Binûn

Nebe' Suresi — 2. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج عبد بن حميد عَن سعيد بن جُبَير وَقَتَادَة وَمُجاهد وَالضَّحَّاك وَالْحسن مثله

Abd b. Humeyd'in Saîd b. Cübeyr, Katâde, Mücâhid, ed-Dahhâk ve el-Hasan'dan naklettiğine göre onlar da bunun benzerini söylemişlerdir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن عِكْرِمَة {وكأساً دهاقاً} قَالَ: يتبع بَعْضهَا بَعْضًا

Abd b. Humeyd'in İkrime'den naklettiğine göre, {وكأساً دهاقاً} “Ve dopdolu kadehler” [ayeti hakkında] o: "Biri diğerini takip eden [peş peşe gelen]" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد {وكأساً دهاقاً} قَالَ: المتتابعة

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Mücâhid'den naklettiğine göre, {وكأساً دهاقاً} “Ve dopdolu kadehler” [ayeti hakkında] o: "Peş peşe sunulan" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن سعيد بن جُبَير وَالضَّحَّاك مثله

Abd b. Humeyd'in Saîd b. Cübeyr ve ed-Dahhâk'tan naklettiğine göre onlar da bunun benzerini söylemişlerdir.

وَأخرج هناد عَن عَطِيَّة قي قَوْله: {وكأساً دهاقاً} قَالَ: ملأى متتابعة

Hennâd'ın Atiyye'den naklettiğine göre, {وكأساً دهاقاً} “Ve dopdolu kadehler” sözü hakkında o: "Dopdolu ve peş peşe sunulan" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن أبي هُرَيْرَة {وكأساً دهاقاً} قَالَ: دمادم

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Ebû Hureyre'den naklettiğine göre, {وكأساً دهاقاً} “Ve dopdolu kadehler” [ayeti hakkında] o: "Demâdem (peş peşe)" demiştir.

قَالَ: الْمُؤلف فَارسي بِمَعْنى متتابعة

Müellif şöyle dedi: [Bu kelime] Farsçadır ve peş peşe gelen anlamındadır.

وَأخرج ابْن جرير عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله: {وكأساً دهاقاً} قَالَ: متتابعة صَافِيَة

İbn Cerîr'in İkrime'den naklettiğine göre, {وكأساً دهاقاً} “Ve dopdolu kadehler” sözü hakkında o: "Peş peşe gelen ve berrak" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: إِذا كَانَ فِيهَا خمر فَهِيَ كأس وَإِذا لم يكن فِيهَا خمر فَلَيْسَ بكأس

Abd b. Humeyd'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: "İçinde şarap olduğu zaman kadehtir (ke's), içinde şarap olmadığı zaman ise kadeh değildir."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {لَا يسمعُونَ فِيهَا لَغوا وَلَا كذابا} قَالَ: بَاطِلا وَلَا مأثماً وَفِي قَوْله: {عَطاء حسابا} قَالَ: كثيرا وَفِي قَوْله: {لَا يملكُونَ مِنْهُ خطابا} قَالَ: كلَاما

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Katâde'den naklettiğine göre, {لَا يسمعُونَ فِيهَا لَغوا وَلَا كذابا} “Orada ne boş bir söz ne de bir yalan işitirler” sözü hakkında o: "Ne bâtıl ne de günah", {عَطاء حسابا} “Hesapsız bir bağış olarak” sözü hakkında: "Çokça", {لَا يملكُونَ مِنْهُ خطابا} “O'na karşı bir hitapta bulunmaya güç yetiremezler” sözü hakkında ise: "Söz [söyleyemezler]" demiştir.

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد فِي قَوْله: {جَزَاء من رَبك} قَالَ: عَطاء مِنْهُ {حسابا} قَالَ: لما عمِلُوا وَفِي قَوْله: {لَا يملكُونَ مِنْهُ خطابا} قَالَ: كلَاما

el-Firyâbî, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Mücâhid'den naklettiğine göre, {جَزَاء من رَبك} “Rabbinden bir karşılık olarak” sözü hakkında o: "O'ndan bir bağış", {حسابا} “Bir hesap olarak” hakkında: "Yaptıkları amellere karşılık", {لَا يملكُونَ مِنْهُ خطابا} “O'na karşı bir hitapta bulunmaya güç yetiremezler” hakkında ise: "Söz [söyleyemezler]" demiştir.

أخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة وَابْن مردوية عَن ابْن عَبَّاس أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: الرّوح جند من جنود الله لَيْسُوا بملائكة لَهُم رُؤُوس وأيد وأرجل ثمَّ قَرَأَ {يَوْم يقوم الرّوح وَالْمَلَائِكَة صفا} قَالَ: هَؤُلَاءِ جند وَهَؤُلَاء جند

İbn Ebî Hâtim, el-Azame'de Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdeveyh'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Ruh, Allah'ın ordularından bir ordudur, melek değillerdir; başları, elleri ve ayakları vardır." Sonra {يَوْم يقوم الرّوح وَالْمَلَائِكَة صفا} “Ruh ve meleklerin saf saf duracağı gün” [ayetini] okuyup: "Şunlar bir ordu, bunlar da bir ordudur" buyurdu.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن مُجَاهِد قَالَ: الرّوح خلق على صُورَة بني آدم

Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî'nin Mücâhid'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Ruh, Âdemoğullarının sûretinde bir yaratıktır."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد قَالَ: الرّوح يَأْكُلُون وَلَهُم أيد وأرجل ورؤوس وَلَيْسوا بملائكة

Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh'in Mücâhid'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Ruh yerler; elleri, ayakları ve başları vardır ve onlar melek değildirler."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن أبي صَالح فِي قَوْله: {يَوْم يقوم الرّوح وَالْمَلَائِكَة صفا} قَالَ: الرّوح خلق كالناس وليسو بِالنَّاسِ لَهُم أيد وأرجل

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî'nin Ebû Sâlih'ten naklettiğine göre, {يَوْم يقوم الرّوح وَالْمَلَائِكَة صفا} “Ruh ve meleklerin saf saf duracağı gün” sözü hakkında o şöyle demiştir: "Ruh, insanlara benzeyen ama insan olmayan bir yaratıktır; elleri ve ayakları vardır."

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة عَن الشّعبِيّ فِي قَوْله: {يَوْم يقوم الرّوح وَالْمَلَائِكَة صفا} قَالَ: هما سماطا رب الْعَالمين يَوْم الْقِيَامَة سماط من الرّوح وسماط من الْمَلَائِكَة

İbnü'l-Münzir ve el-Azame'de Ebü'ş-Şeyh'in eş-Şa'bî'den naklettiğine göre, {يَوْم يقوم الرّوح وَالْمَلَائِكَة صفا} “Ruh ve meleklerin saf saf duracağı gün” sözü hakkında o şöyle demiştir: "Onlar kıyamet gününde Âlemlerin Rabbi'nin iki safıdır: Ruh'tan bir saf ve meleklerden bir saf."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن عبد الله بن بُرَيْدَة قَالَ: مَا يبلغ الْجِنّ

İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh'in Abdullah b. Büreyde'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Cinler..."

والإِنس وَالْمَلَائِكَة وَالشَّيَاطِين عشر الرّوح وَلَقَد قبض النَّبِي وَمَا يعلم الرّوح

...insanlar, melekler ve şeytanlar Ruh'un onda birine [bile] ulaşamaz. Peygamber [bile] Ruh'un mahiyetini bilmeden vefat etmiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله: {يَوْم يقوم الرّوح وَالْمَلَائِكَة صفا} قَالَ: الرّوح أعظم خلقا من الْمَلَائِكَة وَلَا ينزل ملك إِلَّا وَمَعَهُ روح

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in İkrime'den naklettiğine göre, {يَوْم يقوم الرّوح وَالْمَلَائِكَة صفا} “Ruh ve meleklerin saf saf duracağı gün” sözü hakkında o şöyle demiştir: "Ruh, yaratılışça meleklerden daha büyüktür ve hiçbir melek inmez ki yanında bir ruh bulunmasın."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {يَوْم يقوم الرّوح} قَالَ: هُوَ ملك من أعظم الْمَلَائِكَة خلقا

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî'nin İbn Abbâs'tan naklettiğine göre, {يَوْم يقوم الرّوح} “Ruhun duracağı gün” sözü hakkında o: "O, meleklerin yaratılışça en büyüklerinden bir melektir" demiştir.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: الرّوح فِي السَّمَاء السَّابِعَة وَهُوَ أعظم من السَّمَوَات وَالْجِبَال وَمن الْمَلَائِكَة يسبح كل يَوْم اثْنَي عشر ألف تَسْبِيحَة يخلق الله من كل تَسْبِيحَة ملكا من الْمَلَائِكَة يَجِيء يَوْم الْقِيَامَة صفا وَحده

İbn Cerîr'in İbn Mes'ûd'dan naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Ruh yedinci kat semadadır; o göklerden, dağlardan ve meleklerden daha büyüktür. Her gün on iki bin tesbihatta bulunur. Allah her bir tesbihten meleklerden bir melek yaratır. Kıyamet günü tek başına bir saf olarak gelir."

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ فِي العظمة عَن الضَّحَّاك قَالَ: الرّوح حَاجِب الله يقوم بَين يَدي الله يَوْم الْقِيَامَة وَهُوَ أعظم الْمَلَائِكَة لَو فتح فَاه لوسع جَمِيع الْمَلَائِكَة والخلق إِلَيْهِ ينظرُونَ فَمن مخافته لَا يرفعون طرفهم إِلَى من فَوْقه

el-Azame'de Ebü'ş-Şeyh'in ed-Dahhâk'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Ruh, Allah'ın perdedarıdır (hâcib). Kıyamet günü Allah'ın huzurunda durur ve o meleklerin en büyüğüdür. Ağzını açacak olsa bütün melekleri içine alırdı. Bütün yaratılmışlar ona bakarlar, onun korkusundan ötürü gözlerini onun üstündekine kaldıramazlar."

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن مقَاتل بن حبَان قَالَ: الرّوح أشرف الْمَلَائِكَة أقربهم من الرب وَهُوَ صَاحب الْوَحْي

İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh'in Mukâtil b. Hayyân'dan naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Ruh, meleklerin en şereflisi ve Rabbe en yakın olanıdır; vahyin sahibidir."

وَأخرج الْخَطِيب فِي الْمُتَّفق والمفترق عَن وهب بن مُنَبّه قَالَ: الرّوح ملك من الْمَلَائِكَة لَهُ عشرَة آلَاف جنَاح مَا بَين كل جناحين مِنْهَا مَا بَين الْمشرق وَالْمغْرب لَهُ ألف وَجه لكل وَجه ألف لِسَان وشفتان وعينان يسبح الله تَعَالَى

el-Müttefik ve'l-Müfterik'te Hatîb'in Vehb b. Münebbih'ten naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Ruh meleklerden bir melektir; onun on bin kanadı vardır, her iki kanadının arası doğu ile batı arası kadardır. Bin yüzü vardır, her yüzün bin dili, iki dudağı ve iki gözü vardır, Allah Teâlâ'yı tesbih eder."

وَأخرج مُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن عَائِشَة أَن رَسُول الله ﷺ كَانَ يَقُول فِي رُكُوعه وَسُجُوده: سبوح قدوس رب الْمَلَائِكَة وَالروح

Müslim, Ebû Dâvûd, Nesâî ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî'nin Âişe'den naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem rükûunda ve secdesinde şöyle derdi: "Subbûhun Kuddûsun Rabbü'l-melâiketi ve'r-rûh (Son derece noksanlıklardan uzaktır, mukaddestir, meleklerin ve Rûh'un Rabbidir)."

وَأخرج عبد بن حميد وَأَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله: {يَوْم يقوم الرّوح} قَالَ: جِبْرِيل

Abd b. Humeyd ve Ebü'ş-Şeyh'in Dahhâk'tan naklettiğine göre, {يَوْم يقوم الرّوح} “Ruhun duracağı gün” sözü hakkında o: "Cibrîl'dir" demiştir.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: إِن جِبْرِيل يَوْم الْقِيَامَة الْقَائِم بَين يَدي الْجَبَّار ترْعد فرائصه فرقا من عَذَاب الله يَقُول: سُبْحَانَكَ لَا إِلَه إِلَّا أَنْت مَا عبدناك حق عبادتك إِن مَا بَين مَنْكِبَيْه كَمَا بَين الْمشرق إِلَى الْمغرب أما سَمِعت قَول الله: {يَوْم يقوم الرّوح وَالْمَلَائِكَة صفا} وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {يَوْم يقوم الرّوح}

Ebü'ş-Şeyh'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Kıyamet günü Cibrîl, Cebbâr'ın huzurunda durandır; Allah'ın azabının korkusundan omuz etleri titrer ve: 'Seni tenzih ederiz, senden başka ilah yoktur, sana hakkıyla ibadet edemedik' der. Muhakkak ki iki omzunun arası doğu ile batı arası kadardır. Allah'ın: {يَوْم يقوم الرّوح وَالْمَلَائِكَة صفا} “Ruh ve meleklerin saf saf duracağı gün” sözünü duymadın mı?" el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî'nin İbn Abbâs'tan naklettiğine göre, {يَوْم يقوم الرّوح} “Ruhun duracağı gün” sözü hakkında:

قَالَ: يَعْنِي حِين تقوم أَرْوَاح النَّاس مَعَ الْمَلَائِكَة فِيمَا بَين النفختين قبل أَن ترد الْأَرْوَاح إِلَى الأجساد

[İbn Abbâs] şöyle demiştir: "Yani iki sûr üflemesi arasında, ruhlar bedenlere iade edilmeden önce insanların ruhlarının meleklerle birlikte durduğu vakittir."

أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {وَقَالَ صَوَابا} قَالَ: شَهَادَة أَن لَا إِلَه إِلَّا الله

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî'nin İbn Abbâs'tan naklettiğine göre, {وَقَالَ صَوَابا} “Ve doğruyu söylemiş olan” sözü hakkında o: "Lâ ilâhe illallâh (Allah'tan başka ilah yoktur) şehadetidir" demiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {وَقَالَ صَوَابا} قَالَ: شَهَادَة أَن لَا إِلَه إِلَّا الله

İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre, {وَقَالَ صَوَابا} “Ve doğruyu söylemiş olan” sözü hakkında o: "Lâ ilâhe illallâh (Allah'tan başka ilah yoktur) şehadetidir" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن عِكْرِمَة مثله

Abd b. Humeyd'in İkrime'den naklettiğine göre o da bunun benzerini söylemiştir.

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد عَن مُجَاهِد فِي قَوْله: {وَقَالَ صَوَابا} قَالَ: حَقًا فِي الدُّنْيَا وَعمل بِهِ

el-Firyâbî ve Abd b. Humeyd'in Mücâhid'den naklettiğine göre, {وَقَالَ صَوَابا} “Ve doğruyu söylemiş olan” sözü hakkında o: "Dünyada hakkı söylemiş ve onunla amel etmiştir" demiştir.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان وَضَعفه عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: قَالَ الْعَبَّاس بن عبد الْمطلب يَا رَسُول الله: مَا الْجمال قَالَ: صَوَاب القَوْل بِالْحَقِّ

Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî'nin -zayıf olduğunu belirterek- Câbir b. Abdillâh'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: el-Abbâs b. Abdilmuttalib: "Ey Allah'ın Resûlü! Güzellik nedir?" dedi. [Resûlullah]: "Hakkı doğru bir şekilde söylemektir" buyurdu.

قَالَ: فَمَا الْكَمَال قَالَ: حسن الفعال بِالصّدقِ وَالله أعلم

[Abbâs]: "Peki kemâl (olgunluk) nedir?" dedi. [Resûlullah]: "Doğrulukla güzel davranmaktır" buyurdu. Doğrusunu en iyi Allah bilir.

أخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة فِي قَوْله: {فَمن شَاءَ اتخذ إِلَى ربه مآباً} قَالَ: سَبِيلا

Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in Katâde'den naklettiğine göre, {فَمن شَاءَ اتخذ إِلَى ربه مآباً} “Artık dileyen Rabbine bir yol tutar” sözü hakkında o: "Bir yol" demiştir.

أخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن الْحسن فِي قَوْله: {يَوْم ينظر الْمَرْء} قَالَ: الْمُؤمن

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in el-Hasan'dan naklettiğine göre, {يَوْم ينظر الْمَرْء} “Kişinin bakacağı gün” sözü hakkında o: "Mümindir" demiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن الْحسن أَنه قَرَأَ هَذِه الْآيَة {يَوْم ينظر الْمَرْء مَا قدمت يَدَاهُ} قَالَ: هُوَ الْمُؤمن الْعَامِل بِطَاعَة الله

İbnü'l-Münzir'in el-Hasan'dan naklettiğine göre o, {يَوْم ينظر الْمَرْء مَا قدمت يَدَاهُ} “Kişinin iki eliyle önden gönderdiklerine bakacağı gün” ayetini okuyup: "O, Allah'a itaatle amel eden mümindir" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث والنشور عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: يحْشر الْخَلَائق كلهم يَوْم الْقِيَامَة الْبَهَائِم وَالدَّوَاب وَالطير وكل شَيْء فَيبلغ من عدل الله أَن يَأْخُذ للجماء من القرناء ثمَّ يَقُول: كوني تُرَابا فَذَلِك حِين يَقُول الْكَافِر: {يَا لَيْتَني كنت تُرَابا}

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve el-Ba's ve'n-Nüşûr'da Beyhakî'nin Ebû Hureyre'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Kıyamet gününde bütün mahlukat; hayvanlar, binekler, kuşlar ve her şey haşredilir. Allah'ın adaleti öyle tecelli eder ki, boynuzsuz hayvanın hakkını boynuzludan alır. Sonra: 'Toprak olun!' buyurur. İşte bu, kâfirin: {يَا لَيْتَني كنت تُرَابا} “Keşke ben de toprak olsaydım!” dediği andır."

وَأخرج الدينَوَرِي فِي المجالسة عَن يحيى بن جعدة قَالَ: إِن أول خلق الله يُحَاسب يَوْم الْقِيَامَة الدَّوَابّ والهوام حَتَّى يقْضِي بَينهَا حَتَّى لَا يذهب شَيْء بظلامته ثمَّ يَجْعَلهَا تُرَابا ثمَّ يبْعَث الثقلَيْن الْجِنّ والإِنس فيحاسبهم فَيَوْمئِذٍ يتَمَنَّى الْكَافِر {يَا لَيْتَني كنت تُرَابا}

Dîneverî'nin el-Mücâlese'de Yahyâ b. Ca'de'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Kıyamet gününde Allah'ın yarattıklarından hesaba çekilecek ilk varlıklar hayvanlar ve haşerelerdir. Aralarında hükmedilir, öyle ki hiçbir haksızlık karşılıksız kalmaz. Sonra [Allah] onları toprak yapar. Ardından iki ağırlık olan cinleri ve insanları diriltip hesaba çeker. İşte o gün kâfir: {يَا لَيْتَني كنت تُرَابا} “Keşke ben de toprak olsaydım!” diye temenni eder."

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد قَالَ: تقاد المنقورة من الناقرة والمركوضة من

İbnü'l-Münzir'in Mücâhid'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Gagalanan [kuşun hakkı] gagalayandan, tekmelenen [hayvanın hakkı]..."

الراكضة والجلحاء من ذَات الْقُرُون وَالنَّاس ينظرُونَ ثمَّ يَقُول: كوني تُرَابا لَا جنَّة وَلَا نَار فَذَلِك حِين يَقُول الْكَافِر: {يَا لَيْتَني كنت تُرَابا}

"...tekmeleyenden, boynuzsuzun [hakkı] boynuzludan alınır, insanlar da buna bakarlar. Sonra [Allah]: 'Cennet yahut cehennem olmaksızın toprak olun!' buyurur. İşte bu, kâfirin: {يَا لَيْتَني كنت تُرَابا} “Keşke ben de toprak olsaydım!” dediği andır."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن شاهين فِي كتاب الْعَجَائِب الغرائب عَن أبي الزِّنَاد قَالَ: إِذا قضى بَين النَّاس وَأمر بِأَهْل الْجنَّة إِلَى الْجنَّة وَأهل النَّار إِلَى النَّار قيل لسَائِر الْأُمَم ولمؤمني الْجِنّ عودوا تُرَابا فيعودوا تُرَابا فَعِنْدَ ذَلِك يَقُول الْكَافِر حِين يراهم قد عَادوا تُرَابا: {يَا لَيْتَني كنت تُرَابا}

Abd b. Humeyd ve Kitâbü'l-Acâibi'l-Garâib'de İbn Şâhîn'in Ebü'z-Zinâd'dan naklettiğine göre o şöyle demiştir: "İnsanlar arasında hüküm verilip cennetliklerin cennete, cehennemliklerin de cehenneme gitmesi emredildiğinde, diğer ümmetlere ve cinlerin müminlerine: 'Toprağa dönün!' denilir; onlar da toprağa dönerler. İşte o vakit kâfir onların toprağa dönüştüğünü görünce: {يَا لَيْتَني كنت تُرَابا} “Keşke ben de toprak olsaydım!” der."

وَأخرج عبد بن حميد عَن عِكْرِمَة قَالَ: إِذا حوسبت الْبَهَائِم ثمَّ صيرها الله تُرَابا فَعِنْدَ ذَلِك قَالَ الْكَافِر: {يَا لَيْتَني كنت تُرَابا}

Abd b. Humeyd'in İkrime'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Hayvanlar hesaba çekilip de Allah onları toprağa dönüştürdüğünde kâfir: {يَا لَيْتَني كنت تُرَابا} “Keşke ben de toprak olsaydım!” der."

وَأخرج عبد بن حميد عَن لَيْث بن أبي سليم قَالَ: الْجِنّ يعودون تُرَابا

Abd b. Humeyd'in Leys b. Ebî Süleym'den naklettiğine göre o: "Cinler toprağa dönerler" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا عَن لَيْث بن أبي سليم قَالَ: ثَوَاب الْجِنّ أَن يجاروا من النَّار ثمَّ يُقَال لَهُم: كونُوا تُرَابا

İbn Ebî'd-Dünyâ'nın Leys b. Ebî Süleym'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: "Cinlerin mükâfatı, ateşten korunmaları ve ardından kendilerine: 'Toprak olun!' denilmesidir."