْن جرير عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ {وشددنا أسرهم} قَالَ: هِيَ المفاصل

İbn Cerîr'in Ebû Hureyre radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o, {وشددنا أسرهم} “Yaratılışlarını sapasağlam yaptık” ayeti hakkında: “Onlar eklemlerdir” demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن الرّبيع {وشددنا أسرهم} قَالَ: مفاصلهم

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in Rebî'den rivayet ettiğine göre o, {وشددنا أسرهم} “Yaratılışlarını sapasağlam yaptık” ayeti hakkında: “Eklemleridir” demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحسن مثله

Abd b. Humeyd'in Hasan[-ı Basrî]'den de benzeri rivayet edilmiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {وشددنا أسرهم}

Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in Katâde'den {وشددنا أسرهم} “Yaratılışlarını sapasağlam yaptık” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre

قَالَ: خلقهمْ وَفِي قَوْله: {إِن هَذِه تذكرة} قَالَ: هَذِه السُّورَة تذكرة وَالله أعلم

o: “Yaratılışlarıdır” demiş; {إِن هَذِه تذكرة} “Şüphesiz bu bir öğüttür” ayeti hakkında da: “Bu sure bir öğüttür, Allah en iyisini bilir” demiştir.

قَوْله تَعَالَى: {وَمَا تشاؤون إِلَّا أَن يَشَاء الله}

Yüce Allah'ın: {وَمَا تشاؤون إِلَّا أَن يَشَاء الله} “Allah dilemedikçe siz dileyemezsiniz” sözü.

أخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لعن الله الْقَدَرِيَّة وَقد فعل لعن الله الْقَدَرِيَّة وَقد فعل

İbn Merdûye'nin İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Allah Kaderiyye'ye lanet etsin -ki lanet etmiştir de-, Allah Kaderiyye'ye lanet etsin -ki lanet etmiştir de-,”

لعن الله الْقَدَرِيَّة وَقد فعل

“Allah Kaderiyye'ye lanet etsin -ki lanet etmiştir de-.”

مَا قَالُوا كَمَا قَالَ الله وَلَا قَالُوا كَمَا قَالَت الْمَلَائِكَة وَلَا قَالُوا كَمَا قَالَت الْأَنْبِيَاء وَلَا قَالُوا كَمَا قَالَت أهل الْجنَّة وَلَا قَالُوا كَمَا قَالَت أهل النَّار وَلَا قَالُوا كَمَا قَالَ الشَّيْطَان

“Onlar ne Allah'ın dediği gibi dediler ne meleklerin dediği gibi dediler ne peygamberlerin dediği gibi dediler ne cennet ehlinin dediği gibi dediler ne cehennem ehlinin dediği gibi dediler ne de şeytanın dediği gibi dediler.”

قَالَ الله {وَمَا تشاؤون إِلَّا أَن يَشَاء الله} وَقَالَت الْمَلَائِكَة: (لَا علم لنا إِلَّا مَا علمتنا) (سُورَة الْبَقَرَة الْآيَة ٣٢) وَقَالَت الْأَنْبِيَاء فِي قصَّة نوح: (وَلَا ينفعكم نصحي إِن أردْت أَن أنصح لكم إِن كَانَ الله يُرِيد أَن يغويكم) (سوره هود الْآيَة ٣٤) وَقَالَت أهل الْجنَّة: (وَمَا كُنَّا لنهتدي لَوْلَا أَن هدَانَا الله) (سُورَة الْأَعْرَاف الْآيَة ٤٣) وَقَالَ أهل النَّار (رَبنَا غلبت علينا شِقْوَتنَا) (سُورَة الْمُؤْمِنُونَ الْآيَة ١٠٦) وَقَالَ الشَّيْطَان: (رب بِمَا أغويتني) (سُورَة الْحجر الْآيَة ٣٩)

“Allah: {وَمَا تشاؤون إِلَّا أَن يَشَاء الله} ‘Allah dilemedikçe siz dileyemezsiniz’ buyurdu. Melekler: (لَا علم لنا إِلَّا مَا علمتنا) ‘Bizim, Senin bize öğrettiğinden başka bir bilgimiz yoktur’ (Bakara Suresi, 32. Ayet) dediler. Peygamberler Nûh'un kıssasında: (وَلَا ينفعكم نصحي إِن أردْت أَن أنصح لكم إِن كَانَ الله يُرِيد أَن يغويكم) ‘Eğer Allah sizi saptırmak istiyorsa, ben size nasihat etmek istesem de nasihatim size fayda vermez’ (Hûd Suresi, 34. Ayet) dediler. Cennet ehli: (وَمَا كُنَّا لنهتدي لَوْلَا أَن هدَانَا الله) ‘Eğer Allah bizi hidayete erdirmeseydi biz doğru yolu bulamazdık’ (A'râf Suresi, 43. Ayet) dedi. Cehennem ehli: (رَبنَا غلبت علينا شِقْوَتنَا) ‘Rabbimiz! Bedbahtlığımız bize üstün geldi’ (Mü'minûn Suresi, 106. Ayet) dedi. Şeytan da: (رب بِمَا أغويتني) ‘Rabbim! Beni saptırdığından dolayı...’ (Hicr Suresi, 39. Ayet) dedi.”

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق ابْن شهَاب عَن سَالم عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ أَن رَسُول الله ﷺ كَانَ يَقُول: إِذا خطب كل مَا هُوَ آتٍ قريب لَا بعد لما يَأْتِي وَلَا يعجل الله لعجلة أحد مَا شَاءَ الله لَا مَا شَاءَ النَّاس يُرِيد النَّاس أمرا وَيُرِيد الله أمرا مَا شَاءَ الله كَانَ وَلَو كره النَّاس

İbn Merdûye'nin İbn Şihâb tarikiyle Sâlim'den, onun da Ebû Hureyre radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem hutbe irat ettiği zaman şöyle buyururdu: “Gelecek olan her şey yakındır, gelecek olan için uzaklık yoktur. Allah kimsenin acele etmesiyle acele etmez. İnsanların dilediği değil, Allah'ın dilediği olur. İnsanlar bir şey ister, Allah ise başka bir şey diler; insanlar hoşlanmasa da Allah'ın dilediği olur.”

لَا مباعد لما قرب الله وَلَا مقرب لما باعد الله لَا يكون شَيْء إِلَّا بِإِذن الله

“Allah'ın yaklaştırdığını uzaklaştıracak, Allah'ın uzaklaştırdığını da yaklaştıracak kimse yoktur. Hiçbir şey Allah'ın izni olmadan meydana gelmez.”