أى: وما خلقت الجن والإنس إلا لأجل العبادة، ولم أرد من جميعهم إلا إياها . فإن قلت: لو كان مريدا للعبادة منهم لكانوا كلهم عبادا؟ قلت: إنما أراد منهم أن يعبدوه مختارين للعبادة لا مضطرين إليها، لأنه خلقهم ممكنين، فاختار بعضهم ترك العبادة مع كونه مريدا لها، ولو أرادها على القسر والإلجاء لوجدت من جميعهم.
Yani: Cinleri ve insanları ancak kulluk için yarattım; hepsinden de sadece bunu istedim. Eğer: “Şayet onlardan ibadeti murad etmiş olsaydı hepsi ibadet eden kimseler olmaz mıydı?” dersen, derim ki: O, kendilerinden ibadete zorlanmış olarak değil, ibadeti tercih etmiş kimseler olarak kulluk etmelerini murad etmiştir; çünkü onları [buna] muktedir kılmıştır. Nitekim O, [onlar için] ibadeti murad etmiş olmakla birlikte bazısı kulluğu terk etmeyi seçmiştir. Şayet ibadeti zorlama ve mecbur kılma yoluyla murad etseydi, elbette hepsinde vücut bulurdu.
[سورة الذاريات (٥١) : الآيات ٥٧ الى ٥٨]
[Zâriyât Suresi (51): Ayetler 57'den 58'e]
ما أُرِيدُ مِنْهُمْ مِنْ رِزْقٍ وَما أُرِيدُ أَنْ يُطْعِمُونِ (٥٧) إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ (٥٨)
{ ما أُرِيدُ مِنْهُمْ مِنْ رِزْقٍ وَما أُرِيدُ أَنْ يُطْعِمُونِ (٥٧) إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ (٥٨) } “Ben onlardan bir rızık istemiyorum, beni doyurmalarını da istemiyorum. Şüphesiz rızık veren, mutlak kuvvet ve kudret sahibi olan ancak Allah'tır.”
يريد: أنّ شأنى مع عبادي ليس كشأن السادة مع عبيدهم، فإنّ ملاك العبيد إنما يملكونهم ليستعينوا بهم في تحصيل معايشهم وأرزاقهم، فإمّا مجهز في تجارة ليفي ربحا. أو مرتب في فلاحة ليعتلّ أرضا. أو مسلم في حرفة لينتفع بأجرته. أو محتطب. أو محتش. أو طابخ. أو خابز، وما أشبه ذلك من الأعمال والمهن التي هي تصرف في أسباب المعيشة وأبواب الرزق، فأمّا مالك ملك العبيد وقال لهم: اشتغلوا بما يسعدكم في أنفسكم، ولا أريد أن أصرفكم في تحصيل رزقي ولا رزقكم، وأنا غنىّ عنكم وعن مرافقكم، ومتفضل عليكم برزقكم وبما يصلحكم ويعيشكم من عندي، فما هو إلا أنا وحدي الْمَتِينُ الشديد القوة. قرئ بالرفع صفة لذو، وبالجر صفة للقوّة على تأويل الاقتدار، والمعنى في وصفه بالقوة والمتانة: أنه القادر البليغ الاقتدار على كل شيء. وقرئ:
[Şunu] kastetmektedir: Benim kullarımla olan durumum, efendilerin köleleriyle olan durumu gibi değildir. Zira köle sahipleri onlara ancak geçimlerini ve rızıklarını elde etmede kendilerinden faydalanmak için sahip olurlar; ya kazanç getirsin diye ticarete yönlendirilir, ya toprağı işlesin diye ziraat için görevlendirilir, ya ücretinden istifade edilsin diye bir zanaata verilir veya odun toplayan, ot biçen, yemek pişiren, ekmek yapan yahut maişet vesileleri ve rızık kapılarına yönelen benzeri iş ve mesleklerde çalışan biri olur. Kölelere sahip olup da onlara: “Kendi nefsinizi mutlu edecek şeylerle meşgul olun; sizi ne benim rızkımı ne de kendi rızkınızı temin etmekle uğraştırmak istemem; ben sizden de sizin faydalarınızdan da müstağniyim, rızkınızı ve sizin salahınızı sağlayıp sizi yaşatacak şeyleri katımdan size lütfedenim” diyen bir mâlik ise ancak ve ancak yalnızca benim. { الْمَتِينُ } Kuvveti pek şiddetli olandır. { ذُو } kelimesinin sıfatı olarak merfu, iktidar teviliyle { الْقُوَّةِ } kelimesinin sıfatı olarak mecrur okunmuştur. O'nun kuvvet ve metanetle nitelenmesindeki mana şudur: O, her şeye gücü yeten, son derece muktedir olandır. Şöyle de okunmuştur:
الرازق. وفي قراءة النبي ﷺ: إنى أنا الرازق.
er-Râzık (الرازق) [şeklinde de okunmuştur]. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in kıraatinde ise: { إِنِّي أَنَا الرَّازِقُ } “Şüphesiz rızık veren bizzat benim” şeklindedir.
[سورة الذاريات (٥١) : الآيات ٥٩ الى ٦٠]
[Zâriyât Suresi (51): Ayetler 59'dan 60'a]
فَإِنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذَنُوباً مِثْلَ ذَنُوبِ أَصْحابِهِمْ فَلا يَسْتَعْجِلُونِ (٥٩) فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ يَوْمِهِمُ الَّذِي يُوعَدُونَ (٦٠)
{ فَإِنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذَنُوباً مِثْلَ ذَنُوبِ أَصْحابِهِمْ فَلا يَسْتَعْجِلُونِ (٥٩) فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ يَوْمِهِمُ الَّذِي يُوعَدُونَ (٦٠) } “Muhakkak ki zulmedenlere, geçmiş arkadaşlarının payı gibi bir pay vardır; artık benden acele istemesinler. Kendilerine vadedilen o günlerinden dolayı inkâr edenlerin vay haline!”
الذنوب: الدلو العظيمة، وهذا تمثيل، أصله في السقاة يتقسمون الماء فيكون لهذا ذنوب ولهذا ذنوب. قال:
Zenûb (الذنوب); büyük kova demektir. Bu bir temsildir; aslı ise suyu taksim eden sakalara dayanır; bunun için bir kova pay, şunun için de bir kova pay olur. [Şair] şöyle demiştir:
لنا ذنوب ولكم ذنوب … فإن أبيتم فلنا القليب
Bizim de bir kova payımız var, sizin de bir kova payınız var … Şayet razı olmazsanız, kuyu bizimdir
ولما قال عمرو بن شاس:
Amr b. Şâs şöyle dediğinde:
وفي كل حى قد خبطت بنعمة … فحقّ لشاس من نداك ذنوب
Her kabileye bir nimetle dokunmuşsundur … Artık senin cömertliğinden Şâs'a da bir kova pay düşmesi haktır
قال الملك: نعم وأذنبه. والمعنى: فإنّ الذين ظلموا رسول الله ﷺ بالتكذيب من أهل مكة لهم نصيب من عذاب الله مثل نصيب أصحابهم ونظرائهم من القرون. وعن قتادة:
Hükümdar: “Evet, ona kova kova pay verin” demiştir. Anlam şudur: Mekke ehlinden Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i yalanlamak suretiyle zulmedenler için, geçmiş asırlardaki arkadaşlarının ve benzerlerinin payı gibi Allah'ın azabından bir pay vardır. Katâde'den [şöyle rivayet edilmiştir]:
سجلا من عذاب الله مثل سجل أصحابهم مِنْ يَوْمِهِمُ من يوم القيامة. وقيل: من يوم بدر.
Arkadaşlarından olan kimselerin payı gibi Allah'ın azabından bir pay [vardır]. { مِنْ يَوْمِهِمُ } Kıyamet gününden. Bedir gününden de denilmiştir.
عن رسول الله ﷺ: من قرأ سورة والذاريات أعطاه الله عشر حسنات بعدد كل ريح هبت وجرت في الدنيا .
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den [şöyle rivayet edilmiştir]: «Kim Zâriyât suresini okursa, Allah ona dünyada esen ve hareket eden her rüzgâr sayısınca on sevap verir.»