[سورة الجن (٧٢): آية ٢٨]
[Cin Suresi (72): Ayet 28]
لِيَعْلَمَ أَنْ قَدْ أَبْلَغُوا رِسالاتِ رَبِّهِمْ وَأَحاطَ بِما لَدَيْهِمْ وَأَحْصى كُلَّ شَيْءٍ عَدَداً (٢٨)
{ لِيَعْلَمَ أَنْ قَدْ أَبْلَغُوا رِسالاتِ رَبِّهِمْ وَأَحاطَ بِما لَدَيْهِمْ وَأَحْصى كُلَّ شَيْءٍ عَدَداً (٢٨) } “Böylece Rablerinin gönderdiklerini gerçekten tebliğ ettiklerini bilsin; [Allah] onların yanındakileri [ilmiyle] kuşatmış ve her şeyi bir bir saymıştır.”
قَوْلُهُ تَعَالَى: لِيَعْلَمَ قَالَ قَتَادَةُ وَمُقَاتِلٌ: أَيْ لِيَعْلَمَ مُحَمَّدٌ أَنَّ الرُّسُلَ قَبْلَهُ قَدْ أَبْلَغُوا الرِّسَالَةَ كَمَا بَلَّغَ هُوَ الرِّسَالَةَ. وَفِيهِ حَذْفٌ يَتَعَلَّقُ بِهِ اللَّامُ، أَيْ أَخْبَرْنَاهُ بِحِفْظِنَا الْوَحْيَ لِيَعْلَمَ أَنَّ الرُّسُلَ قَبْلَهُ كَانُوا عَلَى مِثْلِ حَالَتِهِ مِنَ التَّبْلِيغِ بِالْحَقِّ وَالصِّدْقِ. وَقِيلَ: لِيَعْلَمَ مُحَمَّدٌ أَنْ قَدْ أَبْلَغَ جِبْرِيلُ وَمَنْ مَعَهُ إِلَيْهِ رِسَالَةَ رَبِّهِ، قَالَهُ ابْنُ جُبَيْرٍ. قَالَ: وَلَمْ يَنْزِلِ الْوَحْيُ إِلَّا وَمَعَهُ أَرْبَعَةُ حَفَظَةٍ مِنَ الْمَلَائِكَةِ ﵈. وَقِيلَ: لِيَعْلَمَ الرُّسُلُ أَنَّ الْمَلَائِكَةَ بَلَّغُوا رِسَالَاتِ رَبِّهِمْ. وَقِيلَ: لِيَعْلَمَ الرَّسُولُ أَيُّ رَسُولٍ كَانَ أَنَّ الرُّسُلَ سِوَاهُ بَلَّغُوا. وَقِيلَ: أَيْ لِيَعْلَمَ إِبْلِيسُ أَنَّ الرُّسُلَ قَدْ أَبْلَغُوا رِسَالَاتِ رَبِّهِمْ سَلِيمَةً مِنْ تَخْلِيطِهِ وَاسْتِرَاقِ أَصْحَابِهِ. وَقَالَ ابْنُ قُتَيْبَةَ: أَيْ لِيَعْلَمَ الْجِنُّ أَنَّ الرُّسُلَ قَدْ بَلَّغُوا مَا نَزَلَ عَلَيْهِمْ وَلَمْ يَكُونُوا هُمُ الْمُبَلِّغِينَ بِاسْتِرَاقِ السَّمْعِ عَلَيْهِمْ. وَقَالَ مُجَاهِدٌ: لِيَعْلَمَ مَنْ كَذَّبَ الرُّسُلَ أَنَّ الْمُرْسَلِينَ قَدْ بَلَّغُوا رِسَالَاتِ رَبِّهِمْ. وَقِرَاءَةُ الْجَمَاعَةِ لِيَعْلَمَ بِفَتْحِ الْيَاءِ وَتَأْوِيلُهُ مَا ذَكَرْنَاهُ. وَقَرَأَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَمُجَاهِدٌ وَحُمَيْدٌ وَيَعْقُوبُ بِضَمِّ الْيَاءِ أَيْ لِيُعْلِمَ النَّاسَ أَنَّ الرُّسُلَ قَدْ أَبْلَغُوا. وَقَالَ الزَّجَّاجُ: أَيْ لِيَعْلَمَ اللَّهُ أَنَّ رُسُلَهُ قَدْ أَبْلَغُوا رِسَالَاتِهِ بِفَتْحِ الْيَاءِ، كَقَوْلِهِ تَعَالَى: وَلَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جاهَدُوا مِنْكُمْ وَيَعْلَمَ الصَّابِرِينَ [آل عمران: ١٤٢]
Yüce Allah'ın: { لِيَعْلَمَ } “Bilsin diye” buyruğu hakkında Katâde ve Mukātil şöyle demiştir: Yani Muhammed, kendisinden önceki elçilerin, tıpkı kendisinin risaleti tebliğ ettiği gibi risaleti tebliğ ettiklerini bilsin diye [böyle yapmıştır]. Burada lâm harfinin taalluk ettiği hazfedilmiş [gizli] bir ifade bulunmaktadır; yani "Kendisinden önceki elçilerin de hak ve doğrulukla tebliğde bulunma hususunda kendi durumunda olduklarını bilsin diye vahyimizi koruduğumuzu ona bildirdik" demektir. Bir görüşe göre: Muhammed, Cebrâil'in ve beraberindekilerin kendisine Rabbinin risaletini tebliğ ettiklerini bilsin diye [demektir]. Bunu İbn Cübeyr söylemiştir. O şöyle demiştir: Vahiy, beraberinde meleklerden dört koruyucu bulunmaksızın inmezdi. Bir görüşe göre: Elçiler, meleklerin Rablerinin risaletlerini tebliğ ettiklerini bilsinler diye [demektir]. Bir görüşe göre: Hangi elçi olursa olsun [her bir] elçi, kendisinden başka elçilerin [de] tebliğde bulunduğunu bilsin diye [demektir]. Bir görüşe göre: Yani İblis, elçilerin Rablerinin risaletlerini, kendi karıştırmasından ve adamlarının kulak hırsızlığı yapmasından salim bir şekilde tebliğ ettiklerini bilsin diye [demektir]. İbn Kuteybe şöyle demiştir: Yani cinler, elçilerin kendilerine indirileni tebliğ ettiklerini ve [vahye] kulak hırsızlığı yaparak tebliğ edenlerin kendileri olmadığını bilsinler diye [demektir]. Mücâhid ise şöyle demiştir: Elçileri yalanlayan kimseler, gönderilen peygamberlerin Rablerinin risaletlerini tebliğ ettiklerini bilsinler diye [demektir]. Kıraat imamlarının çoğunluğunun kıraati, yâ harfinin fethasıyla { لِيَعْلَمَ } (liye'leme) şeklindedir ve tevili zikrettiğimiz gibidir. İbn Abbâs, Mücâhid, Humeyd ve Ya'kūb ise yâ harfinin dammesiyle [lîu'lime / { لِيُعْلِمَ }] şeklinde okumuşlardır; yani "İnsanlara elçilerin tebliğde bulunduğunu bildirsin diye" demektir. Zeccâc ise şöyle demiştir: Yani yâ harfinin fethasıyla, "Allah, elçilerinin O'nun risaletlerini tebliğ ettiğini bilsin diye" demektir; nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur: { وَلَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جاهَدُوا مِنْكُمْ وَيَعْلَمَ الصَّابِرِينَ } “Allah, içinizden cihat edenleri ve sabredenleri [fiilen] bilip ortaya çıkarmadıkça...” [Âl-i İmrân: 142].
الْمَعْنَى: لِيَعْلَمَ اللَّهُ ذَلِكَ عِلْمَ مُشَاهَدَةٍ كَمَا عَلِمَهُ غَيْبًا. (وَأَحاطَ بِما لَدَيْهِمْ) أَيْ أَحَاطَ عِلْمُهُ بِمَا عِنْدَهُمْ، أَيْ بِمَا عِنْدَ الرُّسُلِ وَمَا عِنْدَ الْمَلَائِكَةِ. وَقَالَ ابْنُ جُبَيْرٍ: الْمَعْنَى: لِيَعْلَمَ الرُّسُلُ أَنَّ رَبَّهُمْ قَدْ أَحَاطَ عِلْمُهُ بِمَا لَدَيْهِمْ، فَيُبَلِّغُوا رِسَالَاتِهِ. (وَأَحْصى كُلَّ شَيْءٍ عَدَداً) أي أحاط بعدد كل شي وعرفه وعلمه فلم يخف عليه منه شي. وعَدَداً نصب على الحال، أي أحصى كل شي فِي حَالِ الْعَدَدِ، وَإِنْ شِئْتَ عَلَى الْمَصْدَرِ، أي أحصى وعد كل شي عَدَدًا، فَيَكُونُ مَصْدَرَ الْفِعْلِ الْمَحْذُوفِ. فَهُوَ سُبْحَانَهُ المحصى المحيط العالم الحافظ لكل شي وَقَدْ بَيَّنَّا جَمِيعَهُ فِي الْكِتَابِ الْأَسْنَى، فِي شَرْحِ أَسْمَاءِ اللَّهِ الْحُسْنَى. وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَحْدَهُ.
Manası şudur: Allah, bunu gayb olarak bildiği gibi müşahede ilmiyle de bilsin diye. ({ وَأَحاطَ بِما لَدَيْهِمْ } “Ve yanlarındakileri kuşatmıştır”) Yani O'nun ilmi, onların yanındakileri; elçilerin yanındakileri ve meleklerin yanındakileri kuşatmıştır. İbn Cübeyr şöyle demiştir: Mana; elçiler, Rablerinin ilminin yanlarındakileri kuşattığını bilsinler de O'nun risaletlerini tebliğ etsinler, şeklindedir. ({ وَأَحْصى كُلَّ شَيْءٍ عَدَداً } “Ve her şeyi bir bir saymıştır”) Yani her şeyin sayısını kuşatmış, onu tanımış ve bilmiştir; hiçbir şey O'na gizli kalmamıştır. { عَدَداً } kelimesi hâl olarak mansubdur; yani her şeyi sayılmış halde sayıp kuşatmıştır. Dilersen mef'ûl-i mutlak olarak da [mansubdur diyebilirsin]; yani her şeyi bir sayışla sayıp kuşatmıştır ki bu durumda hazfedilmiş fiilin masdarı olur. O Sübhân olan Allah, her şeyi sayıp döken (el-Muhsî), kuşatan (el-Muhît), bilen (el-Alîm) ve koruyandır (el-Hâfız). Biz bunların tamamını, Allah'ın güzel isimlerinin şerhine dair olan el-Kitâbü'l-Esnâ fî Şerhi Esmâillâhi'l-Hüsnâ adlı eserimizde açıkladık. Hamd yalnızca Allah'adır.