[سورة الواقعة (٥٦) : الآيات ٨٣ الى ٩٦]
[Vâkıa Suresi (56), Ayetler 83-96]
فَلَوْلا إِذا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ (٨٣) وَأَنْتُمْ حِينَئِذٍ تَنْظُرُونَ (٨٤) وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْكُمْ وَلكِنْ لا تُبْصِرُونَ (٨٥) فَلَوْلا إِنْ كُنْتُمْ غَيْرَ مَدِينِينَ (٨٦) تَرْجِعُونَها إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ (٨٧)
{ فَلَوْلا إِذا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ (٨٣) وَأَنْتُمْ حِينَئِذٍ تَنْظُرُونَ (٨٤) وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْكُمْ وَلكِنْ لا تُبْصِرُونَ (٨٥) فَلَوْلا إِنْ كُنْتُمْ غَيْرَ مَدِينِينَ (٨٦) تَرْجِعُونَها إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ (٨٧) } “Hele can boğaza dayandığı zaman, siz o vakit bakıp dururken; Biz ona sizden daha yakınızdır, fakat siz görmezsiniz. Eğer hesaba çekilmeyecek iseniz, doğru sözlü iseniz onu (canı) geri döndürsenize!”
فَأَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ (٨٨) فَرَوْحٌ وَرَيْحانٌ وَجَنَّةُ نَعِيمٍ (٨٩) وَأَمَّا إِنْ كانَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ (٩٠) فَسَلامٌ لَكَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ (٩١) وَأَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُكَذِّبِينَ الضَّالِّينَ (٩٢)
{ فَأَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ (٨٨) فَرَوْحٌ وَرَيْحانٌ وَجَنَّةُ نَعِيمٍ (٨٩) وَأَمَّا إِنْ كانَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ (٩٠) فَسَلامٌ لَكَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ (٩١) وَأَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُكَذِّبِينَ الضَّالِّينَ (٩٢) } “Fakat eğer o, yakınlaştırılanlardan ise, ona bir rahatlık, güzel bir rızık ve Naim cenneti vardır. Şayet amel defteri sağdan verilenlerden ise, 'Sana sağdakilerden selam olsun!' (denir). Ama yalanlayan sapıklardan ise,”
فَنُزُلٌ مِنْ حَمِيمٍ (٩٣) وَتَصْلِيَةُ جَحِيمٍ (٩٤) إِنَّ هذا لَهُوَ حَقُّ الْيَقِينِ (٩٥) فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ (٩٦)
{ فَنُزُلٌ مِنْ حَمِيمٍ (٩٣) وَتَصْلِيَةُ جَحِيمٍ (٩٤) إِنَّ هذا لَهُوَ حَقُّ الْيَقِينِ (٩٥) فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ (٩٦) } “Ona kaynar sudan bir ziyafet ve cehenneme atılma vardır. Şüphesiz bu, kesin gerçeğin ta kendisidir. O halde yüce Rabbinin adını tesbih et.”
ترتيب الآية: فلولا ترجعونها إذا بلغت الحلقوم إن كنتم غير مدينين. وفَلَوْ لا الثانية مكررة للتوكيد، والضمير في تَرْجِعُونَها للنفس وهي الروح، وفي أَقْرَبُ إِلَيْهِ للمحتضر غَيْرَ مَدِينِينَ غير مربوبين، من دان السلطان الرعية إذا ساسهم. وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْكُمْ يا أهل الميت بقدرتنا وعلمنا، أو بملائكة الموت. والمعنى: إنكم في جحودكم أفعال الله تعالى وآياته في كل شيء إن أنزل عليكم كتابا معجزا قلتم: سحر وافتراء. وإن أرسل إليكم رسولا قلم: ساحر كذاب، وإن رزقكم مطرا يحييكم به قلتم: صدق نوء كذا، على مذهب يؤدى إلى الإهمال والتعطيل فما لكم لا ترجعون الروح إلى البدن بعد بلوغه الحلقوم إن لم يكن ثم قابض وكنتم صادقين في تعطيلكم وكفركم بالمحيى المميت المبدئ المعيد فَأَمَّا إِنْ كانَ المتوفى مِنَ الْمُقَرَّبِينَ من السابقين من الأزواج الثلاثة المذكورة في أوّل السورة فَرَوْحٌ فله استراحة. وروت عائشة رضى الله عنها عن رسول الله ﷺ: فروح، بالضم. وقرأ به الحسن وقال:
Ayetin dizilişi: «فلولا ترجعونها إذا بلغت الحلقوم إن كنتم غير مدينين» (Eğer hesaba çekilmeyecek iseniz, [can] boğaza dayandığı zaman onu geri döndürsenize!) şeklindedir. İkinci { فَلَوْ لا }, pekiştirme (tekit) amacıyla tekrarlanmıştır. { تَرْجِعُونَها } “onu geri döndürsenize” lafzındaki zamir nefse, yani ruha aittir. { أَقْرَبُ إِلَيْهِ } “ona daha yakınızdır” lafzındaki [zamir] ise can çekişen kişiye aittir. { غَيْرَ مَدِينِينَ } “hesaba çekilmeyecek [iseniz]”, idare edilen (mürbûb) olmayanlar demektir; bu da hükümdar tebaayı sevk ve idare ettiğinde kullanılan «دان السلطان الرعية» ifadesinden gelir. { وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْكُمْ } “Biz ona sizden daha yakınızdır” [ifadesi], ey ölünün yakınları, kudretimiz ve ilmimizle veya ölüm melekleriyle [daha yakınız demektir]. Anlam şudur: Sizler her şeyde Allah Teâlâ'nın fiillerini ve ayetlerini inkâr etmektesiniz; üzerinize mucizevi bir kitap indirse 'sihir ve uydurmadır' dediniz. Size bir elçi gönderse 'yalancı bir sihirbazdır' dediniz. Sizi kendisiyle dirilttiği yağmuru rızık olarak verse, başıboşluğa ve inkâra (ta'tîl) götüren bir mezhep üzere 'falan yıldızın doğuşu doğru çıktı' dediniz. O halde, eğer orada bir can alıcı yoksa ve sizler inkârınızda, dirilten, öldüren, yoktan var eden ve tekrar dirilten [Allah]'ı küfretmenizde doğru sözlü iseniz, boğaza dayandıktan sonra ruhu bedene geri döndürsenize! { فَأَمَّا إِنْ كانَ } “Fakat eğer o ... ise”, yani ölen kişi; { مِنَ الْمُقَرَّبِينَ } “yakınlaştırılanlardan”, surenin başında zikredilen üç sınıftan öne geçenlerden (sâbikûn) ise; { فَرَوْحٌ } “ona bir rahatlık”, yani ona bir dinlenme ve ferahlık vardır. Âişe radıyallâhu anhâ, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den [bu kelimeyi] zamme ile «فروح» (ruh) şeklinde rivayet etmiştir. Hasan [el-Basrî] de böyle okumuş ve şöyle demiştir:
الروح الرحمة، لأنها كالحياة للمرحوم. وقيل: البقاء، أى: فهذان له معا، وهو الخلود مع الرزق والنعيم. والريحان: الرزق فَسَلامٌ لَكَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ أى: فسلام لك يا صاحب اليمين من إخوانك أصحاب اليمين، أى: يسلمون عليك، كقوله تعالى إِلَّا قِيلًا سَلاماً سَلاماً.
Ruh, rahmettir; zira o, merhamet olunan kimse için hayat gibidir. Beka (kalıcılık) olduğu da söylenmiştir; yani: Bu ikisi birden onun içindir ki bu da rızık ve nimetlerle birlikte ebediliktir. Reyhan ise rızıktır. { فَسَلامٌ لَكَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ } “'Sana sağdakilerden selam olsun!' [denir]”, yani: Ey amel defteri sağdan verilen kişi, amel defteri sağdan verilen kardeşlerinden sana selam olsun; yani onlar sana selam verirler; nitekim Allah Teâlâ'nın: { إِلَّا قِيلًا سَلاماً سَلاماً } “Yalnızca 'Selam, selam!' sözü işitilir” buyruğu gibidir.
فَنُزُلٌ مِنْ حَمِيمٍ كقوله تعالى هذا نُزُلُهُمْ يَوْمَ الدِّينِ وقرئ بالتخفيف وَتَصْلِيَةُ جَحِيمٍ قرئت بالرفع والجر عطفا على نزل وحميم إِنَّ هذا الذي أنزل في هذه السورة لَهُوَ حَقُّ الْيَقِينِ أى الحق الثابت من اليقين.
{ فَنُزُلٌ مِنْ حَمِيمٍ } “[Artık ona] kaynar sudan bir ziyafet”, Allah Teâlâ'nın { هَذَا نُزُلُهُمْ يَوْمَ الدِّينِ } “İşte hesap gününde onlara sunulacak ziyafet budur” kavli gibidir. [Zâ harfinin] sükûnu ile (nuzl şeklinde) de okunmuştur. { وَتَصْلِيَةُ جَحِيمٍ } “ve cehenneme atılma vardır” ifadesi, { نُزُلٌ } ve { حَمِيمٍ } lafızlarına atıfla ref (ötre) ve cer (esre) ile okunmuştur. { إِنَّ هَذَا } “Şüphesiz bu”, yani bu surede indirilen şeyler, { لَهُوَ حَقُّ الْيَقِينِ } “kesin gerçeğin ta kendisidir”; yani yakînden kaynaklanan sabit haktır.
عن رسول الله صلى الله تعالى عليه وعلى آله وسلم: «من قرأ سورة الواقعة في كل ليلة لم نصبه فاقة أبدا»
Resûlullah sallallâhu teâlâ aleyhi ve alâ âlihî ve sellem'den [şöyle rivayet edilmiştir]: «Her gece Vâkıa suresini okuyan kimseye asla fakirlik isabet etmez.»