متى قيام الساعة؟ وإني قد ألقيت حباتي في الأرض فمتى السماء تمطر؟ وحمل امرأتي أذكر أم أنثى؟ وما أعمل غداً وأين أموت؟ فنزلت.
"Kıyamet ne zaman kopacak? Ben tohumlarımı toprağa attım, gökyüzü ne zaman yağmur yağdıracak? Hanımımın karnındaki çocuk erkek mi, dişi mi? Yarın ne yapacağım ve nerede öleceğim?" Bunun üzerine [bu ayet] indi.
وعنه ﵊ «مفاتح الغيب خمس» وتلا هذه الآية. وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ
Yine ondan [aleyhisselâm] şöyle rivayet edilmiştir: “Gaybın anahtarları beştir” ve bu ayeti okumuştur. { وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ } “Yağmuru O indirir”,
في إبانه المقدر له والمحل المعين له في علمه، وقرأ نافع وابن عامر وعاصم بالتشديد. وَيَعْلَمُ مَا فِي الْأَرْحامِ أذكر أم أنثى أتام أم ناقص. وَما تَدْرِي نَفْسٌ مَّاذَا تَكْسِبُ غَداً من خير أو شر وربما تعزم على شيء وتفعل خلافه. وَما تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ كما لا تدري في أي وقت تموت.
Onun için takdir edilmiş vaktinde ve ilminde onun için belirlenmiş mekânda [yağmuru indirir]. Nâfi‘, İbn Âmir ve Âsım şeddeli olarak [ve yünezzilü] okumuştur. { وَيَعْلَمُ مَا فِي الْأَرْحامِ } “Rahimlerde olanı O bilir”, erkek midir, dişi midir, tam mıdır, eksik midir? { وَما تَدْرِي نَفْسٌ مَّاذَا تَكْسِبُ غَداً } “Hiçbir kimse yarın ne kazanacağını bilmez”, hayır mı yoksa şer mi [kazanacağını bilmez]. Bazen bir şeye azmeder de onun aksini yapar. { وَما تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ } “Ve hiçbir kimse nerede / hangi yerde öleceğini bilmez”, tıpkı hangi vakitte öleceğini bilmediği gibi.
روي أن ملك الموت مر على سليمان فجعل ينظر إلى رجل من جلسائه يديم النظم إليه، فقال الرجل من هذا؟ قال: ملك الموت فقال كأنه يريدني فمر الريح أن تحملني وتلقيني بالهند ففعل فقال الملك: كان دوام نظري إليه تعجباً منه إذ أمرت أن أقبض روحه بالهند وهو عندك»
Rivayet edildiğine göre Ölüm Meleği Süleyman'a uğradı ve onun meclisindekilerden bir adama sürekli bakmaya başladı. Adam: "Bu kimdir?" dedi. [Süleyman]: "Ölüm Meleğidir" dedi. [Adam]: "Sanki beni istiyor gibi; rüzgâra emret de beni taşısın ve Hindistan'a atsın" dedi. O da bunu yaptı. Bunun üzerine melek şöyle dedi: "Ona sürekli bakışım hayretimden dolayıydı; çünkü onun ruhunu Hindistan'da kabzetmem emredilmişti, o ise senin yanındaydı."
، وإنما جعل العلم لله تعالى والدراية للعبد لأن فيها معنى الحيلة فيشعر بالفرق بين العلمين، ويدل على أنه إن أعمل حيلة وأنفذ فيها وسعه لم يعرف ما هو الحق به من كسبه وعاقبته فكيف بغيره مما لم ينصب له دليل عليه، وقرئ «بأية أرض» وشبه سيبويه تأنيثها بتأنيث كل في كُلُّهُنَّ. إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ يعلم الأشياء كلها. خَبِيرٌ يعلم بواطنها كما يعلم ظواهرها.
İlim (bilme) sadece Allah Teâlâ'ya, dirâyet (kavrayarak bilme) ise kula nispet edilmiştir; zira onda bir çaba/çare bulma anlamı vardır, dolayısıyla iki bilgi arasındaki farkı hissettirir. Ayrıca bu, kul bir çareye başvurup bunda bütün gücünü harcasa bile, kendi kazancından ve akıbetinden kendisine neyin isabet edeceğini bilemeyeceğine delalet eder; nerede kaldı ki hakkında kendisine bir delil konulmamış başka bir şeyi bilsin! «بأية أرض» şeklinde de okunmuştur. Sîbeveyhi bunun müennes kılınmasını, «كُلُّهُنَّ» ifadesindeki "küll" kelimesinin müennes kılınmasına benzetmiştir. { إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ } “Şüphesiz Allah, her şeyi bilendir”, bütün şeyleri bilir. { خَبِيرٌ } “Her şeyden haberdardır”, zahirlerini bildiği gibi bâtınlarını (iç yüzlerini) da bilir.
وعنه ﵊ «من قرأ سورة لقمان كان له لقمان رفيقاً يوم القيامة، وأعطي من الحسنات عشراً عشراً بعدد من عمل بالمعروف ونهى عن المنكر» .
Yine ondan [aleyhisselâm] [şöyle rivayet edilmiştir]: “Kim Lokmân Suresi'ni okursa, kıyamet gününde Lokmân ona arkadaş olur ve iyiliği emredip kötülükten nehyedenlerin sayısınca kendisine onar onar sevap verilir.”