Binûn

(41) Fussilet Suresi — 2. Sayfa

Kaynak: Envârü't-Tenzîl (Beyzâvî Tefsiri) · Kâdî Beyzâvî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

إِنَّ الَّذِينَ يُلْحِدُونَ يميلون عن الاستقامة. فِي آياتِنا بالطعن والتحريف والتأويل الباطل والإِلغاء فيها. لاَ يَخْفَوْنَ عَلَيْنا فنجازيهم على إلحادهم. أَفَمَنْ يُلْقى فِي النَّارِ خَيْرٌ أَمْ مَنْ يَأْتِي آمِناً يَوْمَ الْقِيامَةِ قابل الإِلقاء في النار بالإِتيان آمناً مبالغة في إحماد حال المؤمنين. اعْمَلُوا مَا شِئْتُمْ تهديد شديد. إِنَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ وعيد بالمجازاة.

{ إِنَّ الَّذِينَ يُلْحِدُونَ } doğruluktan saparlar. { فِي آياتِنا } ta'n etmek, tahrif etmek, batıl tevil yapmak ve onları hükümsüz saymaya çalışmak suretiyle. { لاَ يَخْفَوْنَ عَلَيْنا } dolayısıyla biz de onları bu sapkınlıklarından ötürü cezalandırırız. { أَفَمَنْ يُلْقى فِي النَّارِ خَيْرٌ أَمْ مَنْ يَأْتِي آمِناً يَوْمَ الْقِيامَةِ } müminlerin durumunun övgüye layık oluşunu vurgulamak için ateşe atılmanın karşısına güven içinde gelmeyi koymuştur. { اعْمَلُوا مَا شِئْتُمْ } şiddetli bir tehdittir. { إِنَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ } cezalandırma vaîdidir (tehdididir).

[سورة فصلت (٤١) : الآيات ٤١ الى ٤٢]

[Fussilet Suresi (41), 41-42. Ayetler]

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِالذِّكْرِ لَمَّا جاءَهُمْ وَإِنَّهُ لَكِتابٌ عَزِيزٌ (٤١) لاَّ يَأْتِيهِ الْباطِلُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَلا مِنْ خَلْفِهِ تَنْزِيلٌ مِنْ حَكِيمٍ حَمِيدٍ (٤٢)

{ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِالذِّكْرِ لَمَّا جاءَهُمْ وَإِنَّهُ لَكِتابٌ عَزِيزٌ (٤١) لاَّ يَأْتِيهِ الْباطِلُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَلا مِنْ خَلْفِهِ تَنْزِيلٌ مِنْ حَكِيمٍ حَمِيدٍ (٤٢) } “Kendilerine geldiğinde bu Zikr'i inkâr edenler [cezalandırılacaklardır]. Şüphesiz o, çok yüce (eşi bulunmaz) bir kitaptır. (41) Ona önünden de ardından da batıl gelemez. [O,] mutlak hikmet sahibi, her türlü övgüye layık olan [Allah] katından indirilmiştir. (42)”

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِالذِّكْرِ لَمَّا جاءَهُمْ بدل من قوله: إِنَّ الَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِي آياتِنا أو مستأنف وخبر إِنَّ محذوف مثل معاندون أو هالكون، أو أُولئِكَ يُنادَوْنَ و «الذكر» القرآن. وَإِنَّهُ لَكِتابٌ عَزِيزٌ كثير النفع عديم النظير أو منيع لا يتأتى إبطاله وتحريفه.

{ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِالذِّكْرِ لَمَّا جاءَهُمْ } { إِنَّ الَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِي آياتِنا } kavlinden bedeldir veya müsteneftir (yeni bir başlangıçtır) ve "inne"nin haberi "inad edenlerdir" ya da "helak olacaklardır" şeklinde yahut { أُولئِكَ يُنادَوْنَ } cümlesi takdirinde hazfedilmiştir. Zikr (الذِّكْر), Kur'an'dır. { وَإِنَّهُ لَكِتابٌ عَزِيزٌ } faydası çok, dengi bulunmayan yahut iptali ve tahrifi mümkün olmayan muhkem [bir kitaptır].

لاَّ يَأْتِيهِ الْباطِلُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَلا مِنْ خَلْفِهِ لا يتطرق إليه الباطل من جهة من الجهات أو مما فيه من الأخبار الماضية والأمور الآتية. تَنْزِيلٌ مِنْ حَكِيمٍ أي حكيم. حَمِيدٍ يحمده كل مخلوق بما ظهر عليه من نعمه.

{ لاَّ يَأْتِيهِ الْباطِلُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَلا مِنْ خَلْفِهِ } ona hiçbir yönden yahut içerdiği geçmiş haberler ve gelecek hadiseler bakımından batıl yanaşamaz. { تَنْزِيلٌ مِنْ حَكِيمٍ } yani hikmet sahibi olan, { حَمِيدٍ } üzerlerinde tecelli eden nimetleri sebebiyle her yaratılmışın kendisine hamdettiği [Allah'tan indirilmiştir].

[سورة فصلت (٤١) : الآيات ٤٣ الى ٤٤]

[Fussilet Suresi (41), 43-44. Ayetler]

ما يُقالُ لَكَ إِلاَّ مَا قَدْ قِيلَ لِلرُّسُلِ مِنْ قَبْلِكَ إِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ وَذُو عِقابٍ أَلِيمٍ (٤٣) وَلَوْ جَعَلْناهُ قُرْآناً أَعْجَمِيًّا لَقالُوا لَوْلا فُصِّلَتْ آياتُهُءَ أَعْجَمِيٌّ وَعَرَبِيٌّ قُلْ هُوَ لِلَّذِينَ آمَنُوا هُدىً وَشِفاءٌ وَالَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ فِي آذانِهِمْ وَقْرٌ وَهُوَ عَلَيْهِمْ عَمًى أُولئِكَ يُنادَوْنَ مِنْ مَكانٍ بَعِيدٍ (٤٤)

{ ما يُقالُ لَكَ إِلاَّ مَا قَدْ قِيلَ لِلرُّسُلِ مِنْ قَبْلِكَ إِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ وَذُو عِقابٍ أَلِيمٍ (٤٣) وَلَوْ جَعَلْناهُ قُرْآناً أَعْجَمِيًّا لَقالُوا لَوْلا فُصِّلَتْ آياتُهُءَ أَعْجَمِيٌّ وَعَرَبِيٌّ قُلْ هُوَ لِلَّذِينَ آمَنُوا هُدىً وَشِفاءٌ وَالَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ فِي آذانِهِمْ وَقْرٌ وَهُوَ عَلَيْهِمْ عَمًى أُولئِكَ يُنادَوْنَ مِنْ مَكانٍ بَعِيدٍ (٤٤) } “Sana söylenen, senden önceki peygamberlere söylenmiş olandan başka bir şey değildir. Şüphesiz senin Rabbin hem bağışlama sahibidir hem de can yakıcı bir ceza sahibidir. (43) Eğer biz onu yabancı dilde bir Kur'an yapsaydık, muhakkak ki: 'Ayetleri açıklansaydı ya! [Muhatap] Arap olduğu hâlde [kitap] yabancı dilde mi?' derlerdi. De ki: 'O, iman edenler için bir hidayet ve şifadır. İnanmayanların ise kulaklarında bir ağırlık vardır ve o (Kur'an), onlara karşı bir körlüktür. Onlar uzak bir mekândan çağrılan kimselerdir.' (44)”

مَّا يُقالُ لَكَ أي ما يقول لك كفار قومك. إِلَّا مَا قَدْ قِيلَ لِلرُّسُلِ مِنْ قَبْلِكَ إلا مثل ما قال لهم كفار قومهم، ويجوز أن يكون المعنى ما يقول الله لك إلا مثل ما قال لهم. إِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ لأنبيائه.

{ مَّا يُقالُ لَكَ } yani kavminin kâfirleri sana söylemez, { إِلَّا مَا قَدْ قِيلَ لِلرُّسُلِ مِنْ قَبْلِكَ } ancak kendilerinden önceki peygamberlere kavimlerinin kâfirlerinin söylediği sözlerin benzerini [söylerler]. Şöyle bir mana da caizdir: Allah sana, ancak onlara söylediği şeyin benzerini söyler. { إِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ } peygamberleri için [mağfiret sahibidir].

وَذُو عِقابٍ أَلِيمٍ لأعدائهم، وهو على الثاني يحتمل أن يكون المقول بمعنى أن حاصل ما أوحي إليك وإليهم، وعد المؤمنين بالمغفرة والكافرين بالعقوبة.

{ وَذُو عِقابٍ أَلِيمٍ } onların düşmanları için [can yakıcı bir azap sahibidir]. Bu [cümle], ikinci ihtimale göre söylenen söz (makûl) konumunda olup sana ve onlara vahyedilenin özünün; müminlere mağfiret, kâfirlere ise azap vadetmek olduğu anlamına gelebilir.

وَلَوْ جَعَلْناهُ قُرْآناً أَعْجَمِيًّا جواب لقولهم: هلا أنزل القرآن بلغة العجم والضمير «للذكر» . لَقالُوا لَوْلا فُصِّلَتْ آياتُهُ بينت بلسان نفقهه. ءَ أَعْجَمِيٌّ وَعَرَبِيٌّ أكلام أعجمي ومخاطب عربي إنكار مقرر للتخصيص، والأعجمي يقال للذي لا يفهم كلامه. وهذا قراءة أبي بكر وحمزة والكسائي، وقرأ قالون وأبو عمرو بالمد والتسهيل وورش بالمد وإبدال الثانية ألفاً، وابن كثير وابن ذكوان وحفص بغير المد بتسهيل الثانية وقرئ «أعجمي» وهو منسوب إلى العجم، وقرأ هشام «أعجمي» على الإِخبار، وعلى هذا يجوز أن يكون المراد هلا فصلت آياته فجعل بعضها أعجمياً لإِفهام العجم وبعضها عربياً لإِفهام العرب، والمقصود إبطال مقترحهم باستلزامه المحذور، أو للدلالة على أنهم لا ينفكون عن التعنت في الآيات كيف جاءت. قُلْ هُوَ لِلَّذِينَ آمَنُوا هُدىً إلى الحق. وَشِفاءٌ لِمَا فِى الصدور من الشك والشبه. وَالَّذِينَ لاَ يُؤْمِنُونَ مبتدأ خبره: فِي آذانِهِمْ وَقْرٌ على تقدير هو في آذانِهِمْ وَقْرٌ لقوله: وَهُوَ عَلَيْهِمْ عَمًى وذلك لتصامهم عن سماعه وتعاميهم عما يريهم من الآيات، ومن جوز العطف على عاملين مختلفين عطف ذلك على لِلَّذِينَ آمَنُوا هُدىً. أُولئِكَ يُنادَوْنَ مِنْ مَكانٍ بَعِيدٍ أي صم، وهو تمثيل لهم في عدم قبولهم الحق واستماعهم له بمن يصاح به من مسافة بعيدة.

{ وَلَوْ جَعَلْناهُ قُرْآناً أَعْجَمِيًّا } onların: "Kur'an yabancıların diliyle indirilseydi ya!" şeklindeki sözlerine cevaptır ve zamir "Zikr"e aittir. { لَقالُوا لَوْلا فُصِّلَتْ آياتُهُ } anlayacağımız bir dille açıklansaydı ya! { ءَ أَعْجَمِيٌّ وَعَرَبِيٌّ } Yabancı dilde bir söz ve muhatap bir Arap mı? Bu, tahsisi (özele has kılmayı) tekit eden bir inkârdır. A'cemî (الأعجمي), sözü anlaşılmayan kimse için söylenir. Bu, Ebû Bekr, Hamza ve el-Kisâî'nin kıraatidir. Kālûn ve Ebû Amr med ve teshîl ile; Verş med ve ikinciyi elife ibdâl ederek; İbn Kesîr, İbn Zekvân ve Hafs ise med olmaksızın ikincisini teshîl ile okumuştur. "A'cemî" (أعجمي) şeklinde de okunmuştur ki Acem'e (Arap olmayana) mensuptur. Hişâm ise haber formunda "A'cemiyyun" (أعجمي) şeklinde okumuştur. Buna göre mana şöyle de olabilir: Ayetleri etraflıca açıklanıp da Acemlerin anlaması için bir kısmı yabancı dilde, Arapların anlaması için bir kısmı Arapça yapılsaydı ya! Buradaki maksat, sakıncalı bir durumu gerektirmesi sebebiyle onların teklifini çürütmek yahut ayetler her nasıl gelirse gelsin onların inatçılıktan vazgeçmeyeceklerini göstermektir. { قُلْ هُوَ لِلَّذِينَ آمَنُوا هُدىً } hakka ileten bir rehberdir. { وَشِفاءٌ } göğüslerdeki şüphe ve tereddütler için [bir şifadır]. { وَالَّذِينَ لاَ يُؤْمِنُونَ } mübtedadır, haberi ise { وَهُوَ عَلَيْهِمْ عَمًى } kavlinden dolayı "o onların kulaklarında bir sağırlıktır" takdirinde olan { فِي آذانِهِمْ وَقْرٌ } kısmıdır. Bu da onların onu dinlemeye karşı sağırmış gibi davranmaları ve kendilerine gösterilen ayetleri görmezden gelmelerindendir. İki farklı amile atfı caiz gören kimse, bunu { لِلَّذِينَ آمَنُوا هُدىً } ifadesine atfetmiştir. { أُولئِكَ يُنادَوْنَ مِنْ مَكانٍ بَعِيدٍ } yani sağırdırlar. Bu, onların hakkı kabul etmeyişleri ve onu dinlemeyişleri hususunda uzak bir mesafeden kendisine seslenilen kimseye benzetilmeleridir.

[سورة فصلت (٤١) : الآيات ٤٥ الى ٤٦]

[Fussilet Suresi (41), 45-46. Ayetler]

وَلَقَدْ آتَيْنا مُوسَى الْكِتابَ فَاخْتُلِفَ فِيهِ وَلَوْلا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ وَإِنَّهُمْ لَفِي شَكٍّ مِنْهُ مُرِيبٍ (٤٥) مَنْ عَمِلَ صالِحاً فَلِنَفْسِهِ وَمَنْ أَساءَ فَعَلَيْها وَما رَبُّكَ بِظَلاَّمٍ لِلْعَبِيدِ (٤٦)

{ وَلَقَدْ آتَيْنا مُوسَى الْكِتابَ فَاخْتُلِفَ فِيهِ وَلَوْلا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ وَإِنَّهُمْ لَفِي شَكٍّ مِنْهُ مُرِيبٍ (٤٥) مَنْ عَمِلَ صالِحاً فَلِنَفْسِهِ وَمَنْ أَساءَ فَعَلَيْها وَما رَبُّكَ بِظَلاَّمٍ لِلْعَبِيدِ (٤٦) } “Andolsun biz Mûsâ'ya Kitab'ı verdik de onda da ayrılığa düşüldü. Eğer Rabbinden geçmiş bir söz olmasaydı, aralarında mutlaka hüküm verilirdi. Şüphesiz onlar, onun hakkında derin bir şüphe içindedirler. (45) Kim salih bir amel işlerse kendi lehinedir; kim de kötülük yaparsa kendi aleyhinedir. Rabbin, kullara asla zulmedici değildir. (46)”

وَلَقَدْ آتَيْنا مُوسَى الْكِتابَ فَاخْتُلِفَ فِيهِ بالتصديق والتكذيب كما اختلف في القرآن. وَلَوْلا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ وهي العدة بالقيامة وفصل الخصومة حينئذ، أو تقدير الآجال. لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ باستئصال المكذبين. وَإِنَّهُمْ وإن اليهود أو الذين لاَ يُؤْمِنُونَ. لَفِي شَكٍّ مِنْهُ من التوراة أو القرآن. مُرِيبٍ موجب للاضطراب.

{ وَلَقَدْ آتَيْنا مُوسَى الْكِتابَ فَاخْتُلِفَ فِيهِ } Kur'an hakkında ihtilaf edildiği gibi tasdik ve tekzip edilerek [onda da ihtilaf edildi]. { وَلَوْلا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ } o da kıyamet vadi ve o vakitte davanın hükme bağlanması yahut ecellerin takdir edilmiş olmasıdır. { لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ } yalanlayanların kökünün kurutulması suretiyle [aralarında hüküm verilirdi]. { وَإِنَّهُمْ } Yahudiler yahut iman etmeyenler. { لَفِي شَكٍّ مِنْهُ } Tevrat'tan yahut Kur'an'dan. { مُرِيبٍ } huzursuzluk veren [derin bir şüphe içindedirler].

مَنْ عَمِلَ صالِحاً فَلِنَفْسِهِ نفعه. وَمَنْ أَساءَ فَعَلَيْها ضره. وَما رَبُّكَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ فيفعل بهم ما ليس له أن يفعله.

{ مَنْ عَمِلَ صالِحاً فَلِنَفْسِهِ } faydası kendisinedir. { وَمَنْ أَساءَ فَعَلَيْها } zararı kendi aleyhinedir. { وَما رَبُّكَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ } onlara yapma hakkı olmayan şeyi yaparak [zulmedici değildir].

[سورة فصلت (٤١) : الآيات ٤٧ الى ٤٨]

[Fussilet Suresi (41), 47-48. Ayetler]

إِلَيْهِ يُرَدُّ عِلْمُ السَّاعَةِ وَما تَخْرُجُ مِنْ ثَمَراتٍ مِنْ أَكْمامِها وَما تَحْمِلُ مِنْ أُنْثى وَلا تَضَعُ إِلاَّ بِعِلْمِهِ وَيَوْمَ يُنادِيهِمْ أَيْنَ شُرَكائِي قالُوا آذَنَّاكَ مَا مِنَّا مِنْ شَهِيدٍ (٤٧) وَضَلَّ عَنْهُمْ مَّا كانُوا يَدْعُونَ مِنْ قَبْلُ وَظَنُّوا ما لَهُمْ مِنْ مَحِيصٍ (٤٨)

{ إِلَيْهِ يُرَدُّ عِلْمُ السَّاعَةِ وَما تَخْرُجُ مِنْ ثَمَراتٍ مِنْ أَكْمامِها وَما تَحْمِلُ مِنْ أُنْثى وَلا تَضَعُ إِلاَّ بِعِلْمِهِ وَيَوْمَ يُنادِيهِمْ أَيْنَ شُرَكائِي قالُوا آذَنَّاكَ مَا مِنَّا مِنْ شَهِيدٍ (٤٧) وَضَلَّ عَنْهُمْ مَّا كانُوا يَدْعُونَ مِنْ قَبْلُ وَظَنُّوا ما لَهُمْ مِنْ مَحِيصٍ (٤٨) } “Kıyametin bilgisi yalnızca O'na havale edilir. O'nun bilgisi olmaksızın hiçbir meyve kabuğundan çıkmaz, hiçbir dişi gebe kalmaz ve doğurmaz. Onlara: 'Nerede bana ortak koştuklarınız?' diye sesleneceği gün; 'Sana bildirdik ki içimizden hiçbir şahit yoktur' derler. (47) Önceden tapmakta oldukları şeyler kendilerinden uzaklaşıp kaybolmuştur ve onlar kaçacak hiçbir yerlerinin olmadığını anlamışlardır. (48)”

إِلَيْهِ يُرَدُّ عِلْمُ السَّاعَةِ أي إذا سئل عنها إذ لاَ يَعْلَمُهَا إِلاَّ هُوَ. وَمَا تَخْرُجُ مِن ثَمَرَةٍ مِّنْ أَكْمَامِهَا من أوعيتها جمع كم بالكسر. وقرأ نافع وابن عامر وحفص مِنْ ثَمَراتٍ بالجمع لاختلاف الأنواع، وقرئ بجمع الضمير أيضا وما نافية ومِنْ الأولى مزيدة للاستغراق، ويحتمل أن تكون موصولة معطوفة على السَّاعَةِ ومِنْ مبينة بخلاف قوله: وَما تَحْمِلُ مِنْ أُنْثى وَلا تَضَعُ بِمكان. إِلَّا بِعِلْمِهِ إلا مقروناً بعلمه واقعاً حسب تعلقه به. وَيَوْمَ يُنادِيهِمْ أَيْنَ شُرَكائِي بزعمكم. قالُوا آذَنَّاكَ أعلمناك. مَا مِنَّا مِنْ شَهِيدٍ من أحد يشهد لهم بالشركة إذ تبرأنا عنهم لما عاينا الحال فيكون السؤال عنهم للتوبيخ، أو من أحد يشاهدهم لأنهم ضلوا عنا. وقيل هو قول الشركاء أي ما منا من يشهد لهم بأنهم كانوا محقين.

{ إِلَيْهِ يُرَدُّ عِلْمُ السَّاعَةِ } yani kıyamet sorulduğunda [bilgisi O'na döndürülür], zira onu O'ndan başkası bilemez. { وَمَا تَخْرُجُ مِن ثَمَرَةٍ مِّنْ أَكْمَامِهَا } tomurcuklarından / kılıflarından; "ekmâm", kesre ile okunan "kimm" kelimesinin çoğuludur. Nâfi', İbn Âmir ve Hafs, türlerin farklılığı sebebiyle çoğul olarak { مِنْ ثَمَراتٍ } şeklinde okumuştur. Zamir de çoğul olarak okunmuştur. Buradaki "mâ" nâfiyedir (olumsuzluk bildirir), ilk "min" ise istiğrâk (kapsamlılık) için zâiddir. "Mâ"nın ism-i mevsûl olup { السَّاعَةِ } lafzına matuf olması ve "min" harfinin de beyâniyye olması muhtemeldir; bu durum { وَما تَحْمِلُ مِنْ أُنْثى وَلا تَضَعُ } kavlinden farklı bir yerdedir. { إِلَّا بِعِلْمِهِ } ancak O'nun ilmine bitişik olarak ve ilminin taallukuna uygun biçimde meydana gelir. { وَيَوْمَ يُنادِيهِمْ أَيْنَ شُرَكائِي } zannınıza göre [ortaklarım nerede?]. { قالُوا آذَنَّاكَ } sana bildirdik [ki], { مَا مِنَّا مِنْ شَهِيدٍ } durumu bizzat gördüğümüzde onlardan teberrî ettiğimiz (uzaklaştığımız) için aramızda onların ortaklığına şahitlik edecek hiç kimse yoktur; bu durumda onlara yöneltilen soru kınama amaçlıdır. Yahut onlar bizden kaybolup gittikleri için aramızda onları gören hiç kimse yoktur. Bunun, ortakların sözü olduğu da söylenmiştir; yani "Aramızda onların haklı olduğuna şahitlik edecek kimse yoktur" demektir.

وَضَلَّ عَنْهُمْ مَّا كانُوا يَدْعُونَ يعبدون. مِنْ قَبْلُ لا ينفعهم أو لا يرونه. وَظَنُّوا وأيقنوا. مَا لَهُمْ مِنْ مَحِيصٍ مهرب والظن معلق عنه بحرف النفي.

{ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَّا كانُوا يَدْعُونَ } ibadet ettikleri şeyler [kaybolup gitti]. { مِنْ قَبْلُ } kendilerine fayda vermez yahut onu göremezler. { وَظَنُّوا } ve kesin olarak anladılar [ki]. { مَا لَهُمْ مِنْ مَحِيصٍ } kaçacak bir sığınakları yoktur; zan fiili, nefy harfi sebebiyle amelden askıya alınmıştır (ta'lîk edilmiştir).

[سورة فصلت (٤١) : الآيات ٤٩ الى ٥٠]

[Fussilet Suresi (41), 49-50. Ayetler]

لا يَسْأَمُ الْإِنْسانُ مِنْ دُعاءِ الْخَيْرِ وَإِنْ مَسَّهُ الشَّرُّ فَيَؤُسٌ قَنُوطٌ (٤٩) وَلَئِنْ أَذَقْناهُ رَحْمَةً مِنَّا مِنْ بَعْدِ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُ لَيَقُولَنَّ هذا لِي وَما أَظُنُّ السَّاعَةَ قائِمَةً وَلَئِنْ رُجِعْتُ إِلى رَبِّي إِنَّ لِي عِنْدَهُ لَلْحُسْنى فَلَنُنَبِّئَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِما عَمِلُوا وَلَنُذِيقَنَّهُمْ مِنْ عَذابٍ غَلِيظٍ (٥٠)

{ لا يَسْأَمُ الْإِنْسانُ مِنْ دُعاءِ الْخَيْرِ وَإِنْ مَسَّهُ الشَّرُّ فَيَؤُسٌ قَنُوطٌ (٤٩) وَلَئِنْ أَذَقْناهُ رَحْمَةً مِنَّا مِنْ بَعْدِ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُ لَيَقُولَنَّ هذا لِي وَما أَظُنُّ السَّاعَةَ قائِمَةً وَلَئِنْ رُجِعْتُ إِلى رَبِّي إِنَّ لِي عِنْدَهُ لَلْحُسْنى فَلَنُنَبِّئَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِما عَمِلُوا وَلَنُذِيقَنَّهُمْ مِنْ عَذابٍ غَلِيظٍ (٥٠) } “İnsan hayır istemekten usanmaz; ama kendisine bir kötülük dokunursa hemen büsbütün ümitsizliğe ve karamsarlığa düşer. (49) Andolsun, kendisine dokunan bir sıkıntıdan sonra tarafımızdan ona bir rahmet tattırsak, mutlaka: 'Bu benim hakkımdır; kıyametin kopacağını da sanmıyorum. Rabbime döndürülsem bile şüphesiz O'nun katında benim için en güzeli vardır' der. İnkâr edenlere yaptıklarını mutlaka haber vereceğiz ve onlara mutlaka çetin bir azaptan tattıracağız. (50)”

لا يَسْأَمُ الْإِنْسانُ لا يمل. مِنْ دُعاءِ الْخَيْرِ من طلب السعة في النعمة، وقرئ «من دعاء بالخير» .

{ لا يَسْأَمُ الْإِنْسانُ } usanmaz, bıkmaz. { مِنْ دُعاءِ الْخَيْرِ } nimet içinde genişlik istemekten; "min duâin bi'l-hayri" şeklinde de okunmuştur.

وَإِنْ مَسَّهُ الشَّرُّ الضيقة. فَيَؤُسٌ قَنُوطٌ من فضل الله ورحمته وهذا صفة الكافر لقوله: إِنَّهُ لا يَيْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْكافِرُونَ وقد بولغ في يأسه من جهة البنية والتكرير وما في القنوط من ظهور أثر اليأس.

{ وَإِنْ مَسَّهُ الشَّرُّ } darlık [dokunursa]. { فَيَؤُسٌ قَنُوطٌ } Allah'ın lütuf ve rahmetinden [hemen ümitsizliğe düşer]. Bu, kâfirin vasfıdır; nitekim { إِنَّهُ لا يَيْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْكافِرُونَ } buyrulmuştur. Kelime yapısı ve tekrar bakımından ümitsizliğinde mübalağa yapılmıştır; kanût (قَنُوط) lafzında ise ümitsizlik eserinin açığa çıkması anlamı vardır.

وَلَئِنْ أَذَقْناهُ رَحْمَةً مِنَّا مِنْ بَعْدِ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُ بتفريجها عنه. لَيَقُولَنَّ هذا لِي حقي أستحقه لمالي من الفضل والعمل، أولي دائماً لا يزول. وَما أَظُنُّ السَّاعَةَ قائِمَةً تقوم. وَلَئِنْ رُجِعْتُ إِلى رَبِّي إِنَّ لِي عِنْدَهُ لَلْحُسْنى أي ولئن قامت على التوهم كان لي عند الله الحالة الحسنى من الكرامة، وذلك لاعتقاده أن ما أصابه من نعم الدنيا فلاستحقاق لا ينفك عنه. فَلَنُنَبِّئَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا فلنخبرنهم. بِما عَمِلُوا بحقيقة أعمالهم ولنبصرنهم عكس ما اعتقدوا فيها. وَلَنُذِيقَنَّهُمْ مِنْ عَذابٍ غَلِيظٍ لا يمكنهم التقصي عنه.

{ وَلَئِنْ أَذَقْناهُ رَحْمَةً مِنَّا مِنْ بَعْدِ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُ } o sıkıntıyı kendisinden gidermek suretiyle [bir rahmet tattırsak]. { لَيَقُولَنَّ هذا لِي } üstünlüğüm ve amelim sebebiyle hak ettiğim şeydir yahut zeval bulmaksızın ebediyen bana aittir. { وَما أَظُنُّ السَّاعَةَ قائِمَةً } kopacağını [sanmıyorum]. { وَلَئِنْ رُجِعْتُ إِلى رَبِّي إِنَّ لِي عِنْدَهُ لَلْحُسْنى } yani bir varsayım olarak kopacak olsa bile Allah katında benim için ikramdan ibaret en güzel durum vardır; bu da dünyadaki nimetlerden kendisine isabet eden şeyin kendisinden ayrılmayan bir hak edişten kaynaklandığına inanmasındandır. { فَلَنُنَبِّئَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا } onlara mutlaka haber vereceğiz, { بِما عَمِلُوا } amellerinin hakikatini [haber vereceğiz] ve amelleri hakkında inandıklarının tam tersini kendilerine göstereceğiz. { وَلَنُذِيقَنَّهُمْ مِنْ عَذابٍ غَلِيظٍ } kendisinden kurtulmaları mümkün olmayan [çetin bir azaptan tattıracağız].

[سورة فصلت (٤١) : الآيات ٥١ الى ٥٢]

[Fussilet Suresi (41), 51-52. Ayetler]

وَإِذا أَنْعَمْنا عَلَى الْإِنْسانِ أَعْرَضَ وَنَأى بِجانِبِهِ وَإِذا مَسَّهُ الشَّرُّ فَذُو دُعاءٍ عَرِيضٍ (٥١) قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كانَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ثُمَّ كَفَرْتُمْ بِهِ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ هُوَ فِي شِقاقٍ بَعِيدٍ (٥٢)

{ وَإِذا أَنْعَمْنا عَلَى الْإِنْسانِ أَعْرَضَ وَنَأى بِجانِبِهِ وَإِذا مَسَّهُ الشَّرُّ فَذُو دُعاءٍ عَرِيضٍ (٥١) قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كانَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ثُمَّ كَفَرْتُمْ بِهِ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ هُوَ فِي شِقاقٍ بَعِيدٍ (٥٢) } “İnsana nimet verdiğimiz zaman yüz çevirir ve yan çizerek uzaklaşır. Ona bir kötülük dokunduğunda ise uzun uzadıya (bolca) dua eder. (51) De ki: 'Söyleyin bana; eğer o (Kur'an) Allah katından olup da siz onu inkâr etmişseniz, derin bir ayrılık içinde olandan daha sapık kim olabilir?' (52)”

وَإِذا أَنْعَمْنا عَلَى الْإِنْسانِ أَعْرَضَ عن الشكر. وَنَأى بِجانِبِهِ وانحرف عنه أو ذهب بنفسه وتباعد عنه بكليته تكبراً، والجانب مجاز عن النفس كالجنب في قوله: فِي جَنْبِ اللَّهِ. وَإِذا مَسَّهُ الشَّرُّ فَذُو دُعاءٍ عَرِيضٍ كثير مستعار مما له عرض متسع للاشعار بكثرته واستمراره، وهو أبلغ من الطويل إذ الطول أطول

{ وَإِذا أَنْعَمْنا عَلَى الْإِنْسانِ أَعْرَضَ } şükretmekten [yüz çevirir]. { وَنَأى بِجانِبِهِ } ondan uzaklaşır yahut bizzat kendisi uzaklaşır ve kibrinden ötürü tamamen uzak durur. Cânib (جانب), { فِي جَنْبِ اللَّهِ } ayetindeki "cenb" kelimesi gibi nefisten mecazdır. { وَإِذا مَسَّهُ الشَّرُّ فَذُو دُعاءٍ عَرِيضٍ } çok [dua eder]; bu ifade, duanın çokluğunu ve sürekliliğini hissettirmek için eni geniş olan şeyden istiare edilmiştir. Bu, "uzun" (tavîl) kelimesinden daha beliğdir; çünkü uzunluk iki uzantıdan en uzun olanıdır,

الامتدادين، فإذا كان عرضه كذلك فما ظنك بطوله.

eni böyle olunca artık boyunu varın siz düşünün.

قُلْ أَرَأَيْتُمْ أخبروني. إِنْ كانَ أي القرآن. مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ثُمَّ كَفَرْتُمْ بِهِ من غير نظر واتباع دليل.

{ قُلْ أَرَأَيْتُمْ } bana haber verin. { إِنْ كانَ } yani Kur'an. { مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ثُمَّ كَفَرْتُمْ بِهِ } düşünmeksizin ve bir delile uymaksızın [inkâr etmişseniz].

مَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ هُوَ فِي شِقاقٍ بَعِيدٍ أي من أضل منكم، فوضع الموصول موضع الضمير شرحاً لحالهم وتعليلاً لمزيد ضلالهم.

{ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ هُوَ فِي شِقاقٍ بَعِيدٍ } yani sizden daha sapık kim vardır? Onların durumunu açıklamak ve sapkınlıklarının büyüklüğünü gerekçelendirmek amacıyla zamir yerine ism-i mevsûl getirilmiştir.

[سورة فصلت (٤١) : الآيات ٥٣ الى ٥٤]

[Fussilet Suresi (41), 53-54. Ayetler]

سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ وَفِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ (٥٣) أَلا إِنَّهُمْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقاءِ رَبِّهِمْ أَلا إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطٌ (٥٤)

{ سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ وَفِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ (٥٣) أَلا إِنَّهُمْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقاءِ رَبِّهِمْ أَلا إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطٌ (٥٤) } “Onun hak olduğu kendilerine apaçık belli oluncaya kadar, onlara hem ufuklarda hem de kendi nefislerinde ayetlerimizi göstereceğiz. Rabbinin her şeye şahit olması yetmez mi? (53) Dikkat edin! Onlar Rablerine kavuşma konusunda derin bir şüphe içindedirler. Dikkat edin! Şüphesiz O, her şeyi kuşatandır. (54)”

سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ يعني ما أخبرهم النبي ﵊ به من الحوادث الآتية وآثار النوازل الماضية، وما يسر الله له ولخلفائه من الفتوح والظهور على ممالك الشرق والغرب على وجه خارق للعادة. وَفِي أَنْفُسِهِمْ ما ظهر فيما بين أهل مكة وما حل بهم، أو ما في بدن الإنسان من عجائب الصنع الدالة على كمال القدرة. حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ الضمير للقرآن أو الرسول أو التوحيد أو الله أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أي أو لم يكف ربك، والباء مزيدة للتأكيد كأنه قيل: أو لم تحصل الكفاية به ولا تكاد تزاد في الفاعل إلا مع كفى. أَنَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ بدل منه، والمعنى أو لم يكفك أنه تعالى على كُلّ شَيْءٍ شَهِيدٌ محقق له فيحقق أمرك بإظهار الآيات الموعودة كما حقق سائر الأشياء الموعودة، أو مطلع فيعلم حالك وحالهم، أو أو لم يكف الإنسان رادعاً عن المعاصي أنه تعالى مطلع على كل شيء لا يخفى عليه خافية.

{ سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ } yani Peygamber'in (aleyhisselâm) onlara gelecekteki hadiselerden ve geçmiş felaketlerin izlerinden haber verdiği şeyleri; ayrıca Allah'ın ona ve halifelerine doğu ve batı krallıklarına karşı harikulade bir şekilde nasip ettiği fetihleri ve üstünlüğü [göstereceğiz]. { وَفِي أَنْفُسِهِمْ } Mekke ehli arasında meydana gelen ve başlarına gelen olayları yahut insanın bedeninde kemâl-i kudrete delalet eden yaratılış harikalarını [göstereceğiz]. { حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ } zamir Kur'an'a, Resûl'e, tevhide yahut Allah'a aittir. { أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ } yani Rabbin kâfi gelmedi mi? "Bâ" harfi tekit için zâiddir; sanki "O'nunla yetinilmedi mi?" denilmiş gibidir. Faile zâid bâ harfi ancak "kefâ" fiiliyle birlikte gelir. { أَنَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ } ondan bedeldir. Mana şöyledir: Allah Teâlâ'nın { كُلّ شَيْءٍ شَهِيدٌ } yani her şeyi gerçekleştirici olup, vadedilen diğer şeyleri gerçekleştirdiği gibi vadedilen ayetleri ortaya koyarak senin işini de gerçekleştirmesi sana kâfi gelmedi mi? Yahut O'nun muttali olup senin halini ve onların halini bilmesi yetmez mi? Yahut Allah Teâlâ'nın her şeye muttali olup O'na hiçbir şeyin gizli kalmaması insana günahlardan vazgeçirici olarak yetmez mi?

أَلا إِنَّهُمْ فِي مِرْيَةٍ شك، وقرئ بالضم وهو لغة كخفية وخفية. مِنْ لِقاءِ رَبِّهِمْ بالبعث والجزاء.

{ أَلا إِنَّهُمْ فِي مِرْيَةٍ } şüphe içindedirler; damme ile "murye" şeklinde de okunmuştur ki "hifyeten" ve "hufyeten" gibi bir lügattir. { مِنْ لِقاءِ رَبِّهِمْ } dirilme ve ceza/mükâfat ile [Rablerine kavuşma konusunda].

أَلا إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطٌ عالم بجمل الأشياء وتفاصيلها، مقتدر عليها لا يفوته شيء منها.

{ أَلا إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطٌ } şeylerin bütününü ve ayrıntılarını bilendir; onlara kadirdir, onlardan hiçbir şey O'nun bilgisinden ve gücünden kaçmaz.

عن النبي ﷺ: «من قرأ سورة السجدة أعطاه الله بكل حرف عشر حسنات» .

Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den: “Kim Secde Suresi'ni okursa, Allah ona her harfi için on sevap verir.”