[سورة ص (٣٨) : الآيات ٣٦ الى ٣٨]
[Sâd Suresi (38), Âyetler 36-38]
فَسَخَّرْنا لَهُ الرِّيحَ تَجْرِي بِأَمْرِهِ رُخاءً حَيْثُ أَصابَ (٣٦) وَالشَّياطِينَ كُلَّ بَنَّاءٍ وَغَوَّاصٍ (٣٧) وَآخَرِينَ مُقَرَّنِينَ فِي الْأَصْفادِ (٣٨)
{ فَسَخَّرْنا لَهُ الرِّيحَ تَجْرِي بِأَمْرِهِ رُخاءً حَيْثُ أَصابَ (٣٦) وَالشَّياطِينَ كُلَّ بَنَّاءٍ وَغَوَّاصٍ (٣٧) وَآخَرِينَ مُقَرَّنِينَ فِي الْأَصْفادِ (٣٨) } “Bunun üzerine rüzgârı onun emrine verdik; onun buyruğuyla, dilediği yere yumuşakça akıp giderdi. Şeytanları da; her bir bina ustasını ve dalgıcı, bukağılara vurulmuş diğerlerini de [onun emrine verdik].”
فَسَخَّرْنا لَهُ الرِّيحَ فذللناها لطاعته إجابة لدعوته وقرئ «الرياح» . تَجْرِي بِأَمْرِهِ رُخاءً لينة من الرخاوة لا تزعزع، أو لا تخالف إرادته كالمأمور المنقاد. حَيْثُ أَصابَ أراد من قولهم أصاب الصواب فأخطأ الجواب.
فَسَخَّرْنا لَهُ الرِّيحَ Duasına icabet ederek onu Süleyman'ın itaatine boyun eğdirdik. Kelime «الرياح» (rüzgârlar) şeklinde de okunmuştur. تَجْرِي بِأَمْرِهِ رُخاءً Ruhu’dan (yumuşaklıktan) gelme olup sarsmayan, yumuşak veya emre boyun eğmiş bir memur gibi onun iradesine karşı gelmeyen [bir şekilde akar giderdi]. حَيْثُ أَصابَ “İsabetli davrandı da cevabı şaşırdı” sözlerinde olduğu gibi, dilediği [yere].
وَالشَّياطِينَ عطف على الرِّيحَ. كُلَّ بَنَّاءٍ وَغَوَّاصٍ بدل منه.
وَالشَّياطِينَ الرِّيحَ kelimesi üzerine matuftur. كُلَّ بَنَّاءٍ وَغَوَّاصٍ ise ondan bedeldir.
وَآخَرِينَ مُقَرَّنِينَ فِي الْأَصْفادِ عطف على كُلَّ كأنه فصل الشياطين إلى عملة استعملهم في الأعمال الشاقة كالبناء والغوص، ومردة قرن بعضهم مع بعض في السلاسل ليكفوا عن الشر، ولعل أجسامهم شفافة صلبة فلا ترى ويمكن تقييدها، هذا والأقرب أن المراد تمثيل كفهم عن الشرور بالإِقران في الصفد وهو القيد، وسمي به العطاء لأنه يرتبط به المنعم عليه. وفرقوا بين فعليهما فقالوا صفده قيده وأصفده أعطاه عكس وعد وأوعد وفي ذلك نكتة.
وَآخَرِينَ مُقَرَّنِينَ فِي الْأَصْفادِ كُلَّ kelimesine matuftur. Sanki o, şeytanları bina yapımı ve dalgıçlık gibi meşakkatli işlerde çalıştırdığı ameleler ile şerden menedilmeleri için birbirlerine zincirlerle bağlanmış azgınlar (merede) olarak iki kısma ayırmıştır. Belki de onların bedenleri şeffaf fakat katıdır; bu yüzden görülmezler ancak bağlanmaları mümkündür. Bununla birlikte en yakın olan ihtimal, onların kötülüklerden menedilmesinin 'safed'e yani bukağıya vurulup bağlanmakla temsil edilmiş (somutlaştırılmış) olmasıdır. Nimete nail olan kimse nimeti verene bağlandığı için ihsana/atıyyeye de bu isim verilmiştir. İkisinin fiilleri arasında ayrım yaparak 'safedehû' (onu bukağıya vurdu/bağladı), 'asfedehû' (ona ihsanda bulundu/verdi) demişlerdir ki bu, 'vaade' ile 'ev‘ade'nin zıddıdır; bunda da ince bir nükte vardır.
[سورة ص (٣٨) : الآيات ٣٩ الى ٤٠]
[Sâd Suresi (38), Âyetler 39-40]
هذا عَطاؤُنا فَامْنُنْ أَوْ أَمْسِكْ بِغَيْرِ حِسابٍ (٣٩) وَإِنَّ لَهُ عِنْدَنا لَزُلْفى وَحُسْنَ مَآبٍ (٤٠)
{ هذا عَطاؤُنا فَامْنُنْ أَوْ أَمْسِكْ بِغَيْرِ حِسابٍ (٣٩) وَإِنَّ لَهُ عِنْدَنا لَزُلْفى وَحُسْنَ مَآبٍ (٤٠) } “'İşte bu bizim bağışımızdır; artık ister hesapsızca lütufta bulun, ister tut!' Şüphesiz onun katımızda bir yakınlığı ve güzel bir dönüş yeri vardır.”
هذا عَطاؤُنا أي هذا الذي أعطيناك من الملك والبسطة والتسلط على ما لم يسلط به غيرك عطاؤنا.
هذا عَطاؤُنا Yani sana verdiğimiz mülk, genişlik ve başkasına verilmeyen şeylere hâkim kılınış işte bu bizim bağışımızdır.
فَامْنُنْ أَوْ أَمْسِكْ فاعط من شئت وامنع من شئت. بِغَيْرِ حِسابٍ حال من المستكن في الأمر، أي غير محاسب على منه وإمساكه لتفويض التصرف فيه إليك أو من العطاء أو صلة له وما بينهما اعتراض. والمعنى أنه عطاء جم لا يكاد يمكن حصره، وقيل الإِشارة إلى تسخير الشياطين، والمراد بالمن والإِمساك إطلاقهم وإبقاءهم في القيد.
فَامْنُنْ أَوْ أَمْسِكْ Dilediğine ver, dilediğine verme. بِغَيْرِ حِسابٍ Emir kipindeki gizli zamirden hâldir; yani onda tasarruf yetkisi sana devredildiği için, vermenden veya tutmandan dolayı hesaba çekilmeksizin [tasarruf et] demektir. Yahut عَطاؤُنا kelimesinden hâldir ya da onun sılasıdır; aradaki kısım ise itiraz (ara cümle) cümlesidir. Anlamı şudur: O, neredeyse sınırlandırılması mümkün olmayan pek bol bir bağıştır. Bir görüşe göre ise işaret şeytanların boyun eğdirilmesinedir; vermekten (menn) ve tutmaktan (imsâk) maksat da onları serbest bırakmak veya bağlı tutmaktır.
وَإِنَّ لَهُ عِنْدَنا لَزُلْفى في الآخرة مع ما له من الملك العظيم في الدنيا. وَحُسْنَ مَآبٍ هو الجنة.
وَإِنَّ لَهُ عِنْدَنا لَزُلْفى Dünyadaki büyük mülküyle birlikte ahirette de [bizim katımızda bir yakınlığı vardır]. وَحُسْنَ مَآbٍ O da cennettir.
[سورة ص (٣٨) : الآيات ٤١ الى ٤٤]
[Sâd Suresi (38), Âyetler 41-44]
وَاذْكُرْ عَبْدَنا أَيُّوبَ إِذْ نادى رَبَّهُ أَنِّي مَسَّنِيَ الشَّيْطانُ بِنُصْبٍ وَعَذابٍ (٤١) ارْكُضْ بِرِجْلِكَ هذا مُغْتَسَلٌ بارِدٌ وَشَرابٌ (٤٢) وَوَهَبْنا لَهُ أَهْلَهُ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ رَحْمَةً مِنَّا وَذِكْرى لِأُولِي الْأَلْبابِ (٤٣) وَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثاً فَاضْرِبْ بِهِ وَلا تَحْنَثْ إِنَّا وَجَدْناهُ صابِراً نِعْمَ الْعَبْدُ إِنَّهُ أَوَّابٌ (٤٤)
{ وَاذْكُرْ عَبْدَنا أَيُّوبَ إِذْ نادى رَبَّهُ أَنِّي مَسَّنِيَ الشَّيْطانُ بِنُصْبٍ وَعَذابٍ (٤١) ارْكُضْ بِرِجْلِكَ هذا مُغْتَسَلٌ بارِدٌ وَشَرابٌ (٤٢) وَوَهَبْنا لَهُ أَهْلَهُ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ رَحْمَةً مِنَّا وَذِكْرى لِأُولِي الْأَلْبابِ (٤٣) وَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثاً فَاضْرِبْ بِهِ وَلا تَحْنَثْ إِنَّا وَجَدْناهُ صابِراً نِعْمَ الْعَبْدُ إِنَّهُ أَوَّابٌ (٤٤) } “Kulumuz Eyyûb'u da an; hani o, Rabbine: 'Şeytan bana bir yorgunluk ve azap dokundurdu' diye seslenmişti. 'Ayağını yere vur! İşte yıkanılacak ve içilecek soğuk bir su!' [dedik]. Katımızdan bir rahmet ve akıl sahipleri için bir öğüt olsun diye ona ailesini ve onlarla beraber bir mislini daha bağışladık. 'Eline bir demet sap al, onunla vur ve yeminini bozma!' [dedik]. Gerçekten biz onu sabırlı bulduk. Ne güzel bir kuldu! Şüphesiz o, daima [Allah'a] yönelirdi.”
وَاذْكُرْ عَبْدَنا أَيُّوبَ هو ابن عيص بن إسحاق وامرأته ليا بنت يعقوب صلوات الله عليه. إِذْ نادى رَبَّهُ بدل من عَبْدَنا وأَيُّوبَ عطف بيان له. أَنِّي مَسَّنِيَ بأني مسني، وقرأ حمزة بإسكان الياء وإسقاطها في الوصل. الشَّيْطانُ بِنُصْبٍ بتعب. وَعَذابٍ ألم وهي حكاية لكلامه الذي ناداه به ولولا هي
وَاذْكُرْ عَبْدَنا أَيُّوبَ O, İshak'ın oğlu Iys'ın oğludur; hanımı ise Ya'kûb'un (Allah'ın salâtı üzerine olsun) kızı Leyâ'dır. إِذْ نادى رَبَّهُ ifadesi عَبْدَنا kelimesinden bedeldir, أَيُّوبَ ise onun atf-ı beyanıdır. أَنِّي مَسَّنِيَ Yani 'bana dokundurdu diye'; Hamza yâ harfini sükunla okumuş ve vasl halinde düşürmüştür. الشَّيْطانُ بِنُصْبٍ Yorgunlukla. وَعَذابٍ Acıyla. Bu, Rabbine seslendiği kendi sözünün bir hikâyesidir; şayet öyle olmasaydı
لقال إنه مسه، والإِسناد إلى الشَّيْطانُ إما لأن الله مسه بذلك لما فعل بوسوسته كما قيل إنه أعجب بكثرة ماله أو استغاثة مظلوم فلم يغثه، أو كانت مواشيه في ناحية ملك كافر فداهنه ولم يغزه، أو لسؤاله امتحاناً لصبره فيكون اعترافاً بالذنب أو مراعاة للأدب، أو لأنه وسوس إلى أتباعه حتى رفضوه وأخرجوه من ديارهم، أو لأن المراد بالنصب والعذاب ما كان يوسوس إليه في مرضه من عظم البلاء والقنوط من الرحمة ويغريه على الجزع، وقرأ يعقوب بفتح النون على المصدر، وقرئ بفتحتين وهو لغة كالرشد والرشد وبضمتين للتثقيل.
'Ona dokundurdu' derdi. Şeytana nispet edilmesi; ya şeytanın vesvesesi sebebiyle yaptığı bir şey yüzünden Allah'ın ona bunu isabet ettirmesindendir —nitekim malının çokluğuyla böbürlendiği veya yardım isteyen bir mazluma yardım etmediği, yahut hayvanları kâfir bir hükümdarın bölgesinde bulunduğu için ona yağcılık yapıp onunla savaşmadığı söylenmiştir—; yahut sabrını sınamak üzere istemiş olmasından dolayıdır ki bu takdirde günahı itiraf veya edebi gözetme kabilindendir; ya da şeytanın onun taraftarlarına vesvese verip nihayetinde onu terk etmelerine ve memleketlerinden çıkarmalarına sebep olmasındandır; veya nüsüb ve azaptan maksadın, hastalığı esnasında şeytanın ona belanın büyüklüğü ve rahmetten ümit kesme hususunda vesvese vermesi ve onu feryat etmeye kışkırtması olmasındandır. Ya'kûb nûn harfinin fethasıyla mastar olarak (nasab) okumuştur; her iki harfin fethasıyla da (nasab) okunmuştur ki bu, 'ruşd' ve 'reşed' gibi bir lügattir; her iki harfin dammesiyle de (nüsub) tefhim/ağırlaştırma için okunmuştur.
ارْكُضْ بِرِجْلِكَ حكاية لما أجيب به أي اضرب برجلك الأرض. هذا مُغْتَسَلٌ بارِدٌ وَشَرابٌ أي فضربها فنبعت عين فقيل هذا مغتسل أي ماء تغتسل به وتشرب منه فيبرأ باطنك وظاهرك، وقيل نبعت عينان حارة وباردة فاغتسل من الحارة وشرب من الأخرى.
ارْكُضْ بِرِجْلِكَ Kendisine verilen cevabın hikâyesidir; yani ayağını yere vur. هذا مُغْتَسَلٌ بارِدٌ وَشَرابٌ Yani ayağını yere vurdu, bir pınar fışkırdı ve 'İşte bu yıkanılacak bir sudur; yani kendisiyle yıkanacağın ve içeceğin bir sudur, böylece için ve dışın iyileşir' denildi. Biri sıcak diğeri soğuk iki pınarın fışkırdığı, sıcaktan yıkanıp diğerinden içtiği de söylenmiştir.
وَوَهَبْنا لَهُ أَهْلَهُ بأن جمعناهم عليه بعد تفرقهم أو أحييناهم بعد موتهم، وقيل وهبنا له مثلهم.
وَوَهَبْنا لَهُ أَهْلَهُ Dağılmalarının ardından onları onun yanında toplayarak yahut ölümlerinden sonra onları dirilterek [bağışladık]. Bir benzerlerini ona bağışladığımız da söylenmiştir.
وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ حتى كان له ضعف ما كان. رَحْمَةً مِنَّا لرحمتنا عليه وَذِكْرى لِأُولِي الْأَلْبابِ وتذكيراً لهم لينتظروا الفرج بالصبر واللجأ إلى الله فيما يحيق بهم.
وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ Hatta daha önce sahip olduğunun iki katına sahip oldu. رَحْمَةً مِنَّا Ona olan rahmetimizden ötürü. وَذِكْرى لِأُولِي الْأَلْبابِ Ve akıl sahiplerine, başlarına gelen sıkıntılarda sabırla ve Allah'a sığınmakla kurtuluşu beklemeleri için bir hatırlatma olsun diye.
وَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثاً عطف على اركض والضغث الحزمة الصغيرة من الحشيش ونحوه. فَاضْرِبْ بِهِ وَلا تَحْنَثْ روي أن زوجته ليا بنت يعقوب وقيل رحمة بنت افراثيم بن يوسف ذهبت لحاجة فأبطأت فحلف إن برىء ضربها مائة ضربة، فحلل الله يمينه بذلك وهي رخصة باقية في الحدود. إِنَّا وَجَدْناهُ صابِراً فيما أصابه في النفس والأهل والمال، ولا يخل به شكواه إلى الله من الشيطان فإنه لا يسمى جزعاً كتمني العافية وطلب الشفاء مع أنه قال ذلك خيفة أن يفتنه أو قومه في الدين. نِعْمَ الْعَبْدُ أيوب. إِنَّهُ أَوَّابٌ مقبل بشراشره على الله تعالى.
وَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثاً اركض üzerine matuftur. Dığs (ضِغْث), ot ve benzeri şeylerden oluşan küçük demettir. فَاضْرِبْ بِهِ وَلا تَحْنَثْ Rivayet edildiğine göre hanımı Ya'kûb'un kızı Leyâ —Yûsuf'un oğlu Efrâîm'in kızı Rahme olduğu da söylenmiştir— bir ihtiyaç için gitmiş ve gecikmişti. Bunun üzerine Eyyûb iyileşirse ona yüz sopa vuracağına yemin etmişti. Allah da bu şekilde onun yeminini çözüme kavuşturdu; bu, had cezalarında baki kalan bir ruhsattır. إِنَّا وَجَدْناهُ صابِراً Canında, ailesinde ve malında başına gelen musibetlerde [onu sabırlı bulduk]. Şeytandan Allah'a şikâyette bulunması sabrına halel getirmez; zira afiyet temenni etmek ve şifa dilemek gibi bu da sızlanma sayılmaz; üstelik o, şeytanın kendisini veya kavmini dinde fitneye düşürmesinden korktuğu için böyle demiştir. نِعْمَ الْعَبْدُ Eyyûb. إِنَّهُ أَوَّابٌ Bütün benliğiyle Yüce Allah'a yönelen bir kimsedir.
[سورة ص (٣٨) : الآيات ٤٥ الى ٤٧]
[Sâd Suresi (38), Âyetler 45-47]
وَاذْكُرْ عِبادَنا إِبْراهِيمَ وَإِسْحاقَ وَيَعْقُوبَ أُولِي الْأَيْدِي وَالْأَبْصارِ (٤٥) إِنَّا أَخْلَصْناهُمْ بِخالِصَةٍ ذِكْرَى الدَّارِ (٤٦) وَإِنَّهُمْ عِنْدَنا لَمِنَ الْمُصْطَفَيْنَ الْأَخْيارِ (٤٧)
{ وَاذْكُرْ عِبادَنا إِبْراهِيمَ وَإِسْحاقَ وَيَعْقُوبَ أُولِي الْأَيْدِي وَالْأَبْصارِ (٤٥) إِنَّا أَخْلَصْناهُمْ بِخالِصَةٍ ذِكْرَى الدَّارِ (٤٦) وَإِنَّهُمْ عِنْدَنا لَمِنَ الْمُصْطَفَيْنَ الْأَخْيارِ (٤٧) } “Güç ve basiret sahibi kullarımız İbrâhim'i, İshak'ı ve Ya'kûb'u da an! Doğrusu biz onları, ahiret yurdunu anma hasletiyle arındırıp ihlâslı kıldık. Şüphesiz onlar katımızda seçkinlerden, hayırlılardandır.”
وَاذْكُرْ عِبادَنا إِبْراهِيمَ وَإِسْحاقَ وَيَعْقُوبَ وقرأ ابن كثير عَبْدَنَا وضع الجنس موضع الجمع، أو على أن إِبْراهِيمَ وحده لمزيد شرفه عطف بيان له، وَإِسْحاقَ وَيَعْقُوبَ عطف عليه. أُولِي الْأَيْدِي وَالْأَبْصارِ أولي القوة في الطاعة والبصيرة في الدين، أو أولي الأعمال الجليلة والعلوم الشريفة، فعبر بالأيدي عن الأعمال لأن أكثرها بمباشرتها وبالأبصار عن المعارف لأنها أقوى مباديها، وفيه تعريض بالبطلة الجهال أنهم كالزمنى والعماة.
وَاذْكُرْ عِبادَنا إِبْراهِيمَ وَإِسْحاقَ وَيَعْقُوبَ İbn Kesîr cinsi çoğul yerine koyarak yahut şerefinin yüceliğinden ötürü yalnız إِبْراهِيمَ ismini ona atf-ı beyan yapıp وَإِسْحاقَ وَيَعْقُوبَ isimlerini de onun üzerine atfederek عَبْدَنَا (kulumuzu) şeklinde okumuştur. أُولِي الْأَيْدِي وَالْأَبْصارِ İtaatte kuvvet ve dinde basiret sahipleri; yahut yüce ameller ve şerefli ilimler sahipleri. Amellerin çoğu bizzat ellerle yapıldığı için ellerle ameller; marifetlerin en güçlü başlangıç noktası olduğu için de basiretlerle ilimler ifade edilmiştir. Bunda, amelsiz cahillerin kötürüm ve körler gibi olduğuna dair bir tariz vardır.
إِنَّا أَخْلَصْناهُمْ بِخالِصَةٍ جعلناهم خالصين لنا بخصلة خالصة لا شوب فيها هي: ذِكْرَى الدَّارِ تذكرهم الدار الآخرة دائماً فإن خلوصهم في الطاعة بسببها، وذلك لأن مطمح نظرهم فيما يأتون ويذرون جوار الله والفوز بلقائه وذلك في الآخرة، وإطلاق الدَّارِ للاشعار بأنها الدار الحقيقة والدنيا معبر، وأضاف نافع وهشام بِخالِصَةٍ إلى ذِكْرَى للبيان أو لأنه مصدر بمعنى الخلوص فأضيف إلى فاعله.
إِنَّا أَخْلَصْناهُمْ بِخالِصَةٍ İçinde hiçbir şaibe bulunmayan halis bir hasletle onları kendimize halis kıldık ki o da şudur: ذِكْرَى الدَّارِ Ahiret yurdunu sürekli hatırlamalarıdır; çünkü itaatteki ihlâsları onun sayesindedir. Zira onların yapıp ettiklerinde ve terk ettiklerinde yegâne hedefleri Allah'ın yakınlığı ve O'na kavuşarak kurtuluşa ermektir; bu da ahirettedir. دَّارِ kelimesinin mutlak olarak kullanılması, gerçek yurdun o olduğuna ve dünyanın sadece bir geçit olduğuna dikkat çekmek içindir. Nâfi‘ ve Hişâm açıklama amacıyla yahut 'hulûs' manasında bir masdar olup failine izafe edilmesi sebebiyle بِخالِصَةٍ kelimesini ذِكْرَى kelimesine izafe ederek [bi-hâlisa-ti zikrâ'd-dâri] okumuşlardır.
وَإِنَّهُمْ عِنْدَنا لَمِنَ الْمُصْطَفَيْنَ الْأَخْيارِ لمن المختارين من أمثالهم المصطفين عليهم في الخير جمع خير كشر وأشرار. وقيل جمع خير أو خير على تخفيفه كأموات في جمع ميت أو ميت.
وَإِنَّهُمْ عِنْدَنا لَمِنَ الْمُصْطَفَيْنَ الْأَخْيارِ Emsalleri arasından seçilmiş ve hayırda onların önüne geçirilmiş kimselerdendir. 'Şerr'in çoğulunun 'eşrâr' gelmesi gibi 'hayr'ın çoğuludur. 'Meyyit' veya 'meyt'in çoğulunun 'emvât' gelmesi gibi, 'hayyir'in veya onun hafifletilmişi olan 'hayr'ın çoğulu olduğu da söylenmiştir.
[سورة ص (٣٨) : آية ٤٨]
[Sâd Suresi (38), Âyet 48]
وَاذْكُرْ إِسْماعِيلَ وَالْيَسَعَ وَذَا الْكِفْلِ وَكُلٌّ مِنَ الْأَخْيارِ (٤٨)
{ وَاذْكُرْ إِسْماعِيلَ وَالْيَسَعَ وَذَا الْكِفْلِ وَكُلٌّ مِنَ الْأَخْيارِ (٤٨) } “İsmâil'i, Elyesa'ı ve Zülkifl'i de an! Hepsi de hayırlılardandır.”
وَاذْكُرْ إِسْماعِيلَ وَالْيَسَعَ هو ابن أخطوب استخلفه إلياس على بني إسرائيل ثم استنبئ، واللام فيه كما في قوله: رَأَيْتُ الوَلِيْدَ بْنَ اليَزِيدَ مُبَارَكاً. وقرأ حمزة والكسائي «والليسع» تشبيهاً بالمنقول من ليسع من اللسع. وَذَا
وَاذْكُرْ إِسْماعِيلَ وَالْيَسَعَ O, Ahtûb'un oğludur; İlyâs onu İsrâiloğulları üzerine halife bırakmış, sonra da peygamber yapılmıştır. Buradaki lâm harfi: 'Gördüm Yezîdoğlu Velîd'i mübarek' beytindeki gibidir. Hamza ve Kisâî, 'lesa‘a' (soktu) fiilinden menkul bir isme benzeterek «والليسع» şeklinde okumuşlardır. وَذَا
الْكِفْلِ
el-Kifl'i de [an].
ابن عم يسع أو بشر بن أيوب. واختلف في نبوته ولقبه فقيل فر إليه مائة نبي من بني إسرائيل من القتل فآواهم وكفلهم، وقيل كفل بعمل رجل صالح كان يصلي كل يوم مائة صلاة وَكُلٌّ أي وكلهم. مِنَ الْأَخْيارِ.
Yesa'ın amcasının oğlu veya Eyyûb'un oğlu Bişr'dir. Peygamberliği ve lakabı hakkında ihtilaf edilmiştir: İsrâiloğullarından yüz peygamberin öldürülmekten kaçıp ona sığındığı, onun da onları barındırıp kefil olduğu söylenmiştir. Her gün yüz rekât namaz kılan salih bir adamın amelini üstlendiği de söylenmiştir. وَكُلٌّ Yani onların hepsi. مِنَ الْأَخْيارِ Hayırlılardandır.
[سورة ص (٣٨) : الآيات ٤٩ الى ٥١]
[Sâd Suresi (38), Âyetler 49-51]
هذا ذِكْرٌ وَإِنَّ لِلْمُتَّقِينَ لَحُسْنَ مَآبٍ (٤٩) جَنَّاتِ عَدْنٍ مُفَتَّحَةً لَهُمُ الْأَبْوابُ (٥٠) مُتَّكِئِينَ فِيها يَدْعُونَ فِيها بِفاكِهَةٍ كَثِيرَةٍ وَشَرابٍ (٥١)
{ هذا ذِكْرٌ وَإِنَّ لِلْمُتَّقِينَ لَحُسْنَ مَآبٍ (٤٩) جَنَّاتِ عَدْنٍ مُفَتَّحَةً لَهُمُ الْأَبْوابُ (٥٠) مُتَّكِئِينَ فِيها يَدْعُونَ فِيها بِفاكِهَةٍ كَثِيرَةٍ وَشَرابٍ (٥١) } “Bu bir zikirdir. Şüphesiz takva sahipleri için güzel bir dönüş yeri vardır: Kapıları kendilerine sonuna kadar açılmış Adn cennetleri! Orada yaslanarak birçok meyve ve içecek isterler.”
هذا إشارة إلى ما تقدم من أمورهم. ذِكْرٌ شرف لهم، أو نوع من الذكر وهو القرآن. ثم شرع في بيان ما أعد لهم ولأمثالهم فقال: وَإِنَّ لِلْمُتَّقِينَ لَحُسْنَ مَآبٍ مرجع.
هذا Onların daha önce geçen durumlarına bir işarettir. ذِكْرٌ Onlar için bir şereftir yahut zikrin bir türüdür ki o da Kur'an'dır. Sonra onlar ve benzerleri için hazırlanan şeyleri beyan etmeye başlayarak şöyle buyurdu: وَإِنَّ لِلْمُتَّقِينَ لَحُسْنَ مَآبٍ Güzel bir dönüş yeri vardır.
جَنَّاتِ عَدْنٍ عطف بيان لَحُسْنَ مَآبٍ وهو من الأعلام الغالبة لقوله جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدَ الرَّحْمنُ عِبادَهُ بِالْغَيْبِ وانتصب عنها. مُفَتَّحَةً لَهُمُ الْأَبْوابُ على الحال والعامل فيها ما في المتقين من معنى الفعل، وقرئتا مرفوعتين على الابتداء والخبر أو أنهما خبران لمحذوف.
جَنَّاتِ عَدْنٍ ifadesi حُسْنَ مَآبٍ ifadesinden atf-ı beyandır; جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدَ الرَّحْمنُ عِبادَهُ بِالْغَيْبِ ayetinden ötürü galip özel isimlerdendir ve ondan mansup olmuştur. مُفَتَّحَةً لَهُمُ الْأَبْوابُ Hâl olarak gelmiştir, onda amel eden ise المتقين kelimesindeki fiil manasıdır. İkisi mübteda ve haber olarak yahut mahzuf bir mübtedanın iki haberi olarak merfû da okunmuştur.
مُتَّكِئِينَ فِيها يَدْعُونَ فِيها بِفاكِهَةٍ كَثِيرَةٍ وَشَرابٍ حالان متعاقبان أو متداخلان من الضمير في لَهُمْ لا من المتقين للفصل، والأظهر أن يدعون استئناف لبيان حالهم فيها ومتكئين حال من ضميره، والاقتصار على الفاكهة للإشعار بأن مطاعمهم لمحض التلذذ، فإن التغذي للتحلل ولا تحلل ثمة.
مُتَّكِئِينَ فِيها يَدْعُونَ فِيها بِفاكِهَةٍ كَثِيرَةٍ وَشَرابٍ Araya fasıla girdiği için المتقين kelimesinden değil, لَهُمْ ifadesindeki zamirden peş peşe gelen veya iç içe geçmiş iki hâldir. Daha zahir olanı, 'yed'ûne' ifadesinin oradaki hallerini beyan eden bir istînâf cümlesi, 'müttekiîne' ifadesinin ise onun zamirinden hâl olmasıdır. Yalnızca meyve ile yetinilmesi, onların yiyeceklerinin sırf lezzet alma amaçlı olduğuna dikkat çekmek içindir; zira beslenme vücuttaki erimeyi/harcanmayı telafi etmek içindir, orada ise erime/harcanma yoktur.
[سورة ص (٣٨) : الآيات ٥٢ الى ٥٤]
[Sâd Suresi (38), Âyetler 52-54]
وَعِنْدَهُمْ قاصِراتُ الطَّرْفِ أَتْرابٌ (٥٢) هذا مَا تُوعَدُونَ لِيَوْمِ الْحِسابِ (٥٣) إِنَّ هذا لَرِزْقُنا مَا لَهُ مِنْ نَفادٍ (٥٤)
{ وَعِنْدَهُمْ قاصِراتُ الطَّرْفِ أَتْرابٌ (٥٢) هذا ما تُوعَدُونَ لِيَوْمِ الْحِسابِ (٥٣) إِنَّ هذا لَرِزْقُنا ما لَهُ مِنْ نَفادٍ (٥٤) } “Yanlarında bakışlarını [yalnız eşlerine] dikmiş yaşıt dilberler vardır. İşte hesap günü için size vaad edilen budur! Şüphesiz bu, bizim bitip tükenmek bilmeyen rızkımızdır.”
وَعِنْدَهُمْ قاصِراتُ الطَّرْفِ لا ينظرون إلى غير أزواجهن. أَتْرابٌ لذات لهم فإن التحاب بين الأقران أثبت، أو بعضهن لبعض لا عجوز فيهن ولا صبية، واشتقاقه من التراب فإنه يمسهن في وقت واحد.
وَعِنْدَهُمْ قاصِراتُ الطَّرْفِ Kocalarından başkasına bakmazlar. أَتْرابٌ Onların akranlarıdır; zira akranlar arasındaki sevgi daha sağlamdır; yahut kendi aralarında yaşıttırlar, içlerinde ne yaşlı kadın ne de çocuk vardır. Kelimenin kökü topraktan (turâb) türemiştir; zira toprak onlara aynı vakitte dokunur.
هذا مَا تُوعَدُونَ لِيَوْمِ الْحِسابِ لأجله فإن الحساب علة الوصول إلى الجزاء، وقرأ ابن كثير وأبو عمرو بالياء ليوافق ما قبله.
هذا ما تُوعَدُونَ لِيَوْمِ الْحِسابِ Onun hatırına; çünkü hesap, cezaya/mükâfata ulaşmanın sebebidir. İbn Kesîr ve Ebû Amr öncesine uyması için yâ harfiyle [yû‘adûne] okumuşlardır.
إِنَّ هذا لَرِزْقُنا مَا لَهُ مِنْ نَفادٍ انقطاع.
إِنَّ هذا لَرِزْقُنا ما لَهُ مِنْ نَفادٍ Kesintisi [olmayan].
[سورة ص (٣٨) : الآيات ٥٥ الى ٥٨]
[Sâd Suresi (38), Âyetler 55-58]
هذا وَإِنَّ لِلطَّاغِينَ لَشَرَّ مَآبٍ (٥٥) جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَها فَبِئْسَ الْمِهادُ (٥٦) هذا فَلْيَذُوقُوهُ حَمِيمٌ وَغَسَّاقٌ (٥٧) وَآخَرُ مِنْ شَكْلِهِ أَزْواجٌ (٥٨)
{ هذا وَإِنَّ لِلطَّاغِينَ لَشَرَّ مَآبٍ (٥٥) جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَها فَبِئْسَ الْمِهادُ (٥٦) هذا فَلْيَذُوقُوهُ حَمِيمٌ وَغَسَّاقٌ (٥٧) وَآخَرُ مِنْ شَكْلِهِ أَزْواجٌ (٥٨) } “Bu böyledir! Şüphesiz azgınlar için pek kötü bir dönüş yeri vardır: Cehennem! Oraya girecekler; ne kötü bir yataktır o! İşte bu kaynar su ve irindir; artık onu tatsınlar! Ve o türden daha başka çift çift [azaplar vardır].”
هذا أي الأمر هذا أو هذا كما ذكر أو خذ هذا. وَإِنَّ لِلطَّاغِينَ لَشَرَّ مَآبٍ.
هذا Yani durum budur, yahut bu zikredildiği gibidir veya bunu al! وَإِنَّ لِلطَّاغِينَ لَشَرَّ مَآبٍ.
جَهَنَّمَ إعرابه ما سبق. يَصْلَوْنَها حال من جهنم. فَبِئْسَ الْمِهادُ المهد والمفترش، مستعار من فراش النائم والمخصوص بالذم محذوف وهو جَهَنَّمَ لقوله لَهُمْ مِنْ جَهَنَّمَ مِهادٌ.
جَهَنَّمَ İrabı daha önce geçtiği gibidir. يَصْلَوْنَها Cehennem kelimesinden hâldir. فَبِئْسَ الْمِهادُ Döşek ve sergi; uyuyanın yatağından istiare edilmiştir. Yerilen şey (mahzûf mahsûs bi'z-zem) hazfedilmiştir ki لَهُمْ مِنْ جَهَنَّمَ مِهادٌ ayetinden ötürü o da جَهَنَّمَ kelimesidir.
هذا فَلْيَذُوقُوهُ، أي ليذوقوا هذا فليذوقوه، أو العذاب هذا فليذوقوه، ويجوز أن يكون مبتدأ وخبره:
هذا فَلْيَذُوقُوهُ Yani bunu tatsınlar, artık onu tatsınlar yahut azap budur, artık onu tatsınlar! Mübteda olması da caizdir, haberi ise şudur:
حَمِيمٌ وَغَسَّاقٌ وهو على الأولين خبر محذوف أي هو حَمِيمٌ، والغساق ما يغسق من صديد أهل النار من غسقت العين إذا سال دمعها، وقرأ حفص وحمزة والكسائي غَسَّاقٌ بتشديد السين.
حَمِيمٌ وَغَسَّاقٌ İlk iki takdire göre ise mahzuf bir mübtedanın haberidir; yani 'o kaynar su ve irindir'. Gassâk, gözün yaşı aktığında söylenen 'gasakati'l-‘ayn' ifadesinden hareketle, cehennem ehlinin akıp duran irinidir. Hafs, Hamza ve Kisâî غَسَّاقٌ kelimesini sîn harfini şeddeli okumuşlardır.
وَآخَرُ أي مذوق أو عذاب آخر، وقرأ البصريان «وأخرى» أي ومذوقات أو أنواع عذاب أخر. مِنْ شَكْلِهِ من مثل هذا المذوق أو العذاب في الشدة، وتوحيد الضمير على أنه لما ذكر أو للشراب الشامل للحميم والغساق أو للغساق. وقرئ بالكسر وهو لغة. أَزْواجٌ أجناس خبر ل آخَرُ أو صفة له أو للثلاثة، أو مرتفع بالجار والخبر محذوف مثل لهم.
وَآخَرُ Yani tadılacak başka bir şey yahut başka bir azap. İki Basralı (Ebû Amr ve Ya'kûb) «وأخرى» şeklinde okumuşlardır; yani tadılacak diğer şeyler yahut diğer azap türleri. مِنْ شَكْلِهِ Şiddet bakımından bu tadılan şeyin veya azabın benzerinden. Zamirin müfred gelmesi, zikredilen şeye yahut hamîm ile gassâkı kapsayan içeceğe veya gassâka ait olması sebebiyledir. Kök harfin kesresiyle (şiklihî) de okunmuştur ki bu da bir lügattir. أَزْواجٌ Çeşit çeşit türler; آخَرُ kelimesinin haberidir yahut onun sıfatıdır ya da üçünün sıfatıdır; yahut car-mecrur ile merfû kılınmıştır ve haber mahzuftur, 'onlar içindir' takdirindedir.
[سورة ص (٣٨) : الآيات ٥٩ الى ٦١]
[Sâd Suresi (38), Âyetler 59-61]
هذا فَوْجٌ مُقْتَحِمٌ مَعَكُمْ لا مَرْحَباً بِهِمْ إِنَّهُمْ صالُوا النَّارِ (٥٩) قالُوا بَلْ أَنْتُمْ لاَ مَرْحَباً بِكُمْ أَنْتُمْ قَدَّمْتُمُوهُ لَنا فَبِئْسَ الْقَرارُ (٦٠) قالُوا رَبَّنا مَنْ قَدَّمَ لَنا هذا فَزِدْهُ عَذاباً ضِعْفاً فِي النَّارِ (٦١)
{ هذا فَوْجٌ مُقْتَحِمٌ مَعَكُمْ لا مَرْحَباً بِهِمْ إِنَّهُمْ صالُوا النَّارِ (٥٩) قالُوا بَلْ أَنْتُمْ لا مَرْحَباً بِكُمْ أَنْتُمْ قَدَّمْتُمُوهُ لَنا فَبِئْسَ الْقَرارُ (٦٠) قالُوا رَبَّنا مَنْ قَدَّمَ لَنا هذا فَزِدْهُ عَذاباً ضِعْفاً فِي النَّارِ (٦١) } “'İşte şunlar sizinle birlikte [cehenneme] zorla girecek topluluktur. Onlara rahatlık yüzü gösterilmesin! Şüphesiz onlar ateşe gireceklerdir' [denir]. [Uyanlar] derler ki: 'Hayır, asıl size rahatlık yüzü gösterilmesin! Onu bizim başımıza siz getirdiniz. Ne kötü bir duraktır!' [Yine] derler ki: 'Rabbimiz! Bunu bizim başımıza kim getirdiyse, ateşte onun azabını kat kat artır!'”
هذا فَوْجٌ مُقْتَحِمٌ مَعَكُمْ حكاية ما يقال للرؤساء الطاغين إذا دخلوا النار واقتحمها معهم فوج تبعهم في الضلال، والاقتحام ركوب الشدة والدخول فيها. لاَ مَرْحَباً بِهِمْ دعاء من المتبوعين على أتباعهم أو صفة ل فَوْجٌ، أو حال أي مقولاً فيهم لا مرحباً أي ما أتوا بهم رحباً وسعة. إِنَّهُمْ صالُوا النَّارِ داخلون النار بأعمالهم مثلنا.
هذا فَوْجٌ مُقْتَحِمٌ مَعَكُمْ Azgın önderler ateşe girdiklerinde ve sapıklıkta onlara uyan bir grup da onlarla birlikte ateşe daldığında kendilerine söylenecek sözün hikâyesidir. İktihâm, zorluğa göğüs germek ve içine dalmaktır. لا مَرْحَباً بِهِمْ Tabi olunanların uyanlar aleyhine bir bedduasıdır yahut فَوْجٌ kelimesinin sıfatıdır; ya da hâldir, yani onlar hakkında 'rahat yüzü görmesinler' denildiği halde [ateşe daldılar]; yani geldikleri yerde genişlik ve rahatlık bulmasınlar demektir. إِنَّهُمْ صالُوا النَّارِ Bizim gibi onlar da amelleri sebebiyle ateşe gireceklerdir.
قالُوا أي الأتباع للرؤساء. بَلْ أَنْتُمْ لاَ مَرْحَباً بِكُمْ بل أنتم أحق بما قلتم، أو قيل لنا لضلالكم وإضلالكم كما قالوا: أَنْتُمْ قَدَّمْتُمُوهُ لَنا قدمتم العذاب أو الصلي لنا بإِغوائنا وإغرائنا على ما قدمتموه من العقائد الزائغة والأعمال القبيحة. فَبِئْسَ الْقَرارُ فبئس المقر جهنم.
قالُوا Yani uyanlar önderlere dediler ki: بَلْ أَنْتُمْ لا مَرْحَباً بِكُمْ Bilakis siz söylediğiniz şeye daha layıksınız; yahut sapıklığınız ve saptırmanız sebebiyle bize söylenen şey asıl size layıktır. Nitekim şöyle demişlerdir: أَنْتُمْ قَدَّمْتُمُوهُ لَنا Bizi azdırmakla ve önümüze sunduğunuz sapık inançlara ve çirkin amellere bizi teşvik etmekle azabı veya ateşe girmeyi bizim başımıza siz getirdiniz. فَبِئْسَ الْقَرارُ Cehennem ne kötü bir karargâhtır!
قالُوا أي الأتباع أيضاً. رَبَّنا مَنْ قَدَّمَ لَنا هذا فَزِدْهُ عَذاباً ضِعْفاً فِي النَّارِ مضاعفاً أي ذا ضعف وذلك أن يزيد على عذابه مثله فيصير ضعفين كقوله رَبَّنا آتِهِمْ ضِعْفَيْنِ مِنَ الْعَذابِ.
قالُوا Yani yine uyanlar dediler ki: رَبَّنا مَنْ قَدَّمَ لَنا هذا فَزِدْهُ عَذاباً ضِعْفاً فِي النَّارِ Katlanmış, yani iki katı olan [bir azap]; bu da رَبَّنا آتِهِمْ ضِعْفَيْنِ مِنَ الْعَذابِ ayetinde olduğu gibi, azabına bir misli daha eklenip iki kat olmasıdır.
[سورة ص (٣٨) : الآيات ٦٢ الى ٦٤]
[Sâd Suresi (38), Âyetler 62-64]
وَقالُوا مَا لَنا لاَ نَرى رِجالاً كُنَّا نَعُدُّهُمْ مِنَ الْأَشْرارِ (٦٢) أَتَّخَذْناهُمْ سِخْرِيًّا أَمْ زاغَتْ عَنْهُمُ الْأَبْصارُ (٦٣) إِنَّ ذلِكَ لَحَقٌّ تَخاصُمُ أَهْلِ النَّارِ (٦٤)
{ وَقالُوا مَا لَنا لاَ نَرى رِجالاً كُنَّا نَعُدُّهُمْ مِنَ الْأَشْرارِ (٦٢) أَتَّخَذْناهُمْ سِخْرِيًّا أَمْ زاغَتْ عَنْهُمُ الْأَبْصارُ (٦٣) إِنَّ ذلِكَ لَحَقٌّ تَخاصُمُ أَهْلِ النَّارِ (٦٤) } “Ve [şöyle] derler: 'Kötülerden saydığımız birtakım adamları [burada] niçin görmüyoruz? Onları alaya mı almıştık, yoksa gözler[imiz] onlardan kaydı da mı [göremiyoruz]?' İşte bu, cehennem ehlinin birbiriyle çekişmesi, şüphesiz bir gerçektir.”
وَقالُوا أي الطاغوت. مَا لَنا لاَ نَرى رِجالًا كُنَّا نَعُدُّهُمْ مِنَ الْأَشْرارِ يعنون فقراء المسلمين الذين يسترذلونهم ويسخرون بهم.
وَقالُوا Yani azgınlar [şöyle dediler]: مَا لَنا لاَ نَرى رِجالًا كُنَّا نَعُدُّهُمْ مِنَ الْأَشْرارِ Hor gördükleri ve kendileriyle alay ettikleri fakir Müslümanları kastediyorlar.
أَتَّخَذْناهُمْ سِخْرِيًّا صفة أخرى ل رِجالًا، وقرأ الحجازيان وابن عامر وعاصم بهمزة الاستفهام على أنه إنكار على أنفسهم وتأنيب لها في الاستسخار منهم، وقرأ نافع وحمزة والكسائي سِخْرِيًّا بالضم وقد سبق مثله في «المؤمنين» . أَمْ زاغَتْ مالت. عَنْهُمُ الْأَبْصارُ فلا نراهم وأَمْ معادلة ل مَا لَنا لاَ نَرى على أن المراد نفي رؤيتهم لغيبتهم كأنهم قالوا: أليسوا ها هنا أم زاغت عنهم أبصارنا، أو لاتخذناهم على القراءة الثانية بمعنى أي الأمرين فعلنا بهم الاستسخار منهم أم تحقيرهم، فإن زيغ الأبصار كناية عنه على معنى إنكارهما على أنفسهم، أو منقطعة والمراد الدلالة على أن استرذالهم والاستسخار منهم كان لزيغ أبصارهم وقصور أنظارهم على رثاثة حالهم.
أَتَّخَذْناهُمْ سِخْرِيًّا رِجالًا kelimesinin diğer bir sıfatıdır. İki Hicazlı (Nâfi ve İbn Kesîr), İbn Âmir ve Âsım, kendileriyle alay etmelerinden ötürü kendi nefislerini kınama ve azarlama [ifadesi] olmak üzere istifham hemzesiyle okumuşlardır. Nâfi, Hamza ve el-Kisâî سِخْرِيًّا kelimesini zamme ile (sühriyyen) okumuşlardır; bunun bir benzeri daha önce el-Mü'minûn [Suresi]'nde geçmişti. أَمْ زاغَتْ Kaydı, saptı. عَنْهُمُ الْأَبْصارُ Dolayısıyla onları göremiyoruz. أَمْ edatı, [onların] bulunmamalarından ötürü görülmelerinin nefyedilmesi kastedilerek مَا لَنا لاَ نَرى ifadesine muadildir; sanki 'Onlar burada değiller mi, yoksa gözlerimiz mi onlardan kaydı?' demiş gibidirler. Yahut ikinci kıraate göre اتَّخَذْناهُمْ ifadesine [muadildir]; 'Onlara iki şeyden hangisini yaptık; onlarla alay mı ettik yoksa onları hakir mi gördük?' anlamındadır. Zira gözlerin kayması, her ikisini de kendi nefislerine inkâr ve kınama anlamında bundan kinayedir. Yahut [buradaki em] munkatıdır; maksat ise onları hor görmelerinin ve onlarla alay etmelerinin, gözlerinin kaymasından ve bakışlarının onların [dış] hallerinin perişanlığıyla sınırlı kalmasından ileri geldiğini göstermektir.
إِنَّ ذلِكَ الذي حكيناه عنهم. لَحَقٌّ لا بد أن يتكلموا به ثم بين ما هو فقال: تَخاصُمُ أَهْلِ النَّارِ وهو بدل من لحق أو خبر محذوف، وقرئ بالنصب على البدل من ذلك.
إِنَّ ذلِكَ Onlardan naklettiğimiz bu durum, لَحَقٌّ mutlaka konuşacakları kesin bir gerçektir. Sonra bunun ne olduğunu beyan ederek şöyle buyurmuştur: تَخاصُمُ أَهْلِ النَّارِ Bu [ifade], لَحَقٌّ kelimesinden bedeldir yahut mahzuf bir [mübtedanın] haberidir. ذلِكَ kelimesinden bedel olarak nasb ile de okunmuştur.
[سورة ص (٣٨) : الآيات ٦٥ الى ٦٦]
[Sâd Suresi (38), Âyetler 65-66]
قُلْ إِنَّما أَنَا مُنْذِرٌ وَما مِنْ إِلهٍ إِلاَّ اللَّهُ الْواحِدُ الْقَهَّارُ (٦٥) رَبُّ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وَما بَيْنَهُمَا الْعَزِيزُ الْغَفَّارُ (٦٦)
{ قُلْ إِنَّما أَنَا مُنْذِرٌ وَما مِنْ إِلهٍ إِلاَّ اللَّهُ الْواحِدُ الْقَهَّارُ (٦٥) رَبُّ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وَما بَيْنَهُمَا الْعَزِيزُ الْغَفَّارُ (٦٦) } “De ki: 'Ben sadece bir uyarıcıyım. Bir ve mutlak galip olan Allah'tan başka hiçbir ilah yoktur. [O], göklerin, yerin ve ikisi arasındakilerin Rabbidir, mutlak güç sahibidir, çok bağışlayıcıdır.'”
قُلْ يا محمد للمشركين. إِنَّما أَنَا مُنْذِرٌ أنذركم عذاب الله. وَما مِنْ إِلهٍ إِلَّا اللَّهُ الْواحِدُ الذي لا يقبل الشركة والكثرة في ذاته. الْقَهَّارُ لكل شيء يريد قهره.
قُلْ Müşriklere [de ki] ey Muhammed! إِنَّما أَنَا مُنْذِرٌ Sizi Allah'ın azabıyla uyarırım. وَما مِنْ إِلهٍ إِلَّا اللَّهُ الْواحِدُ Zatında ortaklığı ve çokluğu kabul etmeyen tek ilah. الْقَهَّارُ Kahretmek istediği her şeye karşı mutlak galip olan.
رَبُّ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وَما بَيْنَهُمَا منه خلقها وإليه أمرها. الْعَزِيزُ الذي لا يغلب إذا عاقب.
رَبُّ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وَما بَيْنَهُمَا Onların yaratılması O'ndandır ve idaresi O'na aittir. الْعَزِيزُ Cezalandırdığı vakit mağlup edilemeyen.
الْغَفَّارُ الذي يغفر ما يشاء من الذنوب لمن يشاء، وفي هذه الأوصاف تقرير للتوحيد ووعد ووعيد للموحدين والمشركين، وتثنية ما يشعر بالوعيد وتقديمه لأن المدعو به هو الإنذار.
الْغَفَّارُ Dilediği kimsenin dilediği günahlarını bağışlayan. Bu vasıflarda tevhidin pekiştirilmesi, muvahhitler için bir vaat ve müşrikler için bir tehdit vardır. Tehdit hissettiren vasfın ikilenmesi ve öne alınması, çağrının uyarı (inzâr) maksatlı olmasından ötürüdür.
[سورة ص (٣٨) : الآيات ٦٧ الى ٧٠]
[Sâd Suresi (38), Âyetler 67-70]
قُلْ هُوَ نَبَأٌ عَظِيمٌ (٦٧) أَنْتُمْ عَنْهُ مُعْرِضُونَ (٦٨) مَا كانَ لِي مِنْ عِلْمٍ بِالْمَلَإِ الْأَعْلى إِذْ يَخْتَصِمُونَ (٦٩) إِنْ يُوحى إِلَيَّ إِلاَّ أَنَّما أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ (٧٠)
{ قُلْ هُوَ نَبَأٌ عَظِيمٌ (٦٧) أَنْتُمْ عَنْهُ مُعْرِضُونَ (٦٨) مَا كانَ لِي مِنْ عِلْمٍ بِالْمَلَإِ الْأَعْلى إِذْ يَخْتَصِمُونَ (٦٩) إِنْ يُوحى إِلَيَّ إِلاَّ أَنَّما أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ (٧٠) } “De ki: 'O, büyük bir haberdir. Siz ise ondan yüz çeviriyorsunuz. Onlar orada tartışırlarken Mele-i A‘lâ hakkında benim hiçbir bilgim yoktu. Bana ancak, apaçık bir uyarıcı olduğum vahyolunmaktadır.'”
قُلْ هُوَ أي ما أنبأتكم به من أني نذير من عقوبة من هذه صفته وأنه واحد في ألوهيته، وقيل ما بعده من نبأ آدم. نَبَأٌ عَظِيمٌ.
قُلْ هُوَ Yani bu sıfatlara sahip olan [Allah'ın] cezasından sakındıran bir uyarıcı olduğumu ve O'nun ilahlığında bir ve tek olduğunu size haber verdiğim şey; bundan sonra gelen Âdem kıssası olduğu da söylenmiştir; نَبَأٌ عَظِيمٌ büyük bir haberdir.
أَنْتُمْ عَنْهُ مُعْرِضُونَ لتمادي غفلتكم فإن العاقل لا يعرض عن مثله كيف وقد قامت عليه الحجج الواضحة، أما على التوحيد فما مرَّ وأما على النبوة فقوله:
أَنْتُمْ عَنْهُ مُعْرِضُونَ Gafletinizin sürüp gitmesi yüzündendir; zira akıl sahibi biri böylesi bir şeyden yüz çevirmez; üstelik hakkında apaçık deliller ikame edilmişken bu nasıl olur? Tevhid konusundaki deliller geçmişti, nübüvvet konusundaki delil ise şu sözüdür:
مَا كانَ لِي مِنْ عِلْمٍ بِالْمَلَإِ الْأَعْلى إِذْ يَخْتَصِمُونَ فإن إخباره عن تقاول الملائكة وما جرى بينهم على ما ورد في الكتب المتقدمة من غير سماع ومطالعة كتاب لا يتصوّر إلا بالوحي، وإِذْ متعلق ب عِلْمٍ أو بمحذوف إذ التقدير من علم بكلام الملأ الأعلى.
مَا كانَ لِي مِنْ عِلْمٍ بِالْمَلَإِ الْأَعْلى إِذْ يَخْتَصِمُونَ Zira [Peygamber'in] bir kimseden işitmeksizin ve bir kitap okumaksızın, meleklerin karşılıklı konuşmalarını ve aralarında geçenleri önceki kitaplarda geçtiği şekliyle haber vermesi ancak vahiy ile tasavvur edilebilir. إِذْ kelimesi عِلْمٍ lafzına yahut mahzuf bir kelimeye mütealliktir; çünkü takdiri 'Mele-i A‘lâ'nın sözlerine dair bir bilgi' şeklindedir.
إِنْ يُوحى إِلَيَّ إِلَّا أَنَّما أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ أي لأنما كأنه لما جوز أن الوحي يأتيه بين بذلك ما هو المقصود به تحقيقاً لقوله إِنَّما أَنَا مُنْذِرٌ ويجوز أن يرتفع بإسناد يوحى إليه، وقرئ إِنَّمَا بالكسر على الحكاية.
إِنْ يُوحى إِلَيَّ إِلَّا أَنَّما أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ Yani sadece [şu maksatla vahyolunuyor]; sanki vahyin kendisine geldiğini teyit ettikten sonra, إِنَّما أَنَا مُنْذِرٌ sözünü tahkik etmek üzere vahiyden maksadın ne olduğunu bununla açıklamıştır. [أَنَّما lafzının] يوحى fiilinin kendisine isnat edilmesiyle merfû olması da caizdir. إِنَّمَا kesre ile (innemâ) hikâye yoluyla da okunmuştur.
[سورة ص (٣٨) : الآيات ٧١ الى ٧٤]
[Sâd Suresi (38), Âyetler 71-74]
إِذْ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ إِنِّي خالِقٌ بَشَراً مِنْ طِينٍ (٧١) فَإِذا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ ساجِدِينَ (٧٢) فَسَجَدَ الْمَلائِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ (٧٣) إِلاَّ إِبْلِيسَ اسْتَكْبَرَ وَكانَ مِنَ الْكافِرِينَ (٧٤)
{ إِذْ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ إِنِّي خالِقٌ بَشَراً مِنْ طِينٍ (٧١) فَإِذا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ ساجِدِينَ (٧٢) فَسَجَدَ الْمَلائِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ (٧٣) إِلاَّ إِبْلِيسَ اسْتَكْبَرَ وَكانَ مِنَ الْكافِرِينَ (٧٤) } “Hani Rabbin meleklere şöyle demişti: 'Şüphesiz ben çamurdan bir insan yaratacağım. Onu tesviye edip (şekillendirip) içine ruhumdan üflediğim zaman hemen ona secdeye kapanın!' Bunun üzerine meleklerin hepsi toptan secde ettiler; İblis hariç. O büyüklük tasladı ve kâfirlerden oldu.”
إِذْ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ إِنِّي خالِقٌ بَشَراً مِنْ طِينٍ بدل من إِذْ يَخْتَصِمُونَ مبين له فإن القصة التي دخلت إذ عليها مشتملة على تقاول الملائكة وإبليس في خلق آدم ﵇، واستحقاقه للخلافة والسجود على ما مر في «البقرة» ، غير أنها اختصرت اكتفاء بذلك واقتصاراً على ما هو المقصود منها، وهو إنذار المشركين على استكبارهم على النبي ﵊ بمثل ما حاق بإبليس على استكباره على آدم ﵇، هذا ومن الجائز أن يكون مقاولة الله تعالى إياهم بواسطة ملك، وأن يفسر «الملأ الأعلى» بما يعم الله تعالى والملائكة.
إِذْ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ إِنِّي خالِقٌ بَشَراً مِنْ طِينٍ İfadesi, إِذْ يَخْتَصِمُونَ lafzından bedel olup onu açıklayıcıdır. Zira başına 'iz' (إِذْ) edatı gelen bu kıssa, el-Bakara [Suresi]'nde geçtiği üzere, meleklerin ve İblis'in Âdem aleyhisselâm'ın yaratılışı, onun halifeliği ve secdeyi hak edişi konusundaki karşılıklı konuşmalarını içermektedir. Ancak bu kadarıyla yetinilerek ve asıl maksat olan şeyle sınırlandırılarak özetlenmiştir ki o da; İblis'in Âdem aleyhisselâm'a karşı büyüklük taslaması sebebiyle başına gelenlerin bir benzeriyle, müşrikleri Peygamber aleyhissalâtü vesselâm'a karşı büyüklük taslamaları konusunda uyarmaktır. Bununla birlikte Allah Teâlâ'nın onlarla konuşmasının bir melek vasıtasıyla olması ve 'Mele-i A‘lâ'nın Allah Teâlâ'yı ve melekleri kapsayacak şekilde tefsir edilmesi de caizdir.
فَإِذا سَوَّيْتُهُ عدلت خلقته. وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي وأحييته بنفخ الروح فيه، وإضافته الى نفسه لشرفه وطهارته. فَقَعُوا لَهُ فخروا له. ساجِدِينَ تكرمة وتبجيلاً له وقد مر الكلام فيه في «البقرة» .
فَإِذا سَوَّيْتُهُ Yaratılışını düzeltip tamamladığımda. وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي İçine ruh üfleyerek ona hayat verdiğimde; [ruhun] O'nun Zatına izafe edilmesi, şerefinden ve temizliğindendir. فَقَعُوا لَهُ Ona doğru yıkılın, kapanın. ساجِدِينَ Ona ikram ve hürmet kastıyla secde ederek [kapanın]. Buna dair açıklama el-Bakara [Suresi]'nde geçmişti.
فَسَجَدَ الْمَلائِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ.
فَسَجَدَ الْمَلائِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ [Bunun üzerine] meleklerin hepsi toptan secde ettiler.
إِلَّا إِبْلِيسَ اسْتَكْبَرَ تعظم. وَكانَ وصار. مِنَ الْكافِرِينَ باستنكاره أمر الله تعالى واستكباره عن المطاوعة، أو كان منهم في علم الله تعالى.
إِلَّا إِبْلِيسَ اسْتَكْبَرَ Büyüklük tasladı. وَكانَ Ve oldu. مِنَ الْكافِرِينَ Allah Teâlâ'nın emrini kabullenmeyip itaat etmekten kibirlenerek [kâfirlerden oldu]; yahut Allah Teâlâ'nın ilminde [zaten] onlardandı.
[سورة ص (٣٨) : الآيات ٧٥ الى ٧٦]
[Sâd Suresi (38), Âyetler 75-76]
قالَ يَا إِبْلِيسُ مَا مَنَعَكَ أَنْ تَسْجُدَ لِما خَلَقْتُ بِيَدَيَّ أَسْتَكْبَرْتَ أَمْ كُنْتَ مِنَ الْعالِينَ (٧٥) قالَ أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنِي مِنْ نارٍ وَخَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ (٧٦)
{ قالَ يَا إِبْلِيسُ مَا مَنَعَكَ أَنْ تَسْجُدَ لِما خَلَقْتُ بِيَدَيَّ أَسْتَكْبَرْتَ أَمْ كُنْتَ مِنَ الْعالِينَ (٧٥) قالَ أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنِي مِنْ نارٍ وَخَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ (٧٦) } “[Allah] buyurdu ki: 'Ey İblis! İki elimle yarattığıma secde etmekten seni alıkoyan neydi? Büyüklük mü tasladın, yoksa yücelerden mi oldun?' [İblis] dedi ki: 'Ben ondan daha hayırlıyım. Beni ateşten yarattın, onu ise çamurdan yarattın.'”
قالَ يَا إِبْلِيسُ مَا مَنَعَكَ أَنْ تَسْجُدَ لِما خَلَقْتُ بِيَدَيَّ خلقته بنفسي من غير توسط كأب وأم، والتثنية لما في خلقه من مزيد القدرة واختلاف الفعل، وقرئ على التوحيد وترتيب الإنكار عليه للإشعار بأنه المستدعي للتعظيم، أو بأنه الذي تشبث به في تركه وهو لا يصلح مانعاً إذ للسيد أن يستخدم بعض عبيده لبعض سيما وله مزيد اختصاص. أَسْتَكْبَرْتَ أَمْ كُنْتَ مِنَ الْعالِينَ تكبرت من غير استحقاق أو كنت ممن علا واستحق التفوق، وقيل استكبرت الآن أم لم تزل منذ كنت من المستكبرين، وقرئ «اسْتَكْبَرْتَ» بحذف الهمزة لدلالة أَمْ عليها أو بمعنى الإخبار.
قالَ يَا إِبْلِيسُ مَا مَنَعَكَ أَنْ تَسْجُدَ لِما خَلَقْتُ بِيَدَيَّ Anne ve baba gibi bir vasıta olmaksızın bizzat yarattığım [varlığa]. İkili (tesniye) kullanım, onun yaratılışındaki kudret fazlalığı ve fiilin farklılığı sebebiyledir. Tekil olarak da okunmuştur. Kınamanın bu vasfa bağlanması, onun tazimi gerektiren bir durum olduğunu hissettirmek içindir; yahut [İblis'in] secdeyi terk etmede sarıldığı gerekçenin bu olduğunu belirtmek içindir; oysa bu bir engel olmaya elverişli değildir, zira efendinin bazı kullarını diğer bazılarına hizmet ettirme hakkı vardır, bilhassa da o kulun fazladan bir hususiyeti bulunuyorsa. أَسْتَكْبَرْتَ أَمْ كُنْتَ مِنَ الْعالِينَ Hak etmediğin halde mi kibirlendin, yoksa yüce olup üstünlüğü hak edenlerden miydin? Şöyle de denilmiştir: 'Şimdi mi kibirlendin, yoksa var olduğundan beri hep mütekebbirlerden miydin?' أَمْ edatının delaleti sebebiyle hemze hazfedilerek yahut haber anlamında olarak «اسْتَكْبَرْتَ» şeklinde de okunmuştur.
قالَ أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ إبداء للمانع وقوله: خَلَقْتَنِي مِنْ نارٍ وَخَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ دليل عليه وقد سبق الكلام فيه.
قالَ أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ [Secde etmeye] engel gördüğü sebebi ortaya koymaktır. خَلَقْتَنِي مِنْ نارٍ وَخَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ sözü ise bunun delilidir; buna dair açıklama daha önce geçmişti.
[سورة ص (٣٨) : الآيات ٧٧ الى ٨١]
[Sâd Suresi (38), Âyetler 77-81]
قالَ فَاخْرُجْ مِنْها فَإِنَّكَ رَجِيمٌ (٧٧) وَإِنَّ عَلَيْكَ لَعْنَتِي إِلى يَوْمِ الدِّينِ (٧٨) قالَ رَبِّ فَأَنْظِرْنِي إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ (٧٩) قالَ فَإِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ (٨٠) إِلى يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ (٨١)
{ قالَ فَاخْرُجْ مِنْها فَإِنَّكَ رَجِيمٌ (٧٧) وَإِنَّ عَلَيْكَ لَعْنَتِي إِلى يَوْمِ الدِّينِ (٧٨) قالَ رَبِّ فَأَنْظِرْنِي إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ (٧٩) قالَ فَإِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ (٨٠) إِلى يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ (٨١) } “[Allah] buyurdu ki: 'Öyleyse oradan çık, çünkü sen kovulmuş birisin! Ve şüphesiz hesap gününe kadar lanetim senin üzerinedir.' [İblis] dedi ki: 'Rabbim! O halde onların diriltilecekleri güne kadar bana mühlet ver.' [Allah] buyurdu ki: 'Sen mühlet verilenlerdensin; malum vaktin gününe kadar.'”
قالَ فَاخْرُجْ مِنْها من الجنة أو من السماء، أو من الصورة الملكية. فَإِنَّكَ رَجِيمٌ مطرود من الرحمة ومحل الكرامة.
قالَ فَاخْرُجْ مِنْها Cennetten yahut semadan ya da melekî suretten [çık]. فَإِنَّكَ رَجِيمٌ Rahmetten ve ikram makamından kovulmuşsun.
وَإِنَّ عَلَيْكَ لَعْنَتِي إِلى يَوْمِ الدِّينِ قالَ رَبِّ فَأَنْظِرْنِي إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ قالَ فَإِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ إِلى يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ مر بيانه في «الحجر» .
وَإِنَّ عَلَيْكَ لَعْنَتِي إِلى يَوْمِ الدِّينِ [Ve şüphesiz ceza gününe kadar lânetim senin üzerinedir], قالَ رَبِّ فَأَنْظِرْنِي إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ [İblîs: Rabbim! Öyleyse diriltilecekleri güne kadar bana mühlet ver, dedi], قالَ فَإِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ إِلى يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ [Allah buyurdu ki: Şüphesiz sen bilinen vaktin gününe kadar mühlet verilenlerdensin ayetlerinin] açıklaması el-Hicr [Suresi]'nde geçmişti.
[سورة ص (٣٨) : الآيات ٨٢ الى ٨٥]
[Sâd Suresi (38), Âyetler 82-85]
قالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ (٨٢) إِلاَّ عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ (٨٣) قالَ فَالْحَقُّ وَالْحَقَّ أَقُولُ (٨٤) لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكَ وَمِمَّنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ أَجْمَعِينَ (٨٥)
{ قالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ (٨٢) إِلاَّ عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ (٨٣) قالَ فَالْحَقُّ وَالْحَقَّ أَقُولُ (٨٤) لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكَ وَمِمَّنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ أَجْمَعِينَ (٨٥) } “[İblis] dedi ki: 'İzzetine andolsun ki, onların hepsini mutlaka azdıracağım. Ancak içlerinden ihlasa erdirilmiş kulların müstesna.' [Allah] buyurdu ki: 'İşte gerçek budur ve Ben gerçeği söylerim: Andolsun ki cehennemi seninle ve onlardan sana uyanların hepsiyle dolduracağım!'”
قالَ فَبِعِزَّتِكَ فبسلطانك وقهرك. لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ إِلَّا عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ الذين أخلصهم الله لطاعته وعصمهم من الضلالة، أو أخلصوا قلوبهم لله على اختلاف القراءتين.
قالَ فَبِعِزَّتِكَ Yani senin saltanatına ve kahrına [andolsun]. لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ إِلَّا عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ İki farklı kıraate göre: Allah'ın kendi itaati için seçip arındırdığı ve sapıklıktan koruduğu yahut kalplerini Allah'a has kılan kimseler [müstesna].
قالَ فَالْحَقُّ وَالْحَقَّ أَقُولُ أي فأحق الحق وأقوله، وقيل «الحق» الأول اسم الله نصبه بحذف حرف القسم كقوله: إِنَّ عَلَيْكَ الله أَنْ تُبَايِعَا.
قالَ فَالْحَقُّ وَالْحَقَّ أَقُولُ Yani hakkı hak kılarım ve onu söylerim. İlk «el-Hakk» kelimesinin Allah'ın ismi olduğu ve إِنَّ عَلَيْكَ الله أَنْ تُبَايِعَا beytinde olduğu gibi kasem harfinin hazfedilmesiyle mensub kılındığı da söylenmiştir.
وجوابه لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكَ وَمِمَّنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ أَجْمَعِينَ وما بينهما اعتراض وهو على الأول جواب محذوف والجملة تفسير ل الْحَقَّ المقول، وقرأ عاصم وحمزة برفع الأول على الابتداء أي الحق يميني أو قسمي، أو الخبر أي أنا الْحَقَّ، وقرئا مرفوعين على حذف الضمير من أقول كقوله: كله لم أصنع.
Bunun cevabı لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكَ وَمِمَّنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ أَجْمَعِينَ ifadesidir; ikisi arasındaki kısım ise itiraziyedir (ara cümledir). Birinci görüşe göre ise [kasemin] cevabı mahzuftur ve bu cümle söylenen الْحَقَّ kelimesinin tefsiridir. Âsım ve Hamza, birincisini mübteda olarak ref ile okumuşlardır; takdiri 'Hak benim yeminimdir/andımdır' şeklindedir yahut haberdir; takdiri 'Ben Hakk'ım' şeklindedir. كُلَّهُ لَمْ أَصْنَعْ sözünde olduğu gibi أَقُولُ fiilinden zamirin hazfedilmesiyle her ikisi de merfû olarak okunmuştur.
ومجرورين على إضمار حرف القسَم في الأول وحكاية لفظ المقسم به في الثاني للتأكيد، وهو سائغ فيه إذا شارك الأول وبرفع الأول وجره ونصب الثاني وتخريجه على ما ذكرناه، والضمير في منهم للناس إذ الكلام فيهم والمراد بمنك من جنسك ليتناول الشياطين، وقيل للثقلين وأجمعين تأكيد له أو للضميرين.
Birincisinde kasem harfinin takdir edilmesi, ikincisinde ise tekit için yemin edilen lafzın hikâye edilmesi üzere her ikisi de mecrur olarak da okunmuştur; bu, birinciye ortak olduğunda caizdir. Ayrıca birincisinin ref'i ve cerri, ikincisinin nasbı ile de okunmuştur ki bunun izahı zikrettiğimiz şekildedir. مِنْهُمْ lafzındaki zamir insanlara aittir, zira söz onlara dairdir. مِنْكَ ifadesinden maksat, şeytanları da kapsaması için 'senin cinsinden' demektir. İki cinse (insan ve cinne) ait olduğu da söylenmiştir; أَجْمَعِينَ lafzı ise ona yahut her iki zamire birden tekittir.
[سورة ص (٣٨) : الآيات ٨٦ الى ٨٨]
[Sâd Suresi (38), Âyetler 86-88]
قُلْ مَا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَما أَنَا مِنَ الْمُتَكَلِّفِينَ (٨٦) إِنْ هُوَ إِلاَّ ذِكْرٌ لِلْعالَمِينَ (٨٧) وَلَتَعْلَمُنَّ نَبَأَهُ بَعْدَ حِينٍ (٨٨)
{ قُلْ مَا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَما أَنَا مِنَ الْمُتَكَلِّفِينَ (٨٦) إِنْ هُوَ إِلاَّ ذِكْرٌ لِلْعالَمِينَ (٨٧) وَلَتَعْلَمُنَّ نَبَأَهُ بَعْدَ حِينٍ (٨٨) } “De ki: 'Buna karşılık ben sizden hiçbir ücret istemiyorum ve ben kendiliğinden bir şeyler uyduranlardan da değilim. O [Kur'an], bütün âlemler için ancak bir öğüttür. Onun haberini bir süre sonra mutlaka öğreneceksiniz.'”
قُلْ مَا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ أي على القرآن أو تبليغ الوحي. وَما أَنَا مِنَ الْمُتَكَلِّفِينَ المتصفين بما ليسوا من أهله على ما عرفتم من حالي فأنتحل النبوة، وأتقول القرآن.
قُلْ مَا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ Yani Kur'an'a yahut vahyi tebliğ etmeye karşılık. وَما أَنَا مِنَ الْمُتَكَلِّفِينَ Halimi bildiğiniz üzere ehli olmadıkları vasıfları takınanlardan değilim ki peygamberlik iddiasında bulunayım ve Kur'an'ı kendiliğimden uydurayım.
إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ عظة. لِلْعالَمِينَ للثقلين. وَلَتَعْلَمُنَّ نَبَأَهُ وهو ما فيه من الوعد والوعيد، أو صدقه بإتيان ذلك. بَعْدَ حِينٍ بعد الموت أو يوم القيامة أو عند ظهور الإِسلام وفيه تهديد.
إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ Bir öğüttür. لِلْعالَمِينَ İnsanlar ve cinler için. وَلَتَعْلَمُنَّ نَبَأَهُ Yani onda yer alan vaat ve tehditleri yahut bunların gerçekleşmesiyle onun doğruluğunu. بَعْدَ حِينٍ Ölümden sonra yahut kıyamet gününde ya da İslam'ın zaferi vaktinde; bunda bir tehdit vardır.
وعن النبي ﷺ «من قرأ سورة (ص) كان له بوزن كل جبل سخره الله لداود عشر حسنات، وعصمه الله أن يصر على ذنب صغير أو كبير» .
Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den [şöyle rivayet edilmiştir]: “Kim Sâd Suresi'ni okursa, Allah'ın Dâvûd'a boyun eğdirdiği her bir dağ ağırlığınca ona on sevap verilir ve Allah onu küçük ya da büyük bir günahta ısrar etmekten korur.”