Binûn

Muhammed Suresi sallallâhu aleyhi ve sellem — 2. Sayfa

Kaynak: el-Keşşâf Tefsiri · Zemahşerî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

أو يراد على بعض القلوب: وهي قلوب المنافقين. وأما إضافة الأقفال، فلأنه يريد الأقفال المختصة بها، وهي أقفال الكفر التي استغلقت فلا تنفتح. وقرئ: إقفالها، على المصدر.

Veya kalplerin bir kısmı kastedilmiştir ki onlar da münafıkların kalpleridir. Kilitlerin izafe edilmesine gelince; çünkü o kalplere has olan, asla açılmayacak şekilde kapanmış olan küfür kilitlerini kastetmektedir. Masdar olarak { إِقْفَالَهَا } şeklinde de okunmuştur.

[سورة محمد (٤٧) : الآيات ٢٥ الى ٢٨]

[Muhammed Suresi (47): Ayetler 25-28]

إِنَّ الَّذِينَ ارْتَدُّوا عَلى أَدْبارِهِمْ مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُمُ الْهُدَى الشَّيْطانُ سَوَّلَ لَهُمْ وَأَمْلى لَهُمْ (٢٥) ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قالُوا لِلَّذِينَ كَرِهُوا ما نَزَّلَ اللَّهُ سَنُطِيعُكُمْ فِي بَعْضِ الْأَمْرِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِسْرارَهُمْ (٢٦) فَكَيْفَ إِذا تَوَفَّتْهُمُ الْمَلائِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَأَدْبارَهُمْ (٢٧) ذلِكَ بِأَنَّهُمُ اتَّبَعُوا ما أَسْخَطَ اللَّهَ وَكَرِهُوا رِضْوانَهُ فَأَحْبَطَ أَعْمالَهُمْ (٢٨)

{ إِنَّ الَّذِينَ ارْتَدُّوا عَلى أَدْبارِهِمْ مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُمُ الْهُدَى الشَّيْطانُ سَوَّلَ لَهُمْ وَأَمْلى لَهُمْ (٢٥) ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قالُوا لِلَّذِينَ كَرِهُوا ما نَزَّلَ اللَّهُ سَنُطِيعُكُمْ فِي بَعْضِ الْأَمْرِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِسْرارَهُمْ (٢٦) فَكَيْفَ إِذا تَوَفَّتْهُمُ الْمَلائِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَأَدْبارَهُمْ (٢٧) ذلِكَ بِأَنَّهُمُ اتَّبَعُوا ما أَسْخَطَ اللَّهَ وَكَرِهُوا رِضْوانَهُ فَأَحْبَطَ أَعْمالَهُمْ (٢٨) } “Şüphesiz kendilerine hidayet açıkça belli olduktan sonra gerisin geri dönenlere şeytan, [günahları] allayıp pullamış ve onları uzun emellere düşürmüştür. (25) Bu, onların, Allah'ın indirdiğinden hoşlanmayanlara: 'Bazı hususlarda size itaat edeceğiz' demelerindendir. Allah ise onların gizlediklerini bilir. (26) Ya melekler onların yüzlerine ve arkalarına vurarak canlarını alırken halleri nasıl olacak? (27) Bu, onların Allah'ı gazaplandıran şeylerin ardına düşmeleri ve O'nun rızasından hoşlanmamaları sebebiyledir. Bu yüzden [Allah] onların amellerini boşa çıkarmıştır. (28)”

الشَّيْطانُ سَوَّلَ لَهُمْ جملة من مبتدإ وخبر وقعت خبرا لإنّ، كقولك: إنّ زيدا عمرو مرّ به. سوّل لهم: سهل لهم ركوب العظائم، من السول وهو الاسترخاء، وقد اشتقه من السؤل من لا علم له بالتصريف والاشتقاق جميعا وَأَمْلى لَهُمْ ومدّ لهم في الآمال والأمانى. وقرئ وأملى لهم، يعنى: إنّ الشيطان يغويهم وأنا أنظرهم، كقوله تعالى أَنَّما نُمْلِي لَهُمْ وقرئ: وأملى لهم على البناء للمفعول، أى: أمهلوا ومدّ في عمرهم. وقرئ: سوّل لهم ، ومعناه: كيد الشيطان زين لهم على تقدير حذف المضاف. فإن قلت: من هؤلاء؟ قلت: اليهود كفروا بمحمد ﷺ من بعد ما تبين لهم الهدى، وهو نعته في التوراة. وقيل: هم المنافقون.

{ الشَّيْطَانُ سَوَّلَ لَهُمْ } mübteda ve haberden oluşan bir cümle olup 'inne'nin haberi konumundadır; tıpkı: 'Şüphesiz Zeyd'e Amr uğradı' sözün gibi. 'Sevele lehum' (سَوَّلَ لَهُمْ): Büyük günahlara dalmayı onlara kolaylaştırdı, gevşeklik anlamına gelen 'es-sevl' (السول) kökünden gelir; sarf ve iştikak ilmine dair hiçbir bilgisi olmayan kimse ise onu 'es-sül' (السؤل) kökünden türetmiştir. { وَأَمْلَى لَهُمْ } emellerini ve beklentilerini uzattı. { وَأُمْلِي لَهُمْ } şeklinde de okunmuştur; yani: 'Şeytan onları azdırır, ben ise onlara mühlet veririm', nitekim Allah Teâlâ'nın: { أَنَّمَا نُمْلِي لَهُمْ } ayeti gibidir. Meçhul sîgasıyla { وَأُمْلِيَ لَهُمْ } şeklinde de okunmuştur, yani: Onlara mühlet verildi ve ömürleri uzatıldı. { سُوِّلَ لَهُمْ } şeklinde de okunmuştur ki manası, muzafın hazfi takdiriyle: 'Şeytanın hilesi onlara süslü gösterildi' demektir. Eğer: 'Bunlar kimlerdir?' dersen, derim ki: Tevrat'taki vasfı olan hidayet kendilerine apaçık belli olduktan sonra Muhammed [sallallâhu aleyhi ve sellem]'i inkâr eden Yahudilerdir. Onların münafıklar olduğu da söylenmiştir.

الذين قالوا القائلون: اليهود. والذين كرهوا ما نزل الله: المنافقون. وقيل عكسه، وأنه قول المنافقين لقريظة والنضير: لئن أخرجتم لنخرجنّ معكم. وقيل بَعْضِ الْأَمْرِ: التكذيب برسول الله ﷺ، أو بلا إله إلا الله، أو ترك القتال معه. وقيل: هو قول أحد الفريقين

[Ayet-i kerimede geçen] söyleyenler: Yahudilerdir. “Allah'ın indirdiğini beğenmeyenler” ise münafıklardır. Bunun tam tersi olduğu da söylenmiştir; yani bu, münafıkların [Benî] Kurayza ve [Benî] Nadîr'e: { لَئِنْ أُخْرِجْتُمْ لَنَخْرُجَنَّ مَعَكُمْ } “Andolsun eğer siz çıkarılırsanız, biz de mutlaka sizinle beraber çıkarız” demeleridir. { بَعْضِ الْأَمْرِ } “bazı işlerde” ifadesinin: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i yalanlamak veya “Lâ ilâhe illallâh”ı inkâr etmek yahut onunla birlikte savaşmayı terk etmek olduğu söylenmiştir. Bir diğer görüşe göre bu, iki fırkadan birinin...

للمشركين: سنطيعكم في التظافر على عداوة رسول الله ﷺ والقعود عن الجهاد معه. ومعنى فِي بَعْضِ الْأَمْرِ في بعض ما تأمرون به. أو في بعض الأمر الذي يهمكم وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِسْرارَهُمْ وقرئ: إسرارهم على المصدر، قالوا ذلك سرا فيما بينهم، فأفشاه الله عليهم. فكيف يعملون وما حيلتهم حينئذ؟ وقرئ: توفاهم، ويحتمل أن يكون ماضيا، ومضارعا قد حذفت إحدى تاءيه، كقوله تعالى إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ وعن ابن عباس رضى الله عنهما: لا يتوفى أحد على معصية الله إلا يضرب من الملائكة في وجهه ودبره ذلِكَ إشارة إلى التوفي الموصوف ما أَسْخَطَ اللَّهَ من كتمان نعت رسول الله ﷺ. ورِضْوانَهُ الإيمان برسول الله.

Müşriklere: 'Resûlullah [sallallâhu aleyhi ve sellem]'e düşmanlıkta yardımlaşma ve onunla cihad etmekten geri durma hususunda size itaat edeceğiz' demeleridir. { فِي بَعْضِ الْأَمْرِ } ifadesinin anlamı: Emrettiğiniz şeylerin bazısında veya sizi ilgilendiren bazı işlerde [demektir]. { وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِسْرارَهُمْ } Masdar olarak { إِسْرَارَهُمْ } şeklinde de okunmuştur; onlar bunu aralarında gizlice söylemişlerdi, Allah ise bunu aleyhlerine açığa vurdu. O halde o vakit ne yapacaklar ve çareleri ne olacak? { تَوَفَّاهُمُ } şeklinde de okunmuştur; mazi olması caiz olduğu gibi, Allah Teâlâ'nın: { إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ } ayetinde olduğu gibi iki 'tâ' harfinden birinin hazfedildiği muzari olması da muhtemeldir. İbn Abbas'tan [radıyallâhu anhümâ] rivayet edildiğine göre: 'Hiç kimse Allah'a isyan üzere vefat etmez ki melekler onun yüzüne ve arkasına vurmasın.' { ذلِكَ } vasfedilen vefat şekline işarettir. { ما أَسْخَطَ اللَّهَ } Resûlullah [sallallâhu aleyhi ve sellem]'in vasfını gizlemekten ibarettir. { رِضْوانَهُ } ise Resûlullah'a imandır.

[سورة محمد (٤٧) : الآيات ٢٩ الى ٣٠]

[Muhammed Suresi (47): Ayetler 29-30]

أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ أَنْ لَنْ يُخْرِجَ اللَّهُ أَضْغانَهُمْ (٢٩) وَلَوْ نَشاءُ لَأَرَيْناكَهُمْ فَلَعَرَفْتَهُمْ بِسِيماهُمْ وَلَتَعْرِفَنَّهُمْ فِي لَحْنِ الْقَوْلِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَعْمالَكُمْ (٣٠)

{ أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ أَنْ لَنْ يُخْرِجَ اللَّهُ أَضْغانَهُمْ (٢٩) وَلَوْ نَشاءُ لَأَرَيْناكَهُمْ فَلَعَرَفْتَهُمْ بِسِيماهُمْ وَلَتَعْرِفَنَّهُمْ فِي لَحْنِ الْقَوْلِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَعْمالَكُمْ (٣٠) } “Yoksa kalplerinde hastalık bulunanlar, Allah'ın onların kinlerini asla meydana çıkarmayacağını mı sandılar? (29) Biz dileseydik onları sana elbette gösterirdik de sen onları yüzlerinden tanırdın; andolsun sen onları konuşma üsluplarından da tanırsın. Allah ise amellerinizi bilir. (30)”

أَضْغانَهُمْ أحقادهم وإخراجها: إبرازها لرسول الله ﷺ وللمؤمنين، وإظهارهم على نفاقهم وعداوتهم لهم، وكانت صدورهم تغلى حنقا عليهم لَأَرَيْناكَهُمْ لعرفناكهم ودللناك عليهم. حتى تعرفهم بأعيانهم لا يخفون عليك بِسِيماهُمْ بعلامتهم: وهو أن يسمعهم الله تعالى بعلامة تعلمون بها. وعن أنس رضى الله عنه: ما خفى على رسول الله ﷺ بعد هذه الآية شيء من المنافقين: كان يعرفهم بسيماهم، ولقد كنا في بعض الغزوات وفيها تسعة من المنافقين يشكوهم الناس، فناموا ذات ليلة وأصبحوا وعلى جبهة كل واحد منهم مكتوب: هذا منافق . فإن قلت: أى فرق بين اللامين في فَلَعَرَفْتَهُمْ ولَتَعْرِفَنَّهُمْ؟ قلت: الأولى هي الداخلة في جواب «لو» كالتي في لَأَرَيْناكَهُمْ كررت في المعطوف، وأما اللام في وَلَتَعْرِفَنَّهُمْ فواقعة مع النون في جواب قسم محذوف فِي لَحْنِ الْقَوْلِ في نحوه وأسلوبه. وعن ابن عباس: هو قولهم: مالنا إن أطعنا من الثواب؟ ولا يقولون: ما علينا إن عصينا من العقاب. وقيل: اللحن: أن تلحن بكلامك، أى: تميله إلى نحو من الأنحاء ليفطن له صاحبك كالتعريض والتورية. قال:

{ أَضْغانَهُمْ } kinleridir. Onların çıkarılması ise: Resûlullah [sallallâhu aleyhi ve sellem]'e ve müminlere gösterilmesi, nifaklarının ve onlara olan düşmanlıklarının açığa vurulmasıdır; nitekim göğüsleri onlara karşı öfkeden kaynamaktaydı. { لَأَرَيْناكَهُمْ } onları sana tanıtır ve onları sana gösterirdik. Öyle ki bizzat şahıslarıyla onları tanırdın, senden gizli kalmazlardı. { بِسِيماهُمْ } alametleriyle [tanırdın]: Yani Allah Teâlâ'nın onları kendisiyle tanıyacağınız bir alametle damgalamasıdır. Enes'ten [radıyallâhu anh] rivayet edildiğine göre: Bu ayetten sonra Resûlullah [sallallâhu aleyhi ve sellem]'e münafıklardan hiçbir şey gizli kalmadı; onları simalarından tanırdı. Gazvelerden birindeydik ve orada insanların kendilerinden şikayetçi olduğu dokuz münafık vardı; bir gece uyudular ve sabahladıklarında her birinin alnında: 'Bu münafıktır' yazılıydı. Eğer: '{ فَلَعَرَفْتَهُمْ } ve { وَلَتَعْرِفَنَّهُمْ } kelimelerindeki iki lâm arasındaki fark nedir?' dersen, derim ki: Birincisi, { لَأَرَيْناكَهُمْ } kelimesindeki gibi 'lev' (لَوْ) cevabına dahil olan lâmdır, matufta tekrarlanmıştır. { وَلَتَعْرِفَنَّهُمْ } kelimesindeki lâm ise nûn ile birlikte mahzuf bir yeminin cevabında yer almıştır. { فِي لَحْنِ الْقَوْلِ } sözün tarzında ve üslubundadır. İbn Abbas'tan nakledildiğine göre bu onların: 'İtaat edersek bize ne sevap var?' deyip, 'İsyan edersek bize ne ceza var?' dememeleridir. Şöyle de denilmiştir: Lahn, sözü ima etmek yani arkadaşının anlaması için kinaye ve tevriye yoluyla sözü bir yöne meylettirmendir. Şair demiştir ki:

ولقد لحنت لكم لكيما تفقهوا … واللّحن يعرفه ذوو الألباب

Anlayasınız diye size üstü kapalı konuştum … İmalı sözü ise ancak akıl sahipleri anlar.

وقيل للمخطئ: لاحن، لأنه يعدل بالكلام عن الصواب.

Hata eden kimseye de 'lâhin' (lahn yapan) denilmiştir; çünkü o, sözü doğrudan saptırmaktadır.

[سورة محمد (٤٧) : آية ٣١]

[Muhammed Suresi (47): Ayet 31]

وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ حَتَّى نَعْلَمَ الْمُجاهِدِينَ مِنْكُمْ وَالصَّابِرِينَ وَنَبْلُوَا أَخْبارَكُمْ (٣١)

{ وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ حَتَّى نَعْلَمَ الْمُجاهِدِينَ مِنْكُمْ وَالصَّابِرِينَ وَنَبْلُوَا أَخْبارَكُمْ (٣١) } “Andolsun ki içinizden cihad edenlerle sabredenleri belirleyinceye ve haberlerinizi sınayıncaya kadar sizi mutlaka imtihan edeceğiz.”

أَخْبارَكُمْ ما يحكى عنكم وما يخبر به عن أعمالكم، ليعلم حسنها من قبيحها، لأن الخبر على حسب المخبر عنه: إن حسنا فحسن، وإن قبيحا فقبيح، وقرأ يعقوب: ونبلو، بسكون الواو على معنى: ونحن نبلو أخباركم. وقرئ: وليبلونكم ويعلم، ويبلو بالياء. وعن الفضيل: أنه كان إذا قرأها بكى وقال: اللهم لا تبلنا، فإنك إن بلوتنا فضحتنا وهتكت أستارنا وعذبتنا.

{ أَخْبارَكُمْ } iyisi kötüsünden bilinsin diye hakkınızda anlatılan ve amellerinizden haber verilen şeylerdir; zira haber, hakkında haber verilen şeye göredir: İyiyse iyidir, kötüyse kötüdür. Ya'kûb, 'Ve biz haberlerinizi sınarız' manasında vav harfinin sükûnuyla { وَنَبْلُو } şeklinde okumuştur. Yâ ile { وَلَيَبْلُوَنَّكُمْ } ve { يَعْلَمَ } ve { يَبْلُوَ } şeklinde de okunmuştur. Fudayl'dan rivayet edildiğine göre, o bu ayeti okuduğu zaman ağlar ve şöyle derdi: 'Allahım, bizi sınama; zira sen bizi sınarsan bizi rezil edersin, perdelerimizi yırtarsın ve bize azap edersin.'

[سورة محمد (٤٧) : آية ٣٢]

[Muhammed Suresi (47): Ayet 32]

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَشَاقُّوا الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُمُ الْهُدى لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئاً وَسَيُحْبِطُ أَعْمالَهُمْ (٣٢)

{ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَشَاقُّوا الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُمُ الْهُدى لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئاً وَسَيُحْبِطُ أَعْمالَهُمْ (٣٢) } “Şüphesiz inkâr edenler, Allah'ın yolundan alıkoyanlar ve kendilerine hidayet apaçık belli olduktan sonra Peygamber'e karşı gelenler, Allah'a hiçbir şekilde zarar veremezler. O, onların amellerini boşa çıkaracaktır.”

وَسَيُحْبِطُ أَعْمالَهُمْ التي عملوها في دينهم يرجون بها الثواب، لأنها مع كفرهم برسول الله ﷺ باطلة، وهم قريظة والنضير. أو سيحبط أعمالهم التي عملوها، والمكايد التي نصبوها في مشاقة الرسول، أى: سيبطلها فلا يصلون منها إلى أغراضهم، بل يستنصرون بها ولا يثمر لهم إلا القتل والجلاء عن أوطانهم. وقيل هم رؤساء قريش، والمطعمون يوم بدر.

{ وَسَيُحْبِطُ أَعْمالَهُمْ } kendisiyle sevap umarak dinleri uğrunda işledikleri amellerdir; zira bu ameller, Resûlullah [sallallâhu aleyhi ve sellem]'i inkâr etmeleri sebebiyle batıldır; bunlar da Kureyza ve Nadîr'dir. Yahut işledikleri amelleri ve Resûl'e karşı çıkmak için kurdukları tuzakları boşa çıkaracaktır; yani onları geçersiz kılacak ve amaçlarına ulaşamayacaklardır; aksine onunla yardım ararlar da bu onlara öldürülmekten ve yurtlarından sürülmekten başka bir sonuç vermez. Bunların Kureyş'in ileri gelenleri ve Bedir günü yemek yedirenler olduğu da söylenmiştir.

[سورة محمد (٤٧) : آية ٣٣]

[Muhammed Suresi (47): Ayet 33]

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَلا تُبْطِلُوا أَعْمالَكُمْ (٣٣)

{ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَلا تُبْطِلُوا أَعْمالَكُمْ (٣٣) } “Ey iman edenler! Allah'a itaat edin, Peygamber'e itaat edin ve amellerinizi boşa çıkarmayın.”

وَلا تُبْطِلُوا أَعْمالَكُمْ أى لا تحبطوا الطاعات بالكبائر ، كقوله تعالى لا تَرْفَعُوا أَصْواتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ إلى أن قال أَنْ تَحْبَطَ أَعْمالُكُمْ وعن أبى العالية: كان أصحاب

{ وَلا تُبْطِلُوا أَعْمالَكُمْ } “ve amellerinizi boşa çıkarmayın” yani büyük günahlarla [itaat ve ibadetlerinizi] boşa çıkarmayın; nitekim Yüce Allah'ın { لا تَرْفَعُوا أَصْواتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ } “Seslerinizi Peygamber'in sesinin üstüne yükseltmeyin” buyurup { أَنْ تَحْبَطَ أَعْمالُكُمْ } “Amellerinizin boşa çıkması [tehlikesine karşı]” demesi gibidir. Ebu'l-Âliye'den rivayet edildiğine göre: [Resûlullah'ın] ashabı...

رسول الله ﷺ يرون أنه لا يضر مع الإيمان ذنب، كما لا ينفع مع الشرك عمل، حتى نزلت وَلا تُبْطِلُوا أَعْمالَكُمْ فكانوا يخافون الكبائر على أعمالهم. وعن حذيفة:

Resûlullah [sallallâhu aleyhi ve sellem]'in ashabı, şirkle birlikte hiçbir amelin fayda vermediği gibi, imanla birlikte hiçbir günahın zarar vermeyeceği kanaatindeydiler; ta ki { وَلا تُبْطِلُوا أَعْمالَكُمْ } ayeti ininceye kadar. Artık amelleri hususunda büyük günahlardan korkar oldular. Huzeyfe'den rivayet edildiğine göre:

فخافوا أن تحبط الكبائر أعمالهم. وعن ابن عمر: كنا ترى أنه ليس شيء من حسناتنا إلا مقبولا، حتى نزل وَلا تُبْطِلُوا أَعْمالَكُمْ فقلنا: ما هذا الذي يبطل أعمالنا؟ فقلنا: الكبائر الموجبات والفواحش، حتى نزل إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ فكففنا عن القول في ذلك، فكنا نخاف على من أصاب الكبائر ونرجو لمن لم يصبها . وعن قتادة ﵀: رحم الله عبدا لم يحبط عمله الصالح بعمله السيئ. وقيل: لا تبطلوها بمعصيتهما. وعن ابن عباس رضى الله عنهما: لا تبطلوها بالرياء والسمعة، وعنه: بالشك والنفاق: وقيل:

Büyük günahların amellerini boşa çıkarmasından korktular. İbn Ömer'den rivayet edildiğine göre: Biz, { وَلا تُبْطِلُوا أَعْمالَكُمْ } ayeti ininceye kadar iyiliklerimizden kabul edilmeyecek hiçbir şeyin olmadığını düşünürdük; derken: 'Amellerimizi boşa çıkaracak olan bu şey nedir?' dedik ve: '[Azabı] gerektiren büyük günahlar ve fuhşiyat' dedik; ta ki { إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ } ayeti ininceye kadar. Bunun üzerine bu hususta söz söylemekten geri durduk; böylece büyük günah işleyen kimse için korkar, işlemeyen kimse için ise umut besler olduk. Katâde'den [rahimehullâh] rivayet edildiğine göre: 'Salih amelini kötü ameliyle boşa çıkarmayan kula Allah rahmet eylesin.' Her ikisine de isyan etmek suretiyle amellerinizi boşa çıkarmayın, şeklinde de açıklanmıştır. İbn Abbas'tan [radıyallâhu anhümâ]: 'Riya ve gösteriş ile boşa çıkarmayın' dediği, yine ondan: 'Şüphe ve nifak ile [boşa çıkarmayın]' dediği rivayet edilmiştir. Şöyle de denilmiştir:

بالعجب، فإنّ العجب يأكل الحسنات كما تأكل النار الحطب. وقيل: ولا تبطلوا صدقاتكم بالمنّ والأذى.

Ucub (kendini beğenme) ile; çünkü ucub, ateşin odunu yediği gibi iyilikleri yer. 'Sadakalarınızı başa kakma ve eziyetle boşa çıkarmayın' şeklinde de açıklanmıştır.

[سورة محمد (٤٧) : آية ٣٤]

[Muhammed Suresi (47): Ayet 34]

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ ماتُوا وَهُمْ كُفَّارٌ فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ (٣٤)

{ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ ماتُوا وَهُمْ كُفَّارٌ فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ (٣٤) } “Şüphesiz inkâr edenler, Allah yolundan alıkoyanlar, sonra da kâfir olarak ölenler var ya, Allah onları asla bağışlamayacaktır.”

ثُمَّ ماتُوا وَهُمْ كُفَّارٌ قيل، هم أصحاب القليب، والظاهر العموم.

{ ثُمَّ ماتُوا وَهُمْ كُفَّارٌ } Bunların Kalîb (Bedir kuyusu) ehli olduğu söylenmiştir; zahir olan ise umumi olmasıdır.

[سورة محمد (٤٧) : آية ٣٥]

[Muhammed Suresi (47): Ayet 35]

فَلا تَهِنُوا وَتَدْعُوا إِلَى السَّلْمِ وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ وَاللَّهُ مَعَكُمْ وَلَنْ يَتِرَكُمْ أَعْمالَكُمْ (٣٥)

{ فَلا تَهِنُوا وَتَدْعُوا إِلَى السَّلْمِ وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ وَاللَّهُ مَعَكُمْ وَلَنْ يَتِرَكُمْ أَعْمالَكُمْ (٣٥) } “Öyleyse gevşemeyin ve siz daha üstün durumdayken barışa çağırmayın. Allah sizinle beraberdir ve O, amellerinizin karşılığını asla eksiltmeyecektir.”

فَلا تَهِنُوا ولا تضعفوا ولا تذلوا للعدوّ وَلا تَدْعُوا إِلَى السَّلْمِ وقرئ: السلم وهما المسالمة وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ أى الأغلبون الأقهرون وَاللَّهُ مَعَكُمْ أى ناصركم، وعن قتادة: لا تكونوا أوّل الطائفتين ضرعت إلى صاحبتها بالموادعة. وقرئ: ولا تدّعوا، من ادّعى القوم وتداعوا: إذا دعوا. نحو قولك: ارتموا الصيد وتراموه. وتدعوا: مجزوم لدخوله

{ فَلا تَهِنُوا } “Öyleyse gevşemeyin”; düşmana karşı zayıflık göstermeyin ve boyun eğmeyin. { وَلا تَدْعُوا إِلَى السَّلْمِ } “ve barışa çağırmayın”; [es-Silm] kelimesi es-Selm şeklinde de okunmuştur ki ikisi de barış ve uzlaşma (müsâleme) demektir. { وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ } “siz daha üstün durumdayken”; yani galip ve mutlak üstün olanlar sizler iken. { وَاللَّهُ مَعَكُمْ } “Allah sizinle beraberdir”; yani yardımcınızdır. Katâde'den şöyle rivayet edilmiştir: “Ateşkes talebiyle diğerine boyun eğen iki gruptan ilki siz olmayın.” Kelime [şeddeli olarak] { وَلا تَدَّعُوا } şeklinde de okunmuştur; bu da insanların birbirini çağırması durumunda kullanılan 'idde‘a’l-kavmu ve tedâ‘av' (ادّعى القوم وتداعوا) ifadesinden gelir. Nitekim 'Avı [vurmak için] birbirlerine ok attılar / çağrıştılar' (ارتموا الصيد وتراموه) demen gibidir. { وَتَدْعُوا } kelimesi, nehyin dahil olması sebebiyle meczûmdur...

في حكم النهى. أو منصوب لإضمار إن. ونحو قوله تعالى وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ: قوله تعالى إِنَّكَ أَنْتَ الْأَعْلى. وَلَنْ يَتِرَكُمْ من وترت الرجل إذا قتلت له قتيلا من ولد أو أخ أو حميم، أو حربته، وحقيقته: أفردته من قريبه أو ماله، من الوتر وهو الفرد فشبه إضاعة عمل العامل وتعطيل ثوابه بوتر الواتر، وهو من فصيح الكلام. ومنه قوله ﵊: «من فاتته صلاة العصر، فكأنما وتر أهله وماله» أى أفرد عنهما قتلا ونهبا.

yahut gizli 'en' ile mansubdur. Allah Teâlâ'nın: { وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ } ayetinin bir benzeri de: { إِنَّكَ أَنْتَ الْأَعْلى } ayetidir. { وَلَنْ يَتِرَكُمْ } ifadesi; bir adamın çocuğunu, kardeşini veya yakın akrabasını öldürdüğünde yahut malını gasp ettiğinde söylenen 'veterte'r-racul' (وترت الرجل) ifadesinden gelir. Hakikati şudur: Tek anlamındaki 'el-vitr' (الوتر) kökünden gelerek, onu yakınından veya malından tek başına (mahrum) bıraktın, demektir. Böylece amel edenin amelini zayi etmeyi ve sevabını iptal etmeyi, cana ve mala kıyan kimsenin cinayetine benzetmiştir ki bu da fasih kelamlardandır. Nitekim [aleyhisselâm]'ın şu hadisi de bu kabildendir: «İkindi namazını kaçıran kimse, sanki ailesi ve malı elinden alınmış (katledilip yağmalanmış) gibidir», yani öldürülme ve yağmalanma ile bunlardan yalnız (mahrum) bırakılmış gibidir.

[سورة محمد (٤٧) : الآيات ٣٦ الى ٣٨]

[Muhammed Suresi (47): Ayetler 36-38]

إِنَّمَا الْحَياةُ الدُّنْيا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَإِنْ تُؤْمِنُوا وَتَتَّقُوا يُؤْتِكُمْ أُجُورَكُمْ وَلا يَسْئَلْكُمْ أَمْوالَكُمْ (٣٦) إِنْ يَسْئَلْكُمُوها فَيُحْفِكُمْ تَبْخَلُوا وَيُخْرِجْ أَضْغانَكُمْ (٣٧) ها أَنْتُمْ هؤُلاءِ تُدْعَوْنَ لِتُنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَمِنْكُمْ مَنْ يَبْخَلُ وَمَنْ يَبْخَلْ فَإِنَّما يَبْخَلُ عَنْ نَفْسِهِ وَاللَّهُ الْغَنِيُّ وَأَنْتُمُ الْفُقَراءُ وَإِنْ تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْماً غَيْرَكُمْ ثُمَّ لا يَكُونُوا أَمْثالَكُمْ (٣٨)

{ إِنَّمَا الْحَياةُ الدُّنْيا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَإِنْ تُؤْمِنُوا وَتَتَّقُوا يُؤْتِكُمْ أُجُورَكُمْ وَلا يَسْئَلْكُمْ أَمْوالَكُمْ (٣٦) إِنْ يَسْئَلْكُمُوها فَيُحْفِكُمْ تَبْخَلُوا وَيُخْرِجْ أَضْغانَكُمْ (٣٧) ها أَنْتُمْ هؤُلاءِ تُدْعَوْنَ لِتُنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَمِنْكُمْ مَنْ يَبْخَلُ وَمَنْ يَبْخَلْ فَإِنَّما يَبْخَلُ عَنْ نَفْسِهِ وَاللَّهُ الْغَنِيُّ وَأَنْتُمُ الْفُقَراءُ وَإِنْ تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْماً غَيْرَكُمْ ثُمَّ لا يَكُونُوا أَمْثالَكُمْ (٣٨) } “Dünya hayatı ancak bir oyun ve eğlencedir. Eğer iman eder ve sakınırsanız, O size mükâfatlarınızı verir ve mallarınızı [tamamen] istemez. (36) Eğer onları sizden isteyip de sizi zorlasaydı cimrilik ederdiniz ve O, kinlerinizi ortaya çıkarırdı. (37) İşte sizler, Allah yolunda harcamaya çağrılan kimselersiniz. Buna rağmen içinizden cimrilik edenler vardır. Kim cimrilik ederse ancak kendi aleyhine cimrilik etmiş olur. Allah zengindir, sizler ise yoksulsunuz. Eğer yüz çevirecek olursanız, yerinize sizden başka bir topluluk getirir; sonra onlar sizin gibi olmazlar. (38)”

يُؤْتِكُمْ أُجُورَكُمْ ثواب إيمانكم وتقواكم وَلا يَسْئَلْكُمْ أى ولا يسألكم جميعها، إنما يقتصر منكم على ربع العشر، ثم قال إِنْ يَسْئَلْكُمُوها فَيُحْفِكُمْ أى يجهدكم ويطلبه كله، والإحفاء:

{ يُؤْتِكُمْ أُجُورَكُمْ } İmanınızın ve takvanızın sevabını [verir]. { وَلا يَسْئَلْكُمْ } yani mallarınızın tamamını sizden istemez; sizden yalnızca kırkta bir ile yetinir. Sonra şöyle buyurdu: { إِنْ يَسْئَلْكُمُوها فَيُحْفِكُمْ } yani sizi zorlar ve tamamını isterse; ihfâ (الإحفاء):

المبالغة وبلوغ الغاية في كل شيء، يقال: أحفاه في المسألة إذا لم يترك شيئا من الإلحاح.

Her şeyde aşırıya gitmek ve son sınıra ulaşmaktır. İstemede hiçbir ısrarı bırakmadığı zaman 'istekte son sınıra vardı' anlamında 'ahfâhu fi'l-mes'eleti' (أحفاه في المسألة) denir.

وأحفى شاربه: إذا استأصله تَبْخَلُوا وَيُخْرِجْ أَضْغانَكُمْ أى تضطغنون على رسول الله ﷺ ، وتضيق صدوركم لذلك، وأظهرتم كراهتكم ومقتكم لدين يذهب بأموالكم، والضمير في يُخْرِجْ لله ﷿، أى يضغنكم بطلب أموالكم. أو للبخل، لأنه سبب الاضطغان.

Bıyığını kökünden kestiği zaman da 'ahfâ şâribehu' (أحفى شاربه) denir. { تَبْخَلُوا وَيُخْرِجْ أَضْغانَكُمْ } yani Resûlullah [sallallâhu aleyhi ve sellem]'e karşı kin beslersiniz, bundan ötürü göğüsleriniz daralır ve mallarınızı elinizden alan bir dine karşı hoşnutsuzluğunuzu ve nefretinizi açığa vurursunuz. { يُخْرِجْ } fiilindeki zamir Allah'a [azze ve celle] aittir; yani mallarınızı istemek suretiyle kinlerinizi ortaya çıkarır. Yahut kin beslemenin sebebi olduğu için cimriliğe racidir.

وقرئ: نخرج. بالنون. ويخرج، بالياء والتاء مع فتحهما ورفع أضغانكم هؤُلاءِ موصول بمعنى الذين صلته تُدْعَوْنَ أى أنتم الذين تدعون. أو أنتم يا مخاطبون هؤلاء الموصوفون، ثم استأنف وصفهم، كأنهم قالوا: وما وصفنا؟ فقيل: تدعون لِتُنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ قيل:

Nûn ile { نُخْرِجْ } şeklinde ve fethalarıyla birlikte yâ ve tâ ile { يَخْرُجْ / تَخْرُجْ أَضْغَانُكُمْ } [kinleriniz açığa çıkar] şeklinde de okunmuştur. { هؤُلاءِ } ismi mevsûl olup { الَّذِينَ } anlamındadır; sılası ise { تُدْعَوْنَ } fiilidir, yani 'Sizler davet edilen kimselersiniz' demektir. Yahut 'Ey muhataplar, sizler bu vasfedilen kimselersiniz' demektir; sonra onların vasfı yeniden başlatılmıştır, sanki onlar: 'Bizim vasfımız nedir?' demişler de: 'Çağrılıyorsunuz' denilmiştir. { لِتُنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ } Bunun:

هي النفقة في الغزو. وقيل: الزكاة، كأنه قيل: الدليل على أنه لو أحفاكم لبخلتم وكرهتم العطاء واضطغنتم أنكم تدعون إلى أداء ربع العشر، فمنكم ناس يبخلون به، ثم قال وَمَنْ يَبْخَلْ بالصدقة وأداء الفريضة. فلا يتعداه ضرر بخله، وإنما يَبْخَلُ عَنْ نَفْسِهِ يقال بخلت عليه وعنه، وكذلك

O, gazvedeki infaktır. Zekât olduğu da söylenmiştir. Sanki şöyle denilmektedir: Eğer [Allah] sizden [mallarınızı] ısrarla isteseydi cimrilik edeceğinize, vermekten hoşlanmayıp kin güdeceğinize delil şudur ki; sizler kırkta biri (rub'u'l-uşr) ödemeye çağrılıyorsunuz da içinizden birtakım insanlar onda cimrilik ediyor. Sonra [Allah Teâlâ], sadaka ve farzı yerine getirme hususunda { وَمَنْ يَبْخَلْ } “Kim cimrilik ederse” buyurmuştur. Cimriliğinin zararı kendisini aşmaz; { يَبْخَلُ عَنْ نَفْسِهِ } ancak “kendi aleyhine cimrilik etmiş olur”. [Arapçada] 'ona karşı cimrilik ettim' anlamında 'bahiltü aleyhi ve anhu' (بخلت عليه وعنه) denir. Aynı şekilde

ضننت عليه وعنه. ثم أخبر أنه لا يأمر بذلك ولا يدعو اليه لحاجته إليه، فهو الغنى الذي تستحيل عليه الحاجات، ولكن لحاجتكم وفقركم إلى الثواب وَإِنْ تَتَوَلَّوْا معطوف على:

'ona karşı cimrilik ettim' manasında 'danintu aleyhi ve anhu' (ضننت عليه وعنه) da denir. Sonra O, buna ihtiyacı olduğu için bunu emretmediğini ve buna davet etmediğini haber vermiştir; zira O, ihtiyaçların kendisine imkansız olduğu Zengin'dir (el-Ganî), fakat sizin ihtiyacınız ve sevaba olan muhtaçlığınız sebebiyledir. { وَإِنْ تَتَوَلَّوْا } ifadesi şuraya matuftur:

وإن تؤمنوا وتتقوا يَسْتَبْدِلْ قَوْماً غَيْرَكُمْ يخفق قوما سواكم على خلاف صفتكم راغبين في الإيمان والتقوى، غير متولين عنهما، كقوله تعالى وَيَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِيدٍ وقيل: هم الملائكة.

{ وَإِنْ تُؤْمِنُوا وَتَتَّقُوا } ayetine [mâtuftur]. { يَسْتَبْدِلْ قَوْماً غَيْرَكُمْ } sizin sıfatınızın aksine, iman ve takvaya istekli, onlardan yüz çevirmeyen başka bir topluluk yaratır; nitekim Allah Teâlâ'nın: { وَيَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِيدٍ } ayeti gibidir. Onların melekler olduğu da söylenmiştir.

وقيل: الأنصار. وعن ابن عباس: كندة والنخع. وعن الحسن: العجم وعن عكرمة: فارس والروم. وسئل رسول الله ﷺ عن القوم وكان سلمان إلى جنبه، فضرب على فخذه وقال: «هذا وقومه، والذي نفسي بيده، لو كان الإيمان منوطا بالثريا لتناوله رجال من فارس» وعن رسول الله ﷺ «من قرأ سورة محمد ﷺ كان حقا على الله أن يسقيه من أنهار الجنة»

Onların Ensar olduğu da söylenmiştir. İbn Abbas'tan: Kinde ve Neha' olduğu; Hasan'dan: Acemler (Arap olmayanlar) olduğu; İkrime'den ise: Farslar ve Rumlar olduğu rivayet edilmiştir. Resûlullah [sallallâhu aleyhi ve sellem]'e bu kavim hakkında soruldu; o sırada Selmân onun yanındaydı, bunun üzerine onun dizine vurdu ve şöyle buyurdu: «Bu ve onun kavmidir; nefsim kudret elinde olan [Allah]'a yemin olsun ki, eğer iman Süreyyâ yıldızına asılı olsaydı, Fars'tan bazı adamlar mutlaka ona ulaşıp alırdı». Resûlullah [sallallâhu aleyhi ve sellem]'den rivayet edildiğine göre: «Kim Muhammed [sallallâhu aleyhi ve sellem] suresini okursa, Cennet nehirlerinden ona içirmek Allah üzerine bir hak olur» buyurmuştur.